Əl-Bəqərə Surəsi • Təfsiri-Nümunə • Bölüm 82
Bəqərə surəsi, 174-176-cı ayələr
Bəqərə surəsi, 174-176-cı ayələr
إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ الْكِتَابِ وَيَشْتَرُونَ بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا أُولَئِكَ مَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ إِلَّا النَّارَ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ .١٧٤
أُولَئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الضَّلَالَةَ بِالْهُدَى وَالْعَذَابَ بِالْمَغْفِرَةِ فَمَا أَصْبَرَهُمْ عَلَى النَّارِ .١٧٥
ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ نَزَّلَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ وَإِنَّ الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِي الْكِتَابِ لَفِي شِقَاقٍ بَعِيدٍ .١٧٦
Ayələrin tərcüməsi
174\. Allahın kitabdan nazil etdiklərini gizlədən və onu ucuz qiymətə satanlar oddan başqa bir şey yemirlər. (Bu yolla əldə etdikləri hədiyyələr və mal-mülk, əslində, yanar oddur.) Qiyamət günü Allah onlarla danışmaz, (onları) təmizə çıxarmaz. Onları ağrılı əzab gözləyir.
175\. Onlar azğınlığı doğru yola, əzabı bağışlanmağa dəyişənlərdir. Onlar Cəhənnəm əzabına necə də dözümlüdürlər!
176\. Bu, ona görədir ki, Allah (səmavi) kitabı haqq olaraq (aydın dəlil və nişanələrlə) göndərmişdir. Onunla bağlı ixtilaf edənlər (gizlətməklə, təhrif etməklə ixtilaf yaradanlar) dərin bir çatlaq (və dağınıqlıq) içərisindədirlər.
Ayələrin nazilolma səbəbi.
Bütün təfsirçilərin fikrincə, bu ayələr kitab əhlinin – yəhudi və xaçpərəstlərin, xüsusilə də öz kitablarında İslam Peyğəmbərinin (s) nişanələri barədə oxuduqlarını camaata çatdıran yəhudi alimlərinin barəsində nazil olmuşdur. Lakin İslam dini meydana gəldikdən və insanların dəstə-dəstə o Həzrətə (s) iman gətirməsini gördükdən sonra onlar əvvəlki mövqelərinin əldən çıxacağından qorxub Peyğəmbərə (s) iman gətirməkdən boyun qaçırırlar. Buna görə də Tövratda o Həzrətin (s) nişanələri haqqında oxuduqlarını camaatdan gizlədirlər. Sözügedən ayələr nazil olaraq onların bu əməlini tənqid etmişdir.
Ayələrin təfsiri.
Yenə də haqqı gizlətməyin pislənilməsi.
Sözügedən ayələr həqiqətin gizlədilməsi ilə bağlı 159-cu ayədə deyilənləri daha da təkidləndirir. Dəfələrlə qeyd etdiyimiz kimi, bu ayələr yəhudi alimləri ilə əlaqədar nazil olsa da, təkcə onlara aid edilməməlidir. Ümumiyyətlə, bu və digər ayənin nazilolma səbəbi ümumi məsələlərin izah edilməsinə bir vasitə sayılır. Bu baxımdan öz şəxsi maraqlarına görə Allahın ayələrini və insanların ehtiyac duyduğu məsələləri onlardan gizlədən şəxslər də dərk etməlidirlər ki, çox dəyərli bir şeyi dəyərsiz şeyə dəyişirlər. Çünki haqqı gizlətməyin qarşılığı olaraq hətta bütün dünyanı da insana versələr, bu işi görən şəxs yenə də ziyana uğramış olur.
Yuxarıda ilk ayədə belə deyilir: "Allahın kitabdan nazil etdiklərini gizlədən və onu ucuz qiymətə satanlar oddan başqa bir şey yemirlər".
Bəli, bu yolla əldə etdikləri hədiyyələr və mal-mülk, əslində, yanar oddur. Bu ifadə insanın dünyadakı əməllərinin axirətdə təzahür edəcəyini göstərir. Deməli, haram yolla əldə edilən qazanc, əslində, yanar oddur. Bu, dünyada maddi gəlir kimi görünsə də, axirətdə öz həqiqi simasında, yəni yanar od kimi təzahür edəcək.
Ayənin davamında bu əməlin həm cismani, həm də ruhani cəzasına toxunularaq deyilir: “Qiyamət günü Allah onlarla danışmaz, (onları) təmizə çıxarmaz. Onları ağrılı əzab gözləyir”.
"Ali-İmran" surəsinin 77-ci ayəsində də Allah-taala ilə bağladıqları əhdlərini və andlarını ucuz qiymətə satan şəxslərin də bu cür ağır cəzalandırılacaqları bildirilmişdir:
"Allah ilə olan əhdlərini və andlarını ucuz qiymətə satan şəxslərin axirətdə heç bir payı olmayacaq. Allah Qiyamət günü onları dindirməyəcək, onlara nəzər salmayacaq və onları (günahdan) təmizləməyəcək. Onları şiddətli bir əzab gözləyir!"
Bu ayəyə görə Allah-taala əhdini pozan şəxslərlə Qiyamət günündə danışmayacaq, onlara mərhəmət gözü ilə baxmayacaq və onları ağır əzab gözləyir.
Bu və sözügedən ayədən belə məlum olur ki, axirət dünyasında ən böyük nemətlərdən biri də Allah-taalanın imanlı insanlarla mərhəmətlə davranması, onlarla lütfkarcasına danışması olacaq. Yəni peyğəmbərlərin bu dünyada böyük məqama sahib olaraq Allah-taala ilə söhbətdən ləzzət aldığı kimi, möminlər də axirətdə eynilə belə bir məqama sahib olub Allah-taala ilə danışmaqdan zövq alacaqlar. Bundan böyük ləzzət ola bilərmi?! Üstəlik, Allah-taala onlara mərhəmət gözü ilə baxacaq, onları Öz mərhəməti altına alacaq. Bundan böyük hansı nemət ola bilər?!
Allah-taalanın bəndələrlə danışması o demək deyil ki, Onun dili, ağzı var və cisimdir. Sadəcə olaraq Allah Öz qüdrəti ilə fəzada səs dalğaları yaradacaq və həmin səs dalğaları eşidildikdə başa düşüləcək. (Necə ki Tur dağında da Həzrət Musa (ə) ilə məhz bu üsulla danışmışdır.) Ya da ilham yolu və qəlbin dili ilə sevimli bəndələri ilə danışacaq. İstənilən halda bu, Allah-taalanın xüsusi bəndələrinə qarşı sonsuz bir lütfü, misilsiz neməti olacaq. Həmin bəndələr Allah-taala ilə bağladığı əhd-peymana sadiq qalan, andlarını pozmayan, şəxsi mənafeyinə görə həqiqəti gizlətməyən insanlardır.
Burada bir məsələni də vurğulamaq lazımdır ki, bəzi ayələrdən başa düşüldüyünə görə Qiyamət günündə Allah-taala bəzi kafir və günahkar bəndələrlə də danışacaq. Məsələn, ayələrdən birində deyilir:
"(Allah) buyuracaq: "Rədd olun Cəhənnəmə və Mənimlə heç nə danışmayın!"
Allah-taala bunu Cəhənnəm odundan xilas olmaq istəyərək: “İlahi, bizi oradan çıxart, əgər bir daha Sənin yolundan dönsək, zülmkarıq" - deyən günahkarlara buyuracaq. "Casiyə" surəsinin 30-31-ci ayələrində də Allah-taalanın günahkarlarla danışacağına təsadüf edirik. Lakin sözügedən ayələrdə Allah-taalanın mömin bəndələrlə danışması dedikdə Onun lütf və mərhəmətlə danışacağı nəzərdə tutulmuşdur. Kafir və günahkarlarla danışığı isə belə olmayacaq. Bunun özü də ən böyük bəlalardan biridir.
"Onu ucuz qiymətə satanlar" ifadəsinə gəlincə, bunun mənası o demək deyil ki, Allahın ayələrini baha qiymətə satmaq olar. Bu ifadə ilə Allah-taala onu çatdırmaq istəmişdir ki, haqqı gizlətməyin qarşısında veriləcək istənilən maddi şey, hətta bütün dünya olsa belə, dəyərsiz sayılır.
Növbəti ayədə haqqı gizlədən insanların vəziyəti və bu ziyanlı müamilənin acı nəticəsi açıq şəkildə bildirilir: “Onlar azğınlığı doğru yola, əzabı bağışlanmağa dəyişənlərdir”.
Deməli, onlar iki tərəfdən ziyandadırlar. Bir tərəfdən hidayəti atıb azğınlığı tutduqlarına, digər tərəfdən isə Allahın mərhəmətini əzaba dəyişdiklərinə görə ziyana uğramışlar. Ağlı olan heç bir insan belə ziyanlı müamiləyə razı olmaz. Buna görə də ayənin sonunda belə deyilir:
“Onlar Cəhənnəm əzabına necə də dözümlüdürlər”.
Sözügedən sonuncu ayədə deyilir: "Bu, ona görədir ki, Allah (səmavi) kitabı haqq olaraq (aydın dəlil və nişanələrlə) göndərmişdir".
Bununla belə bəzi insanlar şəxsi maraqlarına görə bəhanələrə əl atıb Allahın kitabını təhrif edir, bununla da səmavi kitablarda uyğunsuzluq əmələ gətirirlər. Təbii ki, onlar doğru yolda deyillər: "Onunla bağlı ixtilaf edənlər (gizlətməklə, təhrif etməklə ixtilaf yaradanlar) dərin bir çatlaq (və dağınıqlıq) içərisindədirlər".
Ayənin ərəbcə mətnindəki "şiqaq" sözünün leksik mənası “dəlik, çatlaq"dır. Bu ifadə ilə bu mənaya işarə edilə bilər ki, iman, təqva və haqqı üzə çıxarmaq vəhdətin və cəmiyyətdəki birliyin rəmzidir. Haqqı gizlətmək isə cəmiyyətin vəhdətini pozub çatlaq yaradır. Özü də bu çatlaq elə də kiçik bir çatlaq deyil ki, asanlıqla aradan qaldırıla bilsin. Bu, olduqca böyük və dərin bir çatlaqdır.
