Giriş
Hz. Məhəmməd (s) Allah-Taalanın bəşəriyyətə göndərdiyi sonuncu peyğəmbər və ilahi risalətin tamamlayıcısıdır. Qurani-Kərimdə onun mübarək adı “Məhəmməd” olaraq dörd dəfə, “Əhməd” olaraq isə bir dəfə açıq şəkildə qeyd olunur.
Bu ayələrə diqqət etdikdə görürük ki, Quran Peyğəmbəri (s) yalnız adı ilə tanıtmır, eyni zamanda onun Allahın Rəsulu, peyğəmbərlərin sonuncusu, insanlara hidayət gətirən elçi olduğunu bildirir.
1. “Məhəmməd” — Allahın Rəsulu
📖 Ali-İmran surəsi, 144-cü ayə
Ərəbcə:
وَمَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ ۚ أَفَإِن مَّاتَ أَوْ قُتِلَ انقَلَبْتُمْ عَلَىٰ أَعْقَابِكُمْ ۚ وَمَن يَنقَلِبْ عَلَىٰ عَقِبَيْهِ فَلَن يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئًا ۗ وَسَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ
Oxunuşu:
Və mə Muhəmmədun illə rəsulun, qəd xalət min qəblihir-rusul. Əfə in mətə əv qutilə inqələbtum alə əqabikum. Və mən yənqəlib alə əqibəyhi fələn yədurrəllahə şeyən və sə yəczillahuş-şakirin.
Tərcüməsi:
“Məhəmməd yalnız bir peyğəmbərdir. Ondan əvvəl də peyğəmbərlər gəlib-getmişlər. Əgər o ölsə və ya öldürülsə, siz geriyəmi dönəcəksiniz? Kim geriyə dönsə, Allaha heç bir zərər verə bilməz. Allah isə şükür edənlərə mükafat verəcəkdir.”
Bu ayə çox mühüm bir həqiqəti göstərir: Peyğəmbərin (s) vəfat etməsi onun gətirdiyi dinin haqq olmasına xələl gətirmir. Çünki İslam Peyğəmbərin (s) şəxsi varlığına deyil, Allahın vəhyinə və ilahi risalətə əsaslanır.
2. Məhəmməd (s) — peyğəmbərlərin sonuncusu
📖 Əhzab surəsi, 40-cı ayə
Ərəbcə:
مَّا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِّن رِّجَالِكُمْ وَلَٰكِن رَّسُولَ اللَّهِ وَخَاتَمَ النَّبِيِّينَ ۗ وَكَانَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا
Oxunuşu:
Mə kənə Muhəmmədun əba əhədin min ricalikum və lakin rəsuləllahi və xatəmən-nəbiyyin. Və kənəllahu bikulli şeyin alimə.
Tərcüməsi:
“Məhəmməd sizin kişilərinizdən heç birinin atası deyildir. Lakin o, Allahın Rəsulu və peyğəmbərlərin sonuncusudur. Allah hər şeyi biləndir.”
Bu ayədə Peyğəmbərin (s) ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri açıq şəkildə bildirilir: “xatəmən-nəbiyyin” — yəni peyğəmbərlərin sonuncusu.
Beləliklə, İslam etiqadında Hz. Məhəmməddən (s) sonra yeni bir peyğəmbərin gəlməsi yoxdur. Onun gətirdiyi şəriət Qiyamət gününə qədər davam edəcək ilahi risalətdir.
3. Məhəmmədə (s) nazil edilən vəhyə iman
📖 Məhəmməd surəsi, 2-ci ayə
Ərəbcə:
وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَآمَنُوا بِمَا نُزِّلَ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَهُوَ الْحَقُّ مِن رَّبِّهِمْ كَفَّرَ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَأَصْلَحَ بَالَهُمْ
Oxunuşu:
Vəlləzinə amənu və amilus-salihatı və amənu bimə nuzzilə alə Muhəmmədin və huvəl-həqqu mir-rabbihim, kəffərə anhum səyyiatihim və əsla-hə bələhüm.
Tərcüməsi:
“İman gətirib yaxşı işlər görənlər və Məhəmmədə nazil edilənə — onun Rəbbi tərəfindən gələn haqq olduğuna — iman gətirənlərin günahlarını Allah bağışlayar və onların vəziyyətini islah edər.”
Diqqət yetirsək, ayədə iki mühüm məsələ birlikdə qeyd olunur: iman və saleh əməl, həmçinin Məhəmmədə (s) nazil edilən vəhyə iman.
Bu, Peyğəmbərin (s) gətirdiyi Quranın Allah tərəfindən nazil edilmiş haqq kitab olduğunu göstərir.
4. “Məhəmməd Allahın Rəsuludur”
📖 Fəth surəsi, 29-cu ayə
Ərəbcə:
مُحَمَّدٌ رَّسُولُ اللَّهِ ۚ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ ۖ تَرَاهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِّنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا ۖ سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِم مِّنْ أَثَرِ السُّجُودِ ۚ ذَٰلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْرَاةِ ۚ وَمَثَلُهُمْ فِي الْإِنجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوَىٰ عَلَىٰ سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ ۗ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُم مَّغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا
Oxunuşu:
Muhəmmədur-rəsulullah. Vəlləzinə məəhu əşiddau aləl-kuffari ruhəmau bəynəhum. Tərāhum rukkəən səccədən yəbtəğunə fəzlən minəllahi və rizvanə. Simahum fi vucuhihim min əsəris-sucud...
Tərcüməsi:
“Məhəmməd Allahın Rəsuludur. Onunla birlikdə olanlar kafirlərə qarşı sərt, öz aralarında isə mərhəmətlidirlər. Sən onları rüku və səcdə halında, Allahın lütfünü və razılığını diləyərkən görərsən. Onların üzlərində səcdənin izindən olan əlamət vardır. Bu, onların Tövratdakı vəsfidir. İncildəki vəsfləri isə belədir: torpaqdan çıxan, qüvvətlənən, qalınlaşan və öz gövdəsi üzərində möhkəm dayanan əkin kimidirlər...”
Ayənin başlanğıcındakı ifadə xüsusilə diqqətəlayiqdir:
مُحَمَّدٌ رَّسُولُ اللَّهِ
“Məhəmməd Allahın Rəsuludur.”
Bu, Quranda Peyğəmbərin (s) məqamını ifadə edən ən aydın cümlələrdən biridir.
5. “Əhməd” adı — İsa Peyğəmbərin (ə) müjdəsi
Qurani-Kərimdə Peyğəmbərimizin (s) adı yalnız “Məhəmməd” olaraq deyil, “Əhməd” olaraq da gəlir.
📖 Səff surəsi, 6-cı ayə
Ərəbcə:
وَإِذْ قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُم مُّصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْرَاةِ وَمُبَشِّرًا بِرَسُولٍ يَأْتِي مِن بَعْدِي اسْمُهُ أَحْمَدُ ۖ فَلَمَّا جَاءَهُم بِالْبَيِّنَاتِ قَالُوا هَٰذَا سِحْرٌ مُّبِينٌ
Oxunuşu:
Və iz qalə İysəbnu Məryəmə ya bəni İsrailə inni rəsulullahi iləykum musaddiqən limə bəynə yədəyyə minət-Tövrati və mubəşşiran bi-rəsulin yəti min bədi ismuhu Əhməd. Fələmmə caəhum bil-bəyyinati qalū həzə sihrun mubin.
Tərcüməsi:
“Xatırla ki, Məryəm oğlu İsa dedi: ‘Ey İsrail oğulları! Mən Allahın sizə göndərdiyi elçiyəm. Məndən əvvəl nazil olmuş Tövratı təsdiq edirəm və məndən sonra gələcək, adı Əhməd olan bir elçi ilə sizi müjdələyirəm.’ Lakin o, onlara açıq-aşkar dəlillərlə gəldikdə dedilər: ‘Bu, açıq-aydın sehrdir.’”
Beləliklə, Qurana görə Hz. İsa (ə) özündən sonra gələcək bir elçini “Əhməd” adı ilə müjdələmişdir.
“Əhməd” sözünün Quranda bu formada işlənməsi də xüsusi diqqətəlayiqdir; Quran üzrə söz axtarışında “Əhməd” adı 61:6-da bir dəfə keçir.
Hz. Peyğəmbərin (s) adları haqqında hədis
Əhli-beyt (ə) məktəbinin hədis mənbələrində də Peyğəmbərin (s) müxtəlif adları haqqında rəvayətlər nəql olunmuşdur.
İmam Cəfər Sadiqdən (ə) nəql olunan rəvayətlərdə Peyğəmbərin (s) Məhəmməd və Əhməd kimi adları qeyd edilir. Bu adlar onun Allah tərəfindən seçilmiş elçi olmasının və yüksək məqamının ifadələrindəndir.
Peyğəmbərin (s) adının “Məhəmməd” olması təsadüfi bir adlandırma deyil. “Məhəmməd” sözü çox təriflənən, çox həmd edilən mənasını daşıyır. “Əhməd” isə həmd mənası ilə bağlı olub, ən çox həmd edən və ya ən çox təriflənən mənalarını ifadə edə bilər.
Bu baxımdan Qurandakı iki ad arasında mənəvi uyğunluq vardır.
Quranın Peyğəmbərə (s) hörmət çağırışı
Quran Peyğəmbərin (s) adını çəkməklə kifayətlənmir, möminlərə onun qarşısında ədəb və ehtiram göstərməyi də öyrədir.
Allah buyurur:
إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ ۚ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا
“Həqiqətən, Allah və Onun mələkləri Peyğəmbərə salavat göndərirlər. Ey iman gətirənlər! Siz də ona salavat göndərin və tam şəkildə salamlayın.”
— Əhzab, 33:56
Bu ayənin mənası bizə göstərir ki, Hz. Məhəmmədin (s) adı çəkildikdə ona salavat göndərmək mömin üçün böyük bir ədəb və ehtiramdır:
اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ
“Allahım! Məhəmmədə və Məhəmmədin Əhli-beytinə salavat göndər.”
Hz. Məhəmməd (s) — Quranın təqdim etdiyi Peyğəmbər
Quranda Peyğəmbərimizin (s) adı keçən ayələri birlikdə nəzərdən keçirdikdə çox gözəl bir mənzərə ortaya çıxır:
Ali-İmran 3:144 — Məhəmmədin (s) Allahın elçisi olduğunu bildirir.
Əhzab 33:40 — onun Allahın Rəsulu və peyğəmbərlərin sonuncusu olduğunu bildirir.
Məhəmməd 47:2 — ona nazil edilən vəhyə imanı vurğulayır.
Fəth 48:29 — “Məhəmməd Allahın Rəsuludur” buyurur.
Səff 61:6 — İsa Peyğəmbərin (ə) ondan sonra gələcək “Əhməd” adlı elçini müjdələdiyini bildirir.
Deməli, Qurani-Kərim Hz. Məhəmmədi (s) sadəcə tarixi bir şəxsiyyət kimi təqdim etmir. O, Allahın seçdiyi Rəsul, peyğəmbərlərin sonuncusu və ilahi vəhyin daşıyıcısı kimi təqdim olunur.
Nəticə
Hz. Məhəmməd (s) bəşəriyyətə Allahın son risalətini çatdırmış böyük ilahi elçidir. Onun adı Quranda açıq şəkildə “Məhəmməd” və “Əhməd” olaraq qeyd edilir.
Quranın bu ayələri bizə Peyğəmbərə (s) yalnız ad olaraq deyil, risalətinə iman, sünnəsinə itaət və Əhli-beytinə (ə) məhəbbət baxımından yanaşmağı öyrədir.
Allah-Taalanın salavatı və salamı olsun Həzrət Məhəmmədə (s) və onun pak Əhli-beytinə (ə).
اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ
Allahım, Məhəmmədə və Məhəmmədin Əhli-beytinə salavat göndər!
