Qəbir ziyarətində Qədr surəsinin 7 dəfə oxunmasıƏhli-beyt (ə) rəvayətləri və Şiə-Cəfəri fiqhi baxımındanQəbir ziyarəti Əhli-beyt (ə) məktəbində tövsiyə olunan əməllərdəndir. Möminin qəbrini ziyarət etmək, onun üçün dua etmək, Quran oxumaq və Allahdan onun bağışlanmasını diləmək Şiə rəvayət və fiqh mətnlərində geniş şəkildə qeyd edilmişdir.Bu əməllərdən biri də “Qədr” (سورة القدر) surəsinin yeddi dəfə oxunmasıdır.1. İmam Baqir (ə)-dan nəql olunan rəvayət“Vəsailuş-Şiə”də İmam Məhəmməd Baqir (ə)-dan belə nəql olunur:مَنْ زَارَ قَبْرَ أَخِيهِ الْمُؤْمِنِ فَجَلَسَ عِنْدَ قَبْرِهِ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ وَوَضَعَ يَدَهُ عَلَى الْقَبْرِ فَقَرَأَ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ سَبْعَ مَرَّاتٍ أَمِنَ مِنَ الْفَزَعِ الْأَكْبَرِ.Mənası:“Kim mömin qardaşının qəbrini ziyarət edər, qəbrinin yanında oturar, qibləyə tərəf yönələr və əlini qəbrin üzərinə qoyaraq **‘İnnə ənzəlnahu fi leylətil-qədr’ surəsini yeddi dəfə oxuyarsa, böyük qorxudan amanda olar.”Bu rəvayət “Vəsailuş-Şiə”də qəbir ziyarəti bölməsində nəql edilmişdir. Mənbədə rəvayət İmam Baqir (ə)-a aid edilir.Rəvayətin əsas hissələriفَجَلَسَ عِنْدَ قَبْرِهِ — qəbrinin yanında oturar;وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ — qibləyə tərəf yönələr;وَوَضَعَ يَدَهُ عَلَى الْقَبْرِ — əlini qəbrin üzərinə qoyar;فَقَرَأَ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ... سَبْعَ مَرَّاتٍ — “İnnə ənzəlnahu”nu yeddi dəfə oxuyar;أَمِنَ مِنَ الْفَزَعِ الْأَكْبَرِ — böyük qorxudan amanda olar.2. İmam Rza (ə)-dan nəqlDigər rəvayətdə İmam Əli ər-Rza (ə)-dan belə nəql edilir:مَا مِنْ عَبْدٍ زَارَ قَبْرَ مُؤْمِنٍ فَقَرَأَ عِنْدَهُ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ سَبْعَ مَرَّاتٍ إِلَّا غَفَرَ اللَّهُ لَهُ وَلِصَاحِبِ الْقَبْرِ.Mənası:“Heç bir bəndə yoxdur ki, möminin qəbrini ziyarət edib onun yanında ‘İnnə ənzəlnahu fi leylətil-qədr’ surəsini yeddi dəfə oxusun və Allah onu və qəbir sahibini bağışlamasın.”Bu nəql “Vəsailuş-Şiə”də “Mən la yəhzuruhul-fəqih”ə istinadla gətirilmişdir.3. “Səvabul-əmal”da gələn mətnŞeyx Səduqun “Səvabul-əmal” əsərində də qəbir ziyarəti ilə əlaqədar belə bir mətn nəql edilir:كُنْتُ أَنَا وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ هَاشِمٍ فِي بَعْضِ الْمَقَابِرِ إِذْ جَاءَ إِلَى قَبْرٍ فَجَلَسَ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ ثُمَّ وَضَعَ يَدَهُ عَلَى الْقَبْرِ فَقَرَأَ سَبْعَ مَرَّاتٍ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ، ثُمَّ قَالَ: حَدَّثَنِي صَاحِبُ هَذَا الْقَبْرِ وَهُوَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ بَزِيعٍ أَنَّهُ مَنْ زَارَ قَبْرَ مُؤْمِنٍ فَقَرَأَ عِنْدَهُ سَبْعَ مَرَّاتٍ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ وَلِصَاحِبِ الْقَبْرِ.Burada da:جَلَسَ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ— qibləyə tərəf oturdu,وَضَعَ يَدَهُ عَلَى الْقَبْرِ— əlini qəbrin üzərinə qoydu,فَقَرَأَ سَبْعَ مَرَّاتٍ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ— “İnnə ənzəlnahu”nu yeddi dəfə oxudu.Daha sonra qəbir ziyarətçisinin və qəbir sahibinin Allah tərəfindən bağışlanmasına dair məzmun gəlir.4. İmam Baqir (ə)-ın qəbir yanında etdiyi əməl“Misbahuz-zair”də İmam Baqir (ə)-ın Bəqidə bir şiənin qəbrinin yanından keçməsi və onun üçün dua etdikdən sonra Qədr surəsini yeddi dəfə oxuması barədə nəql vardır:مَرَرْتُ مَعَ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ السَّلَامُ بِالْبَقِيعِ، فَبَيْنَمَا نَحْنُ بِقَبْرِ رَجُلٍ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ مِنَ الشِّيعَةِ، فَقُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ السَّلَامُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ هَذَا قَبْرُ رَجُلٍ مِنَ الشِّيعَةِ، قَالَ: فَوَقَفَ عَلَيْهِ وَقَالَ: اللَّهُمَّ ارْحَمْ غُرْبَتَهُ، وَصِلْ وَحْدَتَهُ، وَآنِسْ وَحْشَتَهُ، وَآمِنْ رَوْعَتَهُ، وَاسْكُنْ إِلَيْهِ مِنْ رَحْمَتِكَ رَحْمَةً يَسْتَغْنِي بِهَا عَنْ رَحْمَةِ سِوَاكَ. ثُمَّ قَالَ: ثُمَّ اقْرَأْ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ سَبْعَ مَرَّاتٍ.Mətnin sonunda açıq şəkildə:ثُمَّ اقْرَأْ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ سَبْعَ مَرَّاتٍ— “Sonra ‘İnnə ənzəlnahu fi leylətil-qədr’ surəsini yeddi dəfə oxu” buyurulur.5. Qəbir ziyarətində qibləyə yönəlmək və əl qoymaqŞiə fiqh mətnlərində bu əməl yalnız hədis kitablarında deyil, sonrakı fiqh əsərlərində də qeyd edilmişdir.Ayətullah Sistaninin “əl-Ürvətül-vusqa”ya şərhində qəbir ziyarətinin ədəbləri arasında belə qeyd olunur:وَيُسْتَحَبُّ أَنْ يَقْرَأَ مُسْتَقْبِلًا لِلْقِبْلَةِ سَبْعَ مَرَّاتٍ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُYəni:“Qibləyə tərəf yönələrək ‘İnnə ənzəlnahu’nu yeddi dəfə oxumaq müstəhəbdir.”Həmçinin həmin mətnin davamında bunun yalnız dəfn zamanı ilə məhdud olmadığı, hər bir möminin qəbrini ziyarət edərkən Qədr surəsinin yeddi dəfə oxunmasının müstəhəb olduğu qeyd edilir.6. “Məfatihul-Cinan”daŞeyx Abbas Qumminin “Məfatihul-Cinan” əsərində də möminlərin qəbirlərinin ziyarəti bölməsində Qədr surəsinin yeddi dəfə oxunması ilə bağlı rəvayətlər nəql edilir.Orada belə bir mətn də gəlir:مَنْ قَرَأَ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ عِنْدَ قَبْرِ مُؤْمِنٍ سَبْعَ مَرَّاتٍ بَعَثَ اللَّهُ إِلَيْهِ مَلَكاً يَعْبُدُ اللَّهَ عِنْدَ قَبْرِهِ وَيَكْتُبُ لِلْمَيِّتِ ثَوَابَ مَا يَعْمَلُ ذَلِكَ الْمَلَكُ...Mənası:“Kim möminin qəbrinin yanında ‘İnnə ənzəlnahu’nu yeddi dəfə oxuyarsa, Allah onun yanına bir mələk göndərər. O mələk qəbrin yanında Allaha ibadət edər və həmin mələyin gördüyü əməlin savabını ölüyə yazar...”7. Elmi baxımdan mühüm qeydBu rəvayətlərin mövcudluğu ilə onların hədis terminologiyasındakı sənəd dərəcəsi eyni məsələ deyil.Yəni “bu əməl barədə Şiə mənbələrində rəvayət varmı?” sualının cavabı bəlidir. Müxtəlif mənbələrdə Qədr surəsinin qəbir yanında yeddi dəfə oxunması barədə nəqllər mövcuddur.Lakin konkret rəvayətin “səhih”, “mötəbər”, “mürsəl” və ya başqa hədis dərəcəsində olması ayrıca rical və sənəd araşdırması tələb edir. Buna görə elmi baxımdan ən dəqiq ifadə budur:Qəbir ziyarəti zamanı Qədr surəsinin yeddi dəfə oxunması Əhli-beyt (ə) rəvayətləri əsasında Şiə fiqh və dua ənənəsində müstəhəb əməl kimi qəbul edilmişdir.NəticəƏhli-beyt (ə) məktəbinin rəvayət irsində qəbir ziyarəti zamanı:qibləyə tərəf yönəlmək;qəbrin üzərinə əl qoymaq;“İnnə ənzəlnahu” (Qədr surəsini) yeddi dəfə oxumaq;qəbir sahibi üçün dua və istiğfar etməkbarədə açıq mətnlər vardır.Xüsusilə:فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ وَوَضَعَ يَدَهُ عَلَى الْقَبْرِ فَقَرَأَ إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ سَبْعَ مَرَّاتٍBu mətn Əhli-beyt (ə) rəvayət ənənəsində məsələnin əsas dəlillərindən biridir.Deməli, mömin şəxs qəbir ziyarəti zamanı qibləyə yönələrək əlini qəbrin üzərinə qoyub Qədr surəsini yeddi dəfə savab ümidi ilə oxuya bilər. Bu əməl vacib deyil, müstəhəb əməl kimi yerinə yetirilir.