Əl-Bəqərə Surəsi • Təfsiri-Nümunə • Bölüm 119
Bəqərə surəsi, 232-ci ayə
Bəqərə surəsi, 232-ci ayə
وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا تَعْضُلُوهُنَّ أَنْ يَنْكِحْنَ أَزْوَاجَهُنَّ إِذَا تَرَاضَوْا بَيْنَهُمْ بِالْمَعْرُوفِ ذَلِكَ يُوعَظُ بِهِ مَنْ كَانَ مِنْكُمْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ذَلِكُمْ أَزْكَى لَكُمْ وَأَطْهَرُ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ .٢٣٢
Ayənin tərcüməsi
232\. Qadınlarınızı boşadığınız və onların gözləmə müddəti (iddə) başa çatdığı zaman öz aralarında layiqli şəkildə razılığa gələrlərsə, onlara yenidən (əvvəlki) ərlərinə ərə getməyə mane olmayın. Bu, sizlərdən Allaha və axirət gününə iman gətirənlərin öyüd aldığı (əməl etdiyi) bir göstərişdir. Bu (göstəriş) sizin (ailələrinizin) inkişafı üçün daha təsirli və aludəliklərinizin təmizlənməsi üçün daha faydalıdır. Allah bilir, siz isə bilmirsiniz.
Ayənin nazilolma səbəbi.
Həzrət Peyğəmbərin (s) səhabələrindən olan Məqil ibn Yǝsarın Cǝmla adlı bacısı var idi və o, öz həyat yoldaşı Asim ibn Üdəydən boşanmışdı. İddə müddəti sona çatandan sonra o, yenidən əvvəlki əri ilə evlənmək istəyirdi. Lakin qardaşı ona mane oldu. Həmin vaxt bu ayə nazil oldu və onu bu evliliyə mane olmaqdan çəkindirdi.
Həmçinin yazırlar ki, bu ayə Cabir ibn Abdullah əmisi qızının yenidən keçmiş əri ilə evlənməsinə mane olarkən nazil olub.
Bəlkə də, cahiliyyət dövründə yaxın qohumların çoxu qohum qız və qadınların evlənmək məsələsinə müdaxilə etmək haqqına malik olub.
Şiə fiqhi baxımından qardaş və ya əmioğlunun bacı və ya əmiqızı üzərində qəyyumluq haqqı yoxdur və sözügedən ayə bu cür icazəsiz müdaxilələri inkar edir. Hətta bu ayədən qəyyumlar barədə daha geniş mənanı əhatə edən hökm çıxır və nəinki başqa qohum və yadların, hətta ata və babanın bu cür evliliklərə qarşı çıxmaq haqqı yoxdur.
Ayənin təfsiri.
Qadınların əsarət zəncirlərindən daha birinin qırılması.
Əvvəl də qeyd etdiyimiz kimi, cahiliyyət dövründə qadınlar kişilərin əsarət zənciri altında olub. Onlar həyatlarını zalım kişilərin istəklərinə uyğunlaşdırmaq məcburiyyətində olublar. O cümlədən həyat yoldaşı seçimində də qadınların istəyinə əsla əhəmiyyət verilməyib və qadın hətta qəyyumunun icazəsi ilə evlənib sonra boşanmış olsaydı belə, onun yenidən birinci əri ilə evlənməsi kişi qohumların istəyindən asılı idi. Bir çox hallarda kişi ilə qadın boşandıqdan sonra yenidən ailə qurmaq istəsə də, kişi qohumlar bəzi puç və əsassız xürafatlara əsaslanaraq onlara mane olurdular.
Quran aydın şəkildə bu davranışı məzəmmət edərək buyurur: "Qadınlarınızı boşadığınız və onların gözləmə müddəti (iddə) başa çatdığı zaman öz aralarında layiqli şəkildə razılığa gələrlərsə, onlara yenidən (əvvəlki) ərlərinə ərə getməyə mane olmayın”.
Bu ayədə qəyyumlara və kişi qohumlara xitab olunub. Onun birinci ǝrǝ xitab olması ehtimalı da var. Yəni bir qadını boşadıqdan sonra onun başqa şəxslərlə evlənməsinə mane olmayın. Bildiyimiz kimi, həm keçmişdə, həm də indi bəzi inadkar şəxslər arvadlarını boşadıqdan sonra onun başqasına ərə getməsinə həssaslıq göstərirlər. Bu, cahiliyyət təfəkküründən başqa bir şey deyil.
Həmçinin əvvəlki ayədə “gözləmə müddətinin çatması” dedikdə iddənin son günlərinə çatmaq nəzərdə tutulurdu, lakin burada söhbət yenidən evlənmək məsələsindən getdiyi üçün onun mənası iddənin tam sona çatmasıdır."
Buna görə də ayədən belə məlum olur ki, "səyyibə” (yəni ən azı bir dəfə ərə gedib boşanmış) qadınların yenidən ailə qurmaq üçün qəyyumlarının razılığını almasına ehtiyac yoxdur və hətta qəyyumu razı olmasa belə, onlar istədiklərinə ərə gedə bilərlər.
Ayənin davamında bir daha xəbərdarlıq edərək buyurur: “Bu, sizlərdən Allaha və axirət gününə iman gətirənlərin öyüd aldığı (əməl etdiyi) bir göstərişdir.”
Sonra təkid üçün bir daha buyurur: “Bu (göstəriş) sizin (ailələrinizin) inkişafı üçün daha təsirli və aludəliklərinizin təmizlənməsi üçün daha faydalıdır. Allah bilir, siz isə bilmirsiniz".
Ayənin bu hissəsinin mənası budur ki, bu hökmlərin hamısı sizin xeyrinizədir, lakin ondan yaradılışın başlanğıc və sonuna (məada) imanı olan və öz nəfsi istəklərini cilovlayan şəxslər bəhrələnə bilərlər.
Başqa sözlə desək, bu göstərişlərə əməl etməyinizin xeyri bütünlüklə sizin özünüzə qayıdır, sadəcə, ola bilər ki, siz məlumat azlığından onların fəlsəfəsini dərk etməyəsiniz. Hər şeydən xəbəri olan Allah həmin qanunları sizin ailə və nəslinizin paklığı üçün müəyyənləşdirib.
Maraqlıdır ki, bu göstərişlərə əməl etmək həm inkişaf, həm də paklıq və təmizlik amili kimi təqdim edilib. Yəni o, həm yol verilən səhvlər nəticəsində ailələrin düçar olduğu aludəlikləri aradan qaldırır, həm də inkişaf, artım və xeyir-bərəkət gətirir. (Ayənin ərəbcə orijinalında işlənmiş (təzkiyə) sözünün kökü (zəkat) sözüdür və onun mənası “artım, inkişaf”dır.)
Bəzi təfsirçilər “əzkə ləkum” ifadəsinin həmin göstərişlərə əməl etməklə savabların artmasına, "əthəru" sözünün isə günahlardan paklanmağa işarə olduğunu qeyd ediblər.
Bəzən bir hadisə baş verir və ərlə arvad bir-birini çox sevməsinə baxmayaraq, həmin hadisə nəticəsində bir-birindən ayrılırlar, ayrılığın acı nəticələrini reallıqda gördükdən sonra isə peşman olur, yenidən birgə yaşamaq qərarına gəlirlər. Onların ailə həyatını yenidən bərpa etməsi qarşısında sərtlik və təəssübkeşlik göstərmək onların hər ikisinə böyük zərbə vurur, hətta bəzən onların sapmalarına və günaha düşmələrinə səbəb olur. Əgər onların övladı da olsa – adətən çox vaxt uşaq da olur vəziyyət daha acınacaqlı olur. Bu acı taleyǝ görə barışığa mane olan şəxslər məsuliyyət daşıyır.
