Əl-Bəqərə Surəsi • Təfsiri-Nümunə • Bölüm 137
Bəqərə surəsi, 262-ci ayə
Bəqərə surəsi, 262-ci ayə
الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ لَا يُتْبِعُونَ مَا أَنْفَقُوا مَنًّا وَلَا أَذًى لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ .٢٦٢
Ayənin tərcüməsi
262\. Mallarını Allah yolunda (imkansızlara əl tutmağa) sərf edən, sonra verdikləri malın ardınca minnət qoymayan və əziyyət verməyən kəslərin Rəbləri yanında mükafatı var. Onların heç bir qorxusu yoxdur və onlar qəm-qüssə görməzlər.
Ayənin təfsiri.
Hansı ianə daha dəyərlidir?
Əvvəlki ayədə ümumilikdə Allah yolunda mal xərcləməyin əhəmiyyətindən danışıldı. Lakin bu ayədə onun bəzi şərtləri qeyd edilib. (Həmçinin bu ayədə işlədilmiş ifadələrdən aydın görünür ki, məqs yalnız cihad yolunda mal xərcləmək deyil.)
Buyurur: "Mallarını Allah yolunda (imkansızlara əl tutmağa) sərf edən, sonra verdikləri malın ardınca minnət qoymayan və əziyyət verməyən kəslərin Rəbləri yanında mükafatı var”.
Sonra buyurur: "Onların heç bir qorxusu yoxdur və onlar qəm-qüssə görməzlər”.
Bu ayədən Allah yolunda xərclənən malın arxasınca minnət qoyulmadığı, ehtiyaclıları incidəcək və narahat edəcək bir iş baş vermədiyi təqdirdə qəbul olunacağı məlum olur. Allah yolunda mal xərcləyib sonra minnət qoyan və ya qarşı tərəfin inciməsinə, narahat olmasına səbəb olan bir iş görən şəxslər, əslində, öz mükafatlarını zay edirlər.
Bu ayədə diqqəti çəkən məqamlardan biri Quranın insanın həyatının həqiqi sərmayəsini onun maddi sərmayəsi hesab etməməsi, mənəvi və ictimai sərmayələri də onun sərmayələrindən hesab etməsidir.
Birinə bir şey verib sonra minnət qoyan və ya hansısa bir hərəkəti ilə onu incidən şəxs, əslində, ona bir şey vermiş sayılmır. Çünki o, verdiyi şeyin əvəzində ondan başqa bir şey alıb və hətta, ola bilər ki, onun təhqiri və vurduğu mənəvi və psixoloji zərbə verdiyi maldan daha çox olsun.
Buna görə də həmin şəxslərə heç bir savab və mükafatın verilmə məsi təbii və ədalətlidir. Hətta onlar bir çox hallarda nəinki bir imtiyaza malik olmurlar, əksinə borclu qalırlar. Çünki insanın abır və heysiyyəti sərvət və maldan qat-qat üstündür.
Ayədə minnət qoymaq və qarşı tərəfi incitmək ifadəsi adətən iki hadisə arasında fasilə olmasını ifadə edən (summǝ) (sonra) sözü ilə qeyd edilib. Buna görə də ayənin mənası belə olur: "Mallarını Allah yolunda (imkansızlara əl tutmağa) sərf edən, sonra verdikləri malın ardınca minnət qoymayan və əziyyət verməyən kəslərin Rəbləri yanında mükafatı var".
Buradan da Quranın məqsədinin bu işin yalnız kömək edilən zaman ədəblə görülməsi, hörmətlə yerinə yetirilməsi və minnətdən uzaq olması deyil, sonradan da yada salınmaması və yardımı qəbul etmiş şəxsə bu yolla minnət qoyulmaması olduğu məlum olur. Bu, İslamın səmimi insani xidmətlərə son dərəcə diqqət yetirməsindən xəbər verir.
Allah yolunda görülən işin qəbul edilməməsinə səbəb olan minnət və əziyyət yalnız yoxsullara edilən ianələrə aid deyil, bu məqama ümumi ictimai işlərdə, məsələn, Allah yolunda edilən cihadda, mal xercle məsinə səbəb olan xeyriyyə işlərində də diqqət etmək lazımdır.
"Rəbləri yanında mükafatı var" cümləsi ianə verənlərə Allah yanında mükafatlarının olması barədə xatircəmlik verir. Çünki Allah yanında olan şeyin nə məhv olmaq qorxusu var, nə də onda hansısa eybin yaranması təhlükəsi. Bəlkə də, “Rəbləri” sözünün işlədilməsi Allahın həmin malı daha da artırmasına işarədir.
"Onların heç bir qorxusu yoxdur və onlar qəm-qüssə görməzlər” cümləsi onların heç bir narahatçılığının olmamasına işarədir. Çünki "qorxu” gələcək işlər barəsində, “qəm-qüssə" isə keçmiş işlərə görə olur. İanə verənlərin mükafatının Allah yanında qorunmasını nəzərə aldıqda belə nəticəyə gəlirik ki, onların nə Qiyamətdəki gələcəklərindən qorxuları var, nə də Allah yolunda xərclədiklərinə görə qəlblərində qəm-qüssə var.
Bəziləri deyiblər ki, onların nə yoxsulluq, kin-küdurət, xəsislik və ziyana uğramaqdan qorxuları, nə də xərclədiklərinə görə qəm-qüssələri var.
Həzrət Peyğəmbər (s) hədislərinin birində belə buyurub:
“Kim imanlı bir şəxsə yaxşılıq etsə, sonra onu sözlə incitsə və ya ona minnət qoysa, Allah onun ianəsini (xərclədiyi malın savabını) puç edər”.
Lakin bunu etməyənlərin ianələrinin puç olmasından qorxusu olmaz. İslam bu məsələyə o qədər önəm verib ki, bəzi alimlər hətta belə deyiblər: "Əgər birinə ianə versən, sonra ona salam verməyinin ona ağır gəldiyini və sənin ona etdiyin bəxşişi onun yadına saldığını bilsən, ona salam vermə".
