Əl-Bəqərə Surəsi • Təfsiri-Nümunə • Bölüm 64
Bəqərə surəsi, 142-ci ayə
Bəqərə surəsi, 142-ci ayə
سَيَقُولُ السُّفَهَاءُ مِنَ النَّاسِ مَا وَلَّاهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتِي كَانُوا عَلَيْهَا قُلْ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ .١٤٢
Ayənin tərcüməsi
142\. Tezliklə ağılsız adamlar deyəcəklər: "Onları (müsəlmanları) üz tutduqları qiblədən nə döndərdi?" De: "Şərq də, qərb də Allahındır. O, istədiyi şəxsi doğru yola yönəldir”.
Ayənin təfsiri.
Qiblənin dəyişdirilməsi əhvalatı.
Bu və növbəti bir neçə ayədə İslam tarixinin cəmiyyətdə böyük əks-səda doğurmuş ən mühüm hadisələrindən birinə işarə edilmişdir. Həzrət Muhəmməd (s) peyğəmbər seçildikdən sonra on üç il Məkkədə, hicrətdən sonra da bir neçə ay Mədinədə Allahın əmri ilə üzü Beytül- müqəddəs istiqamətinə namaz qılmışdır. Lakin sonra qiblə dəyişdirilmiş, müsəlmanlara namaz qılarkən Kəbəyə doğru dayanmaq əmr edilmişdir.
Müsəlmanların Mədinədə neçə ay Beytül-müqəddəsə tərəf namaz qılması təfsirçilər arasında mübahisəyə səbəb olmuşdur. Bu müddət yeddi aydan on yeddi ayadək qeyd edilmişdir. İstənilən halda müsəlmanlar bu müddət ərzində yəhudilərin qınağına məruz qalmışlar. Çünki Beytül- müqəddəs, əslində, yəhudilərin qibləsi olduğuna görə onlar müsəlmanlara deyirdilər ki, sizin ayrıca bir qibləniz yoxdur, bizim qibləmizə tərəf namaz qılırsınız. Bu da onu göstərir ki, deməli, biz haqq yoldayıq.
Bu söhbətlər başda Həzrət Peyğəmbər (s) olmaqla bütün müsəlmanları narahat edirdi. Onlar bir tərəfdən Allahın əmrinə tabe idilər, digər tərəfdən isə yəhudilərin tənələri onları rahat buraxmırdı. Buna görə də Peyğəmbər (s) gecələr üzünü göyə tutaraq, sanki vəhy gözləyirdi. Bir müddət beləcə keçdi. Nəhayət, qiblənin dəyişdirilməsi əmri verildi. Peyğəmbər (s) (hazırda ikiqibləli məscid kimi tanınan) Bəni- Salim qəbiləsindəki məsciddə zöhr namazının iki rükətini qıldığı halda Cəbrail (ə) namaz əsnasında o Həzrətin (s) əlindən tutub üzünü Kəbəyə tərəf çevirir.
Bu hadisə yəhudiləri çox hiddətləndirir. Buna görə də öz köhnə adətlərinə əl ataraq bəhanə axtarıb irad tutmağa başlayırlar. Əvvəlcə deyirdilər ki, onların ayrıca bir qibləsi olmadığı üçün biz onlardan daha üstünük. Allah tərəfindən qiblənin dəyişdirilməsi əmri verildikdən sonra isə etiraz etməyə başlayırlar: "Tezliklə ağılsız adamlar deyəcəklər: "Onları (müsəlmanları) üz tutduqları qiblədən nə döndərdi?”
Nə üçün bunlar əvvəlki peyğəmbərlərin üz tutduğu qiblədən üz çevirdilər? Əgər əvvəlki qiblə düzgün idisə, daha onu dəyişməyin nə mənası var idi ki? Yox, əgər təzə qiblə düzgündürsə, bəs nə üçün on üç il və bir neçə ay Beytül-müqəddəsə tərəf namaz qılırdılar? Allah- taala Peyğəmbərə (s) göstəriş verir ki, onlara belə desin: "De: "Şərq də, qərb də Allahındır. O, istədiyi şəxsi doğru yola yönəldir".
Bu cümlə yəhudilərin bəhanələrinə tutarlı bir cavab idi. Yəni istər Beytül-müqəddəs olsun, istər Kəbə, hamısı Allahındır. Ümumiyyətlə, Allahın məkanı yoxdur. Mühüm olan odur ki, insanlar Onun əmrlərinə tabe olsunlar. Allah hansı tərəfə əmr etsə, oraya tərəf namaz qılıb oranı müqəddəs hesab etsinlər. Onun diqqəti olmadan heç bir yer Şərafətlənməz.
Qiblənin dəyişdirilməsi, əslində, sınağın müxtəlif mərhələsidir. Bu mərhələlərin hər biri Allah-taalanın yönləndirməsinin bir nümunəsidir. İnsanları doğru yola yönəldən məhz Odur.
İncəliklər:
1\. Ayənin ərəbcə orijinalında işlədilmiş “sufəhə” sözü “səfih” sözünün cəmi olub, leksik mənası “çəkisi yüngül olduğu üçün asanlıqla yerini dəyişə bilən şəxs" deməkdir. Ərəblər heyvanları istənilən tərəfə çəkmək üçün işlədilən yüngül yüyənə də “səfih" deyirlər. Lakin zaman keçdikcə bu söz "ağıldan yüngül olan şəxs" mənasında işlədilməyə başlamışdır. İstər bu səfehlik dini işlərdə, istərsə də dünyəvi işlərdə olsun.
2\. Daha əvvəl də qeyd etdiyimiz kimi, bu və digər hökmün müxtəlif zamanlarda nəsx edilərək qüvvədən salınması təzə bir məsələ deyil ki, ona etiraz edilsin. Lakin bəhanə axtarışında olan yəhudilər insanları İslama qarşı bədbin etməkdən ötrü bunu əllərində bəhanə edirlər. Lakin növbəti ayələrdə görəcəyimiz kimi, Quran onların bu bəhanəsinə tutarlı, məntiqi cavab vermişdir.
3\. Daha öncə də toxunduğumuz kimi, "O, istədiyi şəxsi doğru yola yönəldir" cümləsi o demək deyil ki, Allah-taala kimisə hesabat aparmadan hidayət edir. Bunun mənası odur ki, Allah-taalanın kimisə hidayət etməsi hikmətə, məsləhət və ziyanlara əsaslanır.
