Ərəfə’ gününün əməlləri
Zilhiccə ayının 9-cu günü “Ərəfə” günüdür. “Ərəfə” günü bayram kimi tanınmasa da, böyük bayramlardan biridir. Allah-Taala həmin gün öz bəndələrini ibadət və itaətə dəvət edərək, Öz ehsan və bəxşiş süfrəsini onların üzünə açır. Bu günün bir neçə əməli vardır:
1. Qüsl etmək;
2. İmam Hüseyni (ə) ziyarət etmək: “Ərəfə” günü imam Hüseynin (ə) ziyarəti min həcc, min ümrə və min cihaddan üstün savaba malikdir. Həmin gün o həzrətin ziyarətinin fəziləti ilə bağlı çoxslu sayda hədislər nəql olunmuşdur. Hər kəs “Ərəfə” günü o həzrətin qəbrinin kənarında və türbəsində olarsa, savabı “Ərəfat”da olanın savabından heç də az deyil. Həmin gün o həzrətin qəbrini yaxından ziyarət edə bilməyən şəxs o həzrətin ziyarətnaməsini oxusun. (Həmin ziyarətnamə “Məfatihul-cinan” kitabında göstərilmişdir.)
3. “Ərəfə” günü “günorta” və “əsr” namazlarını açıq səma altında qılmaq və “əsr” namazından sonra iki rükət namaz qılmaq, belə ki, birinci rükətdə “Həmd” surəsindən sonra “İxlas” surəsini, ikinci rükətdə isə “Həmd” surəsindən sonra “Kafirun” surəsini oxumaq, eləcə də, namazdan sonra günahların bağışlanması üçün Allah dərgahında günahları etiraf etmək və daha sonra Peyğəmbərdən (s) nəql olunan bu təsbihatı oxumaq göstəriş verilir:
سُبْحَانَ الَّذِي فِي السَّمَاءِ عَرْشُهُ سُبْحَانَ الَّذِي فِي الْأَرْضِ حُكْمُهُ سُبْحَانَ الَّذِي فِي الْقُبُورِ قَضَاؤُهُ سُبْحَانَ الَّذِي فِي الْبَحْرِ سَبِيلُهُ سُبْحَانَ الَّذِي فِي النَّارِ سُلْطَانُهُ سُبْحَانَ الَّذِي فِي الْجَنَّةِ رَحْمَتُهُ سُبْحَانَ الَّذِي فِي الْقِيَامَةِ عَدْلُهُ سُبْحَانَ الَّذِي رَفَعَ السَّمَاءَ سُبْحَانَ الَّذِي بَسَطَ الْأَرْضَ سُبْحَانَ الَّذِي لا مَلْجَأَ وَ لا مَنْجَى مِنْهُ إِلا إِلَيْهِ
(Subhanəlləzi fis-səmai ərşuh, subhanəlləzi fil ərzi hukmuh, subhanəlləzi fil quburi qəzauh, subhanəlləzi fil bəhri səbiluh, subhanəlləzi fin-nari sultanuh, subhanəlləzi fil cənnəti rəhmətuh, subhanəlləzi fil qiyaməti ədluh, subhanəlləzi rəfəəs-səma, subhanəlləzi bəsətəl ərz, subhanəlləzi la məlcəə və la mənca minhu illa iləyh.)
Sonra yüz dəfə de:
سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَكْبَرُ
(Subhanəllahi vəlhəmdu lillahi və la ilahə illəllahu vəllahu əkbər.)
Sonra on dəfə “əstəğfirullahəlləzi la ilahə illa huvəl həyyul qəyyumu və ətubu iləyh!”, on dəfə “ya Əllahu”, on dəfə, “ya Rəhmanu”, on dəfə “ya Rəhimu”, on dəfə, “ya bədiəs-səmavati vəl ərzi ya zəl cəlali vəl ikram”, on dəfə “ya həyyu ya qəyyum”, on dəfə “ya hənnanu ya mənnan”, on dəfə “ya la ilahə illa ənt”, on dəfə “amin!” de və daha sonra bu duanı oxu:
اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ يَا مَنْ هُوَ أَقْرَبُ إِلَيَّ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ يَا مَنْ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ يَا مَنْ هُوَ بِالْمَنْظَرِ الْأَعْلَى وَ بِالْأُفُقِ الْمُبِينِ يَا مَنْ هُوَ الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى يَا مَنْ لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ أَسْأَلُكَ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ
(Əllahummə inni əs`əlukə ya mən huvə əqrəbu iləyyə min həblil vərid, ya mən yəhulu bəynəl mər`i və qəlbih, ya mən huvə bil mənzəril ə`la və bil ufuqil mubin, ya mən huvər-rəhmanu ələl ərşistəva, ya mən ləysə kəmislihi şəy`, və huvəs-səmiul bəsir, əs`əlukə ən tusəlliyə əla Muhəmmədin və ali Muhəmməd.)
Bu əməlləri yerinə yetirdikdən sonra, Allahdan öz hacətlərini istə.
4. İmam Hüseynin (ə) “Ərəfə” dusını oxumaq; Qalib Əsədinin övladları Bişr və Bəşirdən nəql olunur ki, “Ərəfə” gününün axır saatlarında “Ərəfat” çölündə imam Hüseynin (ə) xidmətində idik. O həzrət xeyməsindən çıxıb əhli-əyalı, övladları və şiələri ilə birgə dağın sol tərəfində dayanıb, mübarək üzünü Kəbəyə tərəf tutdu. Əllərini göyə qaldırıb, ağlaya-ağlaya “Ərəfə” gününün duasını oxumağa başladı.
5. Şeyx Kəfəmi “Misbah” kitabında yazır: “Ərəfə” gününün orucu həmin günə xas duaları oxumaqda özündə zəiflik hiss etməyən şəxsə müstəhəbdir.
6. “Ərəfə” günü imam Sadiqdən (ə) nəql olunan bu salavatları oxumaq;
اللَّهُمَّ يَا أَجْوَدَ مَنْ أَعْطَى وَ يَا خَيْرَ مَنْ سُئِلَ وَ يَا أَرْحَمَ مَنِ اسْتُرْحِمَ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ فِي الْأَوَّلِينَ وَ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ فِي الْآخِرِينَ وَ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ فِي الْمَلَإِ الْأَعْلَى وَ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ فِي الْمُرْسَلِينَ اللَّهُمَّ أَعْطِ مُحَمَّدا وَ آلَهُ الْوَسِيلَةَ وَ الْفَضِيلَةَ وَ الشَّرَفَ وَ الرِّفْعَةَ وَ الدَّرَجَةَ الْكَبِيرَةَ اللَّهُمَّ إِنِّي آمَنْتُ بِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ لَمْ أَرَهُ فَلا تَحْرِمْنِي فِي [يَوْمِ] الْقِيَامَةِ رُؤْيَتَهُ وَ ارْزُقْنِي صُحْبَتَهُ وَ تَوَفَّنِي عَلَى مِلَّتِهِ وَ اسْقِنِي مِنْ حَوْضِهِ مَشْرَبا رَوِيّا سَائِغا هَنِيئا لا أَظْمَأُ بَعْدَهُ أَبَدا اِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ اللَّهُمَّ إِنِّي آمَنْتُ بِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ لَمْ أَرَهُ فَعَرِّفْنِي فِي الْجِنَانِ وَجْهَهُ اللَّهُمَّ بَلِّغْ مُحَمَّدا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ مِنِّي تَحِيَّةً كَثِيرَةً وَ سَلاما
(Əllahummə ya əcvədə mən ə`ta, və ya xəyrə mən suil, və ya ərhəmə mənisturhim, Əllahummə səlli əla Muhəmmədin və alihi fil əvvəlin, və səlli əla Muhəmmədin və alihi fil axirin, və səlli əla Muhəmmədin və alihi fil mələil ə`la, və səlli əla Muhəmmədin və alihi fil mursəlin, Əllahummə ə`ti Muhəmmədən və aləhul vəsilətə vəl fəzilətə vəş-şərəf, vər rif`ətə vəd-dərəcətəl kəbirəh, Əllahummə inni aməntu bi Muhəmmədin səlləllahu ələyhi və alih, və ləm ərəhu fəla təhrimni fil (fi yəvmil) qiyaməti ru`yətəh, vərzuqni suhbətəh, və təvəffəni əla millətih, vəsqini min həvzihi məşrəbən rəviyən saiğən həniyyən la əzməu bə`dəhu əbəda, innəkə əla kulli şəy`in qədir, Əllahummə inni aməntə bi Muhəmmədin səlləllahu ələyhi və alih, və ləm ərəhu fəərrifni fil cinani vəchəh, Əllahummə bəlliğ Muhəmmədən səlləllahu ələyhi və alihi minni təhiyətən kəsirətən və səlama.)
7. Ərəfə günü, qürub zaman aşağıdakı duaları oxumaq:
يَا رَبِّ اِنَّ ذُنُوبِي لا تَضُرُّكَ وَ اِنَّ مَغْفِرَتَكَ لِي لا تَنْقُصُكَ فَأَعْطِنِي مَا لا يَنْقُصُكَ وَ اغْفِرْ لِي مَا لا يَضُرُّكَ
(Ya rəbbi innə zunubi la təzurruk, və innə məğfirətəkə li la tənqusuk, fəə`tini ma la yənqusuk, vəğfir li ma la yəzurruk.)
اللَّهُمَّ لا تَحْرِمْنِي خَيْرَ مَا عِنْدَكَ لِشَرِّ مَا عِنْدِي فَإِنْ أَنْتَ لَمْ تَرْحَمْنِي بِتَعَبِي وَ نَصَبِي فَلا تَحْرِمْنِي أَجْرَ الْمُصَابِ عَلَى مُصِيبَتِهِ
(Əllahummə la təhrimni xəyrə ma indəkə lişərri ma indi, fəin əntə ləm tərhəmni bitəəbi və nəsəbi, fəla təhrimni əcrəl musabi əla musibətih.)
(Mənbə: “Məfatihul-cinan”, Şeyx Abbas Qummi, “Zil-həccə ayının əməlləri” bölümü.)
Həzrət Məsumənin (ə.s.) həyatı ilə bağlı 7 maraqlı məqam
Biz burada “Əhli-beyt kəriməsi” ləqəbi ilə tanınan Həzrət Məsumənin (ə.s.) vəfatı münasibətilə o Xanımın bir sıra xüsusiyyətlərinə toxunacağıq ki, onun şəxsiyyəti və həyat tərzi ilə az da olsa, tanış olaq:
1. Adı və ləqəbi:
Həzrət Məsumənin (s.ə) adı Fatimədir. Məsumə onun məşhur ləqəbidir ki, təqva sahibi olduğundan İmam Kazimin (ə) qızları arasında bu ləqəb qardaşı İmam Rza (ə) tərəfindən yalnız ona verilmişdir.
2. Mənəvi məqamı:
Həzrət Məsumənin (ə.s.) mənəvi məqamı elə bir mərhələdə olub ki, İmam Rzanın (ə) vasitəsilə bəyan olunan məşhur ziyarətnamədə belə oxuyuruq:
يا فاطِمَةُ اشْفَعى لى فىِ الْجَنَّةِ، فَانَّ لَكِ عِنْدَ اللَّهِ شَاْناً مِنَ الشَّاْنِ
“Ey Fatimə, mənə Cənnətdə şəfaət et. Həqiqətən, Sənin Allah dərgahında məqamın böyükdür.” (“Məfatihi-novin”, səh.579.)
İmam Sadiqdən (ə) nəql olunan bir hədisdə də belə buyurulur:
إِنَّ لِلَّهِ حَرَماً وَ هُوَ مَكَّةُ ، أَلَا إِنَّ لِرَسُولِ اللَّهِ حَرَماً وَ هُوَ الْمَدِينَةُ، أَلَا وَ إِنَّ لِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ حَرَماً وَ هُوَ الْكُوفَةُ، أَلَا وَ إِنَّ قُمَّ الْكُوفَةُ الصَّغِيرَةُ، أَلَا إِنَّ لِلْجَنَّةِ ثَمَانِيَةَ أَبْوَابٍ ثَلَاثَةٌ مِنْهَا إِلَى قُمَّ تُقْبَضُ فِيهَا امْرَأَةٌ مِنْ وُلْدِي اسْمُهَا فَاطِمَةُ بِنْتُ مُوسَى، وَ تُدْخَلُ بِشَفَاعَتِهَا شِيعَتِي الْجَنَّةَ بِأَجْمَعِهِمْ
“Həqiqətən, Allahın hərəmi var və o Məkkədir. Agah olun, Peyğəmbərin hərəmi var və o Mədinədir. Əmirəlmömininin hərəmi var, o Kufədir. Qum kiçik Kufədir. Həqiqətən, Behiştin 8 qapısı var ki, üçü Quma açılır. Orada övladlarımdan Musanın qızı Fatimə adlı bir xanım dəfn olunacaq və şiələrim onun şəfaəti ilə Behiştə daxil olacaqlar.”
(“Bihаrul-әnvаr”, c.57, səh.228.)
3. Elmi məqamı:
Həzrət Məsumə (ə.s.) də anası Həzrət Fatimeyi-Zəhra (s.ə.) kimi alimə idi. Nəql olunur ki, bir gün bir qrup şiə İmam Kazimdən (ə) bir sıra sualların cavabını öyrənmək üçün Mədinə şəhərinə daxil olur. İmam Kazim (ə) səfərdə olduğundan, sualları Həzrət Məsumə (s.ə) cavablandırır və sualların cavablarını yazılı şəkildə təqdim edir. Onlar Mədinədən çıxdıqda, İmam Kazim (ə) ilə rastlaşırlar. İmam Kazim (ə) Həzrət Məsumənin (ə.s.) onların suallarına yazdığı cavabları müşahidə etdikdə, üç dəfə buyurur: فِدَاهَا أَبُوهَا – “Atası ona fəda olsun.” (“Kəşful-ləali”, “Kərimeyi-Əhli-beyt (ə)” kitabından nəqlən, səh.63-64.)
4. Hədis ravisi:
İslam tarixində yüksək fəzilətə sahib olan bəzi qadınlarla rastlaşırıq ki, onlar öz adlarını hədis raviləri zümrəsində qeyd etmişlər. Həzrət Məsumə (ə.s.) də həmin qadınlardan biridir.
5. Ziyarətinin savabı:
İmam Rza (ə) bir hədisdə bacısı Həzrət Məsumənin (ə.s.) ziyarətinin savabı ilə bağlı belə buyurmuşdur:
مَنْ زَارَ الْمَعصُومَةَ بِقُمْ کَمَنْ زَارَنى
“Hər kim Qumda Məsuməni ziyarət etsə, məni ziyarət etmiş kəs kimidir.” (“Nasixut-təvarix”, c3, səh.68.
Başqa bir hədisdə nəql olunur ki, İmam Rza (ə) səhabəsi Sədə belə buyurdu:
يا سَعْدُ عِنْدَكُمْ لَنَا قَبْرٌ، قُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ، قَبْرُ فَاطِمَةَ بِنْتِ مُوسَى (ع)؟ قَالَ: نَعَمْ، مَنْ زَارَهَا عَارِفاً بِحَقِّهَا فَلَهُ الْجَنَّةُ
“Ey Səd! Sizin yanınızda bizim qəbrimiz vardır.” Dedim: “Sənə qurban olum, Fatimə binti Musanın (ə) qəbrimi?” Buyurdu: “Bəli, haqqını tanıdığı halda onu ziyarət edən kəsə Cənnət vacib olar.” (“Bihаrul-әnvаr”, c.99, səh.266.)
6. Məxsus ziyarətnaməsi:
Həzrət Məsumə (s.ə.) imamzadələr içərisində məsum imam tərəfindən nəql olunmuş məxsus ziyarətnaməyə sahib olan və yüksək məqamına işarə olunan nadir imamzadələrdəndir.
7. Qum şəhərinin elm və fəzilət ocağına çevrilməsi:
Həzrət Məsumənin (s.ə.) Qum şəhərinə gəlişi və bu şəhərdə 17 gün yaşaması bərəkətlərə səbəb oldu. Onun müqəddəs türbəsinin bərəkətindən, bu gün Qum şəhəri dünyanın ən böyük elmi mərkəzlərindən birinə çevrilmişdir. O Xanımın türbəsi sayəsində bir çox alimlər Qum şəhərinə üz tutmuş və bu şəhərə bir çox bərəkətlər nəsib etmişdir ki, ən mühümü elmi ocaqların və dini hövzələrin təsis edilməsi, dünyanın hər bir nöqtəsindən həmin elmi ocaq və dini hövzələrdə dini tələbələrin təhsil almasıdır.
İmam Sadiqdən (ə) nəql olunan bir rəvayətə nəzər yetirək:
سَتَخلو كوفَةُ مِنَ المُؤمِنينَ، ويَأرِزُ عَنهَا العِلمُ كَما تأرِزُ الحَيَّةُ في جُحرِها، ثُمَّ يَظهَرُ العِلمُ بِبَلدَةٍ يُقالُ لَها قُمُ، وتَصيرُ مَعدِنًا لِلعِلمِ وَالفَضلِ… وذلِكَ عِندَ قُربِ ظُهورِ قائِمِنا، فَيَجعَلُ اللّهُ قُمَّ وأهلَهُ قائِمينَ مَقامَ الحُجَّةِ، ولَولا ذلِكَ لَساخَتِ الأَرضُ بِأَهلِها، ولَم يَبقَ فِي الأَرضِ حُجَّةٌ، فَيَفيضُ العِلمُ مِنهُ إلى سائِرِ البِلادِ فِي المَشرِقِ وَالمَغرِبِ، فَيَتِمُّ حُجَّةُ اللّهِ عَلَى الخَلقِ حَتّى لا يَبقى أحَدٌ عَلَى الأَرضِ لَم يَبلُغ إلَيهِ الدّينُ وَالعِلمُ، ثُمَّ يَظهَرُ القائِمُ.
“Tezliklə Kufə möminsiz qalar və elm büsatı ilan yuvasına qısıldığı kimi çəkilər. Sonra elmin qapısı Qum şəhərindən açılar, ora elm və fəzilət ocağına çevrilər… Bunlar bizim Qaimimizin zühuruna yaxın vaxtda baş verəcək və Allah Qum və əhalisini Höccətin (İmam Məhdi) canişinləri edəcək. Bu olmasaydı, şübhəsiz, yer üzü əhlini udar və “dəlil” sona yetərdi. Elm və bilik Qumdan dünyanın şərq və qərbinə axacaq, bununla da, Allah dəlil nişanələrini başa vuracaq və hətta yer üzündə din və elmin çatmadığı bir yer qalmayacaq. O zaman Qaim (ə) zühur edəcək.” (“Biharul-ənvar”, c.60, səh.213, hədis 23.)
“İstiğfarla özünüzü ətirləyin ki, günahların pis qoxusu sizi rüsvay etməsin”
“İmam Kazimdən (ə) soruşurlar:
– Mələklər insanın niyyətini necə başa düşür, qəlbindən keçənləri necə qeydə alırlar?
İmam (ə) soruşur:
– Zibilliyin qoxusu ilə gül bağçasının qoxusu eynidirmi?
Deyirlər:
– Xeyr.
İmam (ə) buyurur:
– Siz burnunuza gözəl qoxu gəldikdə gül bağçasının, pis qoxu gəldikdə isə üfunət qoxan zibilliyin olduğunu anladığınız kimi, mələklər də insanların daxillərindən qalxan qoxunun vasitəsilə onların yaxşı və pis niyyətlərini, şər və günah etmək fikrinə düşdüklərini anlayırlar”.
Günah – pis qoxusu olan üfunətdir:
تَعَطَّروا بِالاِستِغفارِ، لا تَفضَحكُم رَوائِحُ الذُّنوبِ
“İstiğfarla özünüzü ətirləyin ki, günahların pis qoxusu sizi rüsvay etməsin”.[1]
[1] əl-Xisal, s. 183, hədis 217; Biharul-ənvar, c. 90, s. 278
Çətinliklərin həll olması üçün dua
«يا مُلَيِّنَ الْحَدِيدِ لِداوُدَ عَلَيْهِ السَّلامُ، يا كاشِفَ الضُّرِّ وَ الْكَرْبِ الْعِظامِ عَنْ أَيُّوبَ عَلَيْهِ السَّلامُ، أَيْ مُفَرِّجَ هَمِّ يَعْقُوبَ عَلَيْهِ السَّلامُ، أَيْ مُنَفِّسَ غَمِّ (و کَرْبِ) يُوسُفَ عَلَيْهِ السَّلامُ، صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ كَما أَنْتَ أَهْلُهُ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَيْهِمْ أَجْمَعِينَ وَ افْعَلْ بِي ما أَنْتَ أَهْلُهُ، وَ لا تَفْعَلْ بِي ما أَنَا أَهْلُهُ. (فَإِنَّكَ أَهْلُ التَّقْوَى وَ أَهْلُ الْمَغْفِرَةِ)». Oxunuşu: “Yā muləyyinəl-hədīdi li-Dāvudə əleyhis-səlām, yā kāşifəz-zurri vəl-kərbil-izāmi ən Əyyūbə əleyhis-səlām, əy mufərricə həmmi Yə’qūbə əleyhis-səlām, əy munəffisə ğəmmi (və kərbi) Yūsufə əleyhis-səlām, salli alā Muhəmmədin və āli Muhəmməd, kəmā əntə əhluhu ən tusalliyə əleyhim əcməīn, vəf’əl bī mā əntə əhluh, və lā təf’əl bī mā ənə əhluh. (Fəinnəkə əhlut-təqvā və əhlul-məğfirəh).” Tərcüməsi: “Ey dəmiri Davud (ə) üçün yumşaldan! Ey Əyyubun (ə) böyük dərdini və sıxıntısını aradan qaldıran! Ey Yaqubun (ə) qəmini dağıdan! Ey Yusifin (ə) qüssəsini yüngülləşdirən! Məhəmməd və onun ailəsinə, Sənə layiq olduğu şəkildə salavat göndər. Mənimlə Öz şanına yaraşan şəkildə rəftar et, mənim (günahlarıma görə) layiq olduğum rəftarı etmə. Şübhəsiz ki, Sən təqva və bağışlama sahibisən.” Əllamə Məclisi, “Zadul-məad”, s.119, s.137.
“Bizə hürən it” hədisi.
Zeyd ibn Zeynül-Abidin (ə) atasından, o da atasından, o da İmam Əlidən (ə) və İmam Əli (ə) də Həzrət Peyğəmbərdən belə nəql edir ki, “Biz Əbdül-Müttəlib övladlarına (israrla) düşmənçilik edən hər bir ev (tayfa) məhv olmuşdur və bizə hürən hər it (xasiyyətli insan, itlərin tutulduğu) qotur (xəstəliyinə) tutulmuşdur. Hər kim inanmırsa, tərcübə etsin”.
الخامس رويت بالسند المتصل إلى زيد الشهيد أنه قال سمعت أخي الباقر يقول سمعت أبي زين العابدين يقول سمعت أبي الحسين يقول سمعت أبي علي بن أبي طالب يقول سمعت رسول الله ص يقول نحن بنو عبد المطلب ما عادانا بيت إلا و قد خرب و ما عادانا كلب إلا و قد جرب و من لم يصدق فليجرب.
Əlimizdə olan hədis mənbələrinə görə, ilk dəfə Nurullah Şuştəri (vf. 1019 hq), “əs-Səvarimul-Mühriqə” (s.115, 128) kitabından Əhli-Beyt (ə) düşmənlərindən danışarkən bu hədisə heç bir sənəd və qaynaq göstərmədən işarə edib.
Sonrakı mənbə isə Əllamə Məclisinin “Biharul-Ənvar” (c.107, s.31) hədis ensiklopediyasıdır ki, Əllamə də bu hədisə “icazələr” bölməsində mürsəl (kəsik) sənəd ilə işarə edir. Əlbəttə özü deyir ki, mən bu hədisi Şəhid Zeyd ibn İmam Səccada (ə) qədər “müttəsil” (bitişik) sənəd ilə rəvayət edirəm. Amma həmin sənədini göstərməyib. Buna görə də Şəhid Zeydə (ə) qədər olan sənəd məchul və mürsəl sayılır.
Əllamə Məclisidən də sonra Seyid Əlixan Kəbir Mədəni (vf. 1120 hq) bu hədisi “Riyazus-Salikin” kitabında (c.1, s.38) nəql etmişdir.
Ümumilikdə bu hədisin sənəd baxımından heç bir etibarı yoxdur. Əlbəttə mənim fikrimcə mətninin doğruluğunu tarix dəfələrlə isbatlayıb. Bu sözü Peyğəmbər (s) buyursa da belədir, buyurmasa da, belədir.
P.S: Bu hədis üçün təkcə Şiə hədis qaynaqlarına baxdım. Hədisin digər İslam və Ərəb qaynaqlarında, həmçinin Əhli-Sünnə məzhəbinin kitablarında olması istisna edilmir. Bəzən görürsən ki, bir rəvayət hədis qaynaqlarında olmasa da tarix, təfsir, coğrafiya, əxlaq, tibb, lüğət və ədəbiyyat kitablarında da tapılır.
Mirməhəmməd Bəşir
“Arxayınlığa aldanma!
İmam Əli ibn Əbu Talib (ə):
لَا تَغْتَرَّنَّ بِالْأَمْنِ فَإِنَّكَ مَأْخُوذٌ مِنْ مَأْمَنِكَ
Transkripsiya:
Lə təğtərrənnə bil-əmn, fə innəkə mə’xuzun min mə’mənik.
Tərcümə:
“Arxayınlığa aldanma! Çünki insan ən çox özünü güvəndə hiss etdiyi yerdən yaxalanar.”
📚 Mənbə: Ğürərul-Hikəm, hədis 3176
📌 Qısa izah (Instagram üçün):
Bəzən insan hər şeyin qaydasında olduğunu düşünərək arxayınlaşır. Amma məhz bu arxayınlıq insanı diqqətsiz edir və səhvlərə aparır. Həyat bizə öyrədir ki, həmişə ayıq olmaq, Allaha güvənməklə yanaşı məsuliyyətli davranmaq lazımdır.
Arxayınlıq deyil, şüur və diqqət insanı qoruyar.
Bir nəfər Əmirül-möminin İmam Əlidən (ə) soruşur:
– Allahını görmüsənmi?
– Görmədiyim Allaha əsla, ibadət etmərəm!
– Onu necə görmüsən? Bizim üçün təsvir et!
– Vay olsun sənə! Onu heç kəs gözləri ilə görməyib, ancaq qəlblər imanın həqiqəti ilə onu görüb[1].
Hisslərin yanılmalarını əqli mühakimə qoruyur. Əqli mühakimə özü isə hisslərin fövqündə olan bir qüvvədən qaynaqlanır. Buna gör də də hisslər həqiqətləri görə biləcək dəyərə malik deyil (onların təkcə elmi dəyəri var). Araşdırmalarında təkcə hisslərə əsaslanan insanlar varlıq poroblemlərini həll edə və yaradılış müəmmasını aşkara çıxara bilməzlər.
Hisslərin həqiqəti göstərən imkanları ilə bağlı araşdırmalardan belə nəticəyə gəldik ki, hətta hiss və təcrübə çərçivəsində də hisslər təklikdə insanı əmin ola biləcəyi bilgiyə nail edə, həqiqətə doğru yöləndirə bilmədiyi halda, onlar dərk çərçivəsindən kənar məsələlərdə ümumiyyətlə, acizdirlər.
Metafizik məktəbin davamçıları hesab edirlər ki, emprik elmlərdə tədqiqat və bilik əldə etmə metodu təcrübə və sınaq olduğu halda, metafizik məsələlərin tədqiqində həqiqətlərin kəşf vasitəsi rasional metoddur.
[1] Mizanul-hikmə.
Axmaqların siyahısı:
1). Allaha və haqq cəbhəsinə qarşı vuruşanlar. (Tarix sübut edib ki, Allaha və haqqa qarşı döyüşənlər sonda məğlub olublar, amma müasir axmaqlar bundan heç bir nəticə çıxarmırlar və bütün enerjilərini buna sərf edirlər). 2). Risalət və nübuvvət məktəbinə qarşı mübarizə aparanlar. 3). Vilayət və imamət ilə düşmənçilik edənlər. 4). Öz eybini görməyib, digərlərin eybi ilə məşğul olanlar. – مَن نَظرَ في عُيوبِ النّاسِ فأنْكَرها ثُمّ رَضِيَها لِنَفْسِهِ فذلكَ الأحمَقُ بعَينِهِ – İmam Əli (ə). 5). Özünü hamıdan ağıllı hesab edənlər (Quran, Kəhf surəsi, ayə:103-104). – أحمَقُ النّاسِ مَن ظَنَّ أنّهُ أعْقَلُ النّاسِ – İmam Əli (ə). 6). Hər bir işdə ya ifrat, ya da təfrit edənlər. 7). Hərzə (faydasız söz) danışanlar. 8.). Onlara verilməyən suala cavab verənlər. 9). Hər bir işdə ehtiyatsız davrananlar. 10). Özünə hər bir haqqı və hüququ tanıyan, amma digərləri üçün tanımayanlar. 11). İki rəkət namaz qılan və ya kiçik bir yaxşı iş görən kimi bəsirətinin açıldığını və mələkut aləmini görəcəyini zənn edənlər. 12). İmkanlarında olan kiçik işləri yerinə yetirməyib fürsəti yandıraraq böyük xəyallarla yaşayanlar. 13). Özləri cəmiyyət və din üçün faydalı iş görmədikləri halda cəmiyyət və din üçün faydalı işlər görənləri tənqid və ya təhqir etməyi özlərinə məşğuliyyət seçənlər. 14). Haqdan üz döndərib özlərini səfehliyə qoyanlar: (Ya Rəsulum!) Özünü səfehliyə qoyanlardan başqa kim İbrahimin dinindən üz çevirər? Həqiqətən, Biz onu dünyada (peyğəmbərlik və Kəbəni təmir etmək üçün) seçdik. Şübhə yoxdur ki, o, axirətdə də əməlisaleh olanlardandır. (Bəqərə surəsi, ayə 130) İmam Əli (ə) axmaqlar barəsində buyurur: «احْذَرِ الأحمَقَ؛ فإنّ مُداراتَهُ تُعَنِّيكَ، و مُوافَقَتَهُ تُرْدِيكَ، و مُخالَفَتَهُ تُؤذِيكَ، وَ مُصاحَبَتَهُ وَبالٌ عَلَيكَ» “Axmaqdan uzaq ol. Çünki onunla müdara etmək (axmaqlığına qatlanıb yola vermək) səni zəhmətə salacaq, ona uyğunlaşmaq səni həlak edəcək, ona qarşı olmağın sənə əzab və əziyyət verəcək, onunla yoldaşlıq etməyin isə səni faydasız çətinliyə salan ağır bir yük olacaq”. @mirmehemmed_beshir
Alimlər iki dəstədirlər…
1. Alimlər iki dəstədirlər…
İmam Əli (ə) alimləri dərəcələrə ayırıb, dəstələrə bölərkən belə buyurmuşdur:
الْعُلَماءُ رَجُلانِ، رَجُلٌ عالِمٌ آخِذٌ بِعِلْمِهِ فَهَذا ناج وَ رَجُلٌ تارِكٌ لِعِلْمِهِ فَهَذا هالِكٌ وَ اِنَّ اَهْلَ النَّارِ لَيَتَأَذَّونَ مِنْ ريحِ الْعالِمِ التّارِكِ لِعِلْمِهِ وَ إِنَّ أَشَّدَ أَهْلَ النّارِ نَدامَةً وَ حَسْرَةً رَجُلٌ دَعا عَبْدَاً إِلى اللّهِ سُبْحانَهُ فَاسْتَجابَ لَهُ وَ قَبِلَ مِنْهُ فَأَطاعَ اللَّهَ فَأَدْخَلَهُ اللَّهُ الْجَنَّةَ وَ أَدْخَلَ الدّاعىَ النّارَ بِتَرْكِهِ عِلْمَهُ
“Alimlər iki dəstədirlər: Birinci dəstə öz bildiklərinə əməl edib nicat taparlar. İkinci dəstə isə elmlərinə əməl etmədikləri üçün həlak olarlar. Şübhəsiz, Cəhənnəm əhli əməlsiz alimin pis qoxusundan əzab çəkər. Həqiqətən, Cəhənnəmdə ən peşman, ən həsrət çəkən şəxs o şəxsdir ki, başqalarını Allah-Taalanın yoluna dəvət edər və onlar da bu dəvəti qəbul edib Allaha itaət edərlər. Sonra Allah onları Cənnətə daxil edər, amma dəvət edəni öz elminə əməl etmədiyi üçün Cəhənnəmə atar.” (“Biharul-ənvar, c.2, səh.34.)
2. İnsanların ən pisi
İmam Əli (ə) buyurmuşdur:
شَرُّ النَّاسِ مَن لایُرجِ خَیرُهُ وَ لایُومَنُ شَرُّهُ
“İnsanların ən pisi xeyir işlərinə ümid bəslənilməyən və şər işləri ilə təhlükəsizliyi pozan kəsdir.” (“Qurərul-hikəm”, c.1, səh.559.)
3. Nemətlərin şükrü
İmam Əli (ə) buyurmuşdur:
شُکرُ کُلِّ نِعمَة اَلوَرَعُ عَن مَحارِم اللهِ
“Hər bir nemətin şükrü ilahi haramlardan çəkinməkdir.” (“Mişkatul-ənvar”, səh.32.)
4. Alimin şükrü
İmam Əli (ə) buyurmuşdur:
شُکرُ العالِمِ عَلی عِلمِهِ، عَمَلُهُ بِهِ وَ بَذلُهُ لِمُستَحِقِّهِ
“Alimin öz elminə şükrü ona əməl etməsi və elmini layiq olanlara öyrətməsidir.” (“Mizanul-hikmə”, c.5, səh.407.)
5. Allah-Taalanın hər bir nemətdə şükür haqqı vardır…
İmam Əli (ə) buyurmuşdur:
يَا أَيُّهَا اَلنَّاسُ إِنَّ لِلَّهِ فِي كُلِّ نِعْمَةٍ حَقّاً فَمَنْ أَدَّاهُ زَادَهُ وَ مَنْ قَصَّرَ عَنْهُ خَاطَرَ بِزَوَالِ اَلنِّعْمَةِ
“Ey insanlar! Həqiqətən, Allah-Taalanın hər bir nemətdə şükür haqqı vardır ki, hər kim onu yerinə yetirsə, Allah həmin neməti onun üçün artırar. Kim o haqqı yerinə yetirməkdə səhlənkarlıq etsə, həmin neməti məhv olmaq və əldən çıxmaq təhlükəsinə atar.” (“Tuhəful-uqul”, c.1, səh.206.)
6. Sirri qorumaqda möhkəm ol!
İmam Əli (ə) buyurmuşdur:
مَن ضَعُفَ عَن حِفظِ سِرِّهِ لَم يَقْوَ لِسِرِّ غَيرِهِ
“Hər kəs öz sirrini qorumaqda zəifdirsə, başqalarının da sirrini qoruya bilməz.” (“Qurərul-hikəm”, c.2, səh.225.)
7. Təkrar qınaq təsirsiz olar
İmam Əli (ə) buyurmuşdur:
إِيّاكَ أَنْ تُكَرِرَ الْعَتْبَ فَإِنَّ ذلِكَ يُغرى بِالذَّنْبِ وَيُهَوِّنُ بِالْعَتْبِ
“Təkrаr qınamaqdan çəkin. İnsаnı həddən аrtıq qınаyıb dаnlаmаq günаhkаr şəxsi öz pis əməlində dаhа dа cəsаrətli edir, məlаməti təsirsiz hаlа sаlır.” (“Qurərul-hikəm”, səh.278.)
8. Qiyamət gününün ən böyük peşmançılığı
İmam Əli (ə) buyurmuşdur:
إِنَّ أَعْظَمَ الْحَسَرَاتِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حَسْرَةُ رَجُلٍ كَسَبَ مَالاً فِي غَيْرِ طَاعَةِ اللهِ، فَوَرَّثَهُ رَجُلاً فَأنْفَقَهُ فِي طَاعَةِ اللهِ سُبْحَانَهُ، فَدَخَل بِهِ الْجَنَّةَ، وَدَخَلَ الاوَّلُ بِهِ النَّارَ
“Qiyamət gününün ən böyük peşmançılığı var-dövlətini haram yolla qazanan şəxsin peşmançılığıdır; belə ki, digəri onu irs aparıb Allaha itaət yolunda xərc çəkərək Cənnətə, haram var-dövləti qazanan isə Cəhənnəmə gedəcək.” (“Nəhcül-bəlağə”, qısa kəlamlar 421.)
9. Çalış öz eybini gör…
İmam Əli (ə) buyurmuşdur:
مَنْ نَظَرَ فِى عَيْبِ نَفْسِهِ اشْتَغَلَ عَنْ عَيْبِ غَيْرِهِ…
“Öz eyiblərinə bаxаn kəs bаşqаlаrının eyiblərinə göz yetirməz. (“Nəhcül-bəlаğə”, qısa kəlamlar 341.)
10. Bidət əhli kimdir?
İmam Əli (ə) buyurmuşdur:
امَّا اهْلُ الْبِدْعَةِ فَالُمخالِفُونَ لِامْرِ اللَّهِ، وَ لِكِتابِه، وَ رَسُوله، الْعامِلُونَ بِرَأْيِهِمْ وَ اهْوائِهِمْ وَ انْ كَثُرُوا
“Allahın göstərişləri, Allahın kitabı (Qurani-Kərim) və Allahın Rəsulu ilə müxalifətçilik edən, öz nəzər və istəklərinə əməl edənlər bidət əhlidirlər, hətta onların sayı çox olsa belə!” (“Mizanul-hikmət”, c.1, səh.381, fəsil 329, hədis 1632.)
11. İffətini qoruyan şəxsin məqamı və savabı
İmam Əli (ə) buyurmuşdur:
مَا الْمُجَاهِدُ الشَّهِيدُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَعْظَمَ أَجْراً مِمَّنْ قَدَرَ فَعَفَّ، لَكَادَ الْعَفِيفُ أَنْ يَكُونَ مَلَكاً مِنَ الْمَلَائِكَةِ
“Allah yolunda cihad edib şəhid olanın savabı günaha qüdrəti olduğu halda öz iffətini (və namusunu) qoruyanın savabından çox deyil. İffətli (və namuslu) insan iffətinə (və namusuna) görə mələklərdən biri olmağa daha yaxındır.” (“Nəhcül-bəlağə”, qısa kəlamlar 474.)
12. Bəzi bəndələrə əta olunan xas nemətlər
İmam Əli (ə) buyurmuşdur:
إِنَّ لِلَّهِ عِبَاداً يَخْتَصُّهُمْ بِالنِّعَمِ لِمَنَافِعِ الْعِبَادِ، فَيُقِرُّهَافِي أَيْدِيهِمْ مَا بَذَلُوهَا، فَإِذَا مَنَعُوهَا نَزَعَهَا مِنْهُمْ، ثُمَّ حَوَّلَهَا إِلَى غَيْرِهِمْ.
“Allahın bəzi bəndələri var ki, onlara xas nemətlər bağışlayar ki, bəndələrə xeyir yetirsinlər. Onlar nə qədər ki, (həmin nemətlərdən ehtiyaclılara) bağışlayarlar, Allah həmin nemətləri onların əllərində saxlayar. Həmin nemətləri əsirgəyəndə isə, onları onlardan alıb başqalarına həvalə edər (ki, möhtacların yolunda sərf etsinlər).” (“Nəhcül-bəlağə”, qısa kəlamlar 417.)
İMAM ƏLİNİN (Ə) HƏYATI
Adı Əli (ə), atasının adı Əbu Talib, anası Fatimə binti Əsəd, doğulduğu yer Məkkədə yerləşən Kəbə evi, doğulduğu tarix Peyğəmbərin (s) hicrətindən, təqribən, 24 il əvvəl, boya-başa çatdığı və təlim-tərbiyə aldığı yer Peyğəmbərin (s) evi və həzrət Xədicənin qucağı.
İmam Əli (ə) uşaqlıq dövrünü Peyğəmbərin (s) evində keçirmişdi. Atası Əbu Talibin əhli-əyalı böyük və güzəranı çətin olduğundan, Peyğəmbər (s) onun övladlarından birini öz evinə aparmaq istədi və həzrət Əlini (ə) götürdü. Peyğəmbər (s) bunu Əbu Talibin ona – yetim və ata-anasız qaldığı zaman – etdiyi yaxşılıqların müqabilində bir növ kömək hesab edirdi; əslində, bu iftixarın həzrət Əliyə (ə) nəsib olması Allahın iradə və istəyi idi. Elə bir iftixar ki, Fatimədən (ə) başqa, heç kim ona şərik ola bilmədi.
İMAM ƏLİNİN (Ə) İMANI
Ən mötəbər hədis və tarix mənbələrində göstərildiyi kimi, Peyğəmbərə (s) iman gətirən ilk şəxs imam Əmirəlmöminin Əlidir (ə). Sonralar siyasət pəncəsi bu haqda bəzi şübhələr yaratmaq istəsə də, – qədim və yeni – hədis və tarix kitablarında bu məsələ açıq-aşkar qeyd edilmiş və heç bir şübhəyə yol verilməmişdir.
Bəziləri bunu qəbul etsələr də, imam Əlinin (ə) o zaman uşaq olduğu bəhanəsini irəli sürərək məsələni əhəmiyyətsiz göstərməyə çalışmışlar. Amma o həzrətin hələ uşaq ikən geniş təfəkkür sahibi olduğunu bildirən dəlillər kifayət qədərdir və hətta o həzrətin yaşı da bu məsələni açıq-aşkar sübut edir.
Məhəmməd ibn Abdullah İskafinin “Əl-meyaru vəl-muvazinə” adlı dəyərli kitabında qələmə aldığı bu məsələni qısa şəkildə diqqətinizə çatdırırıq: “Peyğəmbərin (s) Əlini (ə) İslama necə dəvət etdiyinə nəzər saldıqda, o zaman onun şüurlu və yetkinlik cağında və Peyğəmbərin (s) nəzərində İslamı qəbul etməsinin ona vacib olduğunu yaxşıca dərk edə bilərik. Çünki o həzrət uşaq olsaydı, ona bir hökm vacib olmazdı. Xüsusən, o zaman İslamın əvvəlləri idi. Hələ camaatın öz uşaqlarına İslamı qəbul etdirməsi üçün təlim verməsini tələb edən islami bir cəmiyyət qurulmamışdı. Peyğəmbər (s) həmin dövrdə İslamı elmi agahlıq və anlayışla qəbul edəcək kəslərə ehtiyac duyurdu.”
Sonra əlavə edərək yazır: “Əgər bir şəxs “İslamda oğlan uşağı on beş yaşında yetkinlik həddinə (həddi-büluğ) çatdığı halda, o, necə yetkinlik yaşına çatmışdı?!” – deyə soruşsa, belə cavab verə bilərik: “İslamda həddi-büluğun ən son çağı on beş yaşdır. Hətta bu yaşda ağıldan kəm olanlar da, yetkinliyə çatırlar. Şübhəsiz, bu yaş dövrünün ilkin və orta mərhələsi də vardır. Belə isə, on beş yaşından əvvəl də kiminsə yetkinlik həddinə çatması qəbul edilə bilər. O həzrət İslamı qəbul etdiyi zaman on üç yaşında idi və bu dövr yetkinlik çağının ilkin mərhələsi sayılır.”
İMAM ƏLİNİN (Ə) ELMİ MƏQAMI
Çox eşitmişik ki, Qurani-Kərim və Peyğəmbərin (s) kəlamlarından sonra, imam Əmirəlmöminin Əlinin (ə) kəlamları kimi söz tapmaq olmaz. O həzrətin kəlamlarının bir qismini təşkil edən “Nəhcül-bəlağə”yə müraciət etdikdə, bunu daha yaxşı dərk etmək olar.
İmamın (ə) tövhid və allahşünaslıq, dinşünaslıq, ictimai və siyasi məsələlər, xüsusən, əxlaq elmi ilə bağlı kəlamlarının hər biri doğrudan da bənzərsiz və misilsizdir. Onlardan dini əqidələrin təməlini qurmaq, islami siyasət xəttini sərgiləmək və əxlaqi normaları tənzimləməkdə əsaslı bir qanun kimi bəhrələnmək olar.
Bu məsələ İmamın (ə) həyatında Peyğəmbərin (s) səhabələri tərəfindən müxtəlif şəkillərdə təsdiq edilmişdir. Məsələn, “Kitab və sünnəni hamıdan yaxşı bilən Əlidir (ə).”
İmam Əli (ə) özü buyurur: “Biz Əhli-beyt Allahın və Rəsulunun (s) kəlamlarını hamıdan yaxşı bilirik.”
Həmçinin buyurur: “And olsun Allaha, nazil olan hər bir ayənin kimin haqqında və harada nazil olduğunu bilirəm.” (“Ənsabul-əşraf”, Bilazəri, təhqiq: Məhəmməd Baqir Məhmudi, c. 1, s. 121.)
Başqa bir hədisdə öz haqqında belə buyurur: ““Fatihə” surəsinin təfsiri ilə əlaqədar yetmiş dəvə yükü qədər mətləb yazmaq istəsəm qurtarmaz.” (“Təratibul-idariyyə”, Kətani, c. 3, s. 183.)
Qədimdən alimlər arasında bu söz məşhurdur: “Məni itirməmişdən qabaq suallarınızı soruşun!” – sözünü deməyə Əlidən (ə) başqa, heç kim cürət edə bilməmişdir.” (“Bəyanul-elm”, c. 1, s. 137)
Bunlara əlavə olaraq deyə bilərik ki, ən mühüm ədəbi ixtisaslardan sayılan “nəhv” (ərəb dilinin sintaksisi) elminin təsisçisi də imam Əlidir (ə). Sonralar bu elmin sayəsində Quran oxunuşu (qiraət) təhriflərdən qorundu.
Bu ifadələr imam Əlinin (ə) elmi ilə əlaqədar etiraflarının az bir hissəsindən ibarətdir. Müddəamızın sübutu ilə bağlı bu etiraflar olmasaydı da, əhli-sünnə və şiə vasitəsilə “mütəvatir” şəkildə nəql edilən yalnız Rəsulullahın (s) bu kəlamı kifayətdir: “Mən elmin şəhəriyəm, Əli isə onun qapısıdır.”
İMAM ƏLİ (Ə) PEYĞƏMBƏRİN (S) YANINDA
Əgər Peyğəmbəri-Əkrəmin (s) sonralar özü ilə Əli (ə) arasındakı yaratdığı qardaşlıq rabitəsini olduğu kimi şərh vermək istəsək, onların qardaşlığını eynilə iki qardaşın həyatın bütün mərhələsində davamlı şəkildə birgə olmasının bir nümunəsi olaraq qəbul etməliyik.
İmam (ə) bu münasibəti bir çox cümlələr və gözəl təşbehlər qəlibində ifadə edərək onun təsirləri kimi Peyğəmbəri-Əkrəmin (s) elm və əməlinin Əliyə (ə) verilməsini və Peyğəmbəri-Əkrəmdə(s) olan mənəvi istedadların o həzrətdə təcəlli etməsini belə izah edir: “Mən anasının ardınca düşən dəvə balası kimi Peyğəmbərin (ə) dalınca düşürdüm.” (“Nəhcül-bəlağə”, xütbə: 190.)
Bu yaxın rabitə Peyğəmbəri-Əkrəmin (s) ucsuz-bucaqsız elm dəryasından o həzrətin kifayət qədər faydalanması üçün bir fürsət idi. O həzrət bu haqda belə buyurur: “Qarşıma çıxan hər məchul məsələni Peyğəmbərdən soruşub cavabını əzbərlədim.” (“Nəhcül-bəlağə”, xütbə: 208.)
Təbii ki, əgər Peyğəmbər (s) elmin şəhəridirsə, Əli (ə) də onun qapısı olmalıdır. Çünki Əli (ə) bu elm dəryası ilə daim və birbaşa əlaqəsi olan yeganə şəxs idi. Peyğəmbər (s) bu rabitəni daha da genişləndirmək üçün onu özünə qardaş seçib buyurdu: “Əli məndəndir.” Cəbrail də dedi: “Mən də hər ikinizdənəm!” Bu sıx əlaqəni görən insanlar özləri ilə Peyğəmbər (s) arasında Əlini (ə) vasitə seçib öz suallarını onun yardımı ilə Peyğəmbərdən (s) soruşurdular.
Əbu Səid Xudri bu rabitənin vəsfində yazır: “Əli (ə) Peyğəmbərlə (s) görüşmək üçün xüsusi vaxt ayırmışdı və ondan başqa, heç kim bu mövqeyə sahib deyildi.” (“Əl-müsənnəf”, Əbdürrəzzaq, c. 10, s. 141.)
Peyğəmbəri-Əkrəm (s) risalətini təbliğ etməyə məşğul olduğu müddətdə imam Əli (ə) o həzrətə fədakar köməkçi oldu. Peyğəmbərə (s) aşkar şəkildə təbliğ etməsini bildirən “inzar” (xəbərdarlıq) ayəsi nazil olduqda və o həzrət də yaxınlarını İslama dəvət etmək istədikdə, Əli (ə) Peyğəmbərin (s) sağ qolu olaraq bu yığıncağı təşkil etdi və özü də o birliyin içində olaraq öz vəfadarlığını bir daha sübuta yetirdi.
Peyğəmbər (s) Qüreyş tayfası ilə rabitəsini kəsdiyi zaman iqtisadi mühasirəyə düşdükdə və “Əbu Talib” dərəsi adlı yerə sığındıqda, Peyğəmbər (s) və yanındakılara yemək tapmaq üçün ağır zəhmətlərə qatlaşıb çətin yolları qət edən kəslərdən biri də Əli (ə) idi.
Peyğəmbər (s) ilahi tapşırıqları çatdırmaq üçün Taif və Məkkənin digər məntəqələrinə getdikdə, o həzrətin tək qalmaması və qarşıya çıxa biləcək çətinliklərdə yardımçı olması üçün ona yoldaşlıq edən də Əli (ə) idi.
Əlinin (ə) Peyğəmbərə (s) o qədər məhəbbəti var idi ki, o həzrəti (s) təhlükədən qurtarmaq üçün özünü təhlükəyə atmağı cani-dildən qəbul etdi. Peyğəmbər (s) Mədinəyə hicrət etdiyi zaman camaat arasında o həzrətə (s) ən yaxın kəs Əli (ə) olduğundan, əmanətləri sahiblərinə qaytarmaq vəzifəsini öhdəsinə götürməklə bərabər, müşriklərin hədə-qorxusuna məruz qalan Peyğəmbər (s) ailəsini də bir neçə gündən sonra Mədinəyə apardı. Peyğəmbər (s) isə qardaşı Əli (ə) ilə birlikdə Mədinəyə daxil olmaq üçün onlar gələnə qədər Yəsribin yaxınlığında gözləməli oldu.
Həmin rabitə və bağlılıq Əlinin (ə) Peyğəmbəri-Əkrəmin (s) qızı Fatimeyi-Zəhra (ə) ilə evlənməsindən sonra daha da möhkəmləndi. Bu mübarək evliliyin səmərəsi də, Peyğəmbərin (s) bütün vücudu ilə sevdiyi və onlara “öz övladım” deyə xitab etdiyi kəslər oldu. Buna sırf xanım Fatimə (ə) deyil, imam Əli (ə) də ortaq idi. Çünki Peyğəmbər özünü və Əlini (ə) bir ağacdan, başqalarını isə fərqli ağaclardan bilirdi.
Ayişədən “Peyğəmbəri-Əkrəmin (s) yanında ən sevimli şəxs kim idi?” – deyə soruşduqda, belə dedi: “Kişilərdən Əli, qadınlardan isə Fatimə idi.” (“Rəbiul-əbrar”, Zəməxşəri,c. 1, s. 821.)
İmam Əlinin (ə) İslamın ilkin döyüşlərindəki iştirakı və rəşadəti haqda kifayət qədər söz açılmışdır. “Bədr”, “Ühüd”, “Xəndək” və sonralar baş verən “Hüneyn” döyüşü o həzrətin fədakarlıq və qəhrəmanlıq səhnələridir. “Bədr” döyüşündə müşriklərin öldürülənlərindən yarısı o həzrətin əli ilə öldürüldü. “Ühüd” döyüşündə bəzi müsəlmanlar meydandan qaçsalar da, imam Əli (ə) bir neçə nəfərlə Peyğəmbəri-Əkrəmin (s) yanında qalıb onu və İslamı qorudu. “Xəndək” döyüşündə Əmr ibn Əbdəvüdü öldürməklə cin və insanların ibadətinin savabını qazandı və döyüşlərin çoxunda İslam ordusunun bayraqdarı idi.
Dörd əhli-sünnə məzhəbindən birinin rəhbəri və əhli-sünnənin nəzərində elmi şəxsiyyət adını daşıyan Əhməd ibn Hənbəl imam Əli (ə) ilə digər xəlifələrin müqayisəsi haqda belə yazır: “Heç kim Əbu Talibin oğlu ilə müqayisə edilməyə layiq deyildir.”
Məhəmməd ibn Mənsur Tusi yazır: “Bir gün Əhməd ibn Hənbəlin yanında idik. Bir şəxs ondan soruşdu: “Əlinin (ə) söylədiyi “Cənnətlə cəhənnəmi bölən mənəm!” – hədisi barədə nəzərin nədir?” Əhməd dedi: “Bunu inkar edirsənmi? Peyğəmbərin (s) Əli (ə) haqqında “Səni mömindən başqası sevməz və münafiqdən başqası da düşmən bilməz!” – buyruğunu biz nəql etməmişikmi?” Dedik: “Bəli!” Dedi: “Möminin yeri haradadır?” Dedik: “Cənnətdə.” Dedi: “Münafiqin necə?” Dedik: “Cəhənnəmdə.” Dedi: “Deməli, Əli (ə) cənnətlə cəhənnəmi böləndir.”“ (“Təbəqatul-əbrar”, c. 1, s. 320.)
Sonralar Əməvilər sülaləsi bu fəzilətlərin nəqlini qadağan etdi və az bir dəstədən başqa, onları nəql etməyə cürət edən olmadı. Əməvi hökmdarlarından olan Ömər ibn Əbdüləzizin atası Əbdüləziz oğluna: “Əgər bu nadan millət bizim Əlinin (ə) haqqında bildiklərimizi bilsəydilər, onlardan iki nəfəri belə, bizə uymazdılar!” – deyirdi. (“Rəbiul-əbrar”, Zəməxşəri,c. 1, s. 499.)
Bu ay tövbə üçün ən gözəl fürsətdir
Bu ay tövbə üçün ən gözəl fürsətdir
عَنْ أَبِي الْحَسَنِ عَلِيِّ بْنِ مُوسَى الرِّضَا (ع)، أَنَّهُ قَالَ: مَنْ كَانَ تَائِباً مِنْ ذَنْبٍ، فَلْيَتُبْ إِلَى اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى مِنْهُ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ، فَإِنَّهُ شَهْرُ التَّوْبَةِ وَ الْإِنَابَةِ وَ شَهْرُ الْمَغْفِرَةِ وَ الرَّحْمَةِ. وَ مَا مِنْ لَيْلَةٍ مِنْ لَيَالِيهِ وَ لِلَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى فِيهَا عُتَقَاءُ مِنَ النَّارِ، كُلُّهُمْ قَدِ اسْتَوْجَبُوا بِذُنُوبِهِمُ النَّارَ.
İmam Rza (ə) buyurdu: Hər kəs hər hansı bir günahdan tövbə etmək istəyirsə, həmin günahdan Ramazan ayında Allah qarşısında tövbə etsin. Çünki həqiqətən bu ay tövbə,* inabə, məğfirət və rəhmət ayıdır.
Bu ayın elə bir gecəsi yoxdur ki, o gecədə Allah-Taala Cəhənnəm odundan kimlərisə azad etməsin, hansılar ki, onlar öz günahları ilə Cəhənnəmdə yanmağı qazanmışdılar.
Şeyx Səduq, Üç ayın fəziləti, hədis:96.
*Töbvə, yəni: *Pis işlərdən peşiman olmaq, onları tərk etmək və Allahdan bağışlanmaq diləmək və sirati-müstəqimə qayıdış icazəsi almaq. Yaxşı əməllər və gözəl xüsusiyyətlər qazanmaqla Allaha qayıdış yolunda hərəkət etmək.
@mirmehemmed_beshir
Dünya dəniz suyu kimidir – ən çox içdikcə ən çox susuzlaşırsız
İmam Kazim (ə) buyurmuşdur: مَثَلُ الدُّنْيَا كَمَثَلِ مَاءِ الْبَحْرِ كُلَّمَا شَرِبَ مِنْهُ الْعَطْشَانُ ازْدَادَ عَطَشاً حَتَّى يَقْتُلَه “Dünyа dәniz suyu kimidir. İnsan ondаn nә qәdәr içsә, susuzluğu bir о qәdәr аrtаr vә nәhаyәt, öldürər.” (“Bihаrul-әnvаr”, c.78, sәh.311.) Bu kəlamda İmam Kazim (ə) dünyanın aldadıcı mahiyyətini çox dərin bir təşbeh ilə izah edir. Dəniz suyu insanın susuzluğunu yatırmadığı, əksinə onu daha da artırdığı kimi, dünya malına və ləzzətlərinə həddən artıq bağlanmaq da insanın mənəvi ehtiyaclarını doyurmur. İnsan nə qədər çox dünya istəsə, qəlbindəki boşluq bir o qədər böyüyər. Nəticədə, dünya sevgisi insanı Allahdan uzaqlaşdıraraq mənəvi həlaka aparar. Bu kəlam bizə öyrədir ki, dünyadan istifadə etmək olar, lakin ona bağlanmaq insanın nicatına yox, zərərinə səbəb olur.
# Namazın İnsanın Ruhani və Sosial Təkamülündəki Müstəsna Rolu
### Giriş
İslam fəlsəfəsində bəndə ilə Yaradan arasında qurulan ən uca və qırılmaz bağ namazdır. Namaz sadəcə müəyyən hərəkətlər toplusu deyil, insanın öz zatına qayıdışı, kainatın Rəbbi qarşısında acizliyini dərk edərək kamilliyə can atmasıdır. Şiə (Cəfəri) məzhəbinin mötəbər mənbələrində namaz “dinin dirəyi” (Amudud-din) və “möminin meracı” kimi vəsf edilir.
### 1. Ruhun Paklanması və Mənəvi Təsir
Namaz insanın ruhunu günahların toz-torpağından təmizləyən mənəvi bir çeşmədir. Qurani-Kərimdə bu barədə buyurulur:
*”اتْلُ مَا أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنَ الْكِتَابِ وَأَقِمِ الصَّلَاةَ ۖ إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَىٰ عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ…”*
“(Ya Peyğəmbər!) Kitabdan sənə vəhy olunanı oxu və namaz qıl. Həqiqətən, namaz (insanı) çirkin və pis əməllərdən çəkindirər.” (Ənkəbut surəsi, ayə 45).
İmam Əli (ə) “Nəhcul-Bəlağə”də namazı insanın qapısının önündən axan və gündə beş dəfə çimib təmizləndiyi bir çaya bənzədir. Necə ki, beş dəfə yuyunan bədəndə çirk qalmırsa, ixlasla qılınan namaz da ruhda günah izi qoymaz.
### 2. İntizam və Zamanın İdarə Edilməsi
Namaz insanın gündəlik həyatına ilahi bir nizam gətirir. Müəyyən olunmuş vaxtlarda (sübh, zöhr, əsr, məğrib və işa) Yaradanın hüzuruna dayanmaq, insanda vaxtın qədrini bilmək və məsuliyyət hissini formalaşdırır. Cəfəri fiqhinə əsasən, namazın vaxtında qılınması (əvvəl vaxt) ən bəyənilən əməllərdən hesab olunur ki, bu da şəxsiyyətin intizamlı yetişməsinə birbaşa təsir edir.
### 3. Təvazökarlıq və Təkəbbürdən Uzaqlaşma
Rüku və səcdə insanın təkəbbürünü qıran ən böyük silahdır. İnsan alnını ən aşağı yerə — torpağa qoymaqla öz yaradılışını xatırlayır və başqaları üzərində üstünlük iddiasından əl çəkir. İmam Cəfər Sadiq (ə) buyurur:
“Bəndənin Allaha ən yaxın olduğu an, səcdədə olduğu andır.” (əl-Kafi).
### 4. Psixoloji Rahatlıq və Stressdən Qurtuluş
Müasir dövrün gərginliyi fonunda namaz insan üçün mənəvi bir sığınacaqdır. Allahı zikr etmək qəlblərə rahatlıq verir. Namazda oxunan surələr və zikrlər insanın daxili aləmində sükunət yaradır, onu həyatın çətinlikləri qarşısında daha dözümlü edir.
### Nəticə
Namaz — insanın Allaha doğru atdığı hər addımın nurudur. O, fərdi islah etməklə yanaşı, cəmiyyətdə də əxlaqi dəyərlərin qorunmasına xidmət edir. Namaz qılan şəxs öz daxili dünyasını təmizlədikcə, ətrafına da xeyir verir, zülmdən və haqsızlıqdan uzaqlaşır.
—
Namazı düzgün qaydada, bütün şərtləri və rüknləri ilə öyrənmək üçün bizim bu tətbiqimizdən mütləq faydalanın:
*Namaz öyrən:* https://play.google.com/store/apps/details?id=az.shia.sonumidtv.namaz_telimi&hl=az
Həmçinin, İslamı asan, aydın və hər yerdə öyrənmək üçün *Müsəlmanın Bələdçisi AI* tətbiqini yükləyə bilərsiniz: https://play.google.com/store/apps/details?id=muselmanin.beledcisi.islamai&hl=az
📱 Faydalı Tətbiqlərimiz:
* Müsəlmanın Kitabçası: https://play.google.com/store/apps/details?id=sonumidtvvusalali.muselmaninkitabcasi&hl=az
* Namaz öyrən: https://play.google.com/store/apps/details?id=az.shia.sonumidtv.namaz_telimi&hl=az
* Quran-i Kərim: https://play.google.com/store/apps/details?id=quranikerim.sonumidtv
Bu duanı unudanda QƏZA etməlisən
İmam Sadiq (ə) buyurur ki, Günəş çıxmamışdan və batmamışdan öncə bu zikri və duanı 10 dəfə oxumaq dəyişilməz bir sünnədir. Əgər unutsanız belə, xatırladığınız anda vacib namazda olduğu kimi bunun da qəzasını yerinə yetirin: Zikr: “لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لا شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَ لَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَ يُمِيتُ، وَ يُمِيتُ وَ يُحْيِي وَ هُوَ حَيٌّ لَا يَمُوتُ بِيَدِهِ الْخَيْرُ وَ هُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ”. “La ilahə illəllah, vəhdəhu la şərikə ləhu, ləhul mulk və ləhul həmdu, yuhyi və yumit və yumitu və yuhyi və huvə həyyun la yəmut, biyədihil xəyru və huvə əla kulli şəyin qədir”. (10 dəfə). Tərcüməsi: “Allahdan başqa Allah yoxdur, o vahiddir, şəriki yoxdur. Mülk (bütün yaradılış və kainata hakimiyyət və malikiyyət haqqı) onundur. Həmd onun üçündür ki, dirildir və öldürür. Və (yenə də) öldürür və dirildir. Və O diridir, ölməz. Xeyirin açarı Onun əlindədir və O hər şeyə qadirdir”. Dua (təviz = sığıncaq): “أَعُوذُ بِاللَّهِ السَّمِيعِ الْعَلِيمِ مِنْ هَمَزاتِ الشَّياطِينِ وَ أَعُوذُ بِكَ رَبِّ أَنْ يَحْضُرُونِ إِنَّ اللَّهَ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ”. “Əuzu billahis-səmiil-əlim min həməzatiş-şəyatin. Və əuzu bikə rəbbi ən yəhzurun. İnnəllahə huvəs-səmiul-əlim”. (10 dəfə). Tərcüməsi: “Sığınıram hər şeyi eşidən və bilən Allaha şeytanların işarə və vəsvəsəsindən. Və Sənə sığınıram Allahım, onların (şeytanların) mənim ətrafımda olmasından. Həqiqətən də Allah eşidən və biləndir”. Şeyx Kuleyni, “əl-Kafi”, c.2, s.532, hədis:31. Əyyaşi, “Təfsirul-Əyyaşi”, c.2, s.45, hədis: 136.
Hz.Peyğəmbərin (ə)həyatı
İslam Peyğəmbəri (s) — Bioqrafiya
İslam Peyğəmbərinin adı Mühəmməd (s), məşhur künyəsi Əbülqasim, məşhur ləqəbləri Əhməd və Mustafa, bərəkətli ömrü isə 63 ildən ibarət olmuşdur. O həzrət “amul-fil”in (fil ili) Rəbiül-əvvəl ayının 17-də (miladi tarixi ilə 570-ci ildə), mübarək cümə günü dünyaya gəlmişdir. (Həmin il Allah-Taala Kəbə evini uçurmağa gələn “fil səhabələri”ni “əbabil” quşları ilə məhv etmişdir.) Həzrət İsa (ə) əsrlər öncə “İncildə” o həzrətin adını müjdə vermişdir: “Mən sizi məndən sonra gələcək bir peyğəmbərlə müjdələyirəm, onun adı Əhməddir.” Qurani-Kərimdə də o həzrət həm Əhməd, həm də Mühəmməd adı ilə yad edilir. (“Səff” surəsi, ayə 6; “Əhzab” surəsi, ayə 40.) Nəhayət, o həzrət bir yəhudi qadının vasitəsi ilə zəhərlənərək 11-ci hicri-qəməri ilinin Səfər ayının 28-də dünyasını dəyişmişdir.
Peyğəmbər (s) 25 yaşında olarkən həzrət Хədicə (s) ilə evlənmiş və “amul-fil”in 40-cı ili, Rəcəb ayının 27-də gecə ikən peyğəmbərliyə seçilmişdir. O həzrət İslam dinini təbliğ etdiyi üçün 13 il Məkkədə dözülməz müsibətlərə məruz qalaraq Qüreyş kafirlərinin dinin inkişafının qarşısını aldıqları zaman Mədinə şəhərinə hicrət etmişdir. Qeyd etmək lazımdır ki, o həzrətin Mədinəyə hicrət etdiyi gün İslam tarixinin başlanğıcı sayılır. Peyğəmbər (s) hicrətdən sonra, Mədinədə sakin olduğu 10 il ərzində İslam dinini kamil surətdə bəşəriyyətə çatdırmışdır.
İslam Peyğəmbərinin (s) doğulduğu gecə dünyada böyük hadisələr və möcüzələr baş vermişdir. O cümlədən: bütün bütlər yıxılır; İranda Kəsra eyvanı lərzəyə gəlib parçalanır və 14 sütunu sınır; Savə dəryaçası quruyur; min ildən sonra fars atəşgahı sönür.
Peyğəmbərin (s) Ata və Anası
Tarixdə Peyğəmbərin (s) atası Abdullah haqda belə yazılır: Bir gün Əbdül-Müttəlib Zəmzəm quyusu qazılanda nəzr edir ki, əgər on oğlu olarsa, birini Allah yolunda qurban etsin. Onun duası qəbul olur və Allah-Taala ona onuncu oğulu, yəni Abdullahı əta etdikdə, Əbdül-Müttəlib öz nəzərini yerinə yetirmək məqsədilə övladları arasında püşk atır. Püşk Abdullaha düşür. Abdullahı qurbangaha aparır. Bu iş sonralar bir adətə çevrilməsin deyə, qohum-əqraba yığışıb bu işə mane olmaq istəyirlər. Təklif edirlər ki, on dəvə və Abdullah arasında püşk atılsın. Püşk yenə də Abdullaha düşür. Dəvələri yüzədək artırdıqdan sonra püşk dəvələrə düşür. Beləcə, 100 dəvə Abdullahı əvəz edir.
Peyğəmbərin (s) atası Abdullah çox yaşamır. O, Amənə ilə evləndikdən sonra, Peyğəmbər (s) dünyaya gəlməzdən öncə Şam səfərindən qayıdarkən xəstələnir və 25 yaşında ikən Mədinədə dünyasını dəyişir. Peyğəmbər (s) dünyaya gəldikdən sonra babası Əbdül-Müttəlibin himayəsinə keçir.
Peyğəmbərin (s) anasının adı Amənədir. Amənə o həzrəti (s) dünyaya gətirdikdən bir müddət sonra ona süd vermək üçün Bəni-Səd qəbiləsindən olan Həlimə Sədiyyə adlı bir qadını dayə tuturlar. Peyğəmbər (s) beş il dayənin yanında qalıb, sonra ana qucağına qayıdır.
Amənə bir müddət sonra öz övladı Peyğəmbərlə (s) birgə qohumlarını görmək və həyat yoldaşı Abdullahın qəbrini ziyarət etmək üçün Mədinəyə gedir. Mədinədə bir ay qaldıqdan sonra geri dönərkən xəstələnib yolda otuz yaşında ikən vəfat edir. Onu Mədinə ilə Məkkə yolunun kənarında Əbva adlı bir yerdə dəfn edirlər. Anasının dəfnindən sonra Ümmü-Əymən adlı bir qadın Peyğəmbəri (s) gətirib Əbdül-Müttəlibə çatdırır. Peyğəmbər (s) səkkiz yaşında olarkən babası Əbdül-Müttəlib də dünyasını dəyişir, sonra onu əmisi Əbu Talib və onun həyat yoldaşı Fatimə binti Əsəd öz himayələrinə götürürlər.
Peyğəmbərin (s) Övladları
İslam Peyğəmbərinin (s) üç oğlu və dörd qız övladı olmuşdur.
- Qasim: İki yaşında ikən Məkkədə vəfat etmişdir. Peyğəmbər (s) bu münasibətlə “Əbülqasim” adlanmışdır.
- Abdullah: Məkkədə vəfat etmişdir. Bəziləri onun adını Təyyib və Tahir kimi də qeyd etmişlər.
- İbrahim: Mədinədə Mariyyə Qibtiyyədən olmuş, hicrətin 10-cu ilində on yeddi aylığında vəfat etmişdir.
- Zeynəb: Böyük qızıdır, Əbülas ibn Rəbi ilə ailə qurmuş və 8-ci hicri-qəməri ilində vəfat etmişdir.
- Rüqəyyə: Əvvəl Utbəyə nişanlı olmuş, sonra Osman ibn Əfvan ilə ailə qurmuşdur. İkinci hicri ilində vəfat etmişdir.
- Ümmü-Gülsüm: Osman ibn Əfvan ilə ailə qurmuşdur. Üçüncü hicri ilində vəfat etmişdir.
- Fatimeyi-Zəhra (s): İmam Əli (ə) ilə ailə qurmuş, 18 yaşında şəhid olmuşdur.
İslam Peyğəmbərinin (s) Risaləti
İslam Peyğəmbəri (s) peyğəmbərliyindən öncə hər il bir neçə günlük “Hira” mağarasına gedər, ibadət və raz-niyazla məşğul olardı. Peyğəmbər (s) qırx yaşında ikən, hicrətdən on üç il əvvəl, Rəcəb ayının 27-də vəhy mələyi Cəbrail-Əminin Allah tərəfindən nazil olması və “Ələq” surəsinin bir neçə ayəsinin tilavəti ilə peyğəmbərliyə seçilir. O həzrətə iman gətirən və dəvətini qəbul edən ilk kişi imam Əli (ə) və ilk qadın Peyğəmbərin (s) həyat yoldaşı Xədicə olur.
Üç il gizli dəvətdən sonra, “Şüəra” surəsi 214-cü ayə nazil olur və o həzrət qohumlarını risalətə dəvət edir. Daha sonra “Hicr” surəsi 94-95-ci ayələri nazil olur və ümumi dəvət başlayır. Bu dövrdə müsəlmanlar ağır işgəncələrə məruz qalırlar.
Nəhayət, Məkkədə təhlükələr artdıqda, Allahın əmri ilə Peyğəmbər (s) Mədinəyə hicrət edir. İmam Əli (ə) Peyğəmbərin yatağında yatır. Mədinəyə gedərkən “Quba”da qarşılanır. Burada ilk məscid – Quba məscidi tikilir. Daha sonra Mədinədə Peyğəmbər məscidi inşa edilir.
Hicrətin 2-ci ilində Bədr döyüşü, 3-cü ildə Ühüd, 5-ci ildə Əhzab, 7-ci ildə Xeybər döyüşü, 8-ci ildə Məkkə fəthi baş verir. 10-cu ildə Vida Həcci zamanı “Qədir-Xum” hadisəsi olur və İmam Əli (ə) canişin elan edilir. 11-ci hicri ilin Səfər ayının 28-də Peyğəmbər (s) dünyadan köçür.
🎧 Audio Dinlə
🎥 Video İzlə
Möminin beş əlaməti vardır
İmam Həsən Əskəri (ə) buyurur:
عَلَامَاتُ الْمُؤْمِنِ خَمْسٌ : صَلَاةُ إِحْدَى وَ خَمْسِينَ، وَ زِيَارَةُ الْأَرْبَعِينَ، وَ التَّخَتُّمُ فِي الْيَمِينِ، وَ تَعْفِيرُ الْجَبِينِ، وَ الْجَهْرُ بِبِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
“Möminin beş əlaməti vardır: 1. Hər gün əlli bir rükət (on yeddi rükət vacib və otuz dörd rükət nafilə) namaz qılmaq; 2. “Ərbəin” günü İmam Hüseyni (ə) ziyarət etmək; 3. Sağ ələ üzük taxmaq; 4. Səcdədə alını torpağa qoymaq; 5. (Namazda) “Bismilləhir-rəhmənir-rəhim”i ucadan demək.
(“Misbahuz-zair”, səh.347.)
Allahın bəndəyə vacib etdiyi ilk iş namazdır.
Ölüncəyədək öz qüvvəsində qalan iş – (və ölüm zamanı insan üçün qalan son ümid də) namazdır.
Qiyamət günü sual olunacaq ilk şey namazdır.
Qiyamət günü hər kəs Namaz hesabında uğurla çıxdısa, yerdə qalan mərhələləri asan keçəcəkdir, əgər Namazda layiqli cavabı olmadısa, sonrakı mərhələlər də onun üçün çətin olacaqdır”.
ان اول ما فرض الله تعالی الصلواة و آخر ما یبقی عند الموت الصلوة و اول ما یحاسب به یوم القیامة الصلوة. فمن اجاب فقد سهل علیه ما بعده و من لم یجب فقد اشتد ما بعده
Həzrət Məhəmməd (s)
Ləalil-Əxbar, c.4, s.8.
Gecə yatanlar yalan danışır
Gecə yatanlar yalan danışır
Allah-Taala Həzrət Musaya (ə) buyurur:
يابن عمران، کذب من زعم انه يحبّني فاذا جنه الليل نام عنّي أليس کل محب يحب خلوة حبيبه؟… يَا ابْنَ عِمْرَانَ هَبْ لِي … مِنْ عَيْنَيْكَ الدُّمُوعَ فِي ظُلَمِ اللَّيْلِ وَ ادْعُنِي فَإِنَّكَ تَجِدُنِي قَرِيباً مُجِيباً».
“Ey İmranın oğlu! Məni sevdiyini iddia edən, amma gecəni yatan yalan danışır. Məgər aşiqlər məşuqu ilə tək başına qalmağı sevmirmi… ?
Ey İmranın oğlu! … Gecənin qaranlığında göz yaşlarını mənə hədiyyə et, məni çağır, məni yaxın və sənə cavab verən görəcəksən?!”
📚Şeyx Səduq, “əl-Əmali”, s.356, 57-ci məclis, hədis:1.
İmam Sadiq (ə) buyurur:
«رکعتان في جوف الليل خير من الدنيا و ما فيها»
“Gecənin dərinliyində qılınan iki rəkət namaz dünya və dünyada olan hər bir şeydən daha xeyirlidir”.
İmam Baqir (ə) buyurur:
«من کان يؤمن بالله و اليوم الآخر فلايبيتنّ الا بوتر».
“Allaha və Qiyamət gününə inan kəs Vitr namazını qılmamış yatmaz”.
İmam Sadiq (ə) buyurur:
«ان البيوت التي يصلي فيها بالليل بتلاوة القرآن تضيء لاهل السماء کما يضيء نجوم السماء لاهل الارض».
“O evlərdəki gecə namazı Quran tilavəti ilə qılınır, o evlər göy əhlinə nur saçırlar, necə ki, göyün ulduzları yer əhli üçün parlayır”.
On iki hidayətçi imam bizdəndir
İmam Hüseyn (ə) buyurmuşdur:
مِنَّا اثْنَا عَشَرَ مَهْدِيّاً أَوَّلُهُمْ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَ آخِرُهُمُ التَّاسِعُ مِنْ وُلْدِي وَ هُوَ الْإِمَامُ الْقَائِمُ بِالْحَقِّ يُحْيِي اللَّهُ بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها وَ يُظْهِرُ بِهِ دِيْنَ الْحَقِّ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ لَهُ غَيْبَةٌ يَرْتَدُّ فِيهَا أَقْوَامٌ وَ يَثْبُتُ فِيهَا عَلَى الدِّينِ آخَرُونَ فَيُؤْذَوْنَ وَ يُقَالُ لَهُمْ مَتى هذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ أَمَا إِنَّ الصَّابِرَ فِي غَيْبَتِهِ عَلَى الْأَذَى وَ التَّكْذِيبِ بِمَنْزِلَةِ الْمُجَاهِدِ بِالسَّيْفِ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ )ص)
“On iki hidayətçi imam bizdəndir. O on iki imamdan birincisi Əmirəlmöminin Əli ibn Əbutalib, sonuncusi isə mənim doqquzuncu övladımdır və o, haqq üzrə qiyam edən imamdır. Müşriklərin xoşuna gəlməsə də, Allah-Taala onun vasitəsilə yer üzünü öldükdən sonra dirildəcək və haqq dini onun əli ilə bütün dinlərə qalib edəcək. Onun qeyb dövrü olacaq ki, bəziləri ö dövrdə dindən çıxacaq, bəziləri də dində sabit qalaraq əzab-əziyyətə məruz qalacaqlar və onlara deyiləcək: “Əgər doğru deyirsinizsə, bu vəd haçan gerçəkləşəcək?” Amma bilin ki, onun qeyb dönəmində işgəncə və təkziblərə səbir edib dözən, sanki Rəsulullahın (s) hüzurunda qılınc çalan mücahid kimidir.” (“Kəmalud-din”, Şeyx Səduq, c.1, səh.317.)
Həzrət Cəbrayılın (ə) Peyğəmbərə (s) Kərbəla türbəti verməsi
Həzrət Cəbrayılın (ə) Peyğəmbərə (s) Kərbəla türbəti verməsi Əhli-Sünnənin böyük hədis alimi, fəqih və məzhəb imamı Əhməd ibn Hənbəl özünün “əl-Müsnəd” adlı hədis məcmuəsində (c.2, s.446, hədis: 648) belə yazır: مسند الإمام أحمد بن حنبل، ج1، ص446، حدیث: 648- (و حدثنا أبو بكر بن أبي داود، قال: حدثنا أحمد بن يحيى الصوفي، قال) حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا شُرَحْبِيلُ بْنُ مُدْرِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُجَيٍّ (الحضرمی)، عَنْ أَبِيهِ: (خرجنا مع علی الی صفین) – «أَنَّهُ سَارَ مَعَ عَلِيٍّ، (وَ كَانَ صَاحِبَ مِطْهَرَتِهِ،) فَلَمَّا حَاذَى نِينَوَى وَ هُوَ مُنْطَلِقٌ إِلَى صِفِّينَ، فَنَادَى عَلِيٌّ: اصْبِرْ (صبرا) أَبَا عَبْدِ اللَّهِ، اصْبِرْ (صبرا) أَبَا عَبْدِ اللَّهِ، بِشَطِّ الْفُرَاتِ. قُلْتُ: وَمَاذَا؟ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى النَّبِيِّ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ) ذَاتَ يَوْمٍ وَعَيْنَاهُ تَفِيضَانِ. قُلْتُ: يَا نَبِيَّ اللَّهِ، أَغْضَبَكَ أَحَدٌ، مَا شَأْنُ عَيْنَيْكَ تَفِيضَانِ؟ قَالَ: «بَلْ قَامَ مِنْ عِنْدِي جِبْرِيلُ قَبْلُ، فَحَدَّثَنِي أَنَّ الْحُسَيْنَ يُقْتَلُ بِشَطِّ الْفُرَاتِ» – (اخبرنی جبریل ان امتی تقتل ابنی الحسین). قَالَ: فَقَالَ (ثم قال لی): «هَلْ لَكَ إِلَى أَنْ أُشِمَّكَ (اریک) مِنْ تُرْبَتِهِ؟». قَالَ: قُلْتُ: نَعَمْ. (قال) فَمَدَّ يَدَهُ، فَقَبَضَ قَبْضَةً مِنْ تُرَابٍ فَأَعْطَانِيهَا، (فلما رایتها) فَلَمْ أَمْلِكْ عَيْنَيَّ أَنْ فَاضَتَا» Abdullah bin Nücəyy əl-Həzrəmi atasından (Nücəyy) ki, İmam Əlinin (ə) su daşıyanı olub, belə nəql edir: “Əli (ə) ilə Siffeyin müharibəsinə gedirdik. O (ə) Neynəva adlanan yerə çatanda belə fəryad etdi: “Səbr et, ey Əba Əbdillah, Səbr et, ey Əba Əbdillah, Fəratın sahilində”. Dedim ki, nə olub, ya Əli, nə baş verib? (Əli) Dedi: Günlərin birində Peyğəmbərin (s) hüzuruna getdikdə gözlərinin yaşardığını gördüm. Dedim: Ey Allahın peyğəmbəri! Səni kimsə qəzəbləndirib? Nə olub ki, gözlərin yaşlıdır? Peyğəmbər (s) buyurdu: Səndən bir az öncə Cəbrayil (ə) yanımdan getdi. O mənə xəbər verdi ki, oğlum Hüseyni (ə) ümmətim Fərat sahilində öldürücəklər. Sonra o mənə dedi ki, istəyirsənmi onun (şəhid ediləcəyi yerin) türbətinin ətrini duyasan? Dedim: Bəli. Və o, əlini uzadıb oranın (Hüseynin öldürüləcəyi yerin) torpağından bir ovuc mənə verdi. O türbəti görəndən sonra göz yaşlarımı saxlaya bilmirəm”. Qeyd: 1). Hədis “əl-Müsnəd” kitabının Qahirədə 1995-ci ildə (1416 hq) Darul-Hədis nəşriyyatı tərəfindən çap və nəşr edilən (birinci çapı) və Əhməd Məhəmməd Şakir tərəfindən 8 cildi araşdırılmış nüsxəsindən götürülmüşdür. 2). Əhməd Məhəmməd Şakir hədisin barəsində belə hökm etmişdir: إسناده صحيح. وهو في مجمع الزوائد 187:9 وقال: “رواه أحمد وأبو يعلى والبزار والطبرانى، ورجاله ثقات، ولم ينفرد نجي بهذا. “Hədisin isnadı səhihdir. Bu hədis Məcməuz-Zəvaiddə c.9, s.187-də (hədis: 15112) keçmişdir. Həmçinin hədisi Əhməd, Əbu Yəla (363), Bəzzar (884) və Təbərani (2811) nəql ediblər. Hədisin “rical”ı (nəql edən kəslər) “siqat”dırlar (yəni sözlərinə etibar edilən insanlardırlar). Bu hədisi təkcə Nucəyy nəql etməyib (yəni digər ravilər də var ki, oxşar məzmunda hədisləri nəql ediblər).
İmam Hüseynin (ə) Kərbəladan qardaşına məktubu
İmam Hüseynin (ə) Kərbəladan qardaşına məktubu “Sanki dünya heç yox imiş və sanki axirət əzəldən var imiş” İmam Baqirdən (ə) rəvayət olunan bir hədisdə deyilir ki, Həzrət İmam Hüseyn (ə) Kərbəlada olarkən qardaşı Məhəmməd Hənəfiyyəyə çox qısa bir məktubda yazır: «بسم اللّه الرحمن الرحيم. من الحسين بن عليّ إلى محمّد بن عليّ و من قِبَلهُ من بني هاشم: أمّا بعدُ، فكأنّ الدنيا لم تكن! وكأنّ الآخرة لم تزل! والسلام». “Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim. Hüseyn ibn Əlidən Məhəmməd ibn Əliyə və onun timsalında Bəni-Haşim camaatına: Amma sonra, sanki dünya heç yox imiş və sanki axirət əzəldən var imiş. Vəssəlam”. İbn Quləvəyh, “Kamiluz-Ziyarat”, s.76, bab:23, hədis:15, Məhərrəm ayının 6-cı gününün hadisələri. İmam Hüseynin (ə) bu qısa kəlamının izahını Aşura gecəsi ənsarı üçün etdiyi çıxışında görmək olar: “Agah olun! Həqiqətən dünyanın şirini də, acısı da yuxudur, oyanış axirətdə olacaq. Əsl nicat əhli orada nicat tapanlar və əsl bədbəxtlər orada bədbəxt olanlardır”. (“İmam Həsən Əskəriyə (ə) mənsub təfsir”, s.219). Bundan əlavə Qurani-Kərimdə keçən ayələrə görə Həzrət Yəhya (ə) və Həzrət İsaya (ə) üç məqamda salam deyilib: “Anadan olduğu gün, öldüyü gün, Qiyamət günü yenidən dirildiyi gün”. (Məryəm, 15 və 33). Həmçinin bəzi Quran ayələri Qiyamət gününə işarə edərək vurğulayır ki, insanlar həmin səhnədə elə sanacaqlar ki, sanki dünyada bir gecə və ya bir gündüz yaşayıblar və şayəd də günün bir hissəsini dünyada olublar. (Naziat, 46; Yunis, 45). Buna görə də insan bu üç günün övladı hesab edilir. Ömürü üç gün qədər az bir müddətdir. Bu üç gün bir yuxu kimi gəlir keçir və insan bir də ayılır ki, böyük bir məhkəmədə hesab verməli və o hesaba əsasən əbədi bir həyat yaşamalıdır. İmam Hüseyn (ə) qardaşına yazdığı məktubda dünyanı acılı və şirinli bir yuxu hesab edib ki, bir anda gəlib keçir. Və xəbərdarlıq edir ki, məbada, əbədi bir həyatı bir anlıq yuxunun badına verəsiniz! Ağıllı insan bu dünyanın nemətindən keçici bir səfər üçün bəs edər qədərinə kifayət edir, ürək bağlamır. Nəticədə səfəri yüngül keçir, yol üstü şeylərə ilişib qalmır və səfərdə tanış olduqları ilə ayrılıq ona çətin gəlmir. Dünyanın mahiyyəti tez keçən bir yuxu imişsə, bu yuxuya bağlanmaq ağılsızlıqdır. Ağıllı adamlar isə bu yuxunu ən gözəl şəkildə, yəni şəhadətə çataraq Allahın hüzuruna ucalmaqla bitirirlər. İmam Hüseynin (ə) bu qısa kəlamını 11-ci hicri əsrində yaşamış şiə alimi Fəxruddin Türeyhi (vəfat: 1085 hq) “əl-Muntəxəb fi cəm`il-mərasi vəl-xutəb” (kitabın digər adı “əl-Fəxra”dır) adlı əsərində fərqli şəkildə verib ki, bu fərqlilik hədisin başqa bir nəql nüsxəsi, məzmun nəqli və ya müəllifin öz izahı ola bilər. Hədisin mənasını anlamaqda kömək etdiyi üçün həmin mətni də veririk: “Agah olun! Biz dünya həyatını tərk etdik və şəhid olmağa qərar verdik. Belə düşündük ki, sanki dünya heç vaxt yox imiş (və biz bu dünyada yaşamırmışıq) və əzəldən əbədi və baqi diyar olan axirət var imiş (və biz də əbədi yaşayacayıq). Biz axirəti dünyaya tərcih etdik. Vəssəlam”.
Aşura günü oruc tutmaq məkruhdur (bəyənilmir)
Aşura günü oruc tutmaq məkruhdur (bəyənilmir). Amma yaxşı olar ki, Əsr (namazının fəzilət) vaxtınadək (Əhli-hərəmə həmdədrlik simvolu olaraq) yeyib-içməkdən çəkinəsən və Əsrdən sonra Kərbəla şəhidləri üçün ehsan verəsən. 📚 Şeyx Hürr Amuli, “Vəsailuş-şiə”, c. 10, 459, bab:20, hədis: 7 – 13844 və bab:21, hədis: 2- 13847.
Aşura gününün əməlləri
İmam Hüseyn (ə) və Kərbəla şəhidlərinə əzadarlıq etmək.
İmam Rza (ə) buyurur: “Allah-Taala, “Aşura” günü işlərini tərk edən şəxsin dünya və axirət hacətlərini rəva edər.
Hər kəs bu günü imam Hüseynə (ə) matəm saxlayıb ağlasa, Allah-Taala qiyamətdə həmin günü onun üçün fərəh və sevinc günü qərar verər.
İmam Hüseyni (ə) ziyarət etmək İmam Hüseynin (ə) qatillərinə çoxlu lənət demək İmam Hüseynin (ə) əzadarlarına, məxsusən zəvvarlarına su vermək; “İxlas” surəsini təkrar-təkrar oxumaq; “Aşura” və “Varis” ziyarətnamələrini oxumaq. 1000 dəfə “Əllahumməl‘ən qətələtəl- Hüseyn” zikrini demək.
Tasua Gününün Əməlləri
1. Namazlar
Gecənin sonunda 4 rükət namaz
Hər rükətdə “Həmd” surəsindən sonra:
- Ayətül-kürsü – 10 dəfə
- “İxlas” surəsi – 10 dəfə
- “Fələq” surəsi – 10 dəfə
- “Nas” surəsi – 10 dəfə
Əmirəlmöminin İmam Əlinin (ə) namazı
4 rükət (iki dəfə sübh namazı kimi qılınır).
Hər rükətdə “Həmd” surəsindən sonra “İxlas” surəsi 50 dəfə oxunur.
Namazdan sonra Peyğəmbərə (s) və Əhli-beytə (ə) çoxlu salavat göndərin, onların düşmənlərinə isə lənət edin.
Aşura gecəsinin 100 rükət namazı
100 rükət (50 dəfə sübh namazı kimi).
Hər rükətdə “Həmd” surəsindən sonra “İxlas” surəsi 3 dəfə oxunur.
Niyyət:
«Aşura gecəsinin namazını qılıram qürbətən iləllah.»
Namaz tamamlandıqdan sonra 70 dəfə deyin:
«Subhanəllah, vəl-həmdu lillah, və la ilahə illəllahu vəllahu əkbər, və la hovlə və la qüvvətə illa billahil-əliyyil-əzim.»
2. İmam Hüseynin (ə) qəbrinin kənarında əhya saxlamaq
İmkan daxilində bu mübarək gecəni İmam Hüseynin (ə) hərəminin yaxınlığında ibadət və zikrlə keçirmək müstəhəbdir.
3. Gecəni sübhədək əhya saxlamaq
Bu gecəni ibadət, dua, zikr və Quran tilavəti ilə səhərə qədər oyaq keçirmək tövsiyə olunmuşdur.
Hədisdə buyurulur:
«Hər kim bu gecəni əhya saxlasa, Allah-Təalaya bütün mələklərin ibadəti qədər ibadət etmiş olar.»
4. Dua, ibadət və istiğfar
Bu gecədə çoxlu dua etmək, Allahdan bağışlanma diləmək (istiğfar etmək), zikr və ibadətlə məşğul olmaq tövsiyə edilir.
İmam Hüseynə (ə) MƏRSİYƏ tarixi ƏHLİ-SÜNNƏ mənbələrində
İmam Hüseynə (ə) MƏRSİYƏ tarixi ƏHLİ-SÜNNƏ mənbələrində Qədim şiə mənbələrindən əlavə bir çox əhli-sünnə kitablarında İmam Hüseynin (ə) Kərbəla müsibətindən danışılmış, bu barədə yazılan və deyilən mərsiyə və şerlər barədə məlumat verilmişdir ki, aşağıda bunlardan birinə işarə edəcəyik: Hicri-Qəməri tarixi ilə 3-4-cü əsrlərdə yaşamış əhli-sünnə alimi, ravi və şair Əbulfərəc Əli ibn Hüseyn İsfahani (284-362 hq) özünün “əl-Əğani” (təranə, nəğmə, avazla oxunan hər şey) adlı əsərinin müxtəlif yerlərində İmam Hüseyn (ə) barədə yazılan mərsiyələrə və bu mərsiyələrin müsibət məclislərində oxunmasına və İmam Hüseynin (ə) qatillərinin lənətlənməsinə işarə etmişdir. Bax: c.1, 16, s.362; c.17, s.188, 302 və 446. Əbulfərəc İsfəhani “Həzrət İmam Hüseynin (ə) xəbərləri” adı ilə açdığı fəsldə (c.16, s.359) xanım Rübab İmruul-Qeys qızının Kərbəla şəhidlərinə mərsiyə deməsi barədə yazır: “… Əmim mənə xəbər verdi Əl-Kənanidən, o da Qənəb ibn Mühriz Bahilidən, o da Məhəmməd ibn Həkəmdən, o da Əvanədən ki, Səkinənin anası Rübab bint İmruul-Qeys əri şəhid edildikdən sonra belə mərsiyə deyərdi: إنَّ الَّذي كانَ نوراً يُستَضاءُ بِهِ – بِكَربَلاءَ قَتيلٌ غَيرُ مَدفونِ سِبطُ النَّبِيِّ جَزاكَ اللّهُ صالِحَةً – عَنّا وَجُنِّبتَ خُسرانَ المَوازينِ قَد كُنتَ لي جَبَلاً صَعباً ألوذُ بِهِ – وكُنتَ تَصحَبُنا بِالرَّحمِ وَالدّينِ مَن لِليَتامى ومَن لِلسّائِلينَ ومَن – يُغني ويَأوي إلَيهِ كُلُّ مِسكينِ وَاللّهِ لا أبتَغي صِهراً بِصِهرِكُمُ – حَتّى اُغيَّبَ بَينَ الرَّملِ وَالطّينِ Tərcüməsi: O şəxs ki, nur idi və insanlar onun nurundan faydalanırdılar Kərbəlada öldürüldü və dəfn edilmədi Ey Peyğəmbərin (s) nəvəsi, Allah bizim tərəfimizdən sənə yaxşı mükafat versin Və səni əməl tərəzisinin ziyanlarından uzaq etsin Sən həqiqətən də mənim üçün möhkəm bir dağ idin ki, sənə sığınırdım Sən bizimlə mehribanlıq və dindarlıqla rəftar və yoldaşlıq edərdin Bundan sonra yetimlərin dadına kim çatsın, yoxsulların harayına Bundan sonra kim ehtiyacsızlıq qapısı olsun və yoxsullar ona güvənsin And olsun Allah ki, səndən sonra özümə ər seçmərəm Qumlar və torpaqlar altında dəfn olunan günədək @mirmehemmed_beshir #imamhüseynəhlisünnəmənbələrində