Oxunuşu / Transkripsiya və İzahı
İkinci imamzadə, cənab şahzadə Əbdül Əzimdir və onun nəsəbi, dörd vasitə və bu tərtiblə İmam Həsən Müctəbaya (ə) yetişir: Əbdül Əzim ibni Abdullah ibni Əli ibni Həsən ibni Zeyd ibni Həsən ibni Əli ibni ƏbiTalib (ə). Onun mütəhhər qəbri Rey şəhərindədir və çarəsizlərin ümid yeridir. Bu imamzadənin uca şəni və əzəməti, günəş kimi aydındır. O, peyğəmbər (s.ə.s.) nəslindən olub, böyük hədis ravisi, dini alim, zahid, abid və təqva əhlindəndir. Şah Əbdül Əzim, həzrət İmam Cavad (ə) və həzrət Hadinin (ə) səhabəsi olub, onlarla sıx əlaqədə olmuş və bu iki imamdan saysız-hesabsız hədislər nəql etmişdir. O, “Əmiril-mömininin (ə) xütbələri” və “Yəvmun və ləylun” adlı kitabların müəllifidir. O, dindarlığını öz zamanının imamı həzrət İmam Hadiyə (ə) təqdim etmiş və o həzrət də onun dindarlığını təsdiqləyərək, buyurmuşdur: “Ya Əbəl Qasim, haza vəllahi dinullahilləzi irtəzahu li ibadihi, fəsbit ələyhi. Səbbətəllahu bil qəvlis sabiti fid dunya vəl axirəh.” Sahib ibni Übbad bu imamzadənin şərhi-halını müxtəsər şəkildə bəyan etmiş və mərhum siqətül-islam Nuri, bu şərhi-halı, “Müstədrək” adlı kitabının sonunda qeyd etmişdir. Bu kitabda və həmçinin şeyx Nəccaşinin “Rical” kitabında nəql olunur ki, həzrət ƏbdülƏzim, zəmanəsinin hökmdarının əlindən amanda olmadığı üçün öz vətənindən qaçır və qasid ünvanında şəhərləri gəzə-gəzə Rey şəhərinə gəlib, çıxır və orada gizlənir. Nəccaşinin dediyinə görə, o, Sikkətül-məvali adlı yerdə şiələrin birinin evində zirzəmidə gizlənir. O, orada Allaha ibadət etməklə məşğul olur. Belə ki, gündüzləri oruc tutar və gecəni sübhə qədər namaz qılmaqla keçirərmiş. Həzrət Əbdül Əzim gizlincə çölə çıxar və hal-hazırda onun qəbri ilə üzbəüz olan qəbri tez-tez ziyarət edərmiş. Bu məzar, həzrət İmam Musanın (ə) övladlarından birinin məzarıdır. Şiələr bir-bir onu tanımağa başladılar, belə ki, bir qədər keçdikdən sonra artıq Rey əhalisinin əksəriyyəti onu tanıyırdı. Şiələrdən biri həzrət Rəsulillahı (s.ə.s.) yuxusunda görür və o həzrət buyurur: “Mənim övladlarımdan birinin cənazəsini Sikkətül-məvalidə yerdən götürəcəklər və onu Əbdül Cəbbar ibni Əbdül Vəhhabın bağındakı alma ağacının kənarında dəfn edəcəklər.” O həzrət əli ilə onun hal-hazırda dəfn olunduğu məkanı göstərdi. Bu şəxs yuxudan oyanıb, bu məkanı almaq üçün bağ sahibinin yanına gedir. Bağın sahibi ondan soruşur: “Bu ağacı və bu məkanı nə üçün almaq istəyirsən?” Bu şəxs gördüyü yuxunu ona danışır. Bağın sahibi deyir: “Mən də bu yüuxunu görmüşəm. Mən, bu ağacın yerini və bütün bağı o seyidə və onun şiələrinə vəqf edirəm ki, öz ölülərini orada dəfn etsinlər.” Əbdül Əzim xəstələnir və bu səbəblə də Allahın rəhmətinə gedir. Onu soyundurub, qüsül vermək istədikdə, cibindən bir kağız parçası tapırlar. Burada o, öz nəsəbini yazmışdı: “Mən, Əbul Qasim Əbdül Əzim, Abdullahın oğluyam və o da Əlinin oğlu və o da Həsənin oğlu və o da Zeydin oğlu və o da imam Həsənin (ə) oğlu və o da Əli ibni Əbi Talibin (ə) oğludur.”
Sahib ibni Übbad, Əbdül Əzimin elmi barəsində belə deyir: “Əbu Turab Ruyani rəvayət edir ki, mən, Əbu Həmmad Razidən eşitdim ki, o dedi: “Mən, “Surrə mən rəa”da Əliyyən Nəqinin (ə) yanına getdim və ondan bizə halal və haram olan şeylər barəsində soruşdum. O da mənim suallarıma bir-bir cavab verdi. O həzrətlə vidalaşıb, getmək istədikdə mənə buyurdu: “ Ey Həmmad, öz diyarında (yəni Rey şəhərində) dini məsələrdə bir çətinliklə üzləşdikdə, Əbdül Əzim ibni Abdullah Həsənidən soruş və mənim salamımı da ona yetir.”
Mühəqqiq Damad “Rəvaşih” adlı kitabında deyir: “Həzrət Əbdül Əzimin ziyarətinin fəziləti barəsində çoxlu hədislər mövcuddur. Hədislərin birində nəql olunubdur ki, hər kim onu ziyarət etsə, cənnət ona vacib olar. Şeyx Şəhid Sani də “Həvaşi”də bu məzmunda olan bir hədisi bəzi nəssabilərdən nəql edibdir. İbni Babəveyh və İbni Quləvəyh mötəbər sənədlərlə belə bir məzmunda hədisi nəql etmişdirlər ki, Rey şəhərindən bir kişi həzrət Əliyyən Nəqinin (ə) yanına gedir və o həzrət bu şəxsdən soruşur: “Haradan gəlirsən?” O şəxs, “İmam Hüseynin (ə) ziyarətinə getmişdim” -deyə cavab verir. O həzrət buyurur: “Əgər öz diyarında Əbdül Əzimin məzarını ziyarət etsən, imam Hüseyni (ə) ziyarət etmiş kimi hesab olunursan.”
Müəllif deyir: “Alimlər bu cənab üçün xüsusi bir ziyarətnamə nəql etməyiblər. Yalnız fəxrül-mühəqqiqin Ağa Camaləddin “Məzar” adlı kitabında buyurubdur ki, Şah Əbdül Əzimi bu ziyarətnamə vasitəsilə ziyarət etmək münasib bilinibdir:
Salam olsun Allahın seçdiyi Adəmə! Salam olsun Allahın peyğəmbəri Nuha! Salam olsun Allahın dostu İbrahimə! Salam olsun Allahın həmsöhbəti Musaya! Salam olsun Allahın ruhu İsaya! Salam olsun sənə, ey Allahın Rəsulu! Salam olsun sənə, ey Allahın yaratdıqlarının ən yaxşısı! Salam olsun sənə, ey Allahın seçilmişi (xas bəndəsi)! Salam olsun sənə, ey peyğəmbərlərin sonuncusu Abdullahın oğlu Məhəmməd (s)! Salam olsun sənə, ey Allahın Rəsulunun canişini Əbu Talibin oğlu Əmirəlmöminin Əli! Salam olsun sənə, ey aləmlərin qadınlarının sərvəri Fatimə! Salam olsun sizə, ey rəhmət Peyğəmbərinin nəvələri və behişt əhlinin cavanlarının sərvərləri! Salam olsun sənə, ey abidlərin sərvəri və bəsirət əhlinin gözünün işığı Hüseynin oğlu Əli! Salam olsun sənə, ey Peyğəmbərdən sonra elmin sirlərini açan Əlinin oğlu Məhəmməd Baqir! Salam olsun sənə, ey sadiq, xeyirxah və əmanətdar Məhəmmədin oğlu Cəfər Sadiq! Salam olsun sənə, ey pak və pakizə Cəfərin oğlu Musa Kazim! Salam olsun sənə, ey təslim və riza məqamına sahib Musanın oğlu Əli Rza! Salam olsun sənə, ey Əlinin oğlu Məhəmməd Təqi (təqvalı)! Salam olsun sənə, ey nəsihətçi və əmanətdar Məhəmmədin oğlu Əli Nəqi (pak-pakizə)! Salam olsun sənə, ey Əlinin oğlu Həsən! Salam olsun ondan sonrakı canişinə! İlahi, Öz nurun, çırağın, nümayəndənin nümayəndəsi, canişininin canişini və məxluqatın üzərindəki höccətinə salam yetir! Salam olsun sənə, ey pak, pakizə və səfalı ağa! Salam olsun sənə, ey pak ağaların övladı! Salam olsun sənə, ey seçilmişlər və xeyirxahların övladı! Salam olsun Allahın Rəsuluna və Allah Rəsulunun övladlarına! Allahın rəhmət və bərəkətləri olsun onlara! Salam olsun, aləmlərin Rəbbi olan Allaha, Onun Rəsuluna və Əmirəlmömininə itaət edən saleh bəndəyə! Salam olsun sənə, ey Peyğəmbərin seçilmiş nəvəsi Müctəbanın övladı Əbülqasim! Salam olsun sənə! Sən elə bir şəxssən ki, səni ziyarət etməklə şəhidlərin sərvərinin (imam Hüseyn (ə)) ziyarətinin savabına (nail olmaq) ümid edilir! Salam olsun sənə! Allah bizimlə sizin aranızda behiştdə tanışlıq yaratsın, bizi sizin zümrənizdə məhşur etsin, bizi sizin Peyğəmbərinizin hovuzuna daxil etsin və bizi Əbu Talibin oğlu Əlinin əlilə babanızın camından sirab etsin. Allahın salamı olsun sizə! Allahdan istəyirəm ki, sizin fərəc və sevincinizi (Sahibəz-Zamanın zühuru ilə) bizə göstərsin, bizi və sizi babanız Məhəmmədin (Allahın salamı olsun ona və Əhli-beytinə) zümrəsində cəm etsin və sizin mərifətinizi bizdən almasın. Həqiqətən, O, ixtiyar sahibi və qüdrətlidir! Mən Allaha sizə məhəbbət bəsləmək, düşmənlərinizə nifrət etmək və Allaha təslim olmaqla, Ondan razı qalıb heç nəyi inkar etmədən, heç vaxt təkəbbür göstərmədən həzrət Məhəmmədin (s) gətirdiklərinə yəqin edib ondan razı qalmaqla Allahın dərgahına yaxınlaşıram. Bunları sənə yaxınlaşmaq üçün edirəm, ey sərvərim! İlahi, razılığını və axirət evini istəyirəm. Ey mənim sərvərim və sərvərimin oğlu! Həqiqətən, sənin Allah dərgahında böyük məqamın var. İlahi, Səndən istəyirəm ki, mənim aqibətimi səadətlə xətm edəsən və hal-hazırda etiqad bəslədiyim imanı məndən almayasan! Uca və böyük Allahdan başqa heç bir güc və qüdrət yoxdur. İlahi, kərəmin, izzətin, rəhmətin və afiyətinə xatir bizim duamızı qəbul və rəva et. Allahın qəni-qəni salamı olsun Məhəmməd və onun Əhli-beytinə – onların hamısına! Ey mehribanların ən mehribanı!
Mühəqqiq Ağa Camaləddin belə nəql edir: “Bəzi tarixi mənbələrdə nəql olunubdur ki, imamzadə Əbdül Əzim, Rey şəhərində sakin olduğu müddət ərzində gizlincə evdən çölə çıxar və hal-hazırda bir qədər aralıda onun qəbri ilə üzbəüz yerləşən bir qəbri ziyarət edib, deyərmiş: “Bu məzarın sahibi, həzrət Musa ibni Cəfərin (ə) övladlarından biridir.” Hal-hazırda söhbəti gedən bu məkanda imam Musa ibni Cəfərin (ə) imamzadə Həmzə adlı bir övladının məzarı yerləşir və çox güman ki, imamzadə Əbdül Əzimin ziyarət etdiyi məzar, bu məzardır. İnşaallah ki, bu imamzadəni də ziyarət etmək sizə nəsib olar və yuxarıda qeyd etdiyimiz ziyarətnaməni də bu imamzadəni ziyarət etdiyiniz vaxt oxuya bilərsiniz. Bir fərqlə ki, “Əssəlamu ələykə ya Əbəl Qasim” və ondan sonra gələn cümlələri ixtisara salmaq lazımdır. Bilməlisiniz ki, imamzadə Həmzənin məzarı yerləşdiyi səhində tanınmış təfsir alimi Camaləddin Əbul Fütuh Hüseyn ibni Əli Xəzainin (rəhmətullahi ələyh) məzarı yerləşir və imamzadə Həmzəni ziyarət etdikdən sonra bu aliməqam alimi də ziyarət etmək əziz zəvvarlara tösiyə olunur. Həmçinin, şahzadə Əbdül Əzimin hərəminin yaxınlığında yerləşən İbni Babəveyh adı ilə tanınan cənab şeyx Səduq Rəisül mühəddisinin də məzarını ziyarət etməyi unutmayın.
Azərbaycan Dili Tərcüməsi
Əssəlamu əla Adəmə sif-vətillah, əssəlamu əla Nuhin nəbiyyillah, əssəlamu əla İbrahimə xəlilillah, əssəlamu əla Musa kəlimillah, əssəlamu əla İsa ruhillah, əssəlamu ələykə ya rəsuləllah, əssəlamu ələykə ya xəyrə xəlqillah, əssəlamu ələykə ya səfiyyəllah, əssəlamu ələykə ya Muhəmmə-dəbnə əbdillahi xatəmən nəbiy-yin, əssəlamu ələykə ya əmirəl mu`mininə Əliyyəbnə Əbi Tali-bin vəsiyyə rəsulillah, əssəlamu ələyki ya Fatimətu səyyidətə nisail aləmin, əssəlamu ələyku-ma ya sibtəyir rəhməti və səyyidəy şəbabi əhlil cənnəh, əssəlamu ələykə ya Əliyyəbnəl Husəyni səyyidəl abidinə və qurrətə əynin nazirin, əssəlamu ələykə ya Muhəmmədəbnə Əliyyin Baqirəl ilmi bə`dən nəbiyy, əssəlamu ələykə ya Cə`fərəbnə Muhəmmədinis Sa-diqəl barrəl əmin, əssəlamu ələykə ya Musəbnə Cə`fərinit tahirət tuhr, əssəlamu ələykə ya Əliyyəbnə Musər Rizəl Murtəza, əssəlamu ələykə ya Muhəmmədəbnə Əliyyinint Təqiyy, əssəlamu ələykə ya Əliyyəbnə Muhəmmədinin Nə-qiyyən nasihəl əmin, əssəlamu ələykə ya Həsənəbnə Əliyy, əs-səlamu ələl vəsiyyi min bə`dih, Əllahummə səlli əla nurikə və siracikə və vəliyyi vəliyyikə və vəsiyyi vəsiyyikə və huccətikə əla xəlqik, əssəlamu ələykə əyyuhəs səyyiduz zəkiyyu vət tahirus səfiyy, əssəlamu ələykə yəbnəs sadətil əthar, əssəlamu ələykə yəbnəl mustəfəynəl əx-yar, əssəlamu əla rəsulillahi və əla zurriyyəti rəsulillah, və rəhmətullahi və bərəkatuh, Əssəlamu ələl əbdis salihil mutii lillahi rəbbil aləmin, və lirəsulihi və liəmiril mu`minin, əssəlamu ələykə ya Əbəl Qasi-mibnəs sibtil muntəcəbil Muc-təba, əssəlamu ələykə ya mən biziyarətihi səvabu ziyarəti səyyidiş Şuhədai yurtəca, əssə-lamu ələykə ərrəfəllahu bəynə-na və bəynəkum fil cənnəh, və həşərəna fi zumrətikum və əvrədəna həvzə nəbiyyikum, və səqana bikə`si cəddikum min yədi Əliyyibni Əbi Talibin sələvatullahi ələykum, əs`əlul-lahə ən yuriyəna fikumus suru-rə vəl fərəc, və ən yəcməəna və iyyakum fi zumrəti cəddikum Muhəmmədin səlləllahu ələyhi və alih, və ən la yəslubəna mə`-rifətəkum innəhu vəliyyun qədir, ətəqərrəbu iləllahi bi-hubbikum vəl bəraəti min ə`daikum vət təslimi iləllahi raziyən bihi ğəyrə munkirin və la mustəkbir, və əla yəqini ma əta bihi Muhəmmədun nətlubu bizalikə vəchəkə ya səyyidi, Əllahummə və rizakə vəd darəl axirətə ya səyyidi vəbnə səy-yidi işfə` li fil cənnəti fəinnə ləkə indəllahi şə`nən minəş şə`n, Əllahummə inni əs`əlukə ən təxtimə li bis sadəti fəla təslub minni ma ənə fih, və la həvlə və la quvvətə illa billahil əliyyil əzim, Əllahumməstəcib ləna və təqəbbəlhu bikərəmikə və izzətikə və birəhmətikə və afiyətik, və səlləllahu əla Muhəmmədin və alihi əcməin, və səlləmə təslimən ya ərhəmər rahimin.
