283\. Əgər səfərdə olsanız və katib tapmasanız, girov alın. (Borc yiyəsinə girov verilsin.) Əgər bir-birinizə (tam) etibar edirsinizsə, (girov lazım deyil və) etibar olunmuş şəxs əmanətini (və borcunu təyin olunan vaxtda) geri qaytarsın və Rəbbi olan Allahdan qorxsun. Şahidliyi gizlətməyin. Onu gizlədən şəxsin qəlbi günahkardır. Allah etdiklərinizi bilir.
Ayənin təfsiri.
Ticarət sənədinin tənzimlənməsi bəhsinin davamı.
Bu ayə ticarət sənədinin tənzimlənməsi barədə bir neçə hökmü bəyan edərək əvvəlki ayənin mövzusunu daha da təkmilləşdirir. Həmin hökmlər bunlardır:
1\. "Əgər səfərdə olsanız və (sənədi yazıb tənzimləmək üçün) katib tapmasanız, girov alın”.
İlk baxışda ayənin zahirindən “girov qoymaq” qanununun ancaq səfərə aid edilməsi başa düşülə bilər. Lakin “və (sənədi yazıb tənzimləmək üçün) katib tapmasanız" ifadəsindən məqsədin sənədi tənzimləyəcək adam tapılmayan bütün hallara aid edildiyi məlum olur.
Buna görə də şəxs öz vətənində olarkən də sənədi tənzimləyəcək adam tapa bilməsə, girovla kifayətlənə bilər. Məqsəd alqı-satqı və digər Əməliyyatların möhkəm təməl üzərində qurulmasıdır. Bu xatircəmliyin sənədin tənzimlənməsi və şahid tutmaqla, yaxud girov qoymaqla hasil olmasının fərqi yoxdur.
Bu həqiqətə Əhli-beytdən (ə) nəql edilmiş hədislərdə də işarə edilib. O cümlədən məşhur şiə və əhli-sünnə mənbələrində Həzrət Peyğəmbərin (s) Mədinədə öz zirehini qeyri-müsəlmanın yanında girov qoyaraq ondan müəyyən məbləğdə borc aldığı nəql edilib.
Həmin dövrdə yazıb-oxumaq savadı olan adamların sayı olduqca az olduğu üçün bəzən karvanda bir nəfər də olsun savadlı adam tapmaq mümkün olmurdu.
2\. Girov mütləq təhvil alınmalı və borc verən şəxsin ixtiyarında olmalıdır ki, xatircəmlik yarada bilsin. Buna görə də buyurur: "Girov alın”.
“Təfsiri-Əyyaşi"də İmam Sadiqdən (ə) belə nəql edilib: "Alacağı olan şəxs mütləq girovu təhvil almalıdır".
3\. Sonra həmin hökmə istisna olaraq buyurur: "Əgər bir-birinizə (tam) etibar edirsinizsə, (girov lazım deyil və) etibar olunmuş şəxs əmanətini (və borcunu təyin olunan vaxtda) geri qaytarsın və Rəbbi olan Allahdan qorxsun”.
Borc vermiş şəxs ona etimad etdiyi kimi, o da həmin etimadı doğrultmalı, onun haqqını gecikdirmədən qaytarmalı və təqvanı unutmamalıdır.
Burada borc vermiş şəxsin qarşı tərəfdən alacağı "əmanət" adlandırılıb və bildiyimiz kimi, əmanətə xəyanət etmək böyük günahdır.
4\. Sonra hamıya xitab edərək şəhadət barəsində geniş bir hökm bəyan edir: “Şahidliyi gizlətməyin”
Başqalarının haqq və hüquqları barədə məlumatı olanlar şəhadət insanların haqqı barədə hətta dəvətsiz belə şəhadət vermək lazımdır. verməyə çağırıldıqda bildiklərini gizlətməməlidirlər. Çoxlarının nəzərincə,
Şəhadət vermək "vacibi-kifayi”dir. Yəni başqaları şəhadət versə və haqq sübut olunsa, bu məsuliyyət digərlərinin boynundan götürülür. Şəhadətin gizlədilməsi qəlb və ruh ilə baş verdiyi üçün o, qəlbin günahı kimi təqdim edilib. Buyurur: "Onu gizlədən şəxsin qəlbi günahkardır”.
Ayənin sonunda yenə əmanətin qorunması və qarşılıqlı hüquqlara riayət edilməsinə təkid etmək üçün buyurur: “Allah etdiklərinizi bilir”.
Ola bilər ki, kimin şəhadət verməyə qadir olub kimin qadir olmadığını insanlar bilməsin. Həmçinin, ola bilər ki, insanlar sənəd və girov olmadığı üçün kimin kimə borclu olduğundan xəbərsiz olsun. Lakin Allah bunların hamısını bilir və hər bir kəsə əməlinə görə qarşılıq verəcək.
