Əl-Bəqərə Surəsi • Təfsiri-Nümunə • Bölüm 69
Bəqərə surəsi, 148-ci ayə
Bəqərə surəsi, 148-ci ayə
وَلِكُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّيهَا فَاسْتَبِقُوا الْخَيْرَاتِ أَيْنَ مَا تَكُونُوا يَأْتِ بِكُمُ اللَّهُ جَمِيعًا إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ .١٤٨
Ayənin tərcüməsi
148\. Hər kəsin (hər ümmətin) Allahın təyin etdiyi bir qibləsi vardır. (Buna görə də qiblə haqqında çox danışmayın. Onun yerinə) yaxşı işlər görməkdə bir-birinizi ötüb keçin. Harada olursunuzsa- olun, Allah sizin hamınızı (Qiyamətdə yaxşı və pis əməllərinizin əvəzini vermək üçün) bir yerə toplayacaqdır. Çünki, O, hər şeyə qadirdir.
Ayənin təfsiri.
Hər ümmətin bir qibləsi vardır.
Bu ayǝ, əslində, qiblənin dəyişdirilməsi məsələsində həddən artıq səs-küy salmış yəhudilərə cavab verərək bildirir: "Hər kəsin (hər ümmətin) Allahın təyin etdiyi bir qibləsi vardır".
Peyğəmbərlər tarix boyu müxtəlif qiblələrə üz tutmuşlar. Qiblənin dəyişdirilməsi heç də təəccüblü bir məsələ deyil. Qiblə üsuli-din və ya təbii işlərdən deyil ki, onda dəyişiklik etmək mümkün olmasın. Buna görə də qiblə haqqında çox danışmayın, onun əvəzinə yaxşı işlər görməyə çalışın: "Yaxşı işlər görməkdə bir-birinizi ötüb keçin”.
Bütün vaxtınızı ikinci dərəcəli məsələlərdən olan qiblənin dəyişdirilməsi mövzusuna sərf etməkdənsə yaxşı və faydalı işlər görməyə, bu işdə bir-birinizi ötməyə çalışın. Çünki sizin varlığınızın meyarı və dəyəri görəcəyiniz yaxşı işlərdir. Bu məzmun eynilə elə bu surənin 177-ci ayəsinin məzmununa bənzəyir. Həmin ayədə deyilir:
“Yaxşı əməl (yalnız namaz vaxtı) üzünü şərqə və (ya) qərbə tərəf çevirməyiniz deyil (və yaxşı əməl ancaq qiblənin dəyişilməsi haqqında danışmağınız və bütün vaxtınızı ona sərf etməyiniz deyil). Yaxşı əməl (sahibi), əslində, Allaha, axirət gününə, mələklərə, (səmavi) kitaba və peyğəmbərlərə inanan, mal-dövlətini çox sevməsinə baxmayaraq, onu qohum-əqrəbaya, yetimlərə, yoxsullara, yolda qalan müsafirə, dilənçilərə və qulların azad olunmasına sərf edən, namaz qılan, zəkat verən, (eləcə də) əhd bağladıqda əhdinə vəfa edən, dar ayaqda, xəstəlikdə və cihad zamanı səbir edənlərdir (mətin olanlardır)..."
Əgər siz yəhudilər İslamı və ya müsəlmanı yoxlamaq istəyirsinizsə, qiblənin dəyişdirilməsi kimi məsələ ilə deyil, bu ayədə qeyd edilmiş işlərə əməl edib-etməməsi ilə yoxlayın.
Ayənin davamında irad tutanlara bir xəbərdarlıq edilir, yaxşı işlər görənlər isə təşviq edilərək deyilir: "Harada olursunuzsa olun, Allah sizin hamınızı (Qiyamətdə yaxşı və pis əməllərinizin əvəzini vermək üçün) bir yerə toplayacaqdır”.
Bütün insanlar öz əməllərinin qarşılığını – mükafat və ya cəzasını almaq üçün Qiyamətin o böyük məhkəməsində toplanacaq. Elə təsəvvür edilməməlidir ki, yaxşı işlər görənlərlə pis işlər görənlərin aqibəti eyni olacaq və heç bir sorğu-sual olmayacaq. Qarşıda hamının öz əməlinə görə sorğu-suala çəkiləcəyi bir günün olmasına tam arxayın olun.
Heç kəsdə Allah-taalanın insanların torpağa qarışmış zərrələrini bir yerə toplayacağına dair şübhə yaranmasın deyə, ayənin sonunda bildirilir: “çünki, O, hər şeyə qadirdir”.
Sanki bu cümlə "Harada olursunuzsa olun, Allah sizin hamınızı (Qiyamətdə yaxşı və pis əməllərinizin əvəzini vermək üçün) bir yerə toplayacaqdır” cümləsinin sübutu kimi təqdim edilmişdir.
İncəliklər:
1\. Həzrət Məhdinin (ə.f) tərəfdarlarının toplanacağı gün Haqqında danışdığımız #### Ayənin təfsiri ilə bağlı məsum imamlardan nəql edilmiş bir çox hədisdə "Harada olursunuzsa-olun, Allah sizin hamınızı bir yerə toplayacaqdır" cümləsi Həzrət Məhdinin (ə) tərəfdarlarının toplanacağı gün kimi şərh edilmişdir. O cümlədən "Rövzeyi-kafi" kitabında İmam Baqirin (ə) bu cümləni oxuduqdan sonra belə buyurduğu nəql edilmişdir:
"Qaim imamın üç yüz on üç nəfərdən ibarət tərəfdarı nəzərdə tutulmuşdur. Allaha and olsun ki, sürətli küləyin əsməsi nəticəsində toplaşıb, sonra da dağılışan payız buludları kimi onların da hamısı bir saatın içində toplaşacaq".
Başqa bir hədisdə İmam Rzadan (ə) belə nəql edilmişdir:
"Allaha and olsun ki, Məhdi zühur etdikdə Allah-taala bizim tərəfdarlarımızı bütün şəhərlərdən onun ətrafına toplayacaq". Təbii ki, bu açıqlamalar ayənin batini mənasından irəli gəlir. Bildiyimiz kimi, hədislərdə də qeyd edilmişdir ki, Quran ayələri bəzən müxtəlif mənalara malik olur. Onlardan biri zahiri məna, qalanları isə batini mənalardır. Batini mənaları Həzrət Peyğəmbər (s), məsum imamlar (ə) və Allahın istədiyi şəxslərdən başqa heç kim başa düşə bilməz. Başqa sözlə desək, bu hədislər ona işarə edir ki, Qiyamətdə insanların torpağa qarışmış zərrələrini müxtəlif yerlərdən toplamağa qadir olan Allah ədalətli hökumət qurub zülmün kökünü kəsmək məqsədilə cəmiyyətdə inqilab yaratmaqdan ötrü Həzrət Məhdinin (ə) tərəfdarlarını bir günün, hətta bir saatın içində bir yerə toplamağa da qadirdir.
2\. "Hər kəsin (hər ümmətin) Allahın təyin etdiyi bir qibləsi vardır" cümləsinin izahı.
Az öncə də qeyd etdiyimiz kimi, bu cümlənin zahiri mənası odur ki, Allah-taala hər ümmət üçün bir qiblə təyin etmişdir. Bəzi təfsirçilər isə bunu daha geniş mənada götürərək yaradılış proqramlarına, başqa sözlə desək, qəzavü-qədər məfhumuna da şamil olduğunu bildirmişlər. (Diqqət edin!)
Bu ayədən əvvəlki və sonrakı nişanələr olmasaydı, yuxarıdakı təfsiri qəbul etmək olardı. Lakin bu nişanələri nəzərə aldıqda qeyd etdiyimiz mənanın daha məqsədəuyğun olduğu qənaətinə gəlirik. Belə olan halda, (Allahın təyin etdiyi) ifadəsi məna baxımından “فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةٌتَرْضاها” (indi səni razı olduğun qibləyə tərəf döndərəcəyik) cümləsinə bənzəyəcək. Hətta yuxarıda qeyd edilmiş təfsirin doğru olduğunu qəbul etsək də, hər halda ayədə məcburi qəzavü-qədər məfhumu deyil, iradə azadlığı ilə uyğun gələn qəzavü-qədər məfhumu nəzərdə tutulmuş olar.
