Əl-Bəqərə Surəsi • Təfsiri-Nümunə • Bölüm 19
Bəqərə surəsi, 44-46-cı ayələr
Bəqərə surəsi, 44-46-cı ayələr
أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ وَأَنْتُمْ تَتْلُونَ الْكِتَابَ أَفَلَا تَعْقِلُونَ .٤٤
وَاسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ وَإِنَّهَا لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخَاشِعِينَ .٤٥
الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلَاقُو رَبِّهِمْ وَأَنَّهُمْ إِلَيْهِ رَاجِعُونَ .٤٦
Ayələrin tərcüməsi
44\. İnsanları yaxşı işlərə (nişanələri Tövratda aydın şəkildə verilən peyğəmbərə iman gətirməyə) dəvət etdiyiniz halda, özünüzü unudursunuz? Halbuki (səmavi) kitabı oxuyursunuz. Məgər düşünmürsünüz?
45\. Səbir və namazdan kömək alın! (Mətinliklə, daxili həvəsləri cilovlamaqla və Allaha diqqətlə güc yığın!) Bu iş itaətkarlardan başqası üçün ağırdır.
46\. (İtaətkarlar) o kəslərdir ki, Rəbbinə qovuşacaqlarına və Ona doğru qayıdacaqlarına əmindirlər.
Ayələrin təfsiri.
Başqalarına tövsiyə etdiyiniz halda, özünüz niyə qəbul etmirsiniz?
Burada, eləcə də əvvəlki və sonrakı ayələrdə söhbətin Bəni-İsraildən getməsinə baxmayaraq, ayələrin əhatə dairəsi daha genişdir və hamıya şamil olur. Görkəmli təfsirçi mərhum Təbərsinin yazdığına görə, yəhudi alimləri Həzrət Muhəmməd (s) hələ peyğəmbər seçilməzdən qabaq camaata yeni bir peyğəmbərin gələcəyi ilə bağlı müjdələr verir, onun nişanələrini deyirdilər. Lakin o Həzrət (s) peyğəmbər seçildikdən sonra özləri ona iman gətirmədilər.
O, daha sonra yazır: “Bəzi yəhudi alimləri İslamı qəbul etmiş yaxın qohumlarına deyirdilər ki, imanınızda sabitqədəm olun. Lakin buna baxmayaraq, özləri iman gətirmirdilər”.
İndi haqqında danışacağımız ilk ayədə Allah-taala onların bu işini pisləyərək buyurur: “İnsanları yaxşı işlərə (nişanələri Tövratda aydın şəkildə verilən peyğəmbərə iman gətirməyə) dəvət etdiyiniz halda, özünüzü unudursunuz? Halbuki (səmavi) kitabı oxuyursunuz. Məgər düşünmürsünüz?”
Ümumiyyətlə, hər bir təbliğatçı üçün önəmli olan birinci iş odur ki, sözdən qabaq insanları öz əməlləri ilə haqqa doğru dəvət etsin. Bunu İmam Sadiqdən (ə) nəql edilmiş hədisdə də görürük:
"İnsanları dilinizlə deyil, əməllərinizlə yaxşı işlərə dəvət edin!” Praktiki dəvətin təsiri o vaxt özünü göstərir ki, dinləyici danışan şəxsin ürəkdən danışdığını, habelə öz dediklərinə özünün də inandığını bilsin. Söz ürəkdən gəldikdə qəlbə təsir edir. Danışanın öz sözlərinə inandığının ən gözəl göstəricisi odur ki, dediyinə başqalarından qabaq özü əməl etsin. Necə ki Əli (ə) buyurmuşdur:
"Ey insanlar! And olsun Allaha, mən sizi hansı işə dəvət edirəmsə, özüm sizdən qabaq ona əməl edirəm. Sizi hansı işdən çəkindirirəmsə, özüm sizdən qabaq ondan çəkinirəm".
İmam Sadiqdən (ə) nəql edilmiş bir hədisdə belə deyilmişdir:
"Qiyamət günündə ən ağır əzaba o insan məruz qalacaq ki, haqq sözü dediyi halda, özü başqa şeyə əməl etsin”.
Yəhudi alimləri ondan qorxurdular ki, Həzrət Muhəmmədin (s) peyğəmbər olduğunu etiraf etsələr, öz nüfuzlarını itirəcək, sıravi yəhudilər onlara hörmət etməyəcəklər. Bu səbəbdən də onun Tövratda deyilmiş nişanələrini dəyişdirirlər.
İnsan nəfsani istəklərinə qalib gələrək məqam və mənsəb hərisli- yindən əl çəkə bilsin deyə, Quran növbəti ayədə belə buyurmuşdur: "Səbir və namazdan kömək alın! (Mətinliklə, daxili həvəsləri cilovlamaqla və Allaha diqqətlə güc yığın!) Bu iş itaətkarlardan başqası üçün ağırdır".
Daha sonra isə itaətkarları tanıtdıraraq belə buyurmuşdur: “(İtaǝt- karlar) o kəslərdir ki, Rəbbinə qovuşacaqlarına və Ona doğru qayıdacaqlarına əmindirlər”.
Ayənin ərəbcə mətnindəki (yǝzunnunǝ) feili (zǝnn) kökündən olub, bəzi vaxtlar "zənn, güman", bəzi vaxtlar isə "yəqin" mənasını bildirir. Bu ayədə, şübhəsiz ki, "əmin olmaq" mənasını verir. Çünki Allahın hüzuruna qayıdıb Ona qovuşmağa iman insanda allahdanqorxma və məsuliyyət hissini artırır. Məada imanın tərbiyəvi cəhətlərindən biri də məhz odur ki, axirət səhnəsini həmişə insanın gözü önündə canlandırır, onu haqqa və ədalətə doğru dəvət edir.
Belə bir ehtimal da var ki, burada "zənn" sözü "güman" mənasında olsun. Bu isə o deməkdir ki, insan hətta Qiyamət gününə inanmasa da, sadəcə belə bir günün baş verəcəyini güman etsə, elə bircə bu gümanı da onu pis əməllərdən saxlayar. Bu, əslində, yəhudi alimləri üçün bir növ qınaqdır ki, yəni sizin imanınız hətta zənn həddində də olsaydı, yenə Tövratda olanları təhrif etməkdən çəkinməli idiniz.
İncəliklər:
1\. Allaha qovuşmaq nə deməkdir?
Quranda dəfələrlə təkrar edilmiş "Allaha qovuşmaq" ifadəsi "Qiyamət səhnəsinə toplaşmaq" mənasını bildirir. Təbii ki, burada iki nəfərin bir-birinə qovuşması kimi hissi qovuşmadan söhbət gedə bilməz. Çünki Allah-taala nə cisimdir, nə də rəngi və məkanı var ki, zahiri gözlə görülə bilsin. Deməli, bu ifadədən ya bəzi təfsirçilərin də dediyi kimi, Qiyamətdə Onun qüdrət nişanələrini, mükafat və ya əzabını görmək, ya da qəlbin gözü ilə Allahı görmək anlaşılır. İnsan bəzi vaxtlar elə bir mənəvi məqama yetişir ki, sanki qəlbinin gözü ilə özünü Allahın qarşısında görür. Bu vəziyyət təqva və nəfsin paklığı nəticəsində dünyada da insan üçün yarana bilər. "Nəhcül-bəlağə”də nəql edildiyi kimi, İmam Əlinin (ə) Zələb Yǝmani adlı alim dostlarından biri o Həzrətdən (ə): "Sən heç Rəbbini görmüsənmi?" - deyə soruşduqda Əmirəlmöminin (ə) ona belə cavab vermişdir:
"Mən görmədiyim Rəbbəmi ibadət edim?"
Zələb Yǝmani daha artıq izah istədikdə Həzrət Əli (ə) belə buyurmuşdur:
“Zahiri gözlər baxmaqla Onu görə bilməz. Onu qəlbin gözü iman nuru sayəsində görə bilər".
Batini müşahidə halı Qiyamətdə bütün insanlarda olacaq. Orada Allah-taalanın qüdrət nişanələri o qədər aşkar olacaq ki, qəlbi kor olan insanlar da onu görüb inanacaqlar.
2\. Çətinlikləri arxada qoymağın yolu.
Çətinliklərə sinə gərib onları arxada qoymaq üçün iki əsas dayaq olmalıdır. Biri möhkəm daxili inam, digəri isə möhkəm xarici dayaq.
Haqqında danışdığımız ayələrdə səbir və namaz bu iki dayaq kimi təqdim edilmişdir. Səbir çətinliklərə sinə gərmək üçün dözüm, namaz isə Allah-taala ilə əlaqə və daxili inamla bağlantı vasitəsidir.
Bu ayənin təfsiri ilə əlaqədar hədislərin çoxunda səbir “oruc” mənasına izah edilsə də, onu təkcə oruc mənasına yozmamalıyıq. Oruc sadəcə olaraq səbrin ən bariz nümunələrindən biridir. Çünki insan bu ibadət sayəsində güclü iradəyə, möhkəm imana sahib olub ağlı nəfsinə hakim kəsilir.
Böyük təfsirçilər bu ayənin təfsiri ilə bağlı nəql etmişlər ki, Allah Peyğəmbəri (s) onu narahat edən bir çətinliklə qarşılaşdıqda namaz və orucdan kömək alarmış. İmam Sadiqdən (ə) belə nəql edilmişdir: “Dünya çətinliklərindən hansı biri ilə qarşılaşsanız, dəstəmaz alıb məscidə gedin, namaz qılıb dua edin. Çünki Allah-taala: “Səbir və namazdan kömək alın!” - deyə göstəriş vermişdir”.
Namaza və Allah-taala ilə razü-niyaza diqqət yetirmək insana təzə güc, çətinliklərə sinə gərməkdə dözüm verir. “əl-Kafi” kitabında İmam Sadiqdən (ə) belə nəql edilmişdir:
# كان علي (عليه السلام) إِذًا هالَهُ شَيْءٌ، فَزِعَ إِلَى الصَّلوةِ ثُمَّ تَلَا هَذِهِ الْآيَةُ وَاسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاة
“Əli (ə) üçün bir çətinlik qarşıya çıxdıqda namaz qılar, sonra isə “Səbir və namazdan kömək alın!” ayəsini oxuyardı”.
Bəli, həqiqətən də, namaz insanı bütün çətinliklər Onun üçün asan olan elə bir tükənməz qüdrətə bağlayır ki, insan bunu düşündükdə çətinliklərə sinə gǝrir.
