Əl-Bəqərə Surəsi • Təfsiri-Nümunə • Bölüm 138
Bəqərə surəsi, 263-cü ayə
Bəqərə surəsi, 263-cü ayə
قَوْلٌ مَعْرُوفٌ وَمَغْفِرَةٌ خَيْرٌ مِنْ صَدَقَةٍ يَتْبَعُهَا أَذًى وَاللَّهُ غَنِيٌّ حَلِيمٌ .٢٦٣
Ayənin tərcüməsi
263\. (Ehtiyacı olanlara deyilmiş) xoş bir söz və (onların kobud davranışlarını) bağışlamaq əziyyətlə (minnətlə) verilən sədəqədən daha yaxşıdır. Allah ehtiyacsız və həlimdir.
Ayənin təfsiri.
Xoş rəftar minnətli ianədən daha yaxşıdır.
Bu ayə əvvəlki ayədə minnətin və ianə verilən zaman qarşı tərəfi incidəcək hərəkətə yol verməyin tərk edilməsi göstərişinin davamıdır. Buyurur: "(Ehtiyacı olanlara deyilmiş) xoş bir söz və (onların kobud davranışlarını) bağışlamaq əziyyətlə (minnətlə) verilən sədəqədən daha yaxşıdır”.
Bunu da bilin ki, Allah yolunda verdiyiniz ianəni qurtuluşunuz üçün ehtiyat yığırsınız: "Allah (ondan) ehtiyacsız və (sizin kobudluq və nankorluğunuz qarşısında) həlimdir".
İncəliklər:
1\. İnsanların ictimai dǝyǝri.
Bu ayə İslamın insanların ictimai dəyər və heysiyyəti barəsindəki məntiqini bəyan edir və bu insani dəyərlərin qorunması üçün çalışan, ehtiyacı olanlara xoş söz deyən, bəzən onlara lazımi və faydalı məsləhətlər verən və heç vaxt da onların sirlərini faş etməyən şəxslərin əməlini kiçik bir kömək edib sonra da dil yarası vuran və onların şəxsiyyətini alçaldan eqoist və dar düşüncəli şəxslərin bəxşişlərindən üstün və artıq hesab edir.
Əslində, bu cür şəxslər xeyir verməkdən çox ziyan vururlar. Əgər birinə bir sərmayə verirlərsə də, əvəzində bir çox sərmayələri almış olurlar.
Ayənin ərəbcə orijinalında işlənmiş (xoş bir söz) ifadəsinin mənası genişdir və o, xoş söz, təskinlik vermək, könül almaq və yol göstərməyin bütün formalarını ehtiva edir. Bəziləri onda məqsədin “yaxşı işlərə dəvət etmək” olduğunu deyiblər. Lakin bu ehtimal elə də münasib nəzər hesab edilmir.
Ayənin ərəbcə orijinalında işlənmiş (məğfirət) sözünün mənası ehtiyaclıların kobudluqlarını “əfv etmək və bağışlamaq"dır. Çətinliklər onların səbrini tükəndirə bilər və bəzən istəməyərəkdən dillərinə kobud söz gətirə bilərlər.
Əslində, onlar bu yolla zalım cəmiyyətdən intiqam almaq istəyirlər. Buna görə də cəmiyyətin və imkanlı şəxslərin onların məhrumiyyətləri qarşısında görə biləcəyi minimum iş onların içindəki alovun qığılcımı olan o sözlərə təmkinlə qulaq asmaq və həmin alovu mülayimliklə söndürməkdir.
Şübhəsiz, onların kobudluqlarına dözümlə yanaşmaq və xoşagəlməz davranışlarını bağışlamaq onların daxili kininin azalmasına səbəb olur.
Bəziləri burada (məğfirət) sözünü onun kök mənasında "bir şeyin üstünü örtmək” götürüblər və onun möhtac şəxslərin sirlərinin üstünün örtülməsinə işarə olduğunu deyiblər..!
Lakin bu təfsir öncə qeyd edilən təfsirlə ziddiyyət təşkil etmir. Çünki (məğfirət) sözü geniş mənada təfsir edilsə, həm əfv edib bağışlamağı, həm də ehtiyacı olan şəxslərin sirlərinin üstünün örtülüb qorunmasını ehtiva edəcək.
“Məcməül-bəyan” təfsirində Həzrət Peyğəmbərdən (s) nəql edilmiş hədisdə Allah yolunda mal xərcləməyin bəzi qaydalarına aydınlıq gətirilib. O Həzrət (s) belə buyurub:
“Ehtiyacı olan şəxs sizdən bir şey istədikdə onun sözünü kəsməyin, qoyun məqsədini tam açıqlasın, sonra təmkin, ədəb və mülayimliklə ona cavab verin: ona ya imkanınız çatan şeyi təqdim edin, ya da gözəl şəkildə onu geri qaytarın. Çünki, ola bilər ki, bir şey istəyən şəxs sizi sınamaq üçün göndərilmiş və sizin Allahın verdiyi nemətlər müqabilində necə davranmağınızı müşahidə etməyə gəlmiş mələk olsun".
2\. Son cümlələrin ayənin məzmunu ilə əlaqəsi.
Adətən ayələrin sonunda qeyd edilən və Allahın sifətlərini bəyan edən qısa cümlələrin ayənin məzmunu ilə bağlılığı olur. Bunu nəzərə alaraq "Allah ehtiyacsız və həlimdir" cümləsinin mənasının belə olduğunu demək olar: İnsan təbiətcə həddini aşan olduğu üçün bir məqam və sərvət əldə etdikdə özünü ehtiyacsız zənn edir. Bu, bəzən onun məhrum və möhtac insanlara qarşı kobudluq etməsinə və acı söz deməsinə səbəb olur. Buna görə də ayə buyurur ki, ehtiyacsız olan yalnız Allahdır və əslində, heç nəyə ehtiyacı olmayan Odur. İnsanın ehtiyacsızlığı isə ilğımdan başqa bir şey deyil və bu güman onun qürrələnməsinə, həddini aşmasına və yoxsullara etinasızlığına səbəb olmamalıdır.
Bundan əlavə, Allah-taala insanların nankorluğu qarşısında həlimdir və imanı olan şəxslər də belə olmalıdırlar.
Ola da bilər ki, qeyd edilən cümlənin mənası bu olsun: Allahın sizin ianələrinizə ehtiyacı yoxdur və etdiyiniz yardımlar sizin öz xeyrinizədir. Buna görə də heç kəsə minnət qoymayın. Həmçinin O, sizin kobudluqlarınız qarşısında həlimdir, sizi cəzalandırmağa tələsmir ki, bəlkə, qəflət yuxusundan ayılıb özünüzü düzəldəsiniz.
