Sualımı İzlə & Redaktə Et

Və aleykumus-salam və rəhmətullahi və bərəkətuh.

Əvvəla, səndən bir xahişim var: belə suallar verməkdən heç vaxt utanma. Sualının pis niyyətlə verilmədiyini başa düşürəm. 16 yaşında insanın Allah, din, Quran, ibadət və həyat haqqında düşünməsi çox təbiidir.

Sənə qorxutmaqla, günahlandırmaqla və ya «belə düşünmək olmaz» deməklə cavab vermək istəmirəm. Gəlin, məsələni ağıl, məntiq, tarix və mənəviyyat baxımından araşdıraq.

1. İslamı ərəblər uydurmuş ola bilərmi?

Bu, tarix və məntiq baxımından araşdırıla bilən sualdır.

Əvvəlcə bir şeyi ayıraq: İslamın Ərəbistan yarımadasında yaranması onun ərəblər tərəfindən uydurulması demək deyil.

Məsələn, riyaziyyatın müəyyən bir ölkədə inkişaf etməsi riyaziyyatın həmin ölkənin uydurması olduğunu sübut etmir.

İslamın iddiası budur ki, Quran müəyyən bir xalqın deyil, bütün insanların hidayəti üçün Allah tərəfindən göndərilib.

Quranda belə buyurulur:

«Biz səni aləmlərə yalnız rəhmət olaraq göndərdik». (Ənbiya, 107)

Burada diqqət çəkən məqam budur: Quran özünü ərəb millətinin üstünlüyü üçün deyil, bütün bəşəriyyət üçün göndərilmiş mesaj kimi təqdim edir.

2. Bəs Quranı ərəblər dəyişdirmiş ola bilməzdimi?

Bu, çox mühüm sualdır.

Tarixdə müqəddəs mətnlərin qorunması ilə bağlı müzakirələr olub. Quranın qorunmasını araşdırarkən üç məsələni fərqləndirmək lazımdır:

• Quranın sözləri və mətninin qorunması.

• Quranın oxunuş formaları və qiraətlər.

• Quran ayələrinin izahı və təfsiri.

Bunlar eyni şey deyil.

Quranın nöqtələri və hərəkələri məsələsinə gəlincə: İlk ərəb yazısında bugünkü nöqtə və hərəkə sistemi tam şəkildə yox idi. Sonrakı dövrlərdə oxunuşu asanlaşdırmaq və səhvlərin qarşısını almaq üçün bu işarələr sistemləşdirildi.

Amma bu, Quran mətninin sonradan uydurulması demək deyil. Quranın yazılı nüsxələri, əzbərlənməsi və nəsildən-nəslə ötürülməsi prosesi çox erkən dövrlərdən başlayıb.

Burada mühüm bir dəlil də var: İslamın ilk əsrlərinə aid Quran əlyazmaları mövcuddur. Onları müasir Quran nüsxələri ilə müqayisə etmək mümkündür.

Quranın özündə də belə bir vəd var:

«Şübhəsiz, Quranı Biz nazil etdik və sözsüz ki, Biz də onu qoruyacağıq». (Hicr, 9)

Bu ayə müsəlmanların Quranın qorunmasına inamının əsaslarından biridir.

3. Bəs nöqtələri sonradan qoyublarsa, sözləri də dəyişə bilməzdilərmi?

Nəzəri olaraq tarixdə yazılı mətnlərə müdaxilə etmək mümkündür. Amma burada əsas sual budur: bunu kimin, nə vaxt, hansı şəraitdə və necə etməsi barədə tarixi sübut varmı?

Quranın qorunmasını yalnız bir kitabın qorunması kimi düşünmək düzgün deyil.

Quran:

• Yazılı şəkildə köçürülürdü.

• İnsanlar tərəfindən əzbərlənirdi.

• Məscidlərdə və ibadətlərdə oxunurdu.

• Müxtəlif bölgələrdə müsəlmanlar arasında yayılırdı.

Belə bir mətnin bütün müsəlman cəmiyyətlərində gizli şəkildə dəyişdirilməsi iddiası çox ciddi tarixi sübut tələb edir.

Bu günə qədər Quranın bütövlükdə ərəblər tərəfindən uydurulub sonradan Allahın kitabı kimi təqdim edildiyini göstərən etibarlı tarixi sübut yoxdur.

Amma dürüst olmaq lazımdır: Quranın tarixini elmi araşdırmaqla onun ilahi mənşəyinə dair bütün fəlsəfi suallar avtomatik həll olunmur. Bunun üçün ayrıca düşünmək lazımdır.

4. Namazı buraxanda niyə özümüzü azad hiss edirik?

Məncə, sualının ən maraqlı hissələrindən biri budur.

Təsəvvür et:

Bir insan hər gün səhər saat 6-da oyanıb işə getməlidir. Bir gün qərara gəlir ki, bu gün getməyəcək.

Həmin gün özünü rahat hiss edir. Çünki məsuliyyətdən azad olub.

Amma bu rahatlıq həmin işin mənasız olduğunu sübut edirmi?

Xeyr.

İnsan bəzən məsuliyyətdən azad olmağı azadlıq hesab edir. Halbuki azadlıq həmişə istədiyini etmək deyil, istəklərinin əsiri olmamaqdır.

Namaz məsələsində də iki fərqli hiss ola bilər:

• Namaz qılmadıqda vaxtının sənə qalması və heç bir öhdəlik hiss etməməyin rahatlığı.

• Namaz qıldıqda Allahla əlaqə qurmağın, mənəvi sakitliyin və həyatına nizam verməyin verdiyi rahatlıq.

Ancaq bir şeyi də unutma: Namaz qılarkən yorulmaq, darıxmaq və ya namazı buraxanda rahatlıq hiss etmək sənin pis insan olduğunu göstərmir.

İnsan psixologiyası belədir. Hər bir öhdəlik bəzən insana çətin görünə bilər.

Bir ibadətin həqiqiliyini yalnız onu etdiyimiz zaman keçirdiyimiz hisslərlə ölçmək olmaz.

5. Əgər din Allahdandırsa, niyə bu qədər məzhəb və fərqli fikirlər var?

Bu da çox ciddi sualdır.

İslam daxilində müxtəlif məzhəblər, dini şərhlər və tarixi fikir ayrılıqları mövcuddur.

Hətta müsəlmanlar Quranın bəzi ayələrinin izahında da fərqli fikirlərə sahibdirlər.

Şiə düşüncəsində Əhli-beytin (ə) xüsusi mövqeyi məhz burada əhəmiyyət qazanır.

İmam Əli (ə), İmam Baqir (ə), İmam Sadiq (ə) və digər imamların elmi irsi Quranın düzgün anlaşılmasında mühüm yer tutur.

Amma bunu da bilməlisən: Məzhəblərin mövcudluğu təkbaşına dinin uydurma olduğunu sübut etmir. İnsanların eyni həqiqəti fərqli anlaması mümkündür.

6. Mən sənə bir fəlsəfi sual verim

Təsəvvür et ki, bütün dinləri, məzhəbləri, insanları və sənə uşaqlıqdan öyrədilən fikirləri bir kənara qoyursan.

Özünə bu sualları ver:

1. Bu kainatın mövcudluğunun səbəbi nədir?

2. İnsan niyə yaxşılıq və pislik arasında seçim edə bilir?

3. Vicdanımız, mərhəmətimiz və ədalət hissimiz haradan gəlir?

4. Əgər ölüm hər şeyin sonudursa, insanın həyatdakı mənası nədir?

5. Əgər Allah varsa, insanlara yol göstərmək üçün peyğəmbər göndərməsi məntiqli deyilmi?

Bunlar bir gündə cavablandırılacaq suallar deyil. Amma insanın düşüncə dünyasını inkişaf etdirir.

Sonda sənə ürəkdən demək istədiyim

Allahdan qorxduğun üçün deyil, həqiqəti sevdiyin üçün dini öyrən.

Kor-koranə inanmaqla şüurlu şəkildə inanmaq eyni şey deyil.

İmam Əli (ə) ilə əlaqələndirilən məşhur bir hikmət var:

«İnsanlar bilmədiklərinin düşmənidirlər».

Bilmədiyin bir məsələni soruşmaqdan utanma. Araşdır, oxu, müqayisə et, sual ver.

Mən istəmirəm ki, sən sadəcə mən dediyimə görə müsəlman olasan. İstəyirəm ki, araşdırdıqdan sonra öz ağlınla qərar verəsən.

Sənə bir sualım var. Səmimi cavab ver:

Sənin içindəki şübhə daha çox hansından qaynaqlanır?

• Allahın həqiqətən mövcud olub-olmamasından?

• Quranın Allah tərəfindən göndərilib-göndərilməməsindən?

• Dinin insanlar tərəfindən dəyişdirilməsi ehtimalından?

• Yoxsa namaz və digər ibadətlərin insanlara məcburiyyət kimi görünməsindən?

Bunu bilsəm, səninlə mövzunu daha dərindən, dəlillərlə və heç bir sualından çəkinmədən müzakirə edə bilərik. ❤️