Əl-Bəqərə Surəsi • Təfsiri-Nümunə • Bölüm 34
Bəqərə surəsi, 78-79-cu ayələr
Bəqərə surəsi, 78-79-cu ayələr
وَمِنْهُمْ أُمِّيُّونَ لَا يَعْلَمُونَ الْكِتَابَ إِلَّا أَمَانِيَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَظُنُّونَ .٧٨
فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتَابَ بِأَيْدِيهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هَذَا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ لِيَشْتَرُوا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا كَتَبَتْ أَيْدِيهِمْ وَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا يَكْسِبُونَ .٧٩
Ayələrin tərcüməsi
78\. Onların bəziləri Allahın kitabını boş arzulardan (xam xəyallardan) başqa bir şey sanmayan avamlardır (bisavadlardır). Onlar yalnız zənnə qapılırlar.
79\. Vay o şəxslərin halına ki, onlar öz əlləri ilə kitab yazır, sonra da: "Bu, Allah tərəfindəndir!" - deyirlər ki, onu az qiymətə satsınlar. Öz əlləri ilə yazdıqlarına görə vay onların halına! Qazandıqları şey üçün vay onların halına!
Ayələrin nazilolma səbəbi.
İslamdan qabaqkı dövrün bəzi yəhudi alimləri Tövratda İslam Peyğəmbərinin (s) barəsində deyilmiş nişanələri dəyişdirirlər. Onlar bunu öz mövqelərini, habelə hər il avam yəhudilərdən əldə etdikləri maddi marağı qorumaq xatirinə edirdilər. Həzrət Muhəmməd (s) peyğəmbər seçildikdən sonra onlar onun nişanələrinin Tövratda deyilən nişanələrlə uyğun gəldiyini görüb bunu camaata bildirməkdən çəkinirlər. Qorxurlar ki, bu həqiqətin üstü açılarsa, öz mənafeləri təhlükəyə düşər. Buna görə də Tövratdakı nişanələri başqa nişanələrlə dəyişirlər. O vaxta qədər yeni gələcək peyğəmbərin nişanələri haqqında az-çox eşitmiş avam yəhudilər öz alimlərindən soruşurdular ki, bu, gəlişinə bəşarət verdiyiniz həmin peyğəmbər deyilmi? Alimləri isə Tövratda özlərinin təhrif etdikləri ayələri oxumaqla onları razı salır, eyni zamanda öz mənafelərini qorumuş olurdular.
Ayələrin təfsiri.
Yəhudilərin avam insanlardan istifadə etmək üçün qurduğu planlar.
Yuxarıdakı ayələrdə yəhudilərin yaramaz işləri bir-bir sadalanmış və nəhayət, "Bəqərə” surəsinin sözügedən ayələrində onlar avam və alim olmaq üzrə iki dəstəyə bölünmüşlər. (Çox azsaylı yəhudi alimləri İslamı qəbul edərək müsəlmanların sırasına qoşulmuşdur.) İlk ayədə belə deyilir: "Onların bəziləri Allahın kitabını boş arzulardan (xam xəyallardan) başqa bir şey sanmayan avamlardır (bisavadlardır). Onlar yalnız zənnə qapılırlar”.
Ayənin ərəbcə mətnindəki "ummiyyun" kəlməsi “ummi” sözünün cəmi olub, "dərs oxumamış, təhsil almamış" mənasını bildirir. Bəzi analar uşaqlarına olan hədsiz sevgiyə görə, həmçinin onları özlərindən kənar buraxmaq istəmədikləri üçün uşaqlarının məktəbə getməsinə razı olmamışlar.
(əmaniyyə) kəlməsi (umniyyə) sözünün cəmi olub, "arzu, xəyal" mənasını bildirir. Burada yəhudilərin özləri barədə düşündüyü əsassız üstünlüklər də nəzərdə tutula bilər. Məsələn, onlar deyirdilər ki, biz Allahın oğulları və Onun yaxın dostlarıyıq. Və yaxud belə iddia edirdilər ki, biz Cəhənnəmə gedəsi olsaq da, oranın odu bizə bir neçə gündən artıq toxunmaz. Belə bir ehtimal da mümkündür ki, "əmaniyyə" sözü məhz Tövratın yəhudi alimləri tərəfindən təhrif olunaraq avam insanların ixtiyarına buraxılmış ayələrinə işarədir. (Allahın kitabını boş arzulardan (xam xəyallardan) başqa bir şey sanmayan) birləşməsi də (ərəb dilinin qrammatikasına əsasən, bu, təyin budaq cümləli tabeli mürəkkəb cümlənin budaq cümləsidir) bu ehtimalla daha uyğun gəlir. Hər halda ayənin sonundakı "Onlar yalnız zənnə qapılırlar" cümləsindən də aydın olur ki, dinin əsaslarını və vəhy məktəbini tanımaqda zənn və gümana əsaslanmaq doğru deyil. Bu yolda kifayət qədər dəqiq məlumat əldə edilməlidir.
Növbəti ayədə həqiqətləri öz mənafeyinə uyğun şəkildə təhrif edən yəhudi alimlərinə işarə edilmişdir: "Vay o şəxslərin halına ki, onlar öz əlləri ilə kitab yazır, sonra da: "Bu, Allah tərəfindəndir!" deyirlər ki, onu az qiymətə satsınlar. Öz əlləri ilə yazdıqlarına görə vay onların halına! Qazandıqları şey üçün vay onların halına!"
Bu ayənin son cümlələrindən belə məlum olur ki, onların həm məqsədi yanlış olmuş, həm də yanlış nəticə əldə etmişlər.
Təfsirçilərin sözügedən #### Ayənin təfsiri ilə bağlı İmam Sadiqdən (ə) nəql etdiyi bir hədisdə bəzi məqamlar diqqəti cəlb edir. Hədis belədir: "Bir kişi İmam Sadiqdən (ə) soruşur: "Avam yəhudilərin Tövrat barǝsindəki məlumatlarının yalnız alimləri vasitəsilə olduğunu nəzərə alsaq, onda nəyə görə Allah-taala onları öz alimlərinə itaət etdikləri üçün qınamışdır? Avam yəhudilərlə öz alimlərimizə itaət edən biz avam müsəlmanların nə fərqi var?" İmam Sadiq (ə) onun cavabında belə buyurur: "Bizim avamlarla avam yəhudilərin arasında bir cəhətə görə fərq var, digər cəhətə görə isə fərq yoxdur. Fərq olmayan cəhət odur ki, Allah-taala avam yəhudiləri qınadığı kimi, bizim də avamlarımızı qınamışdır. Fərqli cəhət isə ondan ibarətdir ki, avam yəhudilər öz alimlərinin vəziyyətindən xəbərdar olmuşlar. Onların açıq-aşkar yalan danışdığından, haram yediyindən, rüşvət aldığından, Allahın hökmlərini dəyişdirdiyindən xəbərdar idilər. Onlar öz fitrətləri ilə bu həqiqəti dərk etmişdilər ki, alimləri fasiqdirlər, onların Allahın və Onun hökmləri, peyğəmbərlərin barəsində dediklərini qəbul etmək olmaz. Buna görə də Allah-taala onları danlamışdır.
Bizim avamlara gəldikdə isə kim öz alimlərinin aşkar şəkildə pis iş gördüyünü, dünya malına həris olduğunu bildiyi halda, onlara itaət edərsə, o da avam yəhudilər kimi danlağa tuş gələcək.
Lakin ruhunun saflığını qoruyan, dininin keşiyində duran, nəfsani istəklərinə qarşı çıxan və öz ağasının (Allahın) əmrinə tabe olan alimlərə gəlincə, avam insanlar onlara itaət etməlidirlər..."
Məlum məsələdir ki, bu hədis dinin praktiki məsələlərindəki təqlidə deyil, üsuli-dində elm və yəqin əldə etmək üçün alimlərin göstərişlərinə tabe olmağa işarə edir. Çünki bu hədis peyğəmbəri tanımaq məsələsinə aiddir. Peyğəmbərlik məsələsi isə üsuli-dindən olduğuna görə, şübhəsiz ki, onda kor-koranə təqlid düzgün deyil.
