İnsanlar tarix boyu səma cisimlərinə, ulduzlara və planetlərə maraq göstərmişlər. Müasir dövrdə isə bürclər və astrologiya vasitəsilə insanın xarakterini müəyyən etmək, gələcəyi proqnozlaşdırmaq və insan taleyi haqqında məlumat vermək kimi iddialar geniş yayılmışdır.
İslam dini səma cisimlərinin öyrənilməsini və kainatın yaradılışı üzərində düşünməyi təşviq edir. Lakin ulduz və planetlərin insanın taleyini müəyyən etdiyinə, gələcək hadisələrdən müstəqil şəkildə xəbər verdiyinə inanmaq İslamın tövhid və qeyb anlayışı ilə uyğun deyil.
1. Astronomiya ilə astrologiya arasındakı fərq
Əvvəlcə iki anlayışı bir-birindən ayırmaq lazımdır.
Astronomiya — Günəş, Ay, planetlər, ulduzlar və digər səma cisimlərinin hərəkətini və xüsusiyyətlərini elmi şəkildə öyrənən sahədir. Namaz vaxtlarının, qiblənin, ayların və təqvimlərin müəyyənləşdirilməsi kimi bir çox faydalı işlərdə astronomiyadan istifadə olunur. Bu baxımdan astronomiya ilə məşğul olmaq öz-özlüyündə dini baxımdan problemli deyil.
Astrologiya isə səma cisimlərinin və bürclərin mövqeyinə əsaslanaraq insanın xarakterini, gələcəyini, ruzisini, münasibətlərini və başına gələcək hadisələri müəyyənləşdirməyə çalışır.
Məhz ulduz və bürclərə belə fövqəltəbii təsirlər aid etmək İslam baxımından qəbul edilmir.
2. Qeybi bilmək Allaha məxsusdur
İslamın əsas etiqadlarından biri budur ki, mütləq və müstəqil qeyb elmi Allaha məxsusdur.
Qurani-Kərimdə buyurulur:
“De: Göylərdə və yerdə olanların heç biri qeybi bilmir, Allahdan başqa.”
(Nəml, 27:65)
Buna görə də insanın doğulduğu tarixə və ya bürcünə əsasən onun gələcəyini qəti şəkildə müəyyən etmək və “sənin başına filan hadisə gələcək”, “sənin ruzin belə olacaq” kimi qeybi iddialar irəli sürmək İslamın qeyb anlayışı ilə uyğun deyil.
Əgər kimsə ulduzların və planetlərin Allahdan müstəqil şəkildə insanın taleyinə təsir etdiyinə inanarsa, bu, tövhid etiqadı baxımından ciddi problem yaradar.
3. Əhli-beyt (ə) təlimində astrologiyaya münasibət
İslamın erkən mənbələrində də astrologiyanın gələcəyi müəyyən etmək vasitəsi kimi istifadəsinə qarşı ciddi xəbərdarlıqlar vardır.
Əmirəlmöminin İmam Əli (ə) ilə bağlı məşhur hadisələrdən birində münəccim onun İraqa yürüşünü ulduzların vəziyyətinə əsasən təxirə salmasını tövsiyə edir.
İmam Əli (ə) isə insanın qərarlarını belə iddialara bağlamağı qəbul etmir və ulduzlardan yalnız onların real və faydalı xüsusiyyətlərindən — məsələn, səfərdə istiqaməti müəyyən etməkdən — istifadə etməyin mümkün olduğunu bildirir.
Bu yanaşmanın əsas mahiyyəti budur:
Ulduzlar Allahın yaratdığı varlıqlardır; onlar Allahın hökmündən müstəqil şəkildə insanın taleyini idarə edən qüvvələr deyillər.
4. Bürclərə baxmaq və onlara inanmaq
Bürclərə sadəcə əyləncə məqsədilə baxmaqla onları həqiqət və gələcəyi bildirən bir vasitə hesab etmək eyni məsələ deyil.
Məsələn:
“Mən filan bürcdə doğulmuşam” demək başqa məsələdir.
“Bu bürcdə doğulduğum üçün xarakterim mütləq belədir” demək başqa məsələdir.
“Bu gün bürcüm belə deyir, ona görə mənim başıma mütləq belə hadisə gələcək” demək isə daha ciddi iddiadır.
Ulduzların insanın ruzisini, xoşbəxtliyini, bədbəxtliyini və taleyini müstəqil şəkildə müəyyən etdiyinə inanmaq isə tövhid baxımından qəbuledilməzdir.
Xüsusilə falçılıq və astrologiya vasitəsilə insanlara gələcək haqqında qəti və qeybi məlumat verdiyini iddia etmək İslamın əsas prinsipləri ilə ziddiyyət təşkil edir.
5. İnsan xarakterini yalnız bürc müəyyən etmir
İslam insanın şəxsiyyətini və əməllərini məsuliyyət, iradə və tərbiyə ilə əlaqələndirir.
İnsanın xarakterinin formalaşmasında:
ailə və tərbiyə;
mühit və cəmiyyət;
şəxsi seçimlər və iradə;
həyat təcrübələri;
fitri və bioloji xüsusiyyətlər;
əxlaq və mənəviyyat
kimi müxtəlif amillər rol oynayır.
Buna görə insanları yalnız doğulduqları aya və ya bürcə görə xarakterizə etmək düzgün yanaşma deyil.
6. Müsəlman gələcəyini nəyə bağlamalıdır?
Mömin insan gələcəyi haqqında düşünərkən bürclərə və falçılığa deyil, Allaha təvəkkül etməli, səbəblərdən istifadə etməli və düzgün seçimlər etməlidir.
Qurani-Kərimdə buyurulur:
“Kim Allaha təvəkkül etsə, Allah ona kifayət edər.”
(Talaq, 65:3)
İslam insanı passiv olmağa deyil, çalışmağa, dua etməyə, məsləhətləşməyə və düzgün qərarlar verməyə çağırır.
Nəticə
İslam səma cisimlərini və kainatın qanunlarını öyrənməyi qadağan etmir. Əksinə, kainatın yaradılışı üzərində düşünmək insanı Allahın qüdrətini dərk etməyə yönəldə bilər.
Lakin astronomiya ilə astrologiyanı bir-birinə qarışdırmaq olmaz.
Ulduzları və planetləri elmi baxımdan öyrənmək başqa, onların insanın taleyini müəyyən etdiyini və gələcəkdən xəbər verdiyini iddia etmək isə tamam başqa məsələdir.
Müsəlman öz taleyini bürclərdə və ulduz falında deyil, Allahın iradəsinə, öz məsuliyyətinə, düzgün seçimlərinə, halal zəhmətinə, duasına və təvəkkülünə bağlamalıdır.
Allah bizi xurafatdan, yanlış inanclardan və haqqdan uzaqlaşdıran düşüncələrdən qorusun, bizə doğru elm, sağlam etiqad və gözəl əxlaq nəsib etsin. Amin.