Əl-Bəqərə Surəsi • Təfsiri-Nümunə • Bölüm 10
Bəqərə surəsi, 25-ci ayə
Bəqərə surəsi, 25-ci ayə
وَبَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ كُلَّمَا رُزِقُوا مِنْهَا مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقًا قَالُوا هَذَا الَّذِي رُزِقْنَا مِنْ قَبْلُ وَأُتُوا بِهِ مُتَشَابِهًا وَلَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَهُمْ فِيهَا خَالِدُونَ .٢٥
Ayənin tərcüməsi
25\. İman gətirən və yaxşı işlər görənlərə müjdə ver ki, onlar üçün ağacları altından çaylar axan Cənnət bağları vardır. (Onun) meyvəsindən onlara verildiyi zaman: "Bu ki bizə əvvəlcə verilən ruzidir" - deyəcəklər. (Amma bunlar onlardan daha yaxşı və daha dadlıdır). Onlar üçün gətirilən meyvələrin hamısı (gözəllik və təravət baxımından) bənzərdir. Onlar üçün orada pak zövcələr də var və onlar orada əbədi qalacaqlar.
Ayənin təfsiri.
Əvvəlki mövzunun son ayəsində kafirlər və Quranı inkar edənlərin acınacaqlı əzaba düçar olacaqları qeyd edildikdən sonra bu ayədə möminlərin aqibəti barədə məlumat verilir. Bununla da bu iki dəstənin bir-birindən fərqli aqibəti hamıya məlum olur. Ayənin əvvəlində Allah- taala belə buyurur: "İman gətirən və yaxşı işlər görənlərə müjdə ver ki, onlar üçün ağacları altından çaylar axan Cənnət bağları vardır".
Bildiyimiz kimi, suyu daimi olmayan bağların təravəti nisbətən sönük olur. Bağın təravətli olması üçün suyu daimi olmalıdır. Buna görə də su bağın özündə olmalıdır, kənardan suvarmaqla istənilən nəticəni verməyəcək. Cənnət bağları da məhz bu cürdür.
Ayənin davamında həmin bağlardakı müxtəlif meyvələrə işarə edilərək deyilir: “(Onun) meyvəsindən onlara verildiyi zaman: “Bu ki bizə əvvəlcə verilən ruzidir” deyəcəklər (Amma bunlar onlardan daha yaxşı və daha dadlıdır).
Bu cümlənin təfsiri ilə bağlı təfsirçilər müxtəlif mülahizələr söyləmişlər. Onlardan bir neçəsini diqqətinizə çatdırırıq:
1) Bəzi təfsirçilərin fikrincə, bu cümlə onu çatdırır ki, bu nemətlər Cənnət əhlinin dünyada gördüyü əməllərinin qarşılığı olaraq onlara verilmiş, buna görə də dünyada onlar üçün lazımi şərait hazırlanmışdır.
2) Bəzi təfsirçilər belə hesab edirlər ki, Cənnət meyvələri hər dəfə oranın sakinlərinə verildikdə onlar bu meyvələrin daha öncə də onlara verildiyini deyəcəklər. Lakin hər dəfə yedikdə onun əvvəlkindən fərqli dada malik olduğunu görəcəklər. Məsələn, bu dünyada hər dəfə alma və yaxud üzüm yedikdə əvvəlki dadı hiss edirik. Cənnət nemət- ləri isə zahiri görünüşünə görə bir-birinə bənzəsə də, hər dəfə fərqli dad verəcək. Bu, o dünyanın özəlliklərindəndir.
3) Bəzi təfsirçilərin fikrincə, Cənnət əhli oranın meyvələrini gördükdə onu dünya meyvələrinə bənzədəcəklər ki, onlar üçün qeyri- adi bir hal olmasın. Lakin yedikdə onun daha ləzzətli olduğunu hiss edəcəklər.
Bu cümlənin bütün mülahizələrə şamil olmasının heç bir maneəsi yoxdur. Çünki Quranın sözləri bir neçə mənanı ehtiva edir.
Ayənin davamında deyilir: “Onlar üçün gətirilən meyvələrin hamısı (gözəllik və təravət baxımından) bənzərdir”.
Bunun mənası o deməkdir ki, Cənnət meyvələrini bir-birindən ayırmaq mümkün deyil. Başqa sözlə desək, dünyadakı meyvələrdən fərqli olaraq Cənnətdəki meyvələrin birini digərindən üstün tutmaq qeyri-mümkündür. Onların hamısı təravət və gözəllik baxımından bir- birinə bənzəyir. Bu dünyadakı meyvələrin biri kal, digəri isə həddən artıq yetişmiş, birinin rəngi tünd, digərininki solğun, biri ətirli, digəri ətirsiz ola bilər. Lakin Cənnət meyvələrində belə bir şey yoxdur. Onlar bir-birindən şirin, bir-birindən dadlı, bir-birindən gözəldir.
Bu ayədə son olaraq işarə edilən sonuncu Cənnət neməti pak zövcələrdir: “Onlar üçün orada pak zövcələr də var".
Buradakı "pak" sözü həm bu dünyadakı bütün çirkinliklərdən pak olmağa, həm ruhun, həm də bədənin paklığına şamil olur.
Dünyadakı nemətlərin ən pis cəhəti odur ki, insan həmin nemətə sahib olduğu halda onun əldən çıxacağını düşünərək narahat olur. Buna görə də həmin nemətlər heç vaxt insanı arxayınlaşdırmır. Cənnət nemətləri isə əbədi olduğundan hər cəhətdən kamildir və insana arxayınlıq bəxş edir. Elə bu səbəbdən ayənin sonunda belə deyilir:
“Və onlar orada əbədi qalacaqlar”.
İncəliklər:
1\. İman və əməl.
Quranın bir çox ayələrində iman ilə saleh (yaxşı) əməl birlikdə qeyd edilmişdir. Bu da onu göstərir ki, bu iki şey bir-birindən ayrılmaz. Həqiqətən də, belədir, çünki onlar bir-birini tamamlayır. Əgər iman insanın canına hopmuşdursa, onun nəticəsi, mütləq, özünü insanın əməllərində göstərməlidir. Bir otaqda işıq yandırıldıqda onun parıltısı qapı, pəncərə və bacalardan çölə çıxdığı kimi, iman işığı da eynilə o cürdür. Bu işıq insanın qəlbində yandıqda onun parıltısı göz, qulaq, dil, ǝl, ayaq, bir sözlə, bütün bədən üzvlərinə sirayət edir.
İman ilə əməlin birlikdə olması və onun nəticəsi barədə bəzi ayələrə diqqət yetirək. Allah-taala buyurmuşdur:
Bahn "Hər kəs Allaha iman gətirib saleh əməllər etsə, onu içində əbədi qalacağı, ağacları altından çaylar axan Cənnət bağlarına daxil edər”. Başqa bir ayədə belə buyurmuşdur:
"Allah sizlərdən iman gətirib yaxşı işlər görənlərə vəd vermişdir ki, onlardan əvvəlkiləri yer üzünün canişinləri etdiyi kimi, onları da yer üzünün hakimləri edəcək".
Sanki iman kök, əməl isə onun səmərəsidir. Meyvənin saf olması kökün də sağlam olduğunun göstəricisidir. İmansız insanların da bəzi hallarda yaxşı işlər görməsi mümkündür. Lakin, bu, heç də həmişə olmur. Yaxşı işin davamlı olması üçün imanın olması əsas şərtdir. Bu, elə iman olmalıdır ki, insanın bütün varlığını əhatə etsin.
2\. Pak zövcələr.
Haqqında danışdığımız ayədə diqqətçəkən məqamlardan biri də odur ki, burada Cənnət zövcələri barəsində yalnız "pak" sifəti təyin olaraq verilmişdir. Bu da onu çatdırır ki, zövcənin birinci və ən əsas şərti paklıqdır. Başqa şərtlərin hamısı məhz onunla şərtlənir. Həzrət Peyğəmbərdən (s) nəql edilmiş aşağıdakı hədis də buna işarə edir. Hədisdə deyilir:
"Zibillikdə bitən yaşıl otlardan uzaq durun!" Səhabələr soruşurlar: "Ya Rəsuləllah, zibillikdə bitən yaşıl otlar nə deməkdir?" Həzrət (s) buyurur: "Gözəl olsa da, pis ailədə böyümüş qız".
3\. Cənnətin maddi və mənəvi nemətləri.
Quranın Cənnət barəsində olan ayələrinin əksəriyyətində oranın maddi nemətləri (ağacları altından çaylar axan bağlar, saraylar, pak zövcələr, cürbəcür meyvələr və s.) barədə danışılsa da, eyni zamanda olduqca böyük önəm kəsb edən və onları dəyərləndirmək bizim qüdrətimiz xaricində olan mənəvi nemətlərə də toxunulmuşdur. Məsələn, "Tövbə" surəsinin 72-ci ayəsində deyilir:
"Allah mömin kişilərə və qadınlara ağacları altından çaylar axan Cənnətlər və Ədn cənnətlərində gözəl məskənlər vəd buyurmuşdur. Onlar orada əbədi qalacaqlar. Əbədi Cənnətlərdə pak məskənlər və Allahın razılığı daha üstündür. Böyük qələbə də budur!"
Başqa bir ayədə isə Cənnətin maddi nemətləri sadalandıqdan sonra belə deyilmişdir:
"Allah onlardan razıdır, onlar da Allahdan razıdırlar".
Doğrudan da, əgər insan elə bir mənəvi məqama yetişsə ki, Allahın ondan, özünün də Allahdan razı qaldığını hiss etsə, onda digər ləzzətlərin hamısını unudar, könlünü yalnız Ona verǝr, Ondan başqası haqqında düşünməz. Bu, elə bir mənəvi ləzzətdir ki, onu heç nə ilə ifadə etmək mümkün deyil. Məad həm ruhani, həm də cismani xarakter daşıdığı kimi, Cənnət nemətləri də hər iki xarakterə malikdir. Hər kəs ondan öz bacardığı qədər faydalana bilər.
