Əl-Bəqərə Surəsi • Təfsiri-Nümunə • Bölüm 60
Bəqərə surəsi, 130-132-ci ayələr
Bəqərə surəsi, 130-132-ci ayələr
وَمَنْ يَرْغَبُ عَنْ مِلَّةِ إِبْرَاهِيمَ إِلَّا مَنْ سَفِهَ نَفْسَهُ وَلَقَدِ اصْطَفَيْنَاهُ فِي الدُّنْيَا وَإِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ .١٣٠
إِذْ قَالَ لَهُ رَبُّهُ أَسْلِمْ قَالَ أَسْلَمْتُ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ .١٣١
وَوَصَّى بِهَا إِبْرَاهِيمُ بَنِيهِ وَيَعْقُوبُ يَا بَنِيَّ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى لَكُمُ الدِّينَ فَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ .١٣٢
Ayələrin tərcüməsi
130\. İbrahimin dinindən (bu qədər pak və aydın olduğu halda) sǝfeh və nadanlardan başqa kim üz döndərər? Həqiqətən, Biz onu bu dünyada seçdik və heç şübhəsiz, o, axirətdə də əməlisalehlərdən olacaq.
131\. Rəbbi ona: "(Haqqa) təslim ol!" - dedikdə o, (Allahın əmrini bütün qəlbi ilə qəbul etmiş və): "Aləmlərin Rəbbinə təslim oldum!" - demişdi.
132\. İbrahim və Yaqub (ömürlərinin son anında) övladlarına bu dini vəsiyyət etdilər (və hər biri öz övladlarına dedi:) "Ey övladlarım, həqiqətən, Allah (bu pak) dini sizin üçün seçdi və siz dünyadan yalnız müsəlman olaraq (Allahın fərmanına təslim olaraq) köçməlisiniz”.
Ayələrin təfsiri.
İbrahim (ə) - nümunəvi insan.
Ötən ayələrdə Həzrət İbrahimin (ə) şəxsiyyəti qismən də olsa, bəyan edildi, onun bir sıra xidmətləri və həm maddi, həm də mənəvi cəhətləri özündə birləşdirən bəzi dua və istəkləri araşdırıldı. Bunların məcmusundan aydın olur ki, bu böyük peyğəmbər bütün haqsevər insanlar üçün örnək, nümunə ola bilər. Onun yolundan insan yetişdirən bir məktəb olaraq hamı istifadə edə bilər. Bütün bunları nəzərə alaraq indi şərh edəcəyimiz ilk ayəyə diqqət yetirək: “İbrahimin dinindən (bu qədər pak və aydın olduğu halda) sǝfeh və nadanlardan başqa kim üz döndərər?”
Bu cür pak və gözəl dindən üz döndərib küfr bataqlığına üz tutmağa ağılsızlıqdan başqa nə ad vermək olar? Axı İbrahimin (ə) dini ağıl və fitrət ilə də uyğun gəlir. Bu din insanın həm dünyasını, həm də axirətini təmin edir. Belə bir dini atıb ağıl və fitrətə zidd olan, insanın həm dünyasını, həm də axirətini bərbad edən yola getmək, doğrudan da, ağılsızlıqdır. Ayənin davamında deyilir: "Həqiqətən, Biz onu bu dünyada seçdik və heç şübhəsiz, o, axirətdə də əməlisalehlərdən olacaq".
İbrahim (ə) peyğəmbər, həqiqətən də, Allahın seçilmiş bir bəndəsi, əməlisaleh insanların öndəri olmuşdur. Bu səbəbdən də o, nümunə, örnək olmalıdır.
Növbəti ayədə Allah-taala o Həzrətin (ə) digər xüsusiyyətlərinin kökü sayılan daha bir üstün keyfiyyətinə işarə edərək buyurur: "Rəbbi ona: "(Haqqa) təslim ol!" - dedikdə o, (Allahın əmrini bütün qəlbi ilə qəbul etmiş və): "Aləmlərin Rəbbinə təslim oldum!" - demişdi".
Şücaətli və qətiyyətli İbrahim (ə) daxilindən gələn fitrətin səsini - Allahın ona "Haqqa təslim ol!" sədasını eşitdikdə bütün varlığı ilə Allaha təslim olur. O, öz ağlı ilə dərk edib anlayır ki, ulduzlar, günəş və ay - bunların hər biri yaradılış qanunlarına tabe olub batmağa məhkumdur. Buna görə də onların tanrı ola bilməyəcəyini bildirərək deyir:
"Mən üzümü göyləri və yeri yaradana çevirdim. Mən öz imanımda ixlaslı və səmimiyəm, şərik qoşanlardan deyiləm!"
Bundan əvvəlki ayələrdə Həzrət İbrahim (ə) ilə Həzrət İsmail (ə) Kəbə evini yenidən inşa etdikdən sonra Allah-taaladan əməllərini qəbul etməsini istəmişlər, bundan sonrakı ilk arzuları isə onları Öz fərmanına təslim etmək və nəsillərindən də Ona təslim olan bir ümmət çıxarmasını istəmək olmuşdur.
İnsanın dəyər qazanması üçün atılan ilk addım səmimiyyət və paklıqdır. İbrahim (ə) özünü bütünlüklə Allaha təslim etdiyi üçün Onun sevimli bəndəsinə çevrilmiş, onu Özünə dost seçərək insanlara örnək göstərmişdir.
İbrahim (ə) peyğəmbərin ömrünün əvvəlindən sonuna qədər bütün işləri misilsiz olmuşdur. Onun bütün işləri (bütpərəstlərə və göy cisimlərinə sitayiş edənlərə qarşı mübarizəsindən tutmuş oda atılmasına qədər) təqdirəlayiq olmuşdur. Hətta barışmaz düşməni Nəmrudu da təsirləndirməyi bacarmışdır. Belə ki Nəmrud özündən asılı olmayaraq demişdi: "Özünə tanrı seçmək istəyən şəxs İbrahimin tanrısı kimisini seçməlidir". Habelə onun həyat yoldaşını südəmər körpəsi ilə birlikdə quraq Məkkə çölündə qoyması, Kəbə evini inşa etməsi, yeniyetmə oğlunu qurbangaha aparması - bunların hər biri onun fədakarlığından nümunələrdir.
Nəhayət, haqqında danışdığımız son ayədə o Həzrətin (ə) ömrünün son anlarında övladlarına etdiyi vəsiyyətə işarə edilir ki, bu da onun həyatından daha bir nümunədir. Ayədə deyilir: "İbrahim və Yaqub (ömürlərinin son anında) övladlarına bu dini vəsiyyət etdilər (və hər biri öz övladlarına dedi:) "Ey övladlarım, həqiqətən, Allah (bu pak) dini sizin üçün seçdi və siz dünyadan yalnız müsəlman olaraq (Allahın fərmanına təslim olara) köçməlisiniz”.
Quran İbrahimin (ə) vəsiyyətinə toxunmaqla, sanki bizə demək istəyir ki, siz insanlar övladlarınızın təkcə bu gününü düşünməməlisiniz. Onların gələcək taleyi də sizi maraqlandırmalıdır. Dünyadan köçərkən övladlarınızın yalnız maddi həyatına görə narahat olmayın, onların mənəvi həyatı da sizi qayğılandırmalıdır.
Ayədəki bu vəsiyyəti təkcə İbrahim (ə) deyil, nəvəsi Yaqub (ə) da öz övladlarına etmişdir. O da babasından örnək götürərək həyatının son anlarında övladlarına etdiyi vəsiyyətdə bildirmişdir ki, müvəffəqiyyətin sirri yalnız və yalnız haqqa təslim olmaqdadır.
Bu ayədə İbrahim (ə) peyğəmbərlə birlikdə bütün peyğəmbərlər arasından yalnız Yaqubun (ə) adının çəkilməsi, bəlkə də, özlərini bir vasitə ilə o Həzrətə (Yaqub (ə) peyğəmbərə) mənsub edən xaçpərəst və yəhudilərə bir xəbərdarlıq məqsədi güdür. Belə ki hər iki dəstə özünü o Həzrətə mənsub etməklə guya onun yolunu getdiyini bildirirdi. Lakin Allah-taala onlara başa salmaq istəyir ki, sizin tutduğunuz yol özünüzü mənsub etdiyiniz Yaqubun (ə) yolu ilə də uyğun gəlmir. Çünki o, özünü bütünlüklə Allaha təslim etmişdi, siz isə tamamilə əksinə, Ona təslim olmur, Onun əmrlərindən çıxırsınız.
