Əl-Bəqərə Surəsi • Təfsiri-Nümunə • Bölüm 93
Bəqərə surəsi, 194-cü ayə
Bəqərə surəsi, 194-cü ayə
الشَّهْرُ الْحَرَامُ بِالشَّهْرِ الْحَرَامِ وَالْحُرُمَاتُ قِصَاصٌ فَمَنِ اعْتَدَى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَى عَلَيْكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ .١٩٤
Ayənin tərcüməsi
194\. Haram ay qarşısında haram ay! (Əgər düşmənlər ayın hörmətini sındırsalar və sizinlə döyüşsələr, siz də onlarla vuruşmaq haqqına maliksiniz.) Bütün haramların qisasını almaq olar. Sizə qarşı həddi aşanlara qarşı siz də həmin ölçüdə həddi aşın. Allahdan çəkinin (təqvalı olun, ifrata varmayın) və bilin ki, Allah təqvalılarladır.
Ayənin təfsiri.
Haram ayların hörməti və edilmiş pisliyin əvəzinin çıxılması.
Əslində, bu ayə cihad barəsində əvvəlki ayələrdə qeyd edilən ümumi bəhsi təkmilləşdirir və nadan insanların "Məgər haram aylarda müharibə etmək olarmı?", "İslam belə bir göstəriş veribmi?!” iradına cavabdır.
Məkkə müşrikləri haram aylarda (zilqədə, zilhiccə, məhərrəm və rəcəb aylarında) müharibə etməyin İslam baxımından caiz olmadığını, başqa sözlə desək, əvvəldən mövcud olan bu ənənənin İslam tərəfindən də təsdiqləndiyini, bu işin xüsusilə Məscidül-həram və Məkkədə daha xoşagəlməz olduğunu və İslam Peyğəmbərinin (s) hər iki hökmə hörmətlə yanaşdığını bilirdilər. Buna görə də onlar müsəlmanlara haram aylarda qəfildən hücum etməyi planlaşdırırdılar. Düşünürdülər ki, müsəlmanlar onlardan bu çirkin əməlin əvəzini çıxmazlar və beləliklə də, onlar öz məqsədlərinə nail olarlar.
Sözügedən ayə onların həmin gümanlarına son qoydu. Onların ehtimalı planlarını puça çıxartdı və belə buyuruldu: “Haram ay qarşısında haram ay”.
Yəni əgər düşmənlər haram ayın hörmətini saxlamasalar va sizinlə vuruşsalar, siz də onlarla vuruşmaq haqqına maliksiniz. Çünki “Hörmətlər qarşılıqlıdır”.
Ayənin ərəbcə orijinalında işlənmiş (hurumat) sözü mənası “qorunmalı və hörməti saxlanılmalı olan şey" olan (hurmət) sözünün cəmidir. (hərəmə) hərəm deyilməsinin səbəbi oranın hörmətli yer olması və ora hörmətsizlik edilməsinin caiz olmamasıdır. Şəriət qanunlarına zidd və çirkin işlərə “haram" deyilməsinin səbəbi də haram aylarda bəzi işlər qadağan olunduğu kimi onların da qadağan olunmasıdır.
Bu cümlə Həzrət Peyğəmbərə (s) haram aylarda müharibə etmək icazəsi verməsini irad tutanlara tutarlı cavabdır. Haram ayların və ya Allahın əmin-amanlıq hərəmi olan Məkkənin hörmətinin saxlanılması ona hörmətlə yanaşan şəxslər barəsindədir. Lakin onun hörmətini saxlamayan şəxslər barəsində həmin qaydaya riayət etmək lazım deyil və müsəlmanlar onlarla vuruşa bilərlər. Əslində, bu, bir növ qisasdır. Bunun səbəbi digər müşriklərin ("müsəlmanlar onsuz da qisas almayacaqlar" deyib) haram ayın və ya hörmətli torpaq olan Məkkənin ehtiramından sui-istifadə etməsinin qarşısını almaqdır.
Daha sonra sözügedən mövzunu da əhatə edən başqa bir ümumi göstərişə işarə edərək belə buyurur: “Sizə qarşı həddini aşanlara siz də həmin ölçüdə həddi aşın. Allahdan qorxun (təqvalı olun, ifrata varmayın) və bilin ki, Allah təqvalılarladır".
İslam "mən sizə şər adamlara qarşı müqavimət göstərməməyi tövsiyə edirəm. Kim sənin sağ üzünə bir şillə vursa, o biri üzünü də ona tərəf çevir (qoy ona da vursun) və əgər kimsə səninlə dava edib cübbəni əlindən almaq istəsə, öz cübbəni ona ver. Əgər kimsə səni bir mil məsafə getməyə məcbur etsə, sən iki mil get" deyən müasir xaçpərəstlikdən fərqli olaraq, belə göstərişlər vermir. Çünki bu yanlış göstəriş zalım və təcavüzkarların daha da həyasızlaşmasına və daha böyük hörmətsizlik etmələrinə səbəb ola bilər. Heç müasir xaçpərəstlərin özləri də bu göstərişə əməl etmirlər və kiçicik hörmətsizliyə çox sərt – özü də İslamın göstərişləri ilə ziddiyyət təşkil edən şəkildə reaksiya verirlər.
İslam təcavüzkara müqavimət göstərməyin lazım olduğunu deyir. İslam hüququ pozulmuş hər bir kəsə həmin qədər qarşılıq vermək haqqı verir. İslam məntiqinə görə, təcavüzkarın qarşısında təslim olmaq ölümə, müqavimət göstərmək isə həyata bərabərdir.
Qeyd etmək lazımdır ki, ayənin mənası genişdir və o, ancaq qətl və ya digər cinayətlər müqabilində qisas məsələsində məhdudlaşmır. O, maliyyə məsələləri və digər hüquqlara da şamil olur.
Əlbəttə, bu, məğlub olmuş şəxslər və ya peşman olan kəs barəsində həyata keçirilən əfv və bağışlama ilə əsla ziddiyyət təşkil etmir.
Bəzən avam insanlar ayənin mənasını "əgər bir şəxs digərinin övladını qətlə yetirsə, övladı qətlə yetirilmiş şəxs də qatilin övladını qətlə yetirə bilər”, yaxud “əgər bir şəxs birinin qardaşına zərbə vursa, o da cinayətkarın qardaşına zərbə endirə bilər" kimi başa düşür. Lakin bu, böyük səhvdir. Çünki Quran buyurur ki, günahı olmayan şəxs deyil, həddi aşan təcavüzkar şəxsin özü (o da həddi aşdığı qədər) cəzalandırılmalıdır. Həmçinin ayənin mənası “əgər bir şəxs digərinin evini yandırsa, o da həmin şəxsin evini yandıra bilər” deyil, “evi yandırılmış şəxs evinin qiymətinin qarşılığını ala bilər”dir. Ayənin sonunda təqvaya təkid edilməsinin səbəbi də hər hansı bir şəxsə cəza verərkən həddi aşmamaqdır. Başqa sözlə desək, birindən əvəz çıxarkən o, bütün hədd və çərçivələri aşan intiqam şəklində olmamalıdır.
"Allah təqvalılarladır" cümləsinin mənası budur ki, Allah çətinliklərdə onları tək qoymur, onlara kömək edir. Çünki bir şəxs digərinin yanındadırsa, ona kömək edir, düşmən qarşısında onun müdafiəsinə qalxır.
