Təqlid hədisi
Məşhur “avamlar gərək təqlid etsinlər” hədisinin ərəbcəsinin tam versiyası və Azərbaycan dilində tərcüməsi. Hədisin ərəbcə mətninin nüsxə fərqləri araşdırılmış və mətnə əlavə edilmişdir.
@mirmehemmed_beshir
قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَ «وَ مِنْهُمْ أُمِّيُّونَ لا يَعْلَمُونَ الْكِتابَ إِلَّا أَمانِيَّ وَ إِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتابَ بِأَيْدِيهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هذا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ لِيَشْتَرُوا بِهِ ثَمَناً قَلِيلًا فَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا كَتَبَتْ أَيْدِيهِمْ وَ وَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا يَكْسِبُونَ» (البقرة، 78-79).
(حدیث: 143) – قَالَ الْإِمَامُ (ع) [ثُمَ] قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: يَا مُحَمَّدُ، وَ مَنْ هَؤُلَاءِ الْيَهُودُ «أُمِّيُّونَ»، لَا يَقْرَءُونَ [الْكِتَابَ] وَ لَا يَكْتُبُونَ كَالْأُمِّيِّ (أَنَّ الْأُمِّيَّ/ فالأمي) مَنْسُوبٌ إِلَى أُمِّهِ، أَيْ هُوَ كَمَا خَرَجَ مِنْ بَطْنِ أُمِّهِ لَا يَقْرَأُ وَ لَا يَكْتُبُ – «لا يَعْلَمُونَ الْكِتابَ» الْمُنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ وَ لَا الْمُكَذَّبَ (وَ لَا الْمُتَكَذِّبَ) بِهِ، وَ لَا يُمَيِّزُونَ بَيْنَهُمَا «إِلَّا أَمانِيَ» أَيْ إِلَّا أَنْ يُقْرَأَ عَلَيْهِمْ وَ يُقَالَ لَهُمْ: [إِنَ] هَذَا كِتَابُ اللَّهِ وَ كَلَامُهُ، لَا يَعْرِفُونَ إِنْ قُرِئَ مِنَ الْكِتَابِ خِلَافُ مَا فِيهِ، «وَ إِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ» أَيْ (إلّا) [البرهان] مَا يَقُولُ لَهُمْ (مَا يَقْرَأُ عَلَيْهِمْ) رُؤَسَاؤُهُمْ – مِنْ تَكْذِيبِ مُحَمَّدٍ (ص) فِي نُبُوَّتِهِ، وَ إِمَامَةِ عَلِيٍّ (ع) سَيِّدِ عِتْرَتِهِ، وَ هُمْ يُقَلِّدُونَهُمْ مَعَ أَنَّهُ مُحْرَّمٌ عَلَيْهِمْ تَقْلِيدُهُمْ.
[ثم قال الله عز و جل: «فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتابَ بِأَيْدِيهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هذا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ لِيَشْتَرُوا بِهِ ثَمَناً قَلِيلًا» – هَذَا الْقَوْمُ الْيَهُودُ كَتَبُوا صِفَةً زَعَمُوا أَنَّهَا صِفَةُ مُحَمَّدٍ (ص) وَ هِيَ خِلَافُ صِفَتِهِ وَ قَالُوا لِلْمُسْتَضْعَفِينَ مِنْهُمْ هَذِهِ صِفَةُ النَّبِيِّ الْمَبْعُوثِ فِي آخِرِ الزَّمَانِ، إِنَّهُ طَوِيلٌ عَظِيمُ الْبَدَنِ وَ الْبَطْنِ، أَهْدَفُ (الجسیم)، أَصْهَبُ الشَّعْرِ وَ مُحَمَّدٌ (ص) بِخِلَافِهِ وَ هُوَ يَجِيءُ بَعْدَ هَذَا الزَّمَانِ بِخَمْسِمِائَةِ سَنَةٍ وَ إِنَّمَا أَرَادُوا بِذَلِكَ أَنْ تَبْقَى لَهُمْ عَلَى ضُعَفَائِهِمْ رِئَاسَتُهُمْ وَ تَدُومُ لَهُمْ (منهم) إِصَابَتُهُمْ وَ يَكُفُّوا أَنْفُسَهُمْ مَئُونَةَ خِدْمَةِ رَسُولِ اللَّهِ (ص) وَ خِدْمَةِ عَلِيٍّ (ع) وَ أَهْلِ بَيْتِهِ وَ خَاصَّتِهِ فَقَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَ «فَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا كَتَبَتْ أَيْدِيهِمْ وَ وَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا يَكْسِبُونَ» مِنْ هَذِهِ الصِّفَاتِ الْمُحَرَّفَاتِ وَ الْمُخَالِفَاتِ لِصِفَةِ مُحَمَّدٍ (ص) وَ عَلِيٍّ (ع)، الشِّدَّةُ لَهُمْ مِنَ (فی) الْعَذَابِ فِي أَسْوَإِ (أشق) بِقَاعِ جَهَنَّمَ وَ وَيْلٌ لَهُمْ الشِدَّةُ فِي الْعَذَابِ ثَانِيَةً مُضَافَةً إِلَى الْأُولَى بِمَا يَكْسِبُونَهُ (مِمَّا يَكْسِبُونَ) مِنَ الْأَمْوَالِ الَّتِي يَأْخُذُونَهَا إِذَا ثَبَّتُوا (أثبتوا) عَوَامَّهُمْ عَلَى الْكُفْرِ بِمُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ (ص) وَ الْحُجَّةِ لِوَصِيِّهِ وَ أَخِيهِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ (ع) وَلِيِّ اللَّهِ – (و الجحد بوصية أخيه علي ولي الله)] (الاحتجاج).
قَالَ: فَقَالَ رَجُلٌ لِلصَّادِقِ (ع): فَإِذَا كَانَ هَؤُلَاءِ (القوم) الْعَوَامُّ مِنَ الْيَهُودِ لَا يَعْرِفُونَ الْكِتَابَ إِلَّا بِمَا يَسْمَعُونَهُ مِنْ عُلَمَائِهِمْ لَا سَبِيلَ لَهُمْ إِلَى غَيْرِهِ، فَكَيْفَ ذَمَّهُمْ بِتَقْلِيدِهِمْ وَ الْقَبُولِ مِنْ عُلَمَائِهِمْ؟ وَ هَلْ عَوَامُّ الْيَهُودِ إِلَّا كَعَوَامِّنَا يُقَلِّدُونَ عُلَمَاءَهُمْ؟ فَإِنْ لَمْ يَجُزْ لِأُولَئِكَ الْقَبُولُ مِنْ عُلَمَائِهِمْ، لَمْ يَجُزْ لِهَؤُلَاءِ الْقَبُولُ مِنْ عُلَمَائِهِمْ.
فَقَالَ (ع): بَيْنَ عَوَامِّنَا وَ عُلَمَائِنَا وَ بَيْنَ عَوَامِّ الْيَهُودِ وَ عُلَمَائِهِمْ فَرْقٌ مِنْ جِهَةٍ وَ تَسْوِيَةٌ مِنْ جِهَةٍ، أَمَّا مِنْ حَيْثُ إِنَّهُمْ اسْتَوَوْا، فَإِنَّ اللَّهَ قَدْ ذَمَّ عَوَامَّنَا بِتَقْلِيدِهِمْ عُلَمَاءَهُمْ كَمَا [قَدْ] ذَمَّ عَوَامَّهُمْ. وَ أَمَّا مِنْ حَيْثُ إِنَّهُمْ افْتَرَقُوا فَلَا.
قَالَ: بَيِّنْ لِي ذَلِكَ، يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ (ص).
قَالَ (ع): إِنَّ عَوَامَّ الْيَهُودِ كَانُوا قَدْ عَرَفُوا عُلَمَاءَهُمْ بِالْكَذِبِ الصِّرَاحِ (الصریح)، وَ بِأَكْلِ الْحَرَامِ وَ بِالرِّشَا، وَ بِتَغْيِيرِ الْأَحْكَامِ عَنْ وَاجِبِهَا بِالشَّفَاعَاتِ وَ الْعِنَايَاتِ وَ الْمُصَانَعَاتِ (المضايقات/ المضانعات). وَ عَرَفُوهُمْ بِالتَّعَصُّبِ الشَّدِيدِ الَّذِي يُفَارِقُونَ بِهِ أَدْيَانَهُمْ، وَ أَنَّهُمْ إِذَا تَعَصَّبُوا أَزَالُوا حُقُوقَ مَنْ تَعَصَّبُوا عَلَيْهِ، وَ أَعْطَوْا مَا لَا يَسْتَحِقُّهُ مَنْ تَعَصَّبُوا لَهُ مِنْ أَمْوَالِ غَيْرِهِمْ وَ ظَلَمُوهُمْ (ظلموا) مِنْ أَجْلِهِمْ. وَ عَرَفُوهُمْ بِأَنَّهُمْ يُقَارِفُونَ الْمُحَرَّمَاتِ، وَ اضْطُرُّوا بِمَعَارِفِ قُلُوبِهِمْ إِلَى أَنَّ مَنْ فَعَلَ مَا يَفْعَلُونَهُ فَهُوَ فَاسِقٌ، لَا يَجُوزُ أَنْ يُصَدَّقَ عَلَى اللَّهِ تعالی، وَ لَا عَلَى الْوَسَائِطِ بَيْنَ الْخَلْقِ وَ بَيْنَ اللَّهِ، فَلِذَلِكَ ذَمَّهُمُ [اللَّهُ] لَمَّا قَلَّدُوا مَنْ قَدْ عَرَفُوا، وَ مَنْ قَدْ عَلِمُوا أَنَّهُ لَا يَجُوزُ قَبُولُ خَبَرِهِ، وَ لَا تَصْدِيقُهُ فِي حِكَايَتِهِ، وَ لَا الْعَمَلُ بِمَا يُؤَدِّيهِ إِلَيْهِمْ (یورد به) عَمَّنْ لَمْ يُشَاهِدُوهُ (یشاهده)، وَ وَجَبَ عَلَيْهِمُ النَّظَرُ بِأَنْفُسِهِمْ فِي أَمْرِ رَسُولِ اللَّهِ (ص) إِذْ كَانَتْ دَلَائِلُهُ أَوْضَحَ مِنْ أَنْ تَخْفَى، وَ أَشْهَرَ مِنْ أَنْ لَا تَظْهَرَ لَهُمْ. وَ كَذَلِكَ عَوَامُّ أُمَّتِنَا إِذَا عَرَفُوا مِنْ فُقَهَائِهِمُ الْفِسْقَ الظَّاهِرَ، وَ الْعَصَبِيَّةَ (المعصیة) الشَّدِيدَةَ وَ التَّكَالُبَ عَلَى حُطَامِ الدُّنْيَا وَ حَرَامِهَا، وَ إِهْلَاكَ مَنْ يَتَعَصَّبُونَ عَلَيْهِ، وَ إِنْ كَانَ لِإِصْلَاحِ أَمْرِهِ مُسْتَحِقّاً، وَ بِالتَّرَفُّقِ (بالرفق/بالزرخف/بالتوقیر/بالتوفر/ بِالتَّرَفْرُفِ؛ – کنایة عن اللطف/التحنی/عطف) (و) بِالْبِرِّ وَ الْإِحْسَانِ عَلَى مَنْ تَعَصَّبُوا لَهُ، وَ إِنْ كَانَ لِلْإِذْلَالِ وَ الْإِهَانَةِ مُسْتَحِقّاً. فَمَنْ قَلَّدَ مِنْ عَوَامِّنَا [من] مِثْلَ هَؤُلَاءِ الْفُقَهَاءِ فَهُمْ مِثْلُ الْيَهُودِ الَّذِينَ ذَمَّهُمُ اللَّهُ تَعَالَى بِالتَّقْلِيدِ لِفَسَقَةِ فُقَهَائِهِمْ. فَأَمَّا مَنْ كَانَ مِنَ الْفُقَهَاءِ صَائِناً لِنَفْسِهِ، حَافِظاً لِدِينِهِ، مُخَالِفاً لِهَوَاهُ (عَلَى هَوَاهُ)، مُطِيعاً لِأَمْرِ مَوْلَاهُ فَلِلْعَوَامِّ أَنْ يُقَلِّدُوهُ. وَ ذَلِكَ لَا يَكُونُ إِلَّا [فِي] بَعْضِ فُقَهَاءِ الشِّيعَةِ لَا جَمِيعِهِمْ، فَإِنَّ مَنْ رَكِبَ (یرکب) مِنَ الْقَبَائِحِ وَ الْفَوَاحِشِ مَرَاكِبَ فَسَقَةِ فُقَهَاءِ الْعَامَّةِ فَلَا تَقْبَلُوا مِنْهُمْ عَنَّا (منّا عنه) شَيْئاً، وَ لَا كَرَامَةَ لَهُمْ. وَ إِنَّمَا كَثُرَ التَّخْلِيطُ فِيمَا يَتَحَمَّلُ عَنَّا أَهْلَ الْبَيْتِ لِذَلِكَ، لِأَنَّ الْفَسَقَةَ يَتَحَمَّلُونَ عَنَّا، فَهُمْ يُحَرِّفُونَهُ بِأَسْرِهِ لِجَهْلِهِمْ (بِجَهْلِهِمْ)، وَ يَضَعُونَ الْأَشْيَاءَ عَلَى غَيْرِ [مَوَاضِعِهَا وَ] وُجُوهِهَا (وَجْهِهَا) لِقِلَّةِ مَعْرِفَتِهِمْ وَ آخَرِينَ (آخَرُونَ) يَتَعَمَّدُونَ الْكَذِبَ عَلَيْنَا لِيَجُرُّوا (لیحرزوا) مِنْ عَرَضِ الدُّنْيَا مَا هُوَ زَادُهُمْ إِلَى نَارِ جَهَنَّمَ. وَ مِنْهُمْ قَوْمٌ نُصَّابٌ لَا يَقْدِرُونَ عَلَى الْقَدْحِ فِينَا، يَتَعَلَّمُونَ بَعْضَ عُلُومِنَا الصَّحِيحَةِ فَيَتَوَجَّهُونَ بِهِ عِنْدَ شِيعَتِنَا، وَ يَنْتَقِصُونَ [بِنَا/لنا] عِنْدَ نُصَّابِنَا (عند أنصارنا)، ثُمَّ يُضِيفُونَ إِلَيْهِ أَضْعَافَهُ وَ أَضْعَافَ أَضْعَافِهِ مِنَ الْأَكَاذِيبِ عَلَيْنَا الَّتِي نَحْنُ بِرَاءٌ مِنْهَا، فَيَتَقَبَّلُهُ [الْمُسْلِمُونَ] الْمُسْتَسْلِمُونَ مِنْ شِيعَتِنَا عَلَى أَنَّهُ مِنْ عُلُومِنَا فَضَلُّوا وَ أَضَلُّوهُمْ (أضلوا). وَ هُمْ أَضَرُّ عَلَى ضُعَفَاءِ شِيعَتِنَا مِنْ جَيْشِ يَزِيدَ – عليه اللعنة و العذاب – عَلَى الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ (ع) وَ أَصْحَابِهِ، فَإِنَّهُمْ يَسْلُبُونَهُمُ الْأَرْوَاحَ وَ الْأَمْوَالَ، وَ لِلْمَسْلُوبِينَ عِنْدَ اللَّهِ أَفْضَلُ الْأَحْوَالِ لِمَا لَحِقَهُمْ مِنْ أَعْدَائِهِمْ، وَ هَؤُلَاءِ عُلَمَاءُ السَّوْءِ النَّاصِبُونَ الْمُشَبِّهُونَ بِأَنَّهُمْ لَنَا مُوَالُونَ، وَ لِأَعْدَائِنَا مُعَادُونَ، يُدْخِلُونَ الشَّكَّ وَ الشُّبْهَةَ عَلَى ضُعَفَاءِ شِيعَتِنَا، فَيُضِلُّونَهُمْ وَ يَمْنَعُونَهُمْ عَنْ قَصْدِ الْحَقِّ الْمُصِيبِ. [لَا جَرَمَ] أَنَّ مَنْ عَلِمَ اللَّهُ مِنْ قَلْبِهِ مِنْ هَؤُلَاءِ الْعَوَامِّ أَنَّهُ لَا يُرِيدُ إِلَّا صِيَانَةَ دِينِهِ وَ تَعْظِيمَ وَلِيِّهِ، لَمْ يَتْرُكْهُ فِي يَدِ هَذَا الْمُلَبِّسِ الْكَافِرِ. وَ لَكِنَّهُ يُقَيِّضُ لَهُ مُؤْمِناً يَقِفُ بِهِ عَلَى الصَّوَابِ، ثُمَّ يُوَفِّقُهُ اللَّهُ تَعَالَى لِلْقَبُولِ مِنْهُ، فَيَجْمَعُ (الله) لَهُ بِذَلِكَ خَيْرَ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ، وَ يَجْمَعُ عَلَى مَنْ أَضَلَّهُ لَعْنَ الدُّنْيَا وَ عَذَابَ الْآخِرَةِ.
ثُمَّ قَالَ: [قَالَ] رَسُولُ اللَّهِ (ص): شِرَارُ عُلَمَاءِ أُمَّتِنَا الْمُضِلُّونَ عَنَّا، الْقَاطِعُونَ لِلطُّرُقِ إِلَيْنَا، الْمُسَمُّونَ أَضْدَادَنَا بِأَسْمَائِنَا، الْمُلَقِّبُونَ أَضْدَادَنَا (أندادا) بِأَلْقَابِنَا، يُصَلُّونَ عَلَيْهِمْ وَ هُمْ لِلَّعْنِ مُسْتَحِقُّونَ، وَ يَلْعَنُونَنَا (يَلْعَنُونَّا) وَ نَحْنُ بِكَرَامَاتِ اللَّهِ مَغْمُورُونَ، وَ بِصَلَوَاتِ اللَّهِ وَ صَلَوَاتِ مَلَائِكَتِهِ الْمُقَرَّبِينَ عَلَيْنَا عَنْ صَلَوَاتِهِمْ عَلَيْنَا مُسْتَغْنُونَ.
[ثُمَّ قَالَ: قِيلَ لِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ (ع): مَنْ خَيْرُ خَلْقِ اللَّهِ بَعْدَ أَئِمَّةِ الْهُدَى وَ مَصَابِيحِ الدُّجَى؟
قَالَ (ع): الْعُلَمَاءُ إِذَا صَلَحُوا.
قِيلَ: فَمَنْ شِرَارُ (شرّ) خَلْقِ اللَّهِ بَعْدَ إِبْلِيسَ وَ فِرْعَوْنَ وَ نُمْرُودَ وَ بَعْدَ الْمُتَسَمِّينَ بِأَسْمَائِكُمْ وَ الْمُتَلَقِّبِينَ بِأَلْقَابِكُمْ وَ الْآخِذِينَ لِأَمْكِنَتِكُمْ وَ الْمُتَأَمِّرِينَ فِي مَمَالِكِكُمْ؟
قَالَ (ع): الْعُلَمَاءُ إِذَا فَسَدُوا، هُمُ (و إنّهم) الْمُظْهِرُونَ لِلْأَبَاطِيلِ، الْكَاتِمُونَ لِلْحَقَائِقِ وَ فِيهِمْ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَ «أُولئِكَ يَلْعَنُهُمُ اللَّهُ وَ يَلْعَنُهُمُ اللَّاعِنُونَ إِلَّا الَّذِينَ تابُوا…» (البقرة، 159-160 ] (الاحتجاج). (التفسير المنسوب إلى الإمام الحسن العسكري عليه السلام، ص298).
Uca və Böyük Allahın buyurduğu: “Onların içində elə ümmilər (savadsızlar) var ki, kitabı (Tövratı) bilməzlər, (bildikləri) sadəcə quru və boş arzu və xəyallardan ibarətdir və onlar ancaq zənnə qapılarlar. Vay o kəslərin halına ki, kitabı öz əlləri ilə yazır, sonra isə onunla az bir maddi mənfəət və cüzi miqdarda pul əldə etmək üçün: «Bu, Allah tərəfindəndir!» deyirlər. Öz əlləri ilə yazdıqlarına görə vay olsun onların halına! Qazandıqları şeyə (haram tikəyə) görə vay olsun onların halına!” (Bəqərə surəsi, 78-79).
(İmam Həsən Əsgəriyə (ə) mənsub təfsir kitabı, s.298, hədis: 143) – İmam (ə) buyurdu: [Sonra] Uca və Böyük Allah buyurdu: “Ya Məhəmməd, bu yəhudilərin içində elə «ümmilər» var ki, kitabı oxuya və yaza bilmirlər. Eynilə anasından doğulduğu kimi (oxuyub-yazma bilmədən) qalan şəxsə “ümmi” (anasına nisbət edilən) deyildiyi kimi. Yəni o, anasının bətnindən çıxdığı kimidir — nə oxuyur, nə də yazır. Onlar səmadan nazil olan (həqiqi) Kitabı da, (öz rəhbərləri tərəfindən) qondarılan kitabı da (yalandan uydurulmuş mətni də) tanımazlar. Bu ikisini bir-birindən ayıra bilməz və bu barədə sadəcə xəyallara dalarlar və boş arzulara qapılarlar. Təkcə onlara oxunana və “həqiqətən, bu, Allahın kitabı və Onun kəlamıdır” deyilənə inanarlar. Onlara kitabdakı mətnin əksi oxunsa belə, bunu fərqləndirə bilməzlər. Onlar ancaq zənnə qapılarlar, yəni rəhbərlərinin onlara dediyi [və ya oxuduğu] şeyləri (kor-koranə) qəbul edərlər. O rəhbərlər ki, Məhəmmədin (s) peyğəmbərliyini, onun itrətinin (nəslinin) ağası olan Əlinin (ə) imamətini təkzib edirlər (yalan sayırlar). Avam yəhudilər də onlara təqlid edirlər, halbuki belə alimlərə (haqqı təhrif edən və batilə meyl edənlərə) təqlid etmək onlara qadağan edilmiş və haram buyurulmuşdu.
[Sonra Uca və Böyük Allah buyurdu: “Vay o kəslərin halına ki, kitabı öz əlləri ilə yazır, sonra isə onunla az bir dəyər satın almaq üçün: «Bu, Allah tərəfindəndir!» deyirlər” — Bu yəhudi qövmü (öz kitablarında Peyğəmbərin) vəsfini (şəklini/əlamətini) öz istədikləri kimi (uyduraraq) yazdılar və iddia etdilər ki, bu, Məhəmmədin (s) vəsfidir. Halbuki bu, onun həqiqi vəsfinin tam əksi idi. Öz aralarındakı (elmi və imanı) zəiflərə (avama) dedilər: “Axırzamanda göndəriləcək peyğəmbərin vəsfi budur: O, uca boylu, böyük bədənli və yekəqarın, iricüssəli və kürən (bəyaz-qırmızıya çalan) saçlı biridir”. Məhəmməd (s) isə bunun tam əksidir və o, bu zamandan beş yüz il sonra gələcəkdir. Onlar bununla sadəcə olaraq öz zəifləri üzərindəki rəhbərliklərini qoruyub saxlamaq, onlardan gələn mənfəətlərin davamlı olmasını təmin etmək və özlərini Allah Rəsuluna (s), Əliyə (ə), onun Əhli-Beytinə və xüsusi səhabələrinə xidmət etmək zəhmətindən uzaq tutmaq istəyirdilər. Buna görə də Uca və Böyük Allah buyurdu: “Əllərinin yazdıqlarına görə vay onların halına! Qazandıqları şeyə görə vay onların halına!” — Məhəmmədin (s) və Əlinin (ə) vəsflərinə müxalif olan bu təhrif olunmuş vəsfləri yazdıqlarına görə onlara cəhənnəmin ən pis [və ən çətin] dərələrində şiddətli əzab vardır. Və avam kütləni Allahın Rəsulu Məhəmmədə (s) və onun vəsisi, qardaşı, Allahın vəlisi olan Əli ibn Əbi Talibin (ə) vilayətinə qarşı küfr və inkarda sabit saxladıqları üçün qazandıqları mallara görə birinci əzaba əlavə olaraq ikinci dəfə şiddətli əzab vardır.] (əl-İhticac).
Rəvayətçi deyir: Bir nəfər İmam Sadiqə (ə) sual verdi: “Əgər o yəhudi avamlar kitabı (Tövratı) öz alimlərindən eşitdikləri şeylər istisna olmaqla başqa cür bilmirdilərsə və onların bundan başqa bir çıxış yolları yox idisə, o zaman Allah nə üçün onları öz alimlərinə təqlid etdiklərinə və onlardan (eşitdiklərini) qəbul etdiklərinə görə məzəmmət (tənqid) etdi? Məgər yəhudi avamı ilə bizim avamımız arasında nə fərq var? Bizim avamımız da öz alimlərinə təqlid edirlər! Əgər o yəhudilərə öz alimlərindən qəbul etmək icazəli deyildisə, o zaman bizimkilərə də öz alimlərindən qəbul etmək icazəli olmamalıdır!”
İmam (ə) buyurdu: “Bizim avamımızla alimlərimiz, və yəhudi avamı ilə onların alimləri arasında bir cəhətdən fərq var, bir cəhətdən isə bərabərlik (eynilik) vardır. Bərabər olduqları cəhətə gəlincə: Allah bizim avamımızı da öz alimlərinə (kor-koranə) təqlid etdiklərinə görə, onların avamını məzəmmət etdiyi kimi məzəmmət etmişdir. Lakin fərqləndikləri cəhətə gəlincə is, xeyr (eyni deyillər).”
Həmin şəxs dedi: “Ey Allah Rəsulunun oğlu, bunu mənə izah et.”
İmam (ə) buyurdu: “Yəhudi avamı öz alimlərini açıq-aşkar yalan danışmaqda, haram yeməkdə, rüşvət almaqda, tapşırıqlar (kimlərinsə sifarişlərləri) və sövdələşmələr vasitəsilə hökmləri vacib olan şəklindən çıxarıb dəyişdirməkdə tanıyırdılar. Onları öz dinlərindən çıxaracaq dərəcədə şiddətli təəssübkeşlikdə (fanatizmdə) tanıyırdılar; bilirdilər ki, onlar təəssübkeşlik etdikdə, əleyhinə olduqları şəxsin hüquqlarını tapdalayır, lehinə təəssüb etdikləri şəxsə isə başqalarının mallarından layiq olmadığı şeyləri verir və onların xatirinə zülm edirlər. Onların haram işlərə mürtəkib olduqlarını (bulaşdıqlarını) bilirdilər və öz qəlblərinin elmi (fitrətləri) ilə məcburən dərk edirdilər ki, kim bu işləri görürsə, o, fasiqdir (böyük günahkardır). Belə bir şəxsi nə Allah barəsində, nə də xalqla Allah arasındakı vasitəçilər (peyğəmbərlər) barəsində təsdiq etmək (ona inanmaq) icazəli deyil.
Məhz buna görə də Allah onları, artıq tanıdıqları və xəbərini qəbul etməyin, rəvayətini təsdiq etməyin və özlərinin görmədiyi bir şəxsdən (Peyğəmbərdən) gətirdiyi şeylərlə əməl etməyin icazəli olmadığını bildikləri kəslərə təqlid etdiklərinə görə məzəmmət etdi. Halbuki Allah Rəsulunun (s) işi barəsində özləri şəxsən araşdırma aparmalı idilər, çünki onun dəlilləri gizli qalmayacaq qədər aydın, onlara aşkar olmayacaq qədər məşhur idi.
Eynilə bizim ümmətin avamı da, əgər öz fəqihlərində (müctəhidlərində) aşkar fisq (günahkarlıq), şiddətli təəssübkeşlik, dünyanın puç malı və haramı üzərinə it kimi atılmaq (didilmək), təəssübkeşlik etdikləri şəxsin xatirinə — o şəxs islah olunmağa layiq olsa belə — qarşı tərəfi məhv etmək, və lehinə təəssüb etdikləri şəxsə isə — o şəxs alçaldılmağa və təhqirə layiq olsa belə — xüsusi lütf, yaxşılıq və ehsan göstərmək kimi mənfi xüsusiyyətlərini görsələr (tanısalar) və buna rəğmən onlara təqlid etsələr, onlar da eynilə Allahın, fasiq alimlərinə təqlid etdiklərinə görə məzəmmət etdiyi yəhudilər kimi məzəmmət olunarlar. Lakin fəqihlərdən hər kim öz nəfsini (günahdan) qoruyarsa, dinini hifz edərsə, nəfsi istəklərinə qarşı çıxarsa və Mövlasının (Allahın) əmrinə itaət edərsə, avam kütlənin ona təqlid etməsi vacibdir.”
Bu xüsusiyyətlər isə bütün şiə fəqihlərində deyil, sadəcə onların bəzilərində olar. Çünki hər kim ümumi (müxalif) fasiq fəqihlərin törətdiyi çirkinlikləri və pozğunluqları törədərsə, onlardan bizim adımızdan heç bir şeyi qəbul etməyin, onlara heç bir hörmət və dəyər yoxdur. Biz Əhli-Beytdən nəql olunan hədislərdə qarışıqlığın (təxlitin) çoxalmasının səbəbi də budur. Çünki fasiqlər bizdən hədis götürür, lakin öz cahillikləri ucbatından onu tamamilə təhrif edirlər. Mərifətlərinin (elmlərinin) azlığı səbəbindən əşyaları öz yerinə və həqiqi formasına qoymurlar. Digərləri isə dünyəvi mənfəət əldə etmək üçün qəsdən bizə yalan istinad edirlər ki, bu qazancları onların cəhənnəm oduna aparan azuqəsidir.
Onların içində elə bir “nasibi” (Əhli-Beyt düşməni) dəstə də var ki, bizi birbaşa pisləməyə gücləri çatmadığı üçün bizim bəzi doğru elmlərimizi öyrənirlər və bununla şiələrimizin yanında hörmət qazanırlar. Digər tərəfdən isə düşmənlərimizin yanında bizi alçaldırlar. Sonra isə bu doğruların üzərinə bizim uzaq olduğumuz yalanları qat-qat artıraraq əlavə edirlər. Bizim şiələrimizdən olan təslimiyyətçi (sadəlövh) müsəlmanlar da bunu bizim elmimiz zənn edərək qəbul edir, nəticədə həm özləri azır, həm də onları azdırırlar.
Onların (pis alimlərin) şiələrimizin zəiflərinə (savadsızlarına) vurduğu zərər, Yezidin — ona lənət və əzab olsun — Hüseyn ibn Əliyə (ə) və onun əshabına qarşı olan ordusunun vurduğu zərərdən daha şiddətlidir! Çünki Yezidin ordusu onların canlarını və mallarını əllərindən aldı, canı alınanlar isə düşmənlərindən görəcək zülmə görə Allah qatında ən fəzilətli məqama (şəhidliyə) yetişdilər. Lakin bu pis alimlər, zahirdə bizi sevdiklərini, düşmənlərimizə nifrət etdiklərini göstərən, əslində isə qəlbləri nifaqla dolu olan nasibilərdir. Onlar şiələrimizin zəiflərinə şəkk və şübhələr daxil edir, onları azdırır və doğru olan haqqı tapmaqdan məhrum edirlər.
Şübhəsiz ki, Allah bu avam insanların qəlbində öz dinini qorumaqdan və vəlisini (İmamını) ucaltmaqdan başqa bir niyyət olmadığını bilsə, onu bu kafir, hiyləgər saxtakarın əlində çarəsiz buraxmaz. Allah onun qarşısına onu doğruya yönəldəcək mömin bir bəndə çıxarar və sonra Allah o avamı həmin mömindən həqiqəti qəbul etməyə müvəffəq edər. Bununla da Allah onun üçün dünya və axirət xeyrini bir araya toplayar. Onu azdıran şəxsin üzərinə isə dünyanın lənətini və axirətin əzabını tökər.”
Sonra buyurdu: Allahın Rəsulu (s) belə buyurmuşdur: “Ümmətimin alimlərinin ən şərliləri (pisləri) bizdən (insanları) azdıranlar, bizə gələn yolları kəsənlər, bizim düşmənlərimizi bizim adlarımızla adlandıranlar və onlara bizim ləqəblərimizi verənlərdir…”.
[Sonra buyurdu: Əmirəl-möminin İmam Əlidən (ə) soruşuldu: “Hidayət imamlarından və qaranlıq çıraqlarından sonra Allahın yaratdıqlarının ən xeyirlisi kimdir?
Buyurdu: «Saleh (yaxşı) olduqları zaman alimlərdir».
Soruşuldu: Bəs İblis, Firon, Nəmrud və sizin adlarınızı mənimsəyən, ləqəblərinizi daşıyan, sizin məqamlarınızı qəsb edən və mülklərinizdə hökmranlıq edənlərdən sonra Allahın yaratdıqlarının ən şər (pis) olanı kimdir?
Buyurdu: «Fasid (qəlbləri korlanmış) olduqları zaman alimlərdir. Onlar batili nümayiş etdirən, həqiqətləri gizlədənlərdir. Allah onlar barəsində buyurmuşdur: “Allah onlara lənət edir və lənət edə bilənlər də onlara lənət edirlər! Tövbə edənlər istəsə…” (Bəqərə, 159-160)»] (əl-İhticac). (Mənbə: İmam Həsən əl-Əsgəri əleyhissalama nisbət edilən Təfsir, səh. 298).
@mirmehemmed_beshir
