Əl-Bəqərə Surəsi • Təfsiri-Nümunə • Bölüm 107
Bəqərə surəsi, 215-ci ayə
Bəqərə surəsi, 215-ci ayə
يَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلْ مَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَيْرٍ فَلِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ .٢١٥
Ayənin tərcüməsi
215\. Səndən (Allah yolunda) nə verəcəklərini soruşurlar. De: “Verdiyiniz hər bir (maddi və mənəvi) xeyir (və etdiyiniz hər bir yaxşılıq) valideynlər, qohum-əqrəba, yetimlər, kasıblar və yolda qalan müsafirlər üçün olmalıdır. Şübhəsiz, Allah etdiyiniz hər bir xeyir işdən xəbərdardır (Təzahür etməyə ehtiyac yoxdur, O bilir)”.
Ayənin nazilolma səbəbi.
Bir gün qoca və zəngin şəxslərdən olan Əmr ibn Cǝmuh Həzrət Peyğəmbərdən (s) soruşur: "Nə sədəqə verək və onu kimlərə verǝk?" Bu zaman sözügedən ayə nazil olaraq onun sualına cavab verilib.
Ayənin təfsiri.
Allah yolunda nə verilməlidir?
Qurani-Kərimdə, xüsusilə “Bəqərə” surəsində Allah yolunda mal xərcləmək və bağışlamaq barəsində çoxlu ayələr mövcuddur. Həmin ayələrdə bu işin böyük mükafat və savabının olması qeyd edilmişdir. Buna görə də səhabələr bu işin xırdalıqları barədə Həzrət Peyğəmbərdən (s) çoxlu suallar soruşur, nədən və kimlərə sədəqə verməyin daha yaxşı olduğunu öyrənmək istəyirdilər. Buna görə də sözügedən ayədə buyurur: "Səndən (Allah yolunda) nə verəcəklərini soruşurlar".
Daha sonra buyurur: “De: "Verdiyiniz hər bir (maddi və mənəvi) xeyir (və etdiyiniz hər bir yaxşılıq) valideynlər, qohum-əqrəba, yetimlər, kasıblar və yolda qalan müsafirlər üçün olmalıdır”.
Şübhəsiz ki, qeyd edilən bu beş dəstə misal üçün qeyd edilib və ayənin mənası yalnız onlarda məhdudlaşmır. Əslində, onların cavabı budur ki, həm verəcəkləri şeylərin, həm də veriləcək şəxslərin əhatə dairəsi genişdir.
Məsələnin birinci tərəfi barədə xeyir və faydası olan iş, mal və sərmayə növlərinin hamısını ehtiva edən (xəyr) (xeyir) sözünü işlətməklə onlara kamil və geniş cavab verilib. Hətta o, elm kimi mənəvi məsələlərə də şamil olur, hərçənd ki onun mühüm nümunəsi maldır.
Məsələnin ikinci tərəfinə gəldikdə isə Allah yolunda əl tutulan şəxslərin əhatə dairəsi geniş olduğu üçün daha mühümlər qeyd edilib. Bu məsələdə valideynlər, daha sonra qohumlar öndədirlər. Onlardan sonra yetimlər, kasıblar, daha sonra isə hətta kasıb olmayan, lakin hər hansı bir hadisə, məsələn, səfərdə pulunun qurtarması səbəbindən yolda qalıb möhtac olan şəxslər gəlir.
Ayənin sonunda buyurur: “Şübhəsiz, Allah etdiyiniz hər bir xeyir işdən xəbərdardır”.
Camaatı gördüyünüz işdən xəbərdar etməyə ehtiyac yoxdur. Hətta yaxşı olar ki, əməlin ixlaslı olması üçün onu gizli edəsiniz. Çünki əməlinizə mükafat verəcək kəs hər şeydən xəbərdardır. Hamının hesabı qarşılıq verəcək kəsin yanındadır.
“Etdiyiniz hər bir xeyir işdən” ifadəsinin mənası genişdir və o, yalnız Allah yolunda verilən mala deyil, bütün xeyir əməllərə aiddir. Allah bütün yaxşı işləri bilir, görür və mükafatlandırır.
İncəlik:
Ayədəki sual ilə cavabın bir-birinə uyğunluğu.
Bəziləri elə bilir ki, bu ayədə sual soruşan şəxslər veriləcək şeyləri soruşublar, lakin cavab onun istifadə ediləcəyi yer və kömək ediləcək şəxslər barəsindədir. Onlar bunu veriləcək malın sərf ediləcəyi yerinin daha mühüm olması ilə əlaqələndiriblər.
Lakin bu, səhv yanaşmadır. Çünki Quran həm suala cavab verib, həm də malın hara və kimə verilməsini aydınlaşdırıb. Bu, yəni həm suala cavab vermək, həm də ehtiyac olan başqa bir məsələyə işarə etmək fəsahət üslublarındandır.
"Verdiyiniz hər bir xeyir” ifadəsi bizə bunu deyir ki, Allah yolunda verilən mal bütün xeyirli şeylərdən ola bilər və o, mal və ya xidmət, maddi və ya mənəvi olmasından asılı olmayaraq, bütün yaxşılıqları ehtiva edir.
Həmçinin (xəyr) (xeyir) sözünün qeyd-şərtsiz işlədilməsindən belə məlum olur ki, mal və sərvət pis şey deyil, əksinə, xeyirli vasitələrin ən yaxşılarından biridir, sadəcə, ondan yaxşı istifadə etmək lazımdır.
Həmçinin “xeyir" sözündən istifadə edilməsi Allah yolunda verilən malın minnətdən, narahatlıq yaradan və əl tutulan şəxslərin heysiyyətinə xələl gətirən əməllərdən uzaq olmasının gərəkliliyinə işarə ola bilər. Yəni o, elə olmalıdır ki, ona birmənalı şəkildə “xeyir” demək mümkün olsun.
