Əl-Bəqərə Surəsi • Təfsiri-Nümunə • Bölüm 44
Bəqərə surəsi, 104-105-ci ayələr
Bəqərə surəsi, 104-105-ci ayələr
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقُولُوا رَاعِنَا وَقُولُوا انْظُرْنَا وَاسْمَعُوا وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌ .١٠٤
مَا يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ وَلَا الْمُشْرِكِينَ أَنْ يُنَزَّلَ عَلَيْكُمْ مِنْ خَيْرٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَاللَّهُ يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ .١٠٥
Ayələrin tərcüməsi
104\. Ey iman gətirənlər! (Peyğəmbərdən Quran ayələrini dərk etmək üçün möhlət istədikdə) "raina" deməyin, "unzurna" deyin! (Çünki birinci söz həm "Bizə möhlət ver" mənasında, həm də "Bizi sǝfeh hesab et" mənasında işlənir və bu, düşmənlər üçün bir bəhanə idi). (Sizə əmr olunanı) eşidin! Kafirləri (və istehza edənləri) ağrılı bir əzab gözləyir.
105\. Nə kitab əhlindən olan kafirlər, nə də müşriklər sizə Rəbbiniz tərəfindən heç bir xeyir göndərilməsini istəməzlər. Halbuki Allah Öz mərhəmətini istədiyi kimsəyə məxsus (bəxş) edər. Allah böyük lütf sahibidir!
Ayələrin nazilolma səbəbi.
Böyük Quran təfsirçisi İbn Abbasdan belə nəql edilmişdir: "Həzrət Peyğəmbər (s) bu və digər şəriət hökmünü izah edərkən ilkin müsəlmanlar ondan bir qədər yavaş danışmasını istəyirdilər ki, dediklərini yaxşı anlaya və lazım gəldikdə öz suallarını verə bilsinlər. Bu məqsədlə onlar “الرغي” kökündən olan və möhlət ver mənasını bildirən “راعنا” sözündən istifadə edirdilər. Lakin yəhudilər həmin sözün “الرعونة" kökündən olduğunu əsas gətirərək "Bizi səfeh hesab et” mənasını nəzərdə tuturdular. Müsəlmanların işlətdiyi bu söz Peyğəmbərə (s) və ya digər müsəlmanlara istehza etmək üçün yəhudilərin əlində bir bəhanəyə çevrilmişdi. "Ey iman gətirənlər! (Peyğəmbərdən Quran ayələrini dərk etmək üçün möhlət istədikdə) "raina" deməyin, "unzurna" deyin!"
“yə əyyuhəlləzinə əmənu lə təqulu raina” ayəsi nazil olmaqla yəhudilərin bu cür sui-istifadəsinin qarşısını alır və müsəlmanlara göstəriş verir ki, (raina) sözünün əvəzinə həmin mənanı verən (unzurna) sözünü işlətsinlər”.
Bəzi təfsirçilər bildirmişlər ki, "raina" sözü ibrani dilində “eşit, eşitməz olasan!" mənasını bildirən bir söyüş, qarğış olmuşdur.
Başqa bir qrup təfsirçi isə bildirmişdir ki, yəhudilər “möhlət ver" mənasını bildirən (raina) sözünün əvəzinə “çobanımız” mənasını verən (raiyna) sözünü deyirdilər.
Ayənin nazilolma səbəbi haqqında deyilən bu fikirləri bir-birinə zidd kimi qəbul etmək lazım deyil. Onların hamısı doğru sayıla bilər.
Ayələrin təfsiri.
Düşmənin əlinə bəhanə verməyin!
Ayələrin nazilolma səbəbi haqqında deyilənlərdən belə məlum oldu ki, müsəlmanlar öz davranış və danışığında düşmənin əlinə bəhanə verməməlidirlər. Hətta ən kiçik bir sözü deyərkən də ehtiyatlı olmalıdırlar ki, düşmən bundan sui-istifadə etməsin. Buna görə də Quran müsəlmanları hətta müştərək mənaya malik sözdən istifadə etməkdən də çəkindirir. Axı düşmən üçün əldə bəhanə edəcək sözü işlətməyə nə ehtiyac var!
İslam dini müsəlmanlara belə kiçik məsələlərdə də kafirlərin əlinə bəhanə verməməyi tapşırırsa, deməli, buradan müsəlmanların daha böyük məsələlərdə necə davranmalı olduqları hamıya aydın olur. Hal- hazırda da müsəlmanların bir sıra yanlış əməlləri ya daxili, ya da yadelli düşmənlər tərəfindən hətta beynəlxalq səviyyədə şişirdilir. Belə halların qarşısını almaq üçün son dərəcədə ehtiyatlı davranmalı, düşmən üçün bəhanə yeri qoymamalıyıq.
Nəhayət, onu da qeyd etmək lazımdır ki, "raina" sözünü işlətmək eyni zamanda etik normalardan kənara çıxmaqdır. Belə ki bu sözdə "Sən bizi nəzərə al ki, biz də səni nəzərə alaq" mənası da nəzərdə tutulur. Quran yəhudilərin bu sözün müsəlmanlar tərəfindən deyilməsindən sui-istifadə etməsini bildirməklə yanaşı, onun deyilməsinin etik normalardan kənara çıxmağa səbəb olduğunu nəzərə alaraq müsəlmanlara bu sözü işlətməməyi də tapşırmışdır.
Növbəti ayədə müşrik və kitab əhlinin möminlərə qarşı kin- küdurətinin, ədavətinin üzərindən pərdə götürülmüşdür: "Nə kitab əhlindən olan kafirlər, nə də müşriklər sizə Rəbbiniz tərəfindən heç bir xeyir göndərilməsini istəməzlər. Halbuki Allah Öz mərhəmətini istədiyi kimsəyə məxsus (bəxş) edər. Allah böyük lütf sahibidir!"
Bəli, nə müşriklər, nə də kitab əhlindən olan kafirlər heç vaxt razı olmazdılar ki, Allah-taala tərəfindən müsəlmanlara səmavi kitab sahibi olan böyük bir peyğəmbər göndərilsin. Lakin onlar başa düşmürdülər ki, Allahın mərhəmətinin qarşısını almaq mümkün deyil. O, Öz mərhəmətini istədiyinə bəxş edər.
İncəliklər:
"Ey iman gətirənlər!” ifadəsinin dəqiq məfhumu.
Quranda səksəndən artıq ayədə iftixarlı "Ey iman gətirənlər!" ifadəsi işlədilmişdir. Bu ifadənin ilk dəfə işlədildiyi ayə məhz sözügedən ayədir. Ümumiyyətlə, bu ifadənin işlədildiyi bütün ayələr Mədinədə nazil olmuşdur. Bunu, bəlkə də, onunla izah etmək olar ki, Peyğəmbərin (s) Mədinəyə hicrətindən sonra müsəlmanların vəziyyəti sabitləşmiş, nisbətən normal bir cəmiyyət həyatı sürməyə başlamışlar.
Buna görə də Allah-taala onlara "Ey iman gətirənlər!" ifadəsi ilə xitab etmişdir.
Bu ifadədə daha bir hikmət vardır. O da bundan ibarətdir ki, bu ifadənin işlədildiyi ayələrdə Allah-taala müsəlmanlara xitabən belə demək istəyir: "İndi ki siz iman gətirib haqqa tabe olmusunuz, deməli, bu ifadənin ardınca gələn hökmlərə, göstərişlərə də əməl etməlisiniz”. Başqa sözlə desək, imanınızın tələbinə uyğun olaraq deyilən göstərişlərə əməl etməlisiniz.
Bir çox dini mənbələrdə, o cümlədən sünni mənbələrində Həzrət Peyğəmbərdən (s) nəql edilmiş bir hədisdə belə deyilmişdir:
"Allah-taalanın "Ey iman gətirənlər!" ifadəsi ilə nazil etdiyi bütün ayələrdə möminlərin başında Əli dayanır".
