ƏNKƏBUT SURƏSİ

Bağışlayan və mehriban Allahın adı ilə
1. Əlif, Lam, Mim. (Allahla Onun Rəsulu arasında olan rəmzlərdir. Bizim kitabımız həmin bu hərflərdən təşkil olunmuşdur, lakin heç kimin onun bənzərini gətirməyə qüdrəti yoxdur. Bu kitab Əlifdən (Allahdan) Lamın (Cəb¬¬railin) vasitəsilə Mimə (Muhəmməd-səlləllahu ələyhi və Alihi və səlləmə) vəhy olunmuşdur. Bu kitabın möhkəm ayələri və bu cür də mütəşabih ayələri vardır.)
2. Məgər insanlar «İman gətirdik» - demələri ilə onlardan əl çəkilib (əməlləri ilə daha) imtahan olunmayacaqlarınımı sanırlar?!
3. Şübhəsiz, (Biz) onlardan əvvəlkiləri (Öz cari sünnəmizə uyğun olaraq onların qarşısına vəzifələr qoyaraq) imtahan etmişdik. Beləliklə Allahın əzəli elmi düzdanışanlar barəsində də həyata keçər, yalançılar barəsində (də) həyata keçər. Və düzdanışanların doğruluğu və yalançıların yalanı aşkar olunar.
4. Yoxsa (etiqadlarıyla və əməlləriylə) günahlara batanlar (hesab-kitab və cəza məqamında) Bizdən sovuşacaqlarını və Bizi aciz edəcək¬lərinimi güman etdilər?! Onlar necə də pis mühakimə yürüdürlər?
5. Hər kəs Allahla görüşəcəyinə (Bərzəx, qiyamət günü və Cənnətdə Onun hüzuruna daxil ol¬mağa) ümid edirsə, onda (çox çalışsın, çünki) şübhəsiz, Allah (tərəfindən müəy¬yən olunmuş) müddət (mütləq) gələcəkdir. O, (hər şeyi) eşidən və bilən¬dir.
6. Və kim (öz nəfsi, yaxud Allah düşməni ilə) cihad etsə, yalnız öz xey¬¬rinə cihad etmişdir, çünki Allah aləmdəkilərin heç birinə möhtac deyil.
7. İman gətirib yaxşı işlər görənlərin günahlarını mütləq silərik və onların ən gözəl əməllərinə mükafat verərik.
8. (Biz) insana ata-anasına yaxşılıq etməyi tövsiyə etdik və (dedik:) «Əgər (atan, anan) bilmədiyin bir şeyi Mənə şərik qoşmağa vadar etsələr onlara itaət etmə. Hamınızın dönüşü Mənə tərəfdir (hüzuru¬ma qayıdacaqsınız). (Mən də) sizə etdiklərinizdən xəbər verəcə¬yəm».
9. İman gətirib yaxşı işlər görənləri şübhəsiz, salehlər zümrəsinə daxil edəcəyik.
10. Camaat arasında elələri (də) vardır ki, (dillə) «Allaha iman gə¬tirdik» deyərlər, amma Allah yolunda bir işkəncə görsələr, insanların fitnəsini Allahın əzabı hesab edərlər (və onun qorxusundan zahiri imandan dönərlər). Əgər Rəbbindən bir kömək yetişsə, (zəfər, ya qəni¬mət əldə etsəniz) ciddi surətdə deyərlər: «Biz də sizinləydik». Allah aləm¬dəkilərin sinələrində olanları daha yaxşı bilən deyilmi?!
11. Əlbəttə, Allah iman gətirənləri də tanıyacaqdır, münafiqləri də mütləq tanıyacaqdır. (Onların halı barədə Onun əzəli elmi həqiqətə çevriləcəkdir və halları hamıya məlum olacaqdır).
12. Və (Məkkə müşriklərindən) kafir olanlar iman gətirənlərə dedilər: «Siz bizim yolumuza tabe olun ki, (əgər axirət və cəza olmuş ol¬sa) biz sizin günahlarınızı öz öhdəmizə (boynumuza) götürərik». Və on¬lar əsla bunların günahlarından heç bir şeyi öz boyunlarına götürəsi de¬yil¬lər. Onlar, həqiqətən, yalançıdırlar.
13. Əlbəttə, (onlar qiyamət günü) həm öz (günahlarının) ağır yük¬lərini, həm də öz ağır yüklərindən əlavə daha ağır yüklər (azdırdıqları kəslərin yüklərini) daşıyacaqlar. (Eyni zamanda azdırdıqları şəxslərin günahları azaldılmayacaq). Mütləq qiyamət günü onlar uydurduqları yalanlar (şirk və digər bidətlər) barəsində sorğu-sual olunacaqlar!
14. Həqiqətən, Biz Nuhu öz qövmünə (Peyğəmbər) göndərdik. Beləliklə onların arasında doqquz yüz əlli il qaldı (amma az bir qism istis¬¬na olmaqla ona iman gətirmədilər). Zalım olduqları halda tufan (su) onları yaxaladı.
15. Beləliklə Biz ona və gəmi əhlinə nicat verdik və onu (o hadisəni, yaxud o gəmini) aləmlər üçün (Öz qüdrət və qəzəbimizə dair) bir nişanə (ibrət) etdik.
16. Və İbrahimi (göndərdik). O zaman (o), öz qövmünə demişdi: «Allaha ibadət edin və Ondan qorxun, bu sizin üçün daha yaxşıdır, əgər bilsəy¬diniz!»
17. «Həqiqətən, siz Allahı qoyub (təsirsiz) bütlərə ibadət edirsiniz və (onlara İlah (məbud), şəfi və müqərrib adları verməklə) yalan uydu¬rur¬su¬nuz. Şübhəsiz, Allahın yerinə ibadət etdikləriniz sizin üçün heç bir ruzi ver¬məyə qadir deyildirlər. Odur ki, ruzini yalnız Allahdan diləyin və Ona ibadət edin. Ona şükr edin ki, hamınız Ona tərəf (hü¬zu¬runa) qaytarı¬lacaqsınız».
18. «Əgər (məni) təkzib etsəniz (təəccüblü olmaz). Sizdən öncəki ümmətlər də (öz peyğəmbərlərini) təkzib etmişdilər. Açıq-aşkar təbliğdən başqa bir şey Peyğəmbərin öhdəsində deyildir (təslim olmağa və əməl etməyə məcbur etmək isə imamın öhdəsindədir. Dünyada və axirətdə mükafat və cəza vermək isə Allahın öhdəsindədir)».
19. Məgər görmədilər (bilmədilər)mi ki, Allah canlı məxluqları (dünyada) necə vücuda gətirir, sonra isə onları (öldükdən sonra, axirət aləmində) yenidən qaytaracaqdır?! Şübhəsiz bu (iş) Allah üçün asandır.
20. (Ya Peyğəmbər!) De: «Yer üzündə gəzib dolanın, baxın görün ki, (Allah) məxluqları necə yaratmışdır. Sonra isə Allah başqa bir aləm icad edəcəkdir. Həqiqətən, Allah hər şeyə qadirdir».
21. İstədiyinə (əzaba layiq bildiyinə) əzab verər və istədiyinə (la¬yiq bildiyinə) rəhm edər. (Siz) Ona tərəf qaytarılacaqsınız.
22. Siz əsla (qiyamət günü) nə yerdə və nə də göydə Allahı aciz edə¬cək və Onun qüdrətindən qaçacaq deyilsiniz və sizin (orada) Allah¬dan başqa heç bir dost, hami və yardımçınız olmayacaqdır.
23. Allahın (tovhid və kitab) nişanələrinə və Onunla görüşə kafir olanlar (inanmayanlar) mənim rəhmətimdən ümidlərini üzənlərdir. On¬¬lar üçün ağrılı bir əzab vardır.
24. Beləliklə, onun (İbrahimin) qövmünün cavabı «Onu öldürün, yaxud da yandırın!» – deməkdən başqa bir şey olmadı. (Və onu oda atdılar). Amma Allah onu oddan xilas etdi, həqiqətən, bunda (bu cür xilas etmədə) iman gətirən bir tayfa üçün (Onun tovhidinə və qüdrətinə dair) nişanələr (ibrətlər) vardır.
25. Və (İbrahim) dedi: «Həqiqət budur ki, dünya həyatında aranızda dostluğa səbəb olsun deyə siz Allahı yox, bütləri qəbul etdiniz (hər hansı bir məzhəb adamlarının aralarındakı dostluq kimi). Sonra – qiyamət günü – sizin bəziniz digərinizi inkar edəcək və bəziniz digərinizə lənət oxuyacaqdır. Sizin qalacağınız yer oddur və sizə heç bir kömək edən olmayacaqdır».
26. Beləliklə (qardaşı oğlu) Lut ona iman gətirdi. Və (İbrahim) de¬di: «Həqiqətən, mən (öz qövmümün arasından) Rəbbimə tərəf hicrət edirəm. Odur yenilməz qüdrət və hikmət sahibi».
27. İshaq və Yəqubu (ömrünün axırlarında) ona bəxş etdik və nü¬buvvəti və (səmavi) kitabı övladlarına əta etdik. Dünyada onun mü¬kafatını verdik və əlbəttə (o,) axirətdə də salehlərdən olacaqdır.
28. Və Lutu (göndərdik), o zaman öz qövmünə dedi: «Həqiqətən, siz özünüzdən əvvəl aləmlərdəkilərdən heç birinin etmədiyi olduqca iyrənc bir işi görürsünüz!»
29. «(Doğrudanmı) siz kişilərlə cinsi əlaqədə olur və yol kəsirsiniz (nə¬sil artırma yolunu yaxud da şəhərin yolunu oradan keçənlərin üzü¬nə bağlayırsınız) və ümumi məclislərinizdə çirkin işlər görürsünüz?!» Be¬ləliklə, onun qövmünün cavabı yalnız bu oldu: «Əgər düzdanışan¬lar¬dansansa, bizə Allahın əzabını gətir!»
30. (Lut) dedi: «Ey Rəbbim, bu fitnə-fəsad törədən qövmə qarşı mə¬nə kömək et».
31. Göndərdiklərimiz (mələklər) İbrahimə müжdəni (övladı olması xəbərini) gətirdikdə, dedilər: «Əlbəttə Biz bu şəhərin (Lut qövmünün məskəninin) əhalisini də həlak edənik, çünki oranın əhalisi zalımdır».
32. (İbrahim) dedi: «Lut oradadır!» Dedilər: «Biz orada olanları daha yaxşı bilirik, mütləq onu və ailəsini xilas edəcəyik. Yalnız zövcəsindən başqa. O, (əzab içində) qalanlardandır».
33. Bizim göndərdiklərimiz (elçilərimiz) Lutun yanına gələndə, on¬¬la¬ra (qövmünün onların dalınca gələ biləcəklərinə) görə halı pisləşdi və taqəti azaldı. Dedilər: «Qorxma və qəmgin olma, Biz sənin və ailənin xilaskarıyıq. Yalnız zövcəndən savayı. O (əzab içində) qalanlardandır».
34. «Biz etdikləri pozğunluğa görə bu şəhərin əhalisinə göydən bir əzab endirəcəyik».
35. Həqiqətən, Biz düşünən bir tayfa üçün o şəhərdən aydın bir ni¬şanə (yağmış daşlar, qurumuş bulaqlar və sahibsiz torpaqlar) qoyduq.
36. Mədyən (əhlin)ə onların (qəbilə) qardaşları Şüeybi (göndərdik). O, dedi: «Ey mənim qövmüm! Allaha ibadət edin və axirət günü¬nə ümidiniz (və imanınız) olsun və yer üzündə fəsad törədici hərəkət etməyin».
37. (Mədyənlilər) onu təkzib etdilər, bu zaman şiddətli bir zəlzələ onları yaxaladı. Öz evlərində üzləri üstə yerə düşdülər və həlak oldular.
38. Ad və Səmud qövmünü də (məhv etdik) və onların (viran olmuş) məskənlərindən (pis aqibətləri) sizə bəlli oldu. Şeytan onların (çirkin) əməllərini nəzərlərində zinətləndirdi, beləliklə də onları (Allahın) yol(un)dan saxladı. Halbuki bundan öncə (tovhid və din barədə) bəsirət əhli idilər.
39. Və Qarunu, Fironu və Hamanı da (məhv etdik). Şübhəsiz, Mu¬¬sa (tovhid və şəriətlər barədə) Bizim aydın dəlillərimizi onlara gə¬tir¬mişdi, onlar isə yer üzündə təkəbbür və tüğyan etdilər. Amma əsla Bi¬zim iradəmizdən önə keçən deyildilər (Bizim əzabımızdan qaça bilməz¬lər).
40. Beləliklə (Biz) onların hər birini öz günahının cəzası ilə (bərk) yaxaladıq. Onlardan elələri var idi ki, başına daş yağdırdıq (Lut qöv¬mü kimi), yaxud qum yağışı ilə (qarışıq) bir külək göndərdik (Ad qöv¬mü kimi). Onlardan (Şüeyb və Səmud qövmü kimi) elə tayfa da var idi ki, onları (göydən gələn öldürücü) bağırtı bürüdü. Onlardan bəzisi¬ni yerə batırdıq (Qarun kimi). Bəzisini (suda) qərq etdik. (Nuhun qöv¬mü və Fironun adamları kimi). Allah onlara əsla zülm etmirdi. La¬kin onlar (özləri) özlərinə zülm edirdilər.
41. Allahdan başqa (və Onun müqabilində) özlərinə hami və yardımçı qəbul edən kəslər (etimad etdikləri şeyin süstlüyü və mənfəətsizliyi baxımından) özünə yuva qurmuş hörümçəyə bənzərlər. Şübhəsiz, evlərin ən zəifi hörümçək yuvasıdır. Kaş biləydilər.
42. Şübhəsiz, Allah onların Allahı qoyub nəyə ibadət etdiklərini hər nə olursa-olsun (həqiqətini) bilir (ki, Allahın müqabilində təsirsiz və cansızlardan başqa bir şey deyillər). O, yenilməz qüdrət və hikmət sahibidir.
43. Və (Biz) belə məsələləri insanlar üçün çəkirik. Lakin onları alim¬lərdən başqa heç kim anlamır (və dərinliyinə, həqiqətinə varmır).
44. Allah göyləri və yeri haqq olaraq (uca, üstün və əqli bir məqsəd naminə) yaratdı; şübhəsiz, bunda (yaradılışda) möminlər üçün (Onun tovhidinə, calalına və camalına dair) bir nişanə vardır.
45. Bu kitabdan sənə vəhy olunanı oxu və namaz qıl. Çünki, namaz (insanı) böyük günahlardan, (şəriətdə və əqldə) xoşagəlməz hallardan çəkindirir. Əlbəttə, insanın Allahı yad etməsi və Allahın insanı yad etməsi daha böyükdür. Allah nə etdiyinizi bilir.
46. Və kitab əhli ilə (yəhudilər və xristianların) zülm edənləri (təkəb¬¬bürlü olanlar, inadkarlar və haqqı qəbul etməyənlər) istisna olmaq¬la, yalnız ən gözəl bir tərzdə (təhqirsiz, hədəsiz, kobud davranma¬dan) mü¬cadilə və mübahisə edin. Deyin: «Biz özümüzə nazil olana və sizə nazil olana iman gətirmişik və bizim də Allahımız və sizin də Alla¬hınız birdir və biz Ona təslim olanlarıq».
47. (Keçmiş peyğəmbərlərə necə kitab nazil etmişdiksə) bu kitabı da sənə belə nazil etdik. Beləliklə kitab verdiyimiz kəslər (öz kitablarına diqqət yetirmək və etiqad bəsləməklə) bu kitaba iman gətirirlər. Bunlardan (müşriklərdən də) bəzisi iman gətirir. Bizim ayələrimizi (inadkar) kafirlərdən başqa (heç kəs) inkar etmir.
48. Sən bu Qurandan öncə heç bir yazı və kitab oxumurdun. Və öz əlinlə heç bir yazı yazmırdın. Əgər belə olmasaydı, onda batilə uyan¬lar (sənin peyğəmbərliyinə) şəkk edərdilər.
49. Xeyr, bu Quran (İlahi) elm verilmiş kəslərin sinələrində olan açıq-aydın ayələrdir. Bizim ayələrimizi zalımlardan başqa (heç kəs) inkar etmir.
50. (Kafirlər) dedilər: «Bəs nə üçün ona (Salehin dişi dəvəsi, Musanın əsası və İsanın maidəsi kimi möcüzəli) nişanələr (möcüzələr) nazil olmur?» De: «O ayələr yalnız Allahın ixtiyarındadır və mən isə yalnız açıq-aşkar qorxudan bir peyğəmbərəm».
51. Məgər daim oxunmaqda olan bu kitabı sənə nazil etməyimiz (sənə möcüzə nazil olması məsələsində) onlara kifayət etmədimi,? (Və onlar Quranın müxtəlif yöndən möcüzələrini görürlər?) Həqiqətən, bu kitabda iman gətirən tayfa üçün rəhmət və öyüd – nəsihət vardır!
52. De: «Allahın mənimlə sizin aranızda şahid olması kifayət edər; O, göylərdə və yerdə olanı bilir. O kəslər ki, batilə (Allahdan baş¬qa iba¬dət olunan hər bir şeyə) iman gətirib Allaha küfr etmişlər, on¬lar ziyankarlardır».
53. Onlar səndən əzabın tez gəlməsini istəyirlər. Əgər (Allahın Lövhi – Məhfuzda onlar üçün yazmış olduğu) müəyyən bir müddət olmasay¬dı, söz¬süz ki, əzab onlara gələrdi. Əlbəttə, onların əzabları qəfildən – onlar qa¬fil olduqları halda yetişəcəkdir.
54. Onlar səndən əzabın tez gəlməsini istəyirlər. Halbuki, Cəhənnəm kafirləri əhatə edir, yaxud əhatə edəcəkdir.
55. O gün ki, əzab onları başları üstündən və ayaqları altından bü¬rü¬yəcəkdir, deyəcəkdir: «Etdiklərinizin cəzasını (yaxud o əqidə və əməlin ey¬¬nilə təcəssümünü) dadın».
56. Ey mənim iman gətirən bəndələrim, şübhəsiz, Mənim yerim genişdir. Odur ki, (əgər hər hansı bir mühitdə dini əqidənizi qorumağa, yaxud onun əməllərini, hökmlərini həyata keçirməyə qadir deyilsinizsə, baş¬qa bir yerə gedin və) yalnız Mənə ibadət edin.
57. Hər bir canlı ölümü dadacaqdır. Sonra isə Bizim hüzurumuza (Bi¬¬zim Bərzəx aləmimizə, Bizim qiyamət səhnəmizə, Bizim Cənnətimizə və Cəhənnəmimizə) qaytarılacaqsınız!
58. İman gətirən və saleh işlər görən kəsləri, şübhəsiz altından çaylar axan Cənnət otaqlarında əbədi olaraq yerləşdirəcəyik. (Yaxşı) mükafat necə də gözəldir!
59. O kəsləri ki, (həm camaat qarşısında vəzifələrini, həm də öz ilahi vəzifələrini yerinə yetirməkdə) səbr etdilər və daim öz Rəbbinə təvəkkül etdilər.
60. Bir çox canlılar var ki, öz ruzilərini əldə edə bilmirlər (quruda və suda yaşayan heyvanların bir çoxu kimi). Onlara da, sizə də ruzini Allah verir. O, eşidən və biləndir.
61. (Ya Peyğəmbər!) əgər onlardan (Məkkə müşriklərindən) soruşsan ki; «Göyləri və yeri kim yaratmış və günəşi, ayı kim ram etmişdir?» Mütləq deyəcəklər: «Allah» (Çünki, onlar bütləri xaliq və aləmlərin idarə edəni deyil, yalnız Rəbbin dərgahında, onun nəzəri altında olan şəfaət edən, dərgaha yaxın olan tanrılar bilirdilər). Bəs belə isə (Haqdan) necə və haraya döndərilirlər?
62. Allah bəndələrindən istədiyi hər bir kəsin ruzisini artırar da, azaldar da. Həqiqətən, Allah hər şeyi biləndir.
63. Və əgər onlardan: «Göydən (yağış, qar və dolu şəklində) su nazil edib, bunun vasitəsilə yeri ölümündən sonra (bitkilər, ağaclar bitirməklə) di¬rildən kimdir?» – deyə soruşsan, mütləq deyəcəklər: «Allah». De: «Həmd yalnız Ona məxsusdur. Lakin onların çoxu (dərindən) düşün¬mür».
64. Bu dünya həyatı bihudə əyləncədən və oyun-oyuncaqdan başqa bir şey deyildir. Həqiqətən də, Axirət evi əbədi həyatdır (onun yeri, göyü, cəmadat və nəbatatı belə) əbədilik diridir (və elə bil ki, həyatın özüdür). Kaş biləydilər!
65. Gəmiyə minən (və qərq olmaq təhlükəsi ilə üzləşən) zaman dini yalnız Allaha məxsus edib Ona dua edərlər. (İbadət etdikləri bütləri unudarlar. Allah) onları quruya çıxarıb, xilas edən kimi dərhal ona şərik qoşarlar.
66. Qoy onlar verdiklərimizə (nicat nemətinə) nankorluq etsinlər və (dün¬ya ləzzətlərindən) bəhrələnsinlər, (əməllərinin nəticələrini) tezliklə bilə¬cək¬lər.
67. Məgər görmədilərmi ki, Biz (dünya əhalisinə) əmin-amanlıq olan bir hərəm (yer) etdik, halbuki (əmin-amanlığın olmaması üzündən) onların ətrafında insanlar oğurlanırdı? Belə isə, (indi) məgər batiləmi iman gətirirlər, Allahın nemətinimi (din və kitabı) inkar edirlər?!
68. Allaha qarşı yalan uydurandan (Allah bütləri özünə şərik, şəfaət edən qərar vermişdir deyən kəsdən), yaxud haqq (Peyğəmbərin nübuvvəti və kitabı) ona yetişdikdə təkzib edəndən də daha zalım kimdir?! Məgər Cəhənnəmdə kafirlər üçün qalacaq yer yoxdur?
69. Bizim yolumuzda (öz nəfsi ilə və Bizim düşmənimizlə) cihad edənlərə şübhəsiz, Öz (dərgahımızdakı məqama yetişmək) yollarımızı göstərərik və həqiqətən, Allah yaxşı iş görənlərlədir.

Ənkəbut surəsinin fəziləti
Ənkəbut surəsinin oxunuşunun savabı:
“Səvabul-əmal” kitabında İmam Sadiq (ə)-dan belə nəql olunmuşdur: “Hər kəs “Ənkəbut” və “Rum” surələrini Ramazan ayının iyirmi üçüncü gecəsində oxusa, behişt əhlindən olar”.
“Ənkəbut” surəsinin “Və in cahədəkə...” (Əgər valideynlər (özləri Allaha şərik qoşanlardan olduqları halda) bilmədiyin bir şeyi Mənə şərik qoşmağına cəhd göstərsələr, onlara itaət etmə!) – ayəsinin nazil olma səbəbi barəsində “Xülasətul-mənhəc” kitabında qeyd olunmuşdur ki, Səd ibn Əbi Vəqqas İslamı qəbul etdikdə, anası Cümnə binti Süfyan ibn Üməyyə ibn Əbdüşşəms and içib dedi: “Sənin tutduğun bu işə görə, ölənə qədər yemək yeməyəcəyəm, qoy camaat sənə desin ki, anasını öldürdü”. Buna görə də o, birinci gün nə yemək yedi, nə də su içdi. İkinci gündə bu minvalla davam etdi. Nəhayət, Səd dedi: “Hər nə etsən də, mən Məhəmmədin (s) dinindən üz çevirən deyiləm, istəyirsən yemək ye, istəyirsənsə də yemə!”
Bundan sonra Səd bu məsələni həzrət peyğəmbərə dedikdə, bu ayə nazil oldu.
Ayədə “ma leysə ləkə bihi elmun” (sənin bilmədiyin bir şeyi) ifadəsinin gətirilməsində məqsəd budur ki, insanın pak və halal olduğunu bilmədiyi bir şeyi yerinə yetirməsi düzgün deyildir. (Allah daha yaxşı bilir!)
Həmin surənin 13-cü ayəsində buyurulan “əsqalihim” sözündən məqsəd yoldan çıxartdıqları kimsələrin günahları da onların boynuna yüklənəcəkdir.
25-ci ayə: Bu ayədə qeyd olunan “əvsana” sözü göstərir ki, sizin (İbrahim qövmünün) bütpərəst olmağınızın səbəbi ata-babalarınızın tutduğu yoldan üz çevirməməyiniz və bu işdə bir-birinizlə əlbir olmağınızdır. Siz bu yolun batil və əyri olduğunu daha yaxşı bilirsiniz.
26-cı ayə: “Və qalə inni muhacirun...”
“İbrahim (bəzilərinin dediklərinə görə, Lut peyğəmbər) dedi: “Mən (qövmümü tərk edib) Rəbbimin əmr etdiyi yerə hicrət edəcəyəm.”
Təfsir alimlərin bəyanlarından aydın olduğu, eləcə də “Kafi” kitabında İmam Sadiq (ə)-dan nəql olunan rəvayətdə buyurulduğu kimi, həzrət İbrahim (ə) bacısı oğlu həzrət Lut ilə birlikdə Kufənin Kusa kəndindən Cərrana, oradan da Fələstinə köç etdilər və elə orada da Həzrət Lut (ə) Sədum əhalisinə peyğəmbər seçildi.
29-cu ayə: Bu ayədə qeyd olunan “əl-munkər” sözündən məqsəd, Lut qövmünün livat etmək (kişinin kişi ilə cinsbazlığı), şəhvətlə bir-birlərinə yaxınlaşmaq, çılpaq gəzmək, müsafirlərin namusuna toxunmaq, mallarını əllərindən almaq, yollarını kəsmək, onlara daş atmaq və söyüş vermək kimi, çirkin işlər görməkləridir.
“Xülasətul-mənhəc” kitabında qeyd olunmuşdur ki, ayədəki “əl-munkər” sözündən məqsəd, onların müsafirlərə kiçik daşlar atmaqları və yollarını kəsib şəhvətlə onlarla yaxınlaşmaqlarıdır.
Qumar oynamaq, başqalarını lənətləmək, insanlara, xüsusilə anaya söyüş vermək və adam öldürmək kimi, digər işlər bu qövmün çirkin əməllərindən idi.
45-ci ayə: “Utlu ma uhiyə iləykə...”
“(Ya Məhəmməd!) Qurandan sənə vəhy olunanı oxu, namaz qıl. Həqiqətən namaz insanı çirkin və pis əməllərdən çəkindirər.” Yəni namaz insanı günah etməkdən saxlayır. “Məcmə” kitabında həzrət peyğəmbərdən nəql olunmuşdur ki, Ənsardan olan bir cavan gündəlik namazlarını o həzrətlə birlikdə qılırdı, eyni zamanda pis və çirkin işlər də görürdü. Peyğəmbər (s) bundan xəbərdar olduqda, buyurdu: “Həqiqətən namaz insanı çirkin və pis əməllərdən saxlayır, tez bir zamanda həmin cavan namaz qıldığı üçün çirkin işlərdən çəkinər.” Az müddətdən sonra həmin cavan çirkin işlərdən əl çəkib, o həzrətin zahid səhabələrindən oldu. Bu ayədə qeyd olunan “əl-munkər” sözündə məqsəd budur ki, namaz insanı Allah taalanın nəhy etdiyi şeylərdən çəkindirər. Necə ki, İmam Sadiq (ə) buyurmuşdur: “Hər kim namazının qəbul olunmasını bilmək istəyirsə, baxıb görsün ki, namaz onu çirkin işlərdən çəkindirir, ya yox! Onun pis və çirkin işlərdən çəkindiyi qədər namazı qəbul olur”.
48-cı ayə: “Və ma kuntə...”
Yəni, ya Məhəmməd! Əgər sən peyğəmbərliyə seçilməmişdən və Quran nazil olmamışdan öncə yazıb-oxumağı bacarsaydın, batilə uyanlar onun barəsində şəkk-şübhəyə düşər və deyərdilər ki, onu keçmiş kitablardan oxuyub öyrənmişdir.
49-cu ayə: “Bu Quran, elm verilmiş kəslərin sinələrində olan açıq-aydın ayələrdir.”
“Üsuli-kafi” və “Bəsairud-dərəcat” kitablarında İmam Baqir (ə) və İmam Sadiq (ə)-dan nəql olunmuşdur ki, həmin şəxslər məsum imam¬lar¬dır.
60-cı ayə: “Yer üzündə zəiflikləri ucbatından ruzi əldə edə (daşıya) bilməyən canlılar vardır.”
Bu ayədə insanlar, siçanlar və qarışqalar müstəsna olmaqla, bütün canlılar nəzərdə tutulur.
67-ci ayə: Bu ayədə buyurulan “aminən” sözündən məqsəd budur ki, Biz Məkkəni qorxulu, xətərli olduğu və ətraf şəhərlərdə qarət baş verdiyi halda, qorxusuz-xətərsiz və əmin-amanlıq bir yer qərar verdik.
69-cu ayə: Nəhayət, bu ayədə buyurulur: “Bizim uğrumuzda (malları və canları ilə) cihad edənləri öz yolumuza hidayət edəcəyik. Şübhəsiz ki, Allah yaxşı əməllər edənlərlədir.”
Əli ibn İbrahim öz təfsirində İmam Baqir (ə)-ın belə buyurduğu nəql olunmuşdur: “Bu ayə, Peyğəmbərin Əhli-beyti və onun şiələri haqqındadır.” “Məanil-əxbar” kitabında həzrət Əmirəl-möminin Əli (ə)-dan belə nəql olunmuşdur: “Allah taalanın bu ayədə buyurduğu -”yaxşı əməllər edənlər”- bizik!”