Əl-Bəqərə Surəsi • Təfsiri-Nümunə • Bölüm 47
Bəqərə surəsi, 109-110-cu ayələr
Bəqərə surəsi, 109-110-cu ayələr
وَدَّ كَثِيرٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَوْ يَرُدُّونَكُمْ مِنْ بَعْدِ إِيمَانِكُمْ كُفَّارًا حَسَدًا مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِهِمْ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ الْحَقُّ فَاعْفُوا وَاصْفَحُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ .١٠٩
وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ .١١٠
Ayələrin tərcüməsi
109\. Kitab əhlindən bir çoxu həqiqət onlara bəlli olduqdan sonra belə, təbiətlərində kök atmış paxıllıq üzündən, sizi iman gətirmiş olduğunuz halda, yenidən küfrə qaytarmaq istəyirdilər. Allah Öz əmrini (cihad fərmanını) göndərincəyə qədər onları əfv edin və bağışlayın (güzəştə gedin). Şübhəsiz ki, Allah hər şeyə qadirdir!
110\. Namaz qılın, zəkat verin. Özünüz üçün qabaqcadan göndərdiyiniz xeyir işi Allah yanında (axirət dünyasında) tapacaqsınız. Şübhəsiz, Allah nə etdiklərinizi görəndir.
Ayələrin təfsiri.
İnadkar paxıllar.
Kitab əhlinin əksəriyyəti, xüsusilə də yəhudilər özləri iman gətirməməklə kifayətlənmir, həm də müsəlmanların öz imanlarından dönməsi üçün əllərindən gələni edirdilər. Bunun səbəbi isə yalnız və yalnız paxıllıq idi. Quran sözügedən ayələrdə bu məsələyə toxunaraq buyurur: "Kitab əhlindən bir çoxu həqiqət onlara bəlli olduqdan sonra belə, təbiətlərində kök atmış paxıllıq üzündən, sizi iman gətirmiş olduğunuz halda, yenidən küfrə qaytarmaq istəyirdilər. Allah Öz əmrini (cihad fərmanını) göndərincəyə qədər onları əfv edin və bağışlayın (güzəştə gedin). Şübhəsiz ki, Allah hər şeyə qadirdir!"
Ayənin sonunda müsəlmanlara verilən tövsiyə, əslində, taktiki bir gedişdir. Allah-taala müsəlmanlara məsləhət görür ki, İslamın yenicə formalaşmağa başladığı bir mühitdə yəhudilərin bu cür hərəkətlərinə qarşı qətiyyən silaha əl atmasınlar. Güzəştə gedərək onları əfv etsinlər, bütün diqqətlərini yenicə formalaşmağa başlayan müsəlman cəmiyyətinin möhkəmlənib inkişaf etməsinə yönəltsinlər. Bu əməllərə qarşı daha sərt reaksiya barədə isə Allahın əmrini gözləsinlər.
Bir çox təfsirçinin fikrincə, burada "Allahın əmri" deyildikdə hələ o vaxtadək nazil olmamış cihad əmri nəzərdə tutulmuşdur. Çox güman ki, bu ayədəki göstəriş hələ müsəlmanların cihad əmrinə tam hazır olmaması ilə əlaqədar verilmişdir. Buna görə də bəzi təfsirçilər bu ayənin sonradan cihad barəsində nazil olmuş ayələrin vasitəsilə nəsx edildiyi qənaətindədir. Lakin burada nəsx ifadəsi, bəlkə də, yerinə düşməz. Çünki nəsx odur ki, hər hansı bir hökm, əslində, müvəqqəti nəzərdə tutulsa da, lakin qeyri-məhdud şəkildə qüvvəyə minsin. Deməli, bu ayədəki əfv və güzəşt məhdud olub, cihad əmri verilənə qədər müvəqqəti xarakter daşımışdır.
Növbəti ayədə möminlərə olduqca iki mühüm göstəriş verilir. Bunlardan biri insanla Allah arasında möhkəm bağlılıq yaradan namaz, digəri isə ictimai əlaqənin göstəricisi olan zəkatdır. Hər iki göstəriş düşmən üzərində qələbəyə səbəb olan əsas amillərdəndir. Ayənin əvvəlində deyilir: "Namaz qılın, zəkat verin".
Daha sonra isə Allah-taala bildirir ki, gördüyünüz yaxşı işlərin, Allah yolunda xərclədiyiniz mallarınızın puç olduğunu düşünməyin, Allah dərgahında onların hamısının əvəzi sizə veriləcək: “Özünüz üçün qabaqcadan göndərdiyiniz xeyir işi Allah yanında (axirət dünyasında) tapacaqsınız. Şübhəsiz, Allah nə etdiklərinizi görəndir".
Allah tam dəqiqliyi ilə bilir ki, hansı işi Ona xatir, hansı işi isə Ondan başqasına xatir görmüsünüz.
İncəliklər:
1\. (isfǝhu) feili (sǝfh) kökündən olub, “dağın ətəyi”, "qılıncın enliliyi", "üz, sima" mənalarını bildirsə də, adətən "üz çevirmək” mənasında işlədilir. Ayədə həmin sözdən qabaq (bağışlayın) əmr feilinin gəlməsindən belə məlum olur ki, bu üz çevirmək etinasızlıqdan deyil, alicənablıqla əfv etməkdən irəli gəlir. Bu iki ifadə həm də onu göstərir ki, müsəlmanların hətta o vaxt da bu cür işlər görən düşməni bağışlamayaraq onlara qarşı mübarizə aparmaq imkanı olmuşdur. Bu da ondan irəli gəlir ki, əgər düşmən islah oluna bilərsə, qoy islah olunsun. Buna görə də əvvəlcə güzəşt etmək göstərişi verilmişdir. Başqa sözlə desək, düşmənə qarşı əvvəlcədən sərt olmaq lazım deyil. İslam əxlaqı onu tələb edir ki, əvvəlcə güzəşt edilsin, əgər bunun bir nəticəsi olmazsa, ondan sonra sərt mövqe nümayiş etdirilməlidir.
2\. (Şübhəsiz, Allah nə etdiklərinizi görəndir) cümləsi bu mənaya işarə edə bilər ki, Allah-taala indi də sizi qeyri-adi yollarla düşmən üzərində qalib edə bilər. Lakin insan təbiəti və ümumiyyətlə, dünyanın işlərinin gedişatı belədir ki, hər şey tədrici şəkildə, şərait hazır olduqdan sonra həyata keçməlidir.
3\. "Təbiətlərində kök atmış paxıllıq üzündən" ifadəsi buna işarə ola bilər ki, bəzi vaxtlar paxıllıq son məqsəd kimi görünüb ona dini don geyindirilir. Lakin İslam düşmənlərinin bu paxıllığı heç belə də olmamış, şəxsi xarakter daşımışdır. Belə ehtimal da oluna bilər ki, onların paxıllığı sırf təbiətlərindən irəli gəlmişdir.
