Əl-Bəqərə Surəsi • Təfsiri-Nümunə • Bölüm 50
Bəqərə surəsi, 114-cü ayə
Bəqərə surəsi, 114-cü ayə
وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَسَاجِدَ اللَّهِ أَنْ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ وَسَعَى فِي خَرَابِهَا أُولَئِكَ مَا كَانَ لَهُمْ أَنْ يَدْخُلُوهَا إِلَّا خَائِفِينَ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ .١١٤
Ayənin tərcüməsi
114\. Allahın məscidlərində Onun adının çəkilməsinə maneçilik törədənlərdən və onların viran edilməsinə çalışanlardan daha zalım kim ola bilər? (Halbuki) onlar oraya ancaq qorxa-qorxa girməli idilər. Onlar üçün dünyada (yalnız) rüsvayçılıq, axirətdə isə böyük (ilahi) əzab vardır.
Ayənin nazilolma səbəbi.
"Əsbabun-nüzul" kitabında İbn Abbasdan belə nəql edilmişdir ki, bu ayə Bizans sərkərdəsi Fetilius və xaçpərəst tərəfdarlarının barəsində nazil olmuşdur. Belə ki onlar yəhudilərə qarşı döyüşüb onları əsir etmiş, Tövratı yandırmış, Beytül-müqəddəsə od vuraraq ölülərin meyitlərini oraya tökmüşlər.
Mərhum Təbərsi "Məcməül-bəyan" təfsirində İbn Abbasdan nəql edərək yazır ki, Beytül-müqəddəsin ara-sıra dağıdılması müsəlmanlar oranı ələ keçirənə qədər davam etmişdir.
İmam Sadiqdən (ə) nəql edilmiş bir hədisdə deyilir: “Bu ayə Həzrət Peyğəmbərin (s) Məkkə şəhərinə və Məscidül-hərama girişinə mane olan Qüreyş müşrikləri barəsində nazil olmuşdur".
Bəzi təfsirçilər Məkkə müşriklərinin hicrətdən qabaq müsəlmanların Məkkədə namaz qıldığı yerləri hicrətdən sonra söküb dağıtması ilə əlaqədar olaraq bu ayənin nazil olduğunu bildirmişlər. Lakin sözü- gedən ayənin deyilən ehtimalların hamısını ehtiva etməsi də mümkündür. Sadəcə olaraq ayə deyilən səbəblərdən hər birinin müəyyən bir cəhətinə aid olur.
Ayənin təfsiri.
İnsanların ən zalımı.
Ayənin yuxarıda qeyd olunmuş nazilolma səbəblərini araşdırdıqda məlum olur ki, burada söhbət həm yəhudilərdən, həm xaçpərəstlərdən, həm də müşriklərdən gedir. Lakin əvvəlki ayələrdə söhbət əsasən yəhudilərdən, bəzi hallarda isə həm də xaçpərəstlərdən gedirdi.
Qiblə dəyişdirildikdən sonra yəhudilər çox çalışırdılar ki, müsəlmanları vəsvəsə etməklə yenidən onların üzünü Beytül-müqəddəsə doğru çevirə bilsinlər. Bununla da onlar həm müsəlmanlar onların qibləsinə tərəf namaz qıldıqları üçün özlərini onlardan üstün hesab edəcək, həm də Kəbəni gözdən salmış olacaqdılar. Digər tərəfdən Məkkə müşrikləri Həzrət Peyğəmbəri (s) və müsəlmanları Kəbənin ziyarətindən məhrum etməklə praktiki olaraq Allahın evini dağıtmağa doğru irəliləyirdilər. Üçüncü bir tərəfdən isə yuxarıda İbn Abbasdan nəql edilmiş hədisə əsasən, xaçpərəstlər Beytül-müqəddəsi işğal edib viran qoymağa çalışmaqla vəziyyəti daha acınacaqlı hala salmışdılar. Quran sözügedən ayədə bu üç dəstənin, eləcə də onların tutduğu yolla gedənlərin barəsində belə buyurur: "Allahın məscidlərində Onun adının çəkilməsinə maneçilik törədənlərdən və onların viran edilməsinə çalışanlardan daha zalım kim ola bilər?”
Gise Allah-taala bu ayədə məscidlərdə Onun adının çəkilməsinə maneçilik törətməyi və onların viran edilməsinə çalışmağı zülm, bu işi görənləri isə ən zalım insanlar adlandırmışdır. Doğrudan da, tövhid qərargahlarını dağıtmaqdan, insanlara haqqı unutdurmaqdan və cəmiy- yətdə fəsadı yaymaqdan daha böyük günah ola bilməz.
Ayənin davamında deyilir: “(Halbuki) onlar oraya ancaq qorxa-qorxa girməli idilər”.
Yəni müsəlmanlar və təkallahlılıq inancında olan insanlar bu yolda elə möhkəm dayanmalıdırlar ki, zalımlar müqəddəs ocaqlara yaxın dura bilməsinlər. Və onlardan kimsə oraya gəlmək istədikdə qorxa-qorxa, ehtiyat edə-edə gəlsin.
Bu cümlənin təfsiri ilə bağlı belə ehtimal da verilə bilər ki, bu cür zalım insanlar ibadət ocaqlarını heç bir vəchlə öz ixtiyarlarına keçirməyə müvəffəq olmazlar. Məkkə müşriklərinin Məscidül-həramla bağlı yaşadığı aqibəti digər zalımlar da yaşamalıdırlar.
Nəhayət, ayənin sonunda bu zalım dəstəni dünyada rüsvayçılıq, axirətdə isə acınacaqlı bir əzabın gözlədiyi bildirilir: "Onlar üçün dünyada (yalnız) rüsvayçılıq, axirətdə isə böyük (ilahi) əzab vardır".
sla Allah-taala ilə bəndələri arasında ayrılıq salmağa çalışanların aqibəti məhz belə olmalıdır!
İncəliklər:
1\. Məscidləri viran qoymağın müxtəlif yolları.
Haqqında danışdığımız ayənin geniş bir məna kəsb etdiyi, bu və digər zaman və məkanla məhdudlaşmadığı hamıya məlumdur. Necə ki digər ayələr də müəyyən şəraitdə nazil olmasına baxmayaraq, onlardakı hökmlər bütün əsrlərə şamil olur. Bu baxımdan ayədə deyilən acına- caqlı əzab Allahın məscidlərini viran qoymağa çalışan və ya oraya gediş-gəlişə mane olan bütün şəxslərə şamil olur. Onu da nəzərə almaq lazımdır ki, Allahın məscidlərini viran qoymaq təkcə oraya gediş-gəlişin qarşısını almaq və ya ələ bel, külüng götürüb onları dağıtmaq kimi başa düşülməməlidir. Məscidin fəaliyyətini zəiflədən istənilən əməl də buraya daxildir. "Tövbə” surəsinin 18-ci ayəsinin şərhində də qeyd edəcəyimiz kimi “إِنَّمايَعْمُرُمَسَاجِدَالله” (məscidlərin abadlaşdırılması) dedikdə təkcə məscidin binasını tikib abadlaşdırmaq nəzərdə tutulmur, eyni zamanda məsciddə təşkil edilən bu və digər ayinlərdə fəal iştirak etmək də oranın abadlaşdırılması anlamına gəlir. Hətta məscidin bu cür abadlaşdırılması zahiri abadlaşdırılmasından daha önəmlidir. Eləcə də Allahı insanlara unutduran işlərin görülməsi də məscidin binasını dağıtmaqdan daha böyük günahdır. Nə qədər qəribə səslənsə də, bu, bir faktdır ki, bu gün məntiq və düşüncədən uzaq olan inadkar sələfilərin bir çoxu tövhidi dirçəltmək adı ilə İslam öndərlərinin qəbirləri üzərində tikilmiş və Allahın yad edilməsinə xidmət edən türbələri sökməyə çalışırlar. Daha təəccüblüsü isə odur ki, onlar bu əməllərini şirklə mübarizə adlandırır və bu yolda hər bir cinayətə əl atırlar. Halbuki həmin müqəddəs ocaqlarda görülən yanlış işlərin qarşısını almaq lazımdır, nəinki onları söküb yerlə yeksan etmək. Bu, eynilə cahiliyyət dövrünün müşriklərinin gördüyü işlərdəndir.
2\. Ən böyük zülm.
Bu ayədə diqqət yetiriləsi digər bir məqam odur ki, Allah-taala Onun adının çəkilməsinə maneçilik törədən və məscidlərin viran edilməsinə çalışanları ən zalım insanlar adlandırmışdır. Həqiqətən də, bu, belədir. Çünki Allahın adının çəkilməsinə maneçilik törətmək və məscidlərin viran edilməsinə çalışmaq cəmiyyətdə fitnə-fəsadın yayılması ilə nəticələnəcək. Bunun isə ziyanı hər bir şeydən artıq olacaq. Düzdür, Quranda bir sıra başqa günahları edən şəxslərin də barəsində (ən zülmkar) ifadəsi işlədilmişdir. Lakin onların hamısı dolayısilə gedib şirkə çıxır. Bu barədə, inşallah, "Ənam" surəsinin 21-ci ayəsinin təfsirində (kitabın beşinci cildində) daha ətraflı məlumat verəcəyik.
