273\. (Allah yolunda etdiyiniz yaxşılıqların ünvanı) Allah yolunda məhdudiyyətlə qarşılaşmış (və dolanışıqlarını təmin etmək üçün qazanc və ticarətlə məşğul ola bilməyən) – (sərmayə əldə etmək üçün) səfərə çıxa bilməyən, həyalı olduqları üçün məlumatsız insanların ehtiyacsız sandıqları ehtiyaclılar olmalıdır. Sən onları üzlərindən tanıyırsan. Onlar heç kəsdən israrla bir şey istəməzlər. Allah Onun yolunda etdiyiniz hər bir yaxşılıqdan xəbərdardır!
Ayənin nazilolma səbəbi.
İmam Baqirdən (ə) belə nəql edilib: “Bu ayə “süffə əhli” barəsində nazil olub. ("Süffə əhli" Məkkədən və Mədinənin ətraf bölgələrinin müsəlmanlarından ibarət dörd yüz nəfərlik bir dəstənin adı idi. Onların Mədinədə nə evi, nə də evinə gedib qalacaqları qohum-əqrəbası olub. Buna görə də onlar Peyğəmbər (s) məscidində məskunlaşmışdılar və cihada hazır olduqlarını elan etmişdilər.)
Lakin onların məsciddə yaşaması məscidin statusuna uyğun deyildi. Buna görə də onların məscidin kənarındakı “süffə”yə (böyük və geniş səkiyə) köçməsi göstərişi verildi. Bu zaman sözügedən ayə nazil oldu və müsəlmanlara həmin müsəlman qardaşlarına kömək etmək göstərişini verdi. Müsəlmanlar da həmin göstərişə əməl etdilər.
Bəziləri onların Həzrət Peyğəmbərin (s) mühafiz və olduğunu qeyd ediblər.
Ayənin təfsiri.
İanənin ən yaxşı ünvanı keşikçiləri.
Bu ayədə də Allah yolunda mal xərcləmək və ianə vermək möv. zusu davam etdirilib və ianə verməyin ən yaxşı ünvanının ayədə qeyd edilən üç sifətə malik olan şəxslər olmasına işarə edilib.
Ayə onların ilk sifətini belə bəyan edir: “(Allah yolunda etdiyiniz yaxşılıqların əsas ünvanı) Allah yolunda məhdudiyyətlə qarşılaşmış” kəslər olmalıdır. Yəni Allah yolunda cihad etmək, düşmənlə vuruşmaq, döyüş taktikası öyrənmək və ya başqa elmlərin öyrənilməsi ilə məşğul olduqlarına görə dolanışıq xərclərini təmin etmək üçün çalışmaq imkanı olmayan kəslər olmalıdır. Onların bariz nümunələrindən biri Həzrət Peyğəmbərin (s) zamanındakı "süffə əhli" olub.
Sonra təkid etmək üçün buyurur: “(Sərmayə əldə etmək üçün) səfərə çıxa bilməyən”.
Yəni səfərə gedə və sərmayə əldə edə bilməyən şəxslər.
Ayənin ərəbcə orijinalında “səfərə çıxmaq" barəsində hərfi mənası “ayağı yerə döymək" olan "zərbən fil ərz" ifadəsinin işlədilməsinin səbəbi mühüm məqsədlə piyada səfərə gedən şəxslərin ayaqlarını yerə döyə- döyə irəliləməsidir.
Öz dolanışığını təmin etmək imkanı olanlar səfərin çətinliklərinə qatlaşaraq öz zəhmətləri ilə dolanmalıdırlar. Lakin Allah yolunda cihad etmək, yaxud vacib elmlərin öyrənilməsi kimi mühüm işlərin səfərə getmələrinə mane olduğu kəslər bu qaydadan istisnadır.
Həmin şəxslərin ikinci sifətini belə qeyd edir: "Həyalı olduqları üçün məlumatsız insanların ehtiyacsız sandıqları”.
Lakin bunun mənası həmin möhtac insanların heç tanınmaması deyil. Buna görə də buyurur: “Sən onları üzlərindən tanıyırsan”.
Ayənin ərəbcə orijinalında işlənmiş (sima) sözünün mənası “əlamət və nişanə”dir. Müasir fars dilində onun “üz və çöhrə” mənasında işlədilməsi yenidir. Çünki onun ərəb dilindəki mənaları arasında belə bir məna qeyd edilməyib. Hər halda, həmin şəxslər öz vəziyyətləri barədə bir söz deməsələr də, üzlərində daxili əzablarından xəbər verən nişanələr var və başa düşənlər bunu sezə bilirlər. Üzün rəngi insanın daxili sirrindən xəbər verir.
Onların üçüncü sifəti barədə belə buyurur: “Onlar (o qədər alicənabdırlar ki,) heç kəsdən israrla bir şey istəməzlər"?
Onlar nəinki israrla, heç israrsız da camaatdan bir şey istəməzlər. Başqa sözlə desək, ehtiyacı olan adi insanlar bir şey istədikdə israrla istəyərlər, amma bunlar adi möhtaclardan fərqlidirlər. Buna görə də Quranın "onlar heç kəsdən israrla bir şey istəməzlər" ifadəsinin mənası onların israr etmədən istəmələri deyil. Həmin cümlənin mənası budur ki, onlar adətən bir şey istədikdə israr edən adi yoxsullardan olmadıqları üçün heç nə istəməzlər. Ayənin mənasının belə olmasının dəlili onların istəmələrindən deyil, üzlərindəki nişanələrdən tanınmalı olmasının qeyd edilməsidir. Əgər onun mənası belə olmasaydı, həyalı olduqları üçün məlumatsız insanların onları ehtiyacsız sanmalarının qeyd edilməsi mənasız olardı.
Bu #### Ayənin təfsiri barədə başqa bir ehtimal da verilib: Həmin şəxslər adi halda əsla bir şey istəməzlər, hansısa böyük çətinlik onları şey istəməyə məcbur etdikdə də israr etməzlər.
Bəzilərinə görə də həmin cümlənin mənası onların bir şeyi istəməyi tərk etməkdə israrlı olmalarıdır. (Lakin bu ehtimal ayənin zahiri ilə uyğun gəlmir.)
Ayənin sonunda yenə hamını ianə verməyə təşviq edərək buyurur: "Allah Onun yolunda etdiyiniz hər bir yaxşılıqdan xəbərdardır!"
Bu cümlənin məqsədi ianə verənləri şəxsiyyətli insanlara iana verməyə təşviq etməkdir. Bu kimi hallarda məqsəd ianə olsa da, başqa adlar altında da onlara bəxşişlər verilə bilər. Bu zaman onlar narahat olmasınlar. Şübhəsiz, Allah bu gizli niyyətlərdən xəbərdardır və hər kəsə niyyəti və zəhməti müqabilində qarşılıq verəcək.
İncəlik:
Ehtiyac olmadan bir şey istəmək haramdır.
Böyük günahlardan biri də dilənçilik və ehtiyac olmadan insanlardan bir şey istəməkdir. Çoxsaylı hədislərdə bu iş məzəmmət edilib. Həzrət Peyğəmbər (s) hədislərin birində belə buyurub:
"Sədəqə ehtiyacı olmayan şəxslərə haramdır”.
O Həzrətdən (s) başqa bir hədisdə belə nəql edilib:
“Əlində özünə bəs edəcək qədər mal olduğu halda, başqasından bir şey istəyən şəxs özü üçün Cəhənnəm odunu artırır".
Həmçinin hədislərdə belə qeyd edilib: "Əl açıb dilənçilik edən şəxsin şahidliyi qəbul deyil".
