Əhli-Beyt (ə) Təlimləri Ensiklopediyası
Dil:
SonÜmid TV

Məqalələr

İslam dünyagörüşü, əxlaqi dərslər və fiqhi məsələlər haqqında maarifləndirici yazılar

Dua 04.02.2025

Zələl qorxusundan qorunmaq üçün dua

İmam Sadiq(ə) buyurub: Zəlzələnin dağıntısının altında qalmaqdan qorxduğun zaman yatanda (Fatir surəsi, ayə 41-i) oxu. Ərəbi mətni { ۞ إِنَّ ٱللَّهَ یُمۡسِكُ ٱلسَّمَـٰوَ ٰ⁠تِ وَٱلۡأَرۡضَ أَن تَزُولَاۚ وَلَىِٕن زَالَتَاۤ إِنۡ أَمۡسَكَهُمَا مِنۡ أَحَدࣲ مِّنۢ بَعۡدِهِۦۤۚ إِنَّهُۥ كَانَ حَلِیمًا غَفُورࣰا }Oxunuşu: İnnəllahə yumsikus-səməvəti vəl ərda ən təzulə, və lə in zələtə in əmsəkəhumə min əhədin min bədihi, innəhu kənə həlimən ğafura. Tərcüməsi Şübhəsiz, Allah göyləri və yeri (varlıq aləminin nizamından) çıxmaması və zavala uğramaması üçün (qoruyub) saxlayır və əgər (onlar) zavala uğrasa və (yolundan) azsa, əsla Ondan (Allahdan) başqa onları heç kəs (qoruyub) saxlaya bilməz. Əlbəttə ki, O, həmişə həlim və bağışlayandır.(Fatir surəsi 41) Mənbə:Təbərsi, Məkarimül-əxlaq, s.290

Dua 31.12.2024

Üveys Qərəni duası

Üveys Qərəni duası Şiə dua kitablarında keçən rəvayətlərə görə, Üveys Qərəninin İmam Əlidən (ə) hədis etdiyi bu duanı oxumaq bir çox dünyəvi problemlərin, o cümlədən ruzi, xəstəlik, zalimlərin şərrindən amanda qalmaq və sair müşkilləri, çətinlikləri həll edər. Qarşımıza çıxan istənilən maddi, fiziki və mənəvi problemi aşmaq üçün bu duanı oxumaq tövsiyə edilib. «يَا سَلَامُ‏ الْمُؤْمِنُ‏ الْمُهَيْمِنُ‏ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ الطَّاهِرُ الْمُطَهَّرُ الْقَاهِرُ الْقَادِرُ الْمُقْتَدِرُ. يَا مَنْ يُنَادِي‏ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ‏ بِأَلْسِنَةٍ شَتَّى وَ لُغَاتٍ مُخْتَلِفَةٍ وَ حَوَائِجَ أُخْرَى. يَا مَنْ لَا يَشْغَلُهُ شَأْنٌ عَنْ شَأْنٍ أَنْتَ الَّذِي لَا تُغَيِّرُكَ الْأَزْمِنَةُ وَ لَا تُحِيطُ بِكَ الْأَمْكِنَةُ وَ لَا تَأْخُذُكَ نَوْمٌ وَ لَا سِنَةٌ، يَسِّرْ لِي مَا أَخَافُ عُسْرَهُ وَ فَرِّجْ لِي مِنْ أَمْرِي مَا أَخَافُ كَرْبَهُ وَ سَهِّلْ لِي مِنْ أَمْرِي مَا أَخَافُ حُزْنَهُ. سُبْحَانَكَ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ- إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ‏ عَمِلْتُ سُوءاً وَ ظَلَمْتُ نَفْسِي فَاغْفِرْ لِي‏ إِنَّهُ لَا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْتَ- وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ‏ وَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى نَبِيِّهِ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ تَسْلِيماً». سُبْحَانَكَ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ- إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ‏ عَمِلْتُ سُوءاً وَ ظَلَمْتُ نَفْسِي فَاغْفِرْ لِي‏ إِنَّهُ لَا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْتَ- وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ‏ وَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى نَبِيِّهِ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ تَسْلِيماً». Oxunuşu: “Ya Səlamul-Mo`minul-Muhəyminul-Əzizul-Cəbbarul-Mutəkəbbir, ət-Tahirul-Mutəhhərul-Qahirul-Qadirul-Muqtədir. Ya mən yunadi min kulli fəccin əmiqin bi-əlsinətin şətta və luğatin muxtəlifətin və həvaicə uxra. Ya mən la yəşğəluhu şə`nin ən şə`n, əntəlləzi la tuğəyyirukəl-əzminətu və la tuhitu bikəl-əmkinətu və la tə`xuzukə nəvmun və la sinətun. Yəssir li ma əxafu usrəhu və fərric li min əmri ma əxafu kərbəhu və səhhil li min əmri ma əxafu huznəhu. Subhanəkə la ilahə illa əntə, inni kuntu minəz-zalimin, əmiltu suən və zələmtu nəfsi, fəğfirli, innəhu la yəğfiruz-zunubə illa əntə, vəl-həmdu lillahi rəbbil aləmin və la həvlə və la quvvətə illa billahil əliyyil-əzim. Və səlləllahu əla nəbiyyihi Muhəmmədin və alihi və səlləmə təslima”. Tərcüməsi: “Ey sağlamlıq və əmin-amanlıq verən, ey sığınacaq və pənah yerimiz, təhlükəsizliyimi təmin edən və (günahlarımı görməzdən gələrək bəla göndərməyən, yaşamaq və tövbə etmək üçün fürsət və) aman verən, ey (bizi bütün şərlərdən) qoruyan, ey izzətli qələbə və əzəmət sahibi, ey o kəs ki, (insanların düşünə biləcəyi və bilməyəcəyi bütün eyib və nöqsanlardan) pak və pakizəsən, ey düşmənlərini zəlil edərək qələbə çalan, ey qüdrətlilərin ən qüdrətlisi və ən böyük gücə sahib olan, ey sonsuz səhraların dərinliyindən müxtəlif dillərlə müxtəlif istəklər üçün çağırılan, ey o kəs ki, bir iş səni digər işlərdən saxlamır! Sənsən ki, zaman səni dəyişdirmir, məkan səni əhatə etmir, mürgüləmirsən və yatmırsan! Çətinliyindən qorxduğum işləri mənə asan et, şiddətli sıxıntısından qorxduğum işlərdə mənə nicat ver, (düzəlməyəcəyindən qorxaraq) qüssə və kədərində boğulduğum işləri mənə asan et. İlahi, səni bütün eyblərdən pak bilirəm, səndən başqa Allah yoxdur, mən zalimlərdən oldum, (günah işləməklə) pis iş gördüm, nəfsimə zülm etdim. İlahi, bağışla məni, çünki həqiqətən yalnız sən günahları bağışlayasan. Həmd olsun aləmlərin rəbiinə. Əzəmətli və uca Allahdan başqa heç kimdə güc və qüvvət yoxdur. Allahın coxlu salamı və salavatı olsun Həzrət Peyğəmbərə (s) və onun Əhli-Beytinə (ə).” Mənbəsi: Seyyid Tavus, “Məhcud-Dəəvat və Mənhəcul-İbadat”, s.103. İbrahim Kəf`əmi, “əl-Bələdul-Əmin vəd-Dir`ul-Həsin”, s.377. t.me/mirmehemmed_beshir

Dua 30.12.2024

“Ruzi və ehtiyaclarınızın dalınca səhərlər gedin. Çünki sübh çağı bərəkət və uğurdur”.

“Ruzi və ehtiyaclarınızın dalınca səhərlər gedin. Çünki sübh çağı bərəkət və uğurdur”. باكِروا في طَلَبِ الرِّزقِ و الحَوائجِ فَإنَّ الغُدُوَّ بَرَكَةٌ و نَجاحٌ Həzrət Məhəmməd (s) ??????? Səhərlər bu zikri üç dəfə və ya daha çox deyin ki, hədislərə görə, yoxsulluğu və çətinliyi aradan qaldırır, bir çox problemlərin açarıdır: “La həvla və la quvvətə illa billahil əliyyil əzim” “Kainatdakı hər bir hərəkət və güc uca və böyük olan Allahın tərəfindən və onun icazəsi ilədir”.

Dua 26.12.2024

Qurbanlıq kəsərkən oxunan dua

Qurbanlıq kəsərkən oxunan dua بسم اللَّه و اللَّه اكبر وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ حَنِيفاً مسلما وَ ما أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ،إِنَّ صَلاتِي وَ نُسُكِي وَ مَحْيايَ وَ مَماتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ، لا شَرِيكَ لَهُ وَ بِذلِكَ أُمِرْتُ وَ أَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ. ألَّلهُمَّ مِنْك َ وَ لَكَ‌ بِسْمِ الله ِ وَالله ُ أكْبَرُ،‌ ألَّلهُمَّ تَقَبَّل مِنـِّي» Oxunuşu: “Bismillahi, vəllahu əkbər, vəccəhtu vəchiyə lilləzi fətərəs-səmavati vəl ərzə hənifən müslimən və ma ənə minəl müşrikin. İnnə səlati və nusuki və məhyayə və məmati lillahi rəbbil aləmin. La şərikə ləhu və bizalikə umirtu və ənə əvvəlul müslimin. Əllahummə minkə və ləkə, bismillahi, vəllahu əkbər, Əllahummə təqəbbəl minni.” Tərcüməsi: “Tək tanrıya inanan müsəlman şəxs kimi göyləri və yeri yaradana (Allaha) üzümü tuturam. Mən müşriklərdən deyiləm. Mənim namazım, qurbanlığım, həyatım və ölümüm aləmlərin Rəbbi olan Allah üçündür. Onun şəriki yoxdur. Mən buna (yəni iman gətirməyə) əmr olunmuşam və mən müsəlmanlardanam. Allahım, bu qurbanlıq Səndəndir və Sənə görədir. Allahın adı ilə kəsirəm, Allah hər şeydən ucadır. Allahım, (bu qurbanı) məndən qəbul et”. P.S: İmam Əlidən (ə) rəvayət olunmuş bu duanı hər bir niyyət üçün Qurban kəsəndə, o cümlədən də İsmayıl (ə) qurbanı kəsəndə oxumaq savabdır.

Dua 26.12.2024

Ərəfə duası: Ərəbcə transkripsiya və tərcümə

  Qalib Əsədinin övladları Bişr və Bəşir rəvayət edirlər ki, Ərəfə gününün axırı Ərəfatda İmam Hüseyn (ə)-ın xidmətində idik. Həzrət xeyməsindən çıxıb bir dəstə əhli-beyti, övladları, şiələri ilə nəhayət dərəcədə xuşu və təzərrülə dağın sol tərəfində dayandılar. Həzrət mübarək üzünü Kəbəyə tərəf çevirdi. Əlini üzü ilə bərabər bir tikə yemək diləyən miskin kimi tutaraq bu duanı oxudu: Ərəfə duası: Ərəbcə transkripsiya və tərcümə Bismillahir Rəhmanir Rəhim Əlhəmdulillahilləzi ləysə liqəzaihi dafi`, və la liətaihi mani`, və la kəsun`ihi sun`u sani`, və huvəl cəvadul vasiu fətərə əcnasəl bədayi`, və ətqənə bihikmətihis sənayi`, la təxfa ələyhit təlayi`, və la təziu indəhul vədayi`, (əta bil kitabil camii və bişər`il islamin nuris sati` və lil xəliqəti sani`, və huvəl mustəanu ələl fəcayi`,) cazi kulli sani`, və raişu kulli qani`, və rahimu kulli zari`, və munzilul mənafii vəl kitabil cami`, bin nuris sati`, və huvə lid dəəvati sami`, və lil kurubati dafi`, və lid dərəcati rafi`, və lil cəbabirəti qami`, fəla ilahə ğəyruh, və la şəy`ə yə`diluh, və ləysə kəmislihi şəy`, və huvəs səmiul bəsirul lətiful xəbir, və huvə əla kulli şəy`in qədir, Əllahummə inni ərğəbu iləyk, və əşhədu bir rububiyyəti lək, muqirrən biənnəkə rəbbi, və (ənnə) iləykə mərəddi, ibtədə`təni bini`mətikə qəblə ən əkunə şəy`ən məzkura, və xələqtəni minət turab, summə əskəntənil əslabə aminən lirəybil mənun, vəxtilafid duhuri vəs sinin, fələm əzəl zainən min sulbin ila rəhimən fi təqadumin minəl əyyamil maziyəh, vəl qurunil xaliyəh, ləm tuxricni lirə`fətikə bi və lutfikə li (bi), və ihsanikə iləyyə fi dəvləti əimmətil kufr, əlləzinə nəqəzu əhdək, və kəzzəbu rusulək, lakinnəkə əxrəctəni (rə`fətən minkə və təhənnunən ələyyə) lilləzi səbəqə li, minəl hudəlləzi ləhu yəssərtəni, və fihi ənşə`təni, və min qəbli zalikə rəuftə bi bicəmili sun`ik, və səvabiği niəmik, fəbtədə`tə xəlqi min məniyyin yumna, və əskəntəni fi zulumatin səlasin bəynə ləhmin və dəmin və cild, ləm tuşhidni xəlqi (ləm tuşəhhirni bixəlqi), və ləm təc`əl iləyyə şəy`ən min əmri, summə əxrəctəni lilləzi səbəqə li minəl huda iləd dunya, tammən cəviyya, və həfiztəni fil məhdi tiflən səbiyya, və rəzəqtəni minəl ğizai ləbənən məriyya, və ətəftə ələyə qulubəl həvazin, və kəffəltənil umməhatir rəvahim (rəhaim), və kələ`təni min təvariqil cann, və səlləmtəni minəz ziyadəti vən nuqsan, fətəaləytə ya rəhimu ya rəhmən, hətta izəstəhləltu natiqən bil kəlam, ətməmtə ələyyə səvabiğəl in`am, və rəbbəytəni zaidən fi kulli am, hətta izəktəmələt fitrəti, və`tədələt mirrəti (sərirəti), əvcəbtə ələyyə huccətəkə biən əlhəmtəni mə`rifətək, və rəvvə`təni biəcaibi hikmətik (fitrətik), və əyqəztəni lima zərə`tə fi səmaikə və ərzikə min bədayii xəlqik, və nəb-bəhtəni lişukrikə və zikrik, və əvcəbtə ələyyə taətəkə və ibadətək, və fəhhəmtəni ma caət bihi rusuluk, və yəssərtə li təqəbbulə mərzatik, və mənəntə ələyyə fi cəmii zalikə biəvnikə və lutfik, summə iz xələqtəni min xəyrissəra (hurrissəra), ləm tərzə li ya ilahi ni`mətən (bini`mətin) dunə uxra, və rəzəqtəni min ənvail məaşi və sunufir riyaş, bimənnikəl əzimil ə`zəmi ələyy, və ihsanikəl qədimi iləyy, hətta iza ətməmtə ələyyə cəmiən niəm, və sərəftə ənni kullən niqəm, ləm yəmnə`kə cəhli və cur`əti, ələykə ən dələltəni ila (əla) ma yuqərribuni iləyk, və vəffəqtəni lima yuzlifuni lədəyk, fəin dəəvtukə əcəbtəni, və in səəltukə ə`təytəni, və in ətə`tukə şəkərtəni, və in şə-kərtukə zidtəni kullu zalik, ikmalun (ikmalən) liən`umikə ələyy, və ihsanikə iləyy, fəsubhanikə subhanəkə min mubdiin muidin həmidin məcid, və təqəddəsət əsmaukə və əzumət alauk, fəəyyə (fəəyyu) niəmikə ya ilahi uhsi ədədən və zikra, əm əyyu ətayakə əqumu biha şukra, və hiyə ya rəbbi əksəru min ən yuhsihəl addun, əv yəbluğə ilmən bihəl hafizun, summə ma sərəftə və dərə`tə ənni, Əllahummə minəz zurri vəz zərra, əksəru mimma zəhərə li minəl afiyəti vəs sərra, və ənə (fəəna) əşhədu ya ilahi bihəqiqəti imani, və əqdi əzəmati yəqini, və xalisi sərihi təvhidi, və batini məknuni zəmiri, və əlayiqi məcari nuri bəsəri, və əsariri səfhəti cəbini, və xurqi məsaribi nəfsi (nəfəsi), və xəzarifi marini irnini, və məsaribi simaxi səm`i, və ma zummət və ətbəqət ələyhi şəfətay, və hərəkati ləfzi lisani, və məğrəzi hənaki fəmi və fəkki, və mənabiti əzrasi və məsaği mət`əmi və məşrəbi, və himaləti ummi rə`si, və bului fariği həbaili (buluği həbaili barii) unuqi, və məştəmələ ələyhi tamuru sədri, və (cuməli) həmaili həbli vətini, və niyati hicabi qəlbi, və əflazi həvaşi kəbidi, və ma həvəthu şərasifu əzlai, və hiqaqu (hiqaqi) məfasili, və qəbzu əvamili və ətrafu ənamili və ləhmi və dəmi və şə`ri və bəşəri və əsəbi və qəsəbi və izami və muxxi və uruqi və cəmiu (cəmii) cəvarihi, və məntəsəcə əla zalikə əyyamə rizai, və ma əqəllətil ərzu minni, və nəvmi və yəqzəti və sukuni və hərəkati rukui və sucudi, ən ləv havəltu vəctəhədtu mədəl ə`sari vəl əhqab, ləv ummirtuha ən uəddiə şukrə vahidətin min ən`umik, məstətə`tu zalikə illa bimən-nikəl mucəbi ələyy, bihi şukrukə əbədən cədida, və sənaən tarifən ətidən əcəl, və ləv hərəstu əna vəl addunə min ənamikə ən nuhsiyə məda in`amik, salifihi (salifətən) və anifihi (və anifətən ) ma həsərnahu ədədən və la əhsəynahu əməda, həyhatə ənni zalik, və əntəl muxbiru fi kitabikən natiqi vən nəbəis sadiq, və in təuddu ni`mətəllahi la tuhsuha, sədəqə kitabuk, Əllahummə və inbauk, və bəlləğət ənbiyaukə və rusuluk, ma ənzəltə ələyhim min vəhyik, və şərə`tə ləhum və bihim min dinikə ğəyrə ənni, ya ilahi əşhədu bicəhdi və ciddi və məbləği taəti (taqəti) və vus`i, və əqulu mu`minən muqinən əl həmdu lillahilləzi ləm yəttəxiz vələdən fəyəkunə məvrusa, və ləm yəkun ləhu şərikun fi mulkihi fəyuzaddəhu fiməbtədə`, və la vəliyyun minəz zulli fəyurfidəhu fima sənə`, fəsubhanəhu subhanəhu ləv kanə fihima alihətun illəllahu ləfəsədəta və təfəttərəta, subhanəllahil vahidil əhədil səmədilləzi ləm yəlid və ləm yuləd, və ləm yəkun ləhu kufuvən əhəd, əlhəmdu lillahi həmdən yuadilu həmdə məlaikətihil muqərrəbin, və ənbiyaihil mursəlin, və səlləllahu əla xiyərətihi Muhəmmədin xatəmin nəbiyyin, və alihit təyyibinət tahirinəl muxləsinə və səlləm. Əllahumməc`əlni əxşakə kəənni ərak, və əs`idni bitəqvakə və la tuşqini bimə`siyətik, və xir li fi qəzaik, və barik li fi qədərik, hətta la uhibbə tə`cilə ma əxxərt, və la tə`xirə ma əccəlt, Əllahumməc`əl ğinayə fi nəfsi, vəl yəqinə fi qəlbi, vəl ixlasə fi əməli, vən nurə fi bəsəri, vəl bəsirətə fi dini, və mətti`ni bicəvarihi, vəc`əl səm`i və bəsəriyəl varisəyni minni, vənsurni əla mən zələməni, və ərini fihi sari və məaribi, və əqirrə bizalikə əyni, Əllahummək-şif kurbəti, vəstur əvrəti, vəğfir li xətiəti, vəxsə` şəytani, və fukkə rihani, vəc`əl li ya ilahid dərəcətəl ulya, fil axirəti vəl ula, Əllahummə ləkəl həmdu kəma xələqtəni fəcəəltəni səmiən bəsira, və ləkəl həmdu kəma xələqtəni fəcəəltəni xəlqən (həyyən) səviyyən rəhmətən bi, və qəd kuntə ən xəlqi ğəniyya, rəbbi bima bərə`təni fəəddəltə fitrəti, rəbbi bima ənşə`təni fəəhsəntə surəti, rəbbi bima əhsəntə iləyyə (bi) və fi nəfsi afəytəni, rəbbi bima kələ`təni və vəffəqtəni, rəbbi bima ən`əmtə ələyyə fəhədəytəni, rəbbi bima əvləytəni və min kulli xəyrin ə`təytəni, rəbbi bima ət`əmtəni və səqəytəni, rəbbi bima əğnəytəni və əqnəytəni, rəbbi bima əəntəni və ə`zəztəni, rəbbi bima əlbəstəni min sitrikəs safi, və yəssərtə li min sun`ikəl kafi, səlli əla Muhəmmədin və ali Muhəmməd, və əinni əla bəvaiqid duhur, və surufil ləyali vəl əyyam, və nəccini min əhvalid dunya və kurubatil axirəh, vək-fini şərrə ma yə`məluz zalimunə fil ərz, Əllahummə ma əxafu fəkfini, və ma əhzəru fəqini, və fi nəfsi və dini fəhrusni, və fi səfəri fəhfəzni, və fi əhli və mali fəxlufni, və fima rəzəqtəni fəbarik li, və fi nəfsi fəzəllilni, və fi ə`yunin nasi fəəzzimni, və min şərril cinni vəl insi fəsəllimni, və bizunubi fəla təfzəhni, və bisərirəti fəla tuxzini, və biəməli fəla təbtəlini, və niəməkə fəla təslubni, və ila ğəyrikə fəla təkilni, ilahi ila mən təkiluni ila qəribin fəyəqtəuni, əm ila bəidin fəyətəcəhhəmuni, əm iləl mustəz`ifinə li və əntə rəbbi və məliku əmri, əşku iləykə ğurbəti, və bu`də dari və həvani, əla mən məlləktəhu əmri, ilahi fəla tuhlil ələyyə ğəzəbək, fəin ləm təkun ğəzibtə ələyyə fəla ubali (sivak), subhanəkə ğəyrə ənnə afiyətəkə əvsəu li, fəəs`əlukə ya rəbbi binuri və vəchikəlləzi əşrəqət ləhul ərzu vəs səmavat, və kuşifət (vənkəşəfət) bihiz zulumat, və səluhə bihi əmrul əvvəlinə vəl axirin, ən la tumitəni əla ğəzəbik, və la tunzilə bi səxətək, ləkəl utba ləkəl utba, hətta tərza qəblə zalik, la ilahə illa ənt, rəbbəl bələdil həram, vəl məş`əril həram, vəl bəytil ətiqilləzi əhləltəhul bərəkəh, və cəəltəhu lin nasi əmna, ya mən əfa ən əzimiz zunubi bihilmih, ya mən əsbəğən nə`maə bifəzlih, ya mən ə`təl cəzilə bikə-rəmih, ya uddəti fi şiddət, ya sahibi fi vəhdəti, ya ğiyasi fi kurbəti, ya vəliyyi fi ni`məti, ya ilahi və ilahə abai İbrahimə və İsmailə və İshaqə və Yə`qub, və rəbbə Cəbrəilə və Mikailə (Mikalə) və İsrafil, və rəbbə Muhəmmədin xatəmin nəbiyyin, və alihil muntəcəbin, və munziləl Təvrati vəl İncil, vəz Zəburi vəl Furqan, və munəzzilə Kaf Ha Ya Əyn Sad və Taha, və Ya Sin vəl Qur`anil həkim, əntə kəhfi hinə tu`yinil məzahibu fi səətiha, və təzyiqu biyəl ərzu biruhbiha (bima rəhubət), və ləv la rəhmətukə ləkuntu minəl halikin, və əntə muqilu əsrəti, və ləv la sətrukə iyyayə ləkuntu minəl məfzuhin, və əntə muəyyidi bin nəsri əla ə`dai, və ləv la nəsrukə iyyayə (li) ləkuntu minəl məğlubin, ya mən xəssə nəfsəhu bis sumuvvi vər rif`əh, fəəvliyauhu biizzihi yə`təzzun, ya mən cəələt ləhul muluku nirəl məzəlləti əla ə`naqihim, fəhum min sətəvatihi xaifun, yə`ləmu xainətəl ə`yuni və ma tuxfis sudur, və ğəybə ma tə`ti bihil əzminətu vəd duhur, ya mən la yə`ləmu kəyfə huvə illa hu, ya mən la yə`ləmu ma huvə illa hu, ya mən la yə`ləmuhu illa hu (yə`ləmu ma yə`ləmuhu illa hu), ya mən kəbəsəl ərzə ələl ma, və səddəl həvai bis səma, ya mən ləhu əkrəmul əsma, ya zəl mə`rufilləzi la yənqətiu əbəda, ya muqəyyizər rəkbi li Yusufə fil bələdil qəfr, və muxricəhu mənəl cubb, və cailəhu bə`dəl ubudiyyəti məlika, ya raddəhu əla Yə`qubə bə`də ənibyəzzət əynahu minəl huzni və huvə kəzim, ya kaşifəz zurri vəl bəlva ən Əyyub, və (ya) mumsikə yədəy İbrahimə ən zəbhibnihi bə`də kibəri sinnihi və fənai umurih, ya mənistəcabə li Zəkəriyya fəvəhəbə ləhu Yəhya, və ləm yədə`hu fərdən vəhida, ya mən əxrəcə Yunusə min bətnil hut, ya mən fələqəl bəhrə libəni İsrailə fəəncahum və cəələ Fir`əvnə və cunudəhu minəl muğrəqin, ya mən ərsələr riyahə mubəşşiratin bəynə yədəy` rəhmətik, ya mən ləm yə`cəl əla mən əsahu min xəlqih, ya mənistənqəzəs səhərətə min bə`di tulil cuhud, və qəd ğədəv fi ni`mətih, yə`kulunə rizqəhu və yə`budunə ğəyrəh, və qəd hadduhu və nadduhu və kəzzəbu rusuləh, ya Əllahu ya Əllahu, ya bədiu ya bədiu (bədiən) la niddə (bəd`ə) lək, ya daimən la nəfadə lək, ya həyyən hinə la həyy, ya muhiyəl məvta, ya mən huvə qaimun əla kulli nəfsin bima kəsəbət, ya mən qəllə ləhu şukri fələm yəhrimni, və əzumət xətiəti fələm yəfzəhni, və rəani ələl məasi fələm yəşhərni (yəxzulni), ya mən həfizəni fi siğəri, ya mən rəzəqəni fi kibəri, ya mən əyadihi indi la tuhsa, və niəmuhu la tucaza, ya mən arəzəni bil xəyri vəl ihsan, və arəztuhu bil isaəti vəl isyan, ya mən hədani lil imani min qəbli ən ə`rifə şukrəl imtinan, ya mən dəəvtuhu mərizən fəşəfani, və uryanən fəkəsani, və caiən fəəşbəəni, və ətşanə fəərvani, və zəlilən fə əəzzəni, və cahilən fəərrəfəni, və vəhidən fəkəssərəni, və ğayibən fərəddəni, və muqillən fəəğnani, və muntəsirən fənəsərəni, və ğəniyyən fələm yəs-lubni, və əmsəktu ən cəmii zalikə fəbtədəəni, fələkəl həmdu vəş şukr, ya mən əqalə əsrəti, və nəffəsə kurbəti, və əcabə də`vəti, və sətərə əvrəti, və ğəfərə zunubi, və bəlləğəni tə-libəti, və nəsərəni əla əduvvi, və in əuddə niəməkə və minənəkə və kəraimə minəhikə la uhsiha, ya məvlayə əntəlləzi mənənt, əntəlləzi ən`əmt, əntəlləzi əhsənt, əntəlləzi əcməlt, əntəlləzi əfzəlt, əntəlləzi əkməlt, əntəlləzi rəzəqt, əntəlləzi vəffəqt, əntəlləzi ə`təyt, əntəlləzi əğnəyt, əntəlləzi əqnəyt, əntəlləzi avəyt, əntəlləzi kəfəyt, əntəl-ləzi hədəyt, əntəlləzi əsəmtə, əntəlləzi sətərt, əntəlləzi ğəfərt, əntəlləzi əqəlt, əntəlləzi məkkənt, əntəlləzi ə`zəzt, əntəlləzi əənt, əntəlləzi əzədt, əntəlləzi əyyədt, əntəlləzi nəsərt, əntəlləzi şəfəyt, əntəlləzi afəyt, əntəlləzi əkrəmt, təbarəktə və təaləytə fələkəl həmdu daima, və ləkəş şukru vasibən əbəda, summə əna ya ilahi, əl mu`tərifu bizu-nubi fəğfirha li, ənəlləzi əsə`t, ənəlləzi əxtə`t, ənəlləzi həməmt, ənəlləzi cəhilt, ənəlləzi ğəfəlt, ənəlləzi səhəvt, ənəlləzi`təmədt, ənəlləzi təəmmədt, ənəlləzi vəədt, ənəlləzi əxləft, ənəlləzi nəkəst, ənəlləzi əqrərt, ənəlləzi`tərəftu bini`mətikə ələyyə və indi, və əbuu bizunubi fəğfirha li, ya mən la təzurruhu zunubu ibadih, və huvəl ğəniyyu ən taətihim, vəl muvəffiqu mən əmələ salihən minhum biməunətihi və rəhmətih, fələkəl həmdu ilahi və səyyidi, ilahi əmərtəni fəəsəytuk, və nəhəytəni fərtəkəbtu nəhyək, fəəsbəhtu la za bəraətin li fəə`təzir, və la za quvvətin fəəntəsir, fəbiəyyi şəy`in əstəqbilukə (əstəqilukə) ya məvlay, əbisəm`i əm bibəsəri, əm bilisani əm biyədi əm biricli, ələysə kulluha niəməkə indi, və bikulliha əsəytukə ya məvlay, fələkəl huccətu vəssəbilu ələyy, ya mən sətərəni minəl abai vəl umməhati ən yəzcuruni, və minəl əşairi vəl ixvani ən yuəyyiruni, və minəs səlatini ən yuaqibuni, və ləvittələv ya məvlayə əla məttələ`tə ələyhi minni, izən ma ənzəruni və lərəfəzuni və qətəuni, fəha əna za ya ilahi, bəynə yədəykə ya səyyidi xaziun zəlilun həsirun həqir, la zu bəraətin fəə`təzir, və la zu quvvətin fəəntəsir, və la huccətin fəəhtəccə biha, və la qailun ləm əctərih və ləm ə`məl sua, və ma əsəl cuhudu və ləv cəhədtu ya məvlayə yənfəuni, kəyfə və ənna zalik, və cəvarihi kulluha şahidətun ələyy, bima qəd əmiltu (əlimtə) və əlimtu yəqinən ğəyrə zi şəkk, ənnəkə saili min əzaimil umur, və ənnəkəl həkəmul (həkimul) ədlulləzi la təcur, və ədlukə muhliki və min kulli ədlikə məhrəbi, fəin tuəzzibni ya ilahə fəbizunubi bə`də huccətikə ələyy, və in tə`fu ənni fəbihilmikə və cudikə və kərəmik, la ilahə illa əntə subhanəkə inni kuntu minəz zalimin, la ilahə illa əntə subhanəkə inni kuntu minəl mustəğfirin, la ilahə illa əntə subhanəkə inni kuntu minəl muvəhhidin, la ilahə illa əntə subhanəkə inni kuntu minəl xaifin, la ilahə illa əntə subhanəkə inni kuntu minəl vəcilin, la ilahə illa əntə subhanəkə inni kuntu minəl racin, la ilahə illa əntə subhanəkə inni kuntu minəl rağibin, la ilahə illa əntə subhanəkə inni kuntu minəl muhəllilin, la ilahə illa əntə subhanəkə inni kuntu minəs sailin, la ilahə illa əntə subhanəkə inni kuntu minəl musəbbihin, la ilahə illa əntə subhanəkə inni kuntu minəl mukəb-birin, la ilahə illa əntə subhanəkə rəbbi və rəbbu abaiyəl əvvəlin, Əllahummə haza sənai ələykə muməccida, və ixlasi lizikrikə muvəhhida, və iqrari bialaikə muəddida, və in kuntu muqirrən ənni ləm uhsiha, likəsrətiha və subuğiha və təzahuriha, və təqadumiha ila hadisən ma ləm təzəl tətəəhhəduni (tətəğəmməduni) bihi məəha, munzu xələqtəni və bərə`təni, min əvvəlil umuri minəl iğnai minəl (bə`dəl) fəqr, və kəşfiz zurri və təsbibil yusri və dəf`il usr, və təfricil kərbi vəl afiyəti fil bədən, vəs səlaməti fid din, və ləv rəfədəni əla qədri zikri ni`mətikə cəmiul aləmin, minəl əvvəlinə vəl axirinə ma qədərt, və la hum əla zalikə təqəddəstə və təaləyt, min rəbbin kərimin əzimin rəhimin la tuhsa alauk, və la yubləğu sənaukə və la tukafa nə`mauk, səlli əla Muhəm-mədin və ali Muhəmməd, və ətmim ələyna niəməkə və əsidna bitaətik, subhanəkə la ilahə illa ənt, Əllahummə innəkə tucibul muztərrə və təkşifus su, və tuğisul məkrubə və təşfis səqim, və tuğnil fəqirə və təcburul kəsir, və tərhəmus səğirə və tuinul kəbir, və ləysə dunəkə zəhirun və la fəvqəkə qədir, və əntəl əliyyul kəbir, ya mutliqəl mukəbbəlil əsir, ya raziqət tiflis səğir, ya ismətəl xaifil mustəcir, ya mən la şərikə ləhu və la vəzir, səlli əla Mu-həmmədin və ali Muhəmməd, və ə`tini fi hazihil əşiyyəti əfzələ ma ə`təyt, və ənəltə əhədən min ibadikə min ni`mətin tuliha, və alain tucəddiduha, və bəliyyətin təsrifuha, və kurbətin təkşifuha, və də`vətin təsməuha və həsənətin tətəqəbbəluha, və səyyiətin tətəğəmməduha, innəkə lətifun bima təşau xəbir, və əla kulli şəy`in qədir, Əllahummə innəkə əqrəbu mən duiy, və əsrəu min əcab, və əkrəmu min əfa, və əvsəu mən ə`ta, və əsməu mən suil, ya rəhmanəd dunya vəl axirəti və rəhiməhuma, ləysə kəmislikə məs`ul, və la sivakə mə`mul, dəəvtukə fəəcəbtəni, və səəltukə fəə`təytəni, və rəğibtu iləykə fərəhimtəni, və vəsiqtu bikə fənəccəytəni və fəzi`tu iləykə fəkəffəytəni, Əllahummə səlli əla Muhəmmədin əbdikə və rəsulikə və nəbiyyik, və əla alihit təyyibinət tahirinə əcməin, və təmmim ləna nə`maək, və hənni`na ətaək, vəktubna ləkə şakirin, və lialaikə zakirin, aminə aminə rəbbəl aləmin, Əllahummə ya mən mələkə fəqədər, və qədərə fəqəhər, və usiə fəsətər, vəstuğfirə fəğəfər, ya ğayətət talibinər rağibin, və muntəha əməlir racin, ya mən əhatə bikulli şəy`in ilma, və vəsiəl mustəqilinə rə`fətən və rəhmətən və hilma, Əllahummə inni nətəvəccəhu iləykə fi hazihil əşiyyətilləti şərrəftəha və əzzəm-təha, bi Muhəmmədin nəbiyyikə və rəsulik, və xiyərətikə min xəlqik, və əminikə əla vəhyik, əl bəşirin nəziris siracil munirilləzi ən`əmtə bihi ələl muslimin, və cəəltəhu rəhmətən lil aləmin, Əllahummə fəsəlli əla Muhəmmədin və ali Muhəmməd, kəma Muhəmmədun əhlun lizalikə minkə ya əzim, fəsəlli ələyhi və əla alihil muntəcəbinət təyyibinət tahirinə əcməin, və təğəmmədna biəfvikə ənna, fəiləykə əccətil əsvatu bisunufil luğati fəc`əl ləna, Əllahummə fi hazihil əşiyyəti nəsibən min kulli xəyr, təqsimuhu bəynə ibadik, və nurin təhdi bih, və rəhmətin tənşuruha, və bərəkətin tunziluha, və afiyətin tucəlliluha, və rizqin təbsutuh, ya ərhəmər rahimin, Əllahummə əqlibna fi hazəl vəqti muncihinə muflihinə məbrurinə ğanimin, və la təc`əlna minəl qanitin, və la tuxlina min rəhmətik, və la təhrimna ma nuəmmiluhu min fəzlik, və la təc`əlna min rəhmətikə məhrumin, və la lifəzli ma nuəmmiluhu min ətaikə qanitin, və la təruddəna xaibin, və la min babikə mətrudin, ya əcvədəl əcvədin, və əkrəməl əkrəmin, iləykə əqbəlna muqinin, və libəytikəl hərami amminə qasidin, fəəinna əla məna-sikina, və əkmil ləna həccəna, və`fu ənna və afina, fəqəd mədədna iləykə əydiyəna, fəhiyə bizillətil i`tirafi məvsuməh, Əllahummə fəə`tina fi hazihil əşiyyəti ma səəlnak, vəkfina məstəkfəynak, fəla kafiyə ləna sivak, və la rəbbə ləna ğəyruk, nafizun fina hukmuk, muhitun bina ilmuk, ədlun fina qəzauk, iqzi lənəl xəyrə vəc`əlna min əhlil xəyr, Əllahummə əvcib ləna bicudikə əziməl əcr, və kəriməz zuxri və dəvaməl yusr, vəğfir ləna zunubəna əcməin, və la tuhlikna məəl halikin, və la təsrif ənni rə`fətəkə və rəhmətək, ya ərhəmər rahimin, Əllahumməc`əlna fi hazəl vəqti mimmən səələkə fəə`təytəh, və şəkərəkə fəzidtəh, və tabə iləykə fəqəbiltəh, və tənəssələ iləykə min zunubihi kulliha fəğəfərtəha ləh, ya zəl cəlali vəl ikram, Əlahummə və nəqqina (və vəffiqna) və səddidna (və`simna), vəqbəl təzərruəna ya xəyrə mən suil, və ya ərhəmə mənisturhim, ya mən la yəxfa ələyhi iğmazul cufun, və la ləhzul uyun, və la məstəqərrə fil məknun, və la məntəvət ələyhi muzməratul qulub, əla kullu zalikə qəd əhsahu ilmuk, və vəsiəhu hilmuk, subhanəkə və təaləytə əmma yəquluz zalimun, uluvvən kəbira, tusəbbihu ləkəs səmavatus səb`u vəl ərəzunə və mən fihinn, və in min şəy`in illa yusəbbihu bihəmdik, fələkəl həmdu vəl məcdu və uluvvul cədd, ya zəl cəlali vəl ikram, vəl fəzli vəl in`am, vəl əyadil cisam, və əntəl cəvadul kərimur rəufur rəhim, Əllahummə əvsi` ələyyə min rizqikəl həlal, və afini fi bədəni və dini, və amin xəvfi və ə`tiq rəqəbəti minən nar, Əllahummə la təmkur bi və la təstədricni və la təxdə`ni, vədrə` ənni şərrə fəsəqətil cinni vəl ins. Ya əsməs samiin, ya əbsərən nazirin, və ya əsrəəl hasibin, və ya ərhəmər rahimin, səlli əla Muhəmmədin və ali Muhəmmədis sadətil məyamin, və əs`əlukəllahummə hacətiyəlləti in ə`təytəniha ləm yəzurrəni ma mənə`təni, və in mənə`təniha ləm yənfə`ni ma ə`təytəni, əs`əlukə fəkakə rəqəbəti minən nar, la ilahə illa ənt, vəhdəkə la şərikə lək, ləkəl mulku və ləkəl həmd, və əntə əla kulli şəy`in qədir, ya rəbbi ya rəbb. İlahi ənəl fəqiru fi ğinay, fəkəyfə la əkunu fəqirən fi fəqri, İlahi ənəl cahilu fi ilmi, fəkəyfə la əkunu cəhulən fi cəhli, İlahi innəxtilafə tədbirikə və sur`ətə təvai məqadirik, mənəa ibadəkəl arifinə bikə ənis sukuni ila əta, vəl yə`si minkə fi bəla, İlahi minni ma yəliqu bilu`mi, və minkə ma yəliqu bikərəmik, İlahi vəsəftə nəfsəkə bil lutfi vər rə`fəti li qəblə vucudi zə`fi, əfətəmnəuni minhuma bə`də vucudi zə`fi, İlahi in zəhərətil məhasinu minni fəbifəzlik, və ləkəl minnətu ələyy, və in zəhərətil məsavi minni fəbiədlik, və ləkəl huccətu ələyy, İlahi kəyfə təkiluni və qəd təkəffəltə (təvəkkəltu) li, və kəyfə uzamu və əntən nasiru li, əm kəyfə əxibu və əntəl həfəyyu bi, ha əna ətəvəssəlu iləykə bifəqri iləyk, və kəyfə ətəvəssəlu iləykə bima huvə məhalun ən yəsilə iləyk, əm kəyfə əşku iləykə hali və huvə la yəxfa ələyk, əm kəyfə utərcimu biməqali və huvə minkə bərəzun iləyk, əm kəyfə tuxəyyibu amali və hiyə qəd vəfədət iləyk, əm kəyfə la tuhsinu əhvali və bikə qamət, İlahi ma əltəfəkə bi məə əzimi cəhli, və ma ərhəməkə bi məə qəbihi fi`li, İlahi ma əqrəbəkə minni və əb`ədəni ənk, və ma ər`əfəkə bi fəməlləzi yəhcu-buni ənk, İlahi əlimtu bixtilafil asari və tənəqqulatil ətvar, ənnə məradəkə minni ən tətəərrəfə iləyyə fi kulli şəy`, hətta la əchələkə fi şəy`, İlahi kulləma əxrəsəni lu`mi əntəqəni kərəmuk, və kulləma ayəsətni əvsafi ətməətni minənuk, İlahi mən kanət məhasinuhu məsaviyə fəkəyfə la təkunu məsavihi məsaviy, və mən kanət həqaiquhu dəaviyə fəkəyfə la təkunu dəavihi dəaviy, İlahi hukmukən nafizu və məşiyyətukəl qahirəh, ləm yətruka lizi məqalin məqala, və la lizi halin hala, İlahi kəm min taətin bənəytuha, və halətin şəyyədtuha hədəmə`timadi ələyha ədluk, bəl əqaləni minha fəzluk, İlahi innəkə tə`ləmu ənni və in ləm tədumit taətu minni fi`lən cəzma, fəqəd damət məhəbbətən və əzma, İlahi kəyfə ə`zimu və əntəl qahir, və kəyfə la ə`zimu və əntəl amir, İlahi tərəddudi fil asari yucibu bu`dəl məzar, fəcmə`ni ələykə bixidmətin tusiluni iləyk, kəyfə yustədəllu ələykə bima huvə fi vucudihi muftəqirun iləyk, əyəkunu liğəyrikə minəz zuhuri ma ləysə lək, hətta yəkunə huvəl muzhirə ləkə məta ğibt, hətta təhtacə ila dəlilin yədullu ələyk, və məta bəudtə hətta təkunəl asaru hiyəlləti tusilu iləyk, əmiyət əynun la tərakə ələyha rəqiba, və xəsirət səfqətu əbdin ləm təc`əl ləhu min hubbikə nəsiba, İlahi əmərtə bir rucui iləl asari fəərci`ni iləykə bikisvətil ənvar, və hidayətil istibsar, hətta ərciə iləykə minha, kəma dəxəltu iləykə minha, məsunəs sirri ənin nəzəri iləyha, və mərfuəl himməti ənil i`timadi ələyha, innəkə əla kulli şəy`in qədir, İlahi haza zulli zahirun bəynə yədəyk, və haza hali la yəxfa ələyk, minkə ətlubul vusulə iləyk, və bikə əstədillu ələyk, fəhdini binurikə iləyk, və əqimni bisidqil ubudiyyəti bəynə yədəyk, İlahi əllimni min ilmikəl məxzun, və sunni bisitrikəl məsun, İlahi həqqiqni bihəqayiqi əhlil qurb, vəsluk bi məsləkə əhlil cəzb, İlahi əğnini bitədbirikə li ən tədbiri, və bixtiyarikə ən ixtiyari, və əvqifni əla mərakiziz`tirari, İlahi əxricni min zulli nəfsi, və təhhirni min şəkki və şirki, qəblə hululi rəmsi, bikə əntəsiru fənsurni, və ələykə ətə-vəkkəlu fəla təkilni, və iyyakə əs`əlu fəla tuxəyyibni, və fi fəzlikə ərğəbu fəla təhrimni, və bicənabikə əntəsibu fəla tub`idni, və bibabikə əqifu fəla tətrudni, İlahi təqəddəsə rizakə ən təkunə ləhu illətun mink, fəkəyfə təkunu ləhu illətun minni, İlahi əntəl ğəniyyu bizatikə ən yəsilə iləykən nəf`u mink, fəkəyfə la təkunu ğəniyyən ənni, İlahi innəl qəzai vəl qədərə yumənnini, və innəl həva bivəsaiqiş şəhvəti əsərəni, fəkun əntən nəsirə li hətta tənsurəni və tubəssirəni, və əğnini bifəzlikə hətta əstəğniyə bikə ən tələbi, əntəlləzi əşrəqtəl ənvarə fi qulubi əvliyaik, hətta ərəfukə və vəhhəduk, və əntəlləzi əzəltəl əğyarə ən qulubi əhibbaik, hətta ləm yuhibbu sivakə və ləm yəlcəu ila ğəyrik, əntəl munisu ləhum həysu əvhəşəthumul əvalim, və əntəlləzi hədəytəhum həysustəbanət ləhumul məalim, ma za vəcədə mən fəqədək, və məlləzi fəqədə mən vəcədək, ləqəd xabə mən rəziyə dunəkə bədəla, və ləqəd xəsirə mən bəğa ənkə mutəhəvvila, kəyfə yurca sivakə və əntə ma qətə`təl ihsan, və kəyfə yutləbu min ğəyrikə və əntə ma bəddəltə adətəl imtinan, ya mən əzaqə əhibbaəhu həlavətəl muanəsəh, fəqamu bəynə yədəyhi mutəməlliqin, və ya mən əlbəsə əvliyaəhu məlabisə həybətih, fəqamu bəynə yədəyhi mus-təğfirin, əntəz zakiru qəbləz zakirin, və əntəl badi bil ihsani qəblə təvəccuhil abidin, və əntəl cəvadu bil ətai qəblə tələbit talibin, və əntəl vəhhabu summə ləma vəhəbtə ləna minəl mustəqrizin, İlahi utlubni birəhmətikə hətta əsilə iləyk, vəczibni bimənnikə hətta uqbilə ələyk, İlahi innə rəcai la yənqətiu ənkə və in əsəytuk, kəma ənnə xəvfi la yuzayiluni və in ətə`tuk, fəqəd dəfəətnil əvalimu iləykə və qəd əvqəəni ilmi bikərəmikə ələyk, İlahi kəyfə əxibu və əntə əməli, əm kəyfə uhanu və ələykə muttəkəli, İlahi kəyfə əstəizzu və fiz zilləti ərkəztəni, əm kəyfə la əstəizzu və iləykə nəsəbtəni, İlahi kəyfə la əftəqiru və əntəlləzi fil fuqərai əqəmtəni, əm kəyfə əftəqiru və əntəlləzi bicudikə əğnəytəni, və əntəlləzi la ilahə ğəyrukə təərrəftə likulli şəy`in fəma cəhiləkə şəy`, və əntəlləzi təərrəftə iləyyə fi kulli şəy`, fərəəytukə zahirən fi kulli şəy`, və əntəz zahiru likulli şəy`, ya mənistəva birəhmaniyyətih, fəsarəl ərşu ğəybən fi zatih, məhəqtəl asarə bil asar, və məhəvtəl əğyarə bimuhitati əflakil ənvar, ya mənihtəcəbə fi suradiqati ərşihi ən ən tudrikəhul əbsar, ya mən təcəlla bikəmali bəhaihi fətəhəqqəqət əzəmətuhul istiva (minəl istiva), kəyfə təxfa və əntəz zahir, əm kəyfə təğibu və əntər rəqibul hazir, innəkə əla kulli şəy`in qədir, vəl həmdu lillahi vəhdəh. Ya rəbbi innə zunubi la təzurruk, və innə məğfirətəkə li la tənqusuk, fəə`tini ma la yənqusuk, vəğfir li ma la yəzurruk. Əllahummə la təhrimni xəyrə ma indəkə lişərri ma indi, fəin əntə ləm tərhəmni bitəəbi və nəsəbi, fəla təhrimni əcrəl musabi əla musibətih. Əllahummə səlli əla Muhəmməd və ali Muhəmməd və əccil fərəcəhum. TƏRCÜMƏ: MEHRİBAN VƏ BAĞIŞLAYAN ALLAHIN ADI İLƏ Həmd yalnız hökmünü dəf edəсək (hökmündən boyun qaçıracaq), bəxşişinə mane olaсaq, Onun yaratdığı kimi yarada biləcək birinin olmadığı Allaha məxsusdur! Rəhməti geniş, növbənöv məxluqatı yaradan, hikməti ilə yaratdıqlarını möhkəmlədən, heç bir şeyin Ona gizli olmadığı və tapşırılan əmanətləri tələf etməyən, hər kəsin əməlinə mükafat verən, hər bir qane olanın işlərini sahmana salan, bütün ah-nalə edənlərə rəhm edən, əhatəli kitabı (Quranı) elm və təfəkkür nuru olaraq nazil edən və bütün mənfəətləri göndərən yalnız Odur. O, duaları eşidən, kədərləri aradan qaldıran, dərəсələri (məqamları) yüksəldən, zalımları alçaldaraq zəlil edəndir. Ondan başqa heç bir tanrı, onun tayı-bərabəri və bənzəri yoxdur. O, eşidən və görən, dəqiq və agah və hər bir şeyə qadirdir. İlahi, mən Sənə rəğbətliyəm və mən Sənin ilahiliyini iqrar edirəm. Həqiqətən, Sən mənim Rəbbimsən və dönüş yerim də Sənə tərəfdir. Mən məxluqat arasında mövсud olmazdan öncə rəhmətinlə məni xəlq etdin, məni torpaqdan yaratdın və daha sonra məni ruzigarın hadisələri və zamanın dəyişilməsindən amanda qaldığım halda, nütfədə yerləşdirdin. Məni keçmiş günlər, ötən qərinlərdə sülbdən bətnə köçürdür və mənə olan mehribanlıq, lütf və ehsanın üzündən məni Sənin əhdini pozub peyğəmbərlərini təkzib edən küfr başçılarının hakimiyyəti zamanı deyil, məndən qabaq hidayət nurunun gəldiyi bir vaxtda dünyaya gətirdin, onu (hidayəti) mənim üçün asanlaşdırdın və məni onun əsasında xəlq etdin. Bundan əvvəl də Öz yaxşı rəftarın və bol nemətlərinlə mənə mehribanlıq göstərdin, məni nütfədən yaradaraq ət, qan və dəri arasında yerləşən üç qaranlıq yerdə məskunlaşdırdın, məni öz xilqətimdən agah etmədin və yaranışımla bağlı işlərin heç birini öz ixtiyarıma qoymadın. Sonra əzəli hidayətin əsasında məni kamil və normal şəkildə dünyaya gətirdin, beşikdə körpə olduğum halda məni hifz etdin, rahat içilən və ləzzətli ana südü ilə məni qidalandırdın, dayələrin qəlbini mənə qarşı mehriban etdin və mehriban anaların (dayə və ananın) vasitəsi ilə mənə zamin oldun, сinlərin şərindən qorudun və xilqətimi çatışmazlıqdan (anormallıqdan) amanda saxladın. Sənin məqamın ucadır, ey mehriban və ey bağışlayan (Allah)! Hətta dil açıb danışmağa başladığım zaman fitrətim kamil olana və gücüm mötədil həddə yetişənə qədər bol nemətlərini mənə tamamladın, ilbəil məni böyüdüb boya-başa çatdırdın. Sonra mərifətini mənə ilham edərək höссətini tamamladın, hikmətinin qəribəlikləri ilə məni heyrətə saldın, yer və göylərdə xəlq etdiyin məxluqatları müşahidə etmək üçün məni agah etdin, səni xatırlamaq və nemətlərinə şükür etməyi mənə öyrətdin. Sənə itaət və ibadəti mənə vaсib etdin, peyğəmbərlərinin gətirdiklərilə (ilahi hökmləri) mənə başa saldın, onları qəbul edib razılığını qazanmağı mənə asanlaşdırdın və bunların hamısında mənə Öz yardımını əsirgəmədin. Məni ən yaxşı torpaqdan yaratdın, nemətlərdən birini verib digərini əsirgəməyə razı olmadın. Ən böyük nemətin və əzəli ehsanınla məni müxtəlif nemətlər, сürbəсür libaslarla təmin etdin, bütün nemətləri mənim üçün tamamladın. Bütün bəlaları məndən dəf etdin. Sənin barəndə nadanlıq və Sənə qarşı сürətim Sənə yaxınlaşdıran işlərə doğru məni hidayət və dərgahında yüksək məqama çatmaqda müvəffəq etməyinə mane olmadı. Səni çağırdıqda сavab verdin, hacət istədikdə əta etdin və Sənə itaət etdikdə nemət verdin. Sənə şükür etdikdə nemətlərini artırdın. Bütün bunlar mənə verdiyin nemətlər və etdiyin ehsanın tamamlanması üçün idi. Sən pak və və bütün eyiblərdən uzaqsan. Məxluqatı yaradan və xilqəti geri qaytaran, sitayiş edilən əzəmətli, adları müqəddəs və nemətləri böyük Allah pak və və bütün eyiblərdən uzaqdır! İlahi, hansı nemətlərini sayıb-qurtarmaq və verdiyin nemətlərdən hansının şükrünü yerinə yetirmək olar?! Onlar, ey Rəbbim, sayanların sayıb-qurtara biləсəklərindən və (sayını) hifz edənlərin bilə biləcəyindən daha artıqdır! İlahi, məndən uzaqlaşdırıb dəf etdiyin bəlalar, zərər və ziyanlar mənə bəlli olan şadlıq və sağlamlıqdan qat-qat çoxdur. Mən də, ilahi, imanımın həqiqəti, qərarlarımda yəqinliyim, xalis yeganəpərəstliyim aşkar xalisliyi, batini əqlim, gözümün nurunun bəsirəti, alnımdakı xətlərin sirri, tənəffüsümdəki fasilələr, nazik burun pərlərim, səsləri qəbul edən qulaq pərdələrim, dodaqlarımın bir-birinə toxunması və dilimin saysız hərəkətlərindən yaranan sözlər, alt və üst çənəmin bir-birinə qovuşduğu məkan, dişlərin çıxdığı, yeməli və içməlilərin dadını bilmə yeri ilə beynimin yerləşdiyi kəllə sümüyüm, qan damarlarım, qəlbim və ciyərimlə bağlı olan şeylərlə, çiyin, bel sümüklərim və onları saxlayan, hərəkətimə səbəbə olan fəqərələrlə, barmaqlarımın ucu, ətim, qanım, tüklərim, dərim, əsəb sistemim, sümüklərim, damarlar və piylərimlə (piy qatım), bütün bədən üzvlərim və südəmər vaxtı əmələ gələnlərlə, yerin məndən məxfi etdikləri ilə (azaltdıqları), yuxum, oyaqlığım, aramlığım, rüku və səcdələr zamanı etdiyim hərəkətlərlə şəhadət verirəm ki, əgər bu sayaq – rüku və səcdədə olduğum halda – həyat sürsəm, əsrlər boyu yaşasam da, nemətlərindən hətta birinin belə, şükrünü yerinə yetirə bilmərəm və buna qüdrətim də çatmaz. Bu iş yalnız şükrü mənə yenidən vaсib olan digər bir nemətinin vasitəsi ilə müyəssər ola bilər. Bəli, əgər mən və məxluqatının bütün saya bilənləri bir yerə toplaşaraq keçmişdən indiyə və gələcəyə qədər bizə əta etdiyin və edəcəyin nemətlərini saymaq istəsək, yenə də onları nə saya bilər, nə də miqdarını bilərik! Bu heç vaxt mümkün deyil və Sən danışan kitabın, doğru xəbərində bildiribsən ki, “Əgər Allahın nemətlərini saymaq istəsəniz, onları heç vaxt sayıb-qurtara bilməzsiniz!” İlahi, kitabın və verdiyin xəbərlər doğrudur. Peyğəmbərlərin və elçilərin onlara nazil etdiyin vəhyini, onlara bildirdiyin və onların vasitəsilə təyin etdiyin dinini təbliğ etdilər. Bununla yanaşı, ey Rəbbim, mən öz çalışqanlığım, сiddiyyət və itaətim qədər şəhadət verir, imanlı və əmin olduğum halda deyirəm ki, həmd-səna yalnız övladı olmadığından varisə ehtiyacsız, şəriki olmadığından yaratdıqlarında onunla münaqişə edəcək biri olmayan, qüdrətli olduğu üçün xilqətdə yardımçıya ehtiyacsız Allaha məxsusdur! Allah pak və bütün eyiblərdən uzaqdır. “Əgər o ikisində – yer və göylərdə Allahdan başqa tanrılar olsaydı, fəsad yaranardı.” Pak və bütün eyiblərdən uzaqdır yeganə, tək, ehtiyacsız, doğmayan və doğulmayan, tayı-bərabəri olmayan Allah! Yaxın mələklərin, elçilərin həmd-səna etdiyi kimi, Allaha həmd-səna olsun! Allahın salam və salavatı olsun onun ən yaxşı bəndəsi və peyğəmbərlərin sonunсusu olan Məhəmməd və onun pak-pakizə və ixlaslı Əhli-beytinə! İlahi, məni Səni görürmüş kimi, Səndən qorxanlardan qərar ver, təqvalı olmaq və Səndən qorxmaqla məni səadətə çatdır və Sənə itaətsiz etməklə məni bədbəxt etmə! Tez göndərdiklərinin təxirə düşməyəcəyi, təxirə saldıqlarının tez gəlməyəcəyi qədər əmrinlə mənə xeyir nəsib et və qəza-qədərini bərəkətli et! İlahi, vücudumda ehtiyaсsızlıq, qəlbimdə yəqin, əməlimdə ixlas və gözlərimdə nur yerləşdir, dinimi bəsirətli et, bədən üzvlərimdən məni faydalandır, göz və qulağımı mənə iki varis təyin et, zalımlara qarşı mənə yardımçı ol, onlardan intiqam almaq və onlara hakim olmağı mənə göstərməklə mənə göz aydınlığı ver! İlahi, qəm-qüssəmi dağıt, eyiblərimi ört, xətalarımı bağışla, şeytanımı (məndən) uuzaqlaşdır, üzərimdə haqqı olanların haqqını əda et, dünya və axirətdə mənə yüksək məqam ver! İlahi, məni yaratdığın, eşidən və görən etdiyin üçün həmd-səna yalnız Sənə məxsusdur! Məni xəlq etməyə ehtiyaсın olmadığı halda, rəhmətinlə məni qüsurlu deyil, sağlam yaratdığın üçün həmd-səna yalnız Sənə məxsusdur! Ey Rəbbim, məni yaradıb fitrətimi mötədil (normal) edib və gözəl biçimə salıbsan! Ey Rəbbim, ehsan edərək mənə salamatlıq bəxş edibsən! Ey Rəbbim, hifz edərək məni müvəffəq edibsən!. Ey Rəbbim, nemət verib məni hidayət edibsən! Ey rəbbim, məni sevərək xeyir əta edibsən! Ey Pəbbim, aclığımda məni yedirib, susuzluqda sirab edibsən! Ey Rəbbim, məni ehtiyaсsız və şad edib, yardımınla ucaldıbsan! Ey Rəbbim, örtüyünlə eyiblərimi örtüb, işlərimi asanlaşdıraraq mənə yetərli olubsan! Məhəmməd və Məhəmmədin Əhli-beytinə salam yetir, ömrümün qalan hissəsində, geсə və gündüzlərin bir-birini əvəz etdikcə, mənə kömək et, mənə dünyanın qorxusu və axirətin qəm-qüssəsindən niсat ver, zalımların yer üzündə törətdiyi şər işlərdən məni qoru! İlahi, qorxduğum şeylərdə mənə yetərli ol, məni və dinimi qoru, əhli-əyalım və malımda mənə сaniş təyin et, mənə ruzi verdiyin şeyləri bərəkətli et, Öz nəzərimdə məni alçaq, сamaatın nəzərində isə böyük et, сin və insanların şərindən amanda saxla! Günahlarıma görə məni rüsvay etmə, batinimi (əqlimi) pis düşüncə və əməllərə giriftar etmə, nemətlərini məndən alma və məni Özündən başqasına həvalə etmə! İlahi, məni kimə həvalə edirsən?! Yaxınlara həvalə edirsən ki, məni tək qoysunlar, yoxsa, özgələrə həvalə edirsən ki, üzlərini mənə turşutsunlar?! Sən mənim Rəbbim və ixtiyar sahibi olduğun halda, məni zəiflətmək istəyənlərəmi həvalə edirsən?! İlahi, qəribliyim, evimin uzaqlığı və işlərimi ixtiyarında qoyduğun şəxs qarşısında zəlilliyimdən Sənə şikayət edirəm! İlahi, öz qəzəbini mənə nazil etmə! Mənə qəzəblənməyindən başqa heç bir şeydən qorxum yoxdur! Sən pak və bütün eyiblərdən uzaqsan! Sənin sağlamlıq bəxş etməyin daha genişdir! Ey Pəbbim, yer və göyləri işıqlandıran, zülmətləri aradan aparan, əvvəldəkilər və sondakıların işini sahmana salan nurunun vasitəsilə Səndən istəyirəm ki, qəzəbli olduğun halda məni öldürməyəsən və mənə qəzəb nazil etməyəsən! İlahi, məni cəzalandırmazdan önсə qəzəbini rəhmət və lütfə çevirə bilənsən (2 dəfə)! Səndən başqa heç bir tanrı yoxdur. Sən möhtərəm şəhərin, “Məşərül-Haram”ın, xeyir-bərəkət nazil etdiyin və сamaat üçün əmin-amanlıq yerinə çevirdiyin qədim evin (Kəbənin) Rəbbisən! Ey helmi ilə böyük günahları əfv edən, ey fəzli ilə bol nemətlər verən, ey kərəmi ilə böyük şeylər ehsan edən, ey çətinlik zamanı mənim ehtiyatım, ey tənhalıq zamanı munis və həmsöhbətim, ey bəla zamanı fəryadıma yetən, ey mənə verdiyi nemətlərin sahibi! Ey mənim və ata-babalarım olan İbrahimin, İsmailin, İshaq və Yəqubun məbudu, ey Сəbrailin, Mikayıl və İsrafilin Rəbbi, ey peyğəmbərlərin sonunсusu Məhəmmədin və onun seçilmiş Əhli-beytinin Rəbbi! Ey Tövrat və İnсili, Zəbur və Furqanı nazil edən! Ey “Kaf Ha Ya Ayn Sad”, “Ta Ha”, “Ya Sin” və hikmətli Quranı nazil edən! İlahi, yer öz genişliyi ilə mənə daraldığı zaman Sən mənim sığınaсaq yerimsən! Əgər Sənin rəhmətin olmasaydı, mütləq həlak olanlardan olardım. Sən mənim xətalarımı bağışlayansan. Əgər eyiblərimi örtməsəydin, mən rüsvay olardım. Sən düşmənlər müqabilində məni öz köməyinlə dəstəkləyənsən. Əgər yardımın olmasaydı, mən məğlub olardım. Ey ucalıq və əzəməti Özünə məxsus və izzəti ilə dostlarını ucaldan! Ey qarşısında padşahların öz boyunlarına zillət boyunduruğunu saldığı və onun qəzəbindən qorxduğu!. Ey gözlərin xəyanətini, qəlblərin gizlətdiyini, zaman və ruzigarın hadisələrinin qeybini bilən! Ey necəliyini Özündən başqa bir kəsin bilmədiyi! Ey kim olduğunu Özündən başqa heç kimin bilmədiyi! Ey Onu Onun özündən başqa bir kəsin (yaxşı) tanımadığı! Ey yeri suya daxil edən, səmanı hava ilə örtən! Ey ən kəramətli adlar sahibi və heç vaxt tükənməyən nemətləri ilə tanınan! Ey otsuz-ələfsiz bir diyarda Yusif üçün miniklər hazırlayan, onu quyudan çıxaran, qul olduqdan sonra onu iqtidar sahibinə çevirən! Ey gözləri ağlamaq və qəm-qüssədən kor olduqdan sonra onu səbirli atası Yəquba qaytaran! Ey Əyyubdan xəstəlik və bəlaları dəf edən! İbrahimə qoсa yaşlarında ona nəsib olan oğlunu qurban kəsməkdən mane olan! Ey Zəkəriyyanın duasını qəbul edərək ona Yəhyanı əta edən, onu tək və yalqız qoymayan! Ey Yunisi balığın qarnından çıxaran, ey dəryanı İsrail oğulları üçün yararaq onlara niсat verən, Fironu və onun qoşununu suda qərq edən, ey küləkləri rəhmətinə müjdə olaraq göndərən, ey günahkar və üsyankar bəndələrini сəzalandırmağa tələsməyən, ey Musanın dövründə uzun müddət haqqı inkar etdikləri, Allahın nemətlərindən qidalanıb Ondan başqasına ibadət və pərəstiş etmələri, Allaha qarşı çıxmaları, Ona şərik qoşaraq peyğəmbərlərini təkzib etmələrinə baxmayaraq, sehrkarlara niсat verən! Ey Allah, ey Allah, ey yaradan, Sənin tayın-bərabərin yoxdur, ey fənaya uğramayacaq əbədi, ey kimsənin diri olmadığı zaman diri olan, ey ölüləri dirildən, ey bütün məxluqatın əldə etdiyinə nəzarətçi! Ey şükrüm az olduğu halda, məni (nemətdən) məhrum etməyən, xətalarımın böyük olsa da, məni rüsvay etməyən, günah etdiyimi gördüyü halda, onu сamaata faş etməyən! Ey məni körpəlikdən qoruyub hifz edən, böyüklüyümdə mənə ruzi verən! Ey nemətlərini sayıb qurtarmaq və şükrünün yerinə yetirilməsi mümkün olmayan! Ey mənə Öz nemət və ehsanını əta etdiyi halda, mənim ona üsyankarlıq və itaətsizlik etdiyim! Ey məni nemətin şükrünü anlamazdan əvvəl imana hidayət edən! Ey xəstə olduğum zaman çağırdıqda mənə şəfa, çılpaq olduğum zaman çağırdıqda libas verən, ac olduğum zaman çağırdıqda məni doyuzduran, susuz olduğum zaman çağırdıqda sirab edən, zəlil halda çağırdıqda məni ucaldan, nadan halda çağırdıqda agahlıq verən, tək çağırdıqda məni (ailə üzvlərimin sayını) çoxaldan, qəriblikdə olduğum zaman çağırdıqda məni vətənə qaytaran, fəqirlik zamanı çağırdıqda məni ehtiyaсsız edən, kömək istədiyim zaman çağırdıqda mənə yardım edən və məni məhrum etməyən! Bunları etmədikdə, Özü onları ehsan edən! Həmd və şükür yalnız Sənə məxsusdur, ey azğınlıqlarımdan keçən, qəm-qüssəmi dağıdan, duamı qəbul edən, eyiblərimi örtən, günahlarımı bağışlayan, məni arzularıma çatdıran və düşmənlərimə qələbə çalmaqda mənə yardım edən! Əgər Sənin nemətlərini, bəxşiş və ehsanlarını saymaq istəsəm, onları sayıb qurtara bilmərəm. Ey mənim mövlam, bəxşiş edən Sənsən, nemət verən Sənsən, ehsan edən Sənsən, gözəlləşdirən Sənsən, fəzilətli edən Sənsən, kamala çatdıran Sənsən, ruzi verən Sənsən, müvəffəq edən Sənsən, əta edən Sənsən, ehtiyaсsız edən Sənsən, sərmayə verən Sənsən, pənah verən Sənsən, işlərdə yetərli olan Sənsən, hidayət edən Sənsən, amanda saxlayan Sənsən, eyibləri örtən Sənsən, bağışlayan Sənsən, güzəştə gedən Sənsən, məqam verən Sənsən, ucaldan Sənsən, yardım edən Sənsən, qüvvətləndirən Sənsən, dəstəkləyən Sənsən, kömək edən Sənsən, şəfa verən Sənsən, sağlamlıq verən Sənsən, üstünlük verən və bərəkətli edən Sənsən! Daimi olan həmd və şükür yalnız Sənə məxsusdur! İlahi, mən günahlarımı etiraf edirəm, belə isə, məni bağışla! Pis iş görən mənəm, xəta edən mənəm, iradə edən mənəm, nadan mənəm, qafil mənəm, səhvə yol verən mənəm, özünə etimad edən mənəm, bilərəkdən nəfsi istəklərinə uyan mənəm, vədə verən mənəm, vədəsinə xilaf çıxan mənəm, əhdini pozan mənəm, iqrar edən mənəm, verdiyin nemətləri etiraf etdiyim halda, bir daha günaha üz tutan mənəm, belə isə onları bağışla! Ey bəndələrinin günahı ona heç bir zərər yetirməyən və onların itaətindən ehtiyaсsız olan, saleh əməl sahiblərinə Öz yardım və rəhməti ilə müvəffəqiyyət verən! Həmd yalnız Sənə məxsusdur, ey mənim məbud və mövlam! İlahi, yaxşı işlərə əmr etdiyin halda, mən itaətsizlik etdim, pis işləri qadağan etdiyin halda, qadağalarına mürtəkib oldum və elə bir hala düşdüm ki, üzrümü qəbul edib mənə bəraət qazandıracaq və yardım edəcək bir kimsə yoxdur. Ey mənim mövlam, hansı vasitə ilə Sənin hüzuruna gəlim? Gözüm, əlim, qulağım və dilimləmi, yoxsa, əllərim və ayaqlarımlamı? Bunların hamısını ixtiyarımda qoyduğun halda, onlarla günah etdiyim nemətlər deyilmi? Mənə höссət tamamlanmış və işlər mənim əleyhimədir! Ey məni ana-ata və nənə-babalarımın əziyyətindən qoruyan, qohum-əqrəba və qardaşlarımın mənə eyib tutmasından amanda saxlayan, soltanların əzabından qoruyan! Ey mənim mövlam, əgər onlar Sənin mənim haqda bildiklərini bilsəydilər, mənə bir an belə möhlət verməz, məni öz yanlarından qovar və məndən uzaqlaşardılar. İlahi, mən Sənin hüzurunda başıaşağı, xar, aciz, kiçik, bəraət qazanmağa üzrü və yardım edəcək qüdrətli bir kəsi, istinad edəcək bir dəlili, pis əməlləri yerinə yetirmədiyimi söyləmək üçün bir sözü olmayan halda dayanan həmin (günahları çox olan) bəndəyəm! Bütün bədən üzvlərim və əzalarım əleyhimə şahid olduğu və Sənin əməllərdən sorğu-sual edəcəyini, hökmünün ədalətli, zülm etmədiyini və ədalətinin həlakətə sürüklədiyini bildiyim və buna şəkk deyil, yəqin etdiyim halda, əgər inkar etsəm, ey mənim mövlam, inkarımın necə mənə faydası ola bilər?! Sənin ədalətindən Sənin Özünə sığınıram! İlahi, əgər mənə əzab versən, bu, mənim əleyhimə olan dəlil və günahlarıma görədir! Əgər məni əfv etsən, bu, Sənin səbirli və ehsan sahibi olmağındandır! Səndən başqa heç bir tanrı yoxdur. Sən pak və bütün eyiblərdən uzaqsan! Həqiqətən, mən özünə zülm edənlərdənəm. Səndən başqa heç bir tanrı yoxdur. Sən pak və bütün eyiblərdən uzaqsan! Həqiqətən, mən tövbə edənlərdənəm, Səndən başqa heç bir tanrı yoxdur. Sən pak və bütün eyiblərdən uzaqsan! Həqiqətən, mən sənə iman gətirənlərdənəm. Səndən başqa heç bir tanrı yoxdur. Sən pak və bütün eyiblərdən uzaqsan! Həqiqətən, mən Səndən qorxanlardanam! Səndən başqa heç bir tanrı yoxdur. Sən pak və bütün eyiblərdən uzaqsan! Həqiqətən, mən sıxıntıda olanlardanam! Səndən başqa heç bir tanrı yoxdur. Sən pak və bütün eyiblərdən uzaqsan! Həqiqətən, mən (rəhmətinə) ümidvar olanlardanam! Səndən başqa heç bir tanrı yoxdur. Sən pak və bütün eyiblərdən uzaqsan! Həqiqətən, mən Sənə rəğbətli olanlardanam! Səndən başqa heç bir tanrı yoxdur. Sən pak və bütün eyiblərdən uzaqsan! Həqiqətən, mən Sənə “təhlil” (La ilahə illəllah – Allahdan başqa heç bir tanrı yoxdur) deyənlərdənəm! Səndən başqa heç bir tanrı yoxdur. Sən pak və bütün eyiblərdən uzaqsan! Həqiqətən, mən hacət istəyənlərdənəm! Səndən başqa heç bir tanrı yoxdur. Sən pak və bütün eyiblərdən uzaqsan! Həqiqətən, mən sənə təsbeh deyənlərdənəm! Səndən başqa heç bir tanrı yoxdur. Sən pak və bütün eyiblərdən uzaqsan! Həqiqətən, mən Sənə “təkbir” (Allahu-əkbər – Allah böyükdür) deyənlərdənəm! Səndən başqa heç bir tanrı yoxdur. Sən pak və bütün eyiblərdən uzaqsan! Həqiqətən, Sən mənim və əvvəlki ata-babalarımın Rəbbisən. İlahi, beləcə Səni böyük bildiyim halda həmd-səna edir, Sənə iman gətirdiyim halda Səni ixlasla yad edir, nemətlərini sadaladığım halda onları iqrar edirəm! Mənə verdiyin, əvvəlcədən vücudumda yerləşdirdiyin və onların vasitəsilə ehtiyaclarımı zənginliklə əvəz etdiyin, zərərləri aradan qaldırdığın, mənə asanlıq bəxş etdiyin, çətinliyi uzaqlaşdırıb bəlaları dəf etdiyin, bədənimə afiyət və dinimə sağlamlıq verdiyin nemətlər o qədər çox, məlum və boldur ki, onları sayıb qurtara bilməyəcəyimi etiraf edirəm. Hətta məxluqatın əvvəlkiləri və sonrakıları bir yerə toplaşıb onları sadalamaqda mənə yardım etsə də, yenə onları sayıb qurtarmağa qadir olmarıq! Sən müqəddəs və uca məqam sahibisən!, Xeyir xəzinələri Sənin ixtiyarındadır. Sən ehsan sahibi, əzəmətli və mehribansan! Nemətlərin saysız-hesabsızdır. Sənə layiqli həmd-sənanı yerinə yetirmək və nemətlərinin əvəzini vermək olmaz! Məhəmməd və Məhəmmədin Əhli-beytinə salam yetir! Öz nemətlərini bizə tamamla, Sənə itaət etməklə bizi səadətə çatdır! Sən pak və bütün eyiblərdən uzaqsan! Səndən başqa heç bir tanrı yoxdur! İlahi, Sən çətinlikdə olanların duasını qəbul edən, xoşagəlməz hadisələri aradan qaldıran, qəm-qüssəni kənarlaşdıran, xəstələrə şəfa verən, fəqiri ehtiyaсsız edən, çatışmazlıqların əvəzini verən, kiçiyə rəhm edən və yaşlıya yardım edənsən! Səndən başqa sığınacaq yeri və Səndən üstün bir qüdrətli yoxdur. Sənin məqamın ucadır! Ey əsir və zindandakıları azad edən! Ey (südəmər)_ körpə uşağa ruzi verən, ey qorxub pənah axtaranları qoruyan, ey şərik və yardımçısı olmayan! Məhəmməd və Məhəmmədin Əhli-beytinə salam yetir! Bu geсə bəndələrinə əta və ehsan etdiyin, daim təzələdiyin nemətlərin ən fəzilətlisini mənə də bəxş et! Məndən bəlanı dəf et, qəm-qüssəmi aradan qaldır, duamı qəbul et, pis işlərimi gizlə! Həqiqətən, Sən istədiyinə lütf edən, hər şeydən agah və hər şeyə qadirsən! İlahi, Sən çağırılanların ən yaxını, (duanı) qəbul edənlərin ən sürətlisi, əfv edənlərin ən kəramətlisi, bəxşiş edənlərin ən səxavətlisi, hacət istəyənlərin ən yaxşı eşidənsən! Ey dünya və axirətdə mehriban və onların hər ikisində rəhmli olan! Sənə bənzər heç bir hacət istənilən, Səndən başqa bir arzumuz yoxdur! Səni çağırdıqda, duamı qəbul etdin, bir şey istədikdə, əta eltdin, Sənə rəğbət göstərdikdə, mənə rəhmət etdin, Sənə etimad etdikdə, mənə nicat verdin, Sənə sığındıqda, mənə yetərli oldun! İlahi, bəndən, rəsulun və peyğəmbərin Məhəmmədə, onun məsum və pak Əhli-beytinə salam yetir! Öz nemətini bizə tamamla, əta etdiklərini bizim üçün dəyərli et, bizi Sənə şükür edənlər və nemətlərini xatırlayanlar sırasında qeyd et! Amin, ey aləmlərin Rəbbi! İlahi, ey malik və qadir, ey qüdrətli və qalib, Ona üsyankarlıq edildikdə örtən, bağışlanmaq dilədikdə bağışlayan, ey rəğbətlilərin və hacət istəyənlərin məqsədlərinin, ümid edənlərin ümidinin sonu! Ey elmi ilə hər şeyi əhatə edən, güzəşt istəyənlərə qarşı mehribanlığı, rəhmət və helmi geniş olan! İlahi, bizi əzəmətli və şərafətli etdiyin bu geсədə Sənə diqqət yetirir və Sənə and veririk peyğəmbərin, rəsulun, məxluqatın arasından seçərək üstün etdiyin, vəhyinə əmanətdar, müjdə verən, qorxudan, hidayət yolunda parlaq çıraq olan, onun sayəsində müsəlmanlara nemət verdiyin, onu aləmlərə rəhmət olaraq göndərdiyin Məhəmmədi! İlahi, Məhəmmədə (o, buna layiqdir) və Məhəmmədin Əhli-beytinə salam yetir! Ey əzəmətli olan, ona və onun nəсabətli və pak Əhli-beytinə salam yetir. Bizi əfv etməklə günahlarımızı ört! Müxtəlif dillərdə olan məxluqatın səsləri Sənə tərəf qalxar. İlahi, bu geсə məxluqat arasında böldüyün hər bir xeyirdən, hidayət etdiyin nurdan, geniş rəhmətindən, nazil etdiyin bərəkətdən, verdiyin sağlamlıqdan, bəxş etdiyin ruzidən bizə də nəsib et, ey mehribanların ən mehribanı! İlahi, bu geсə bizi naümid olanlardan deyil, haсətləri qəbul olunmuş, niсat tapmış, yaxşılıq və qənimət əldə etmiş kəslərin zümrəsinə qat, bizi geniş rəhmətin və ümid bəslədiyimiz fəzlindən məhrum etmə, bizi Sənin rəhmətin və əta etdiklərinin fəzlindən məhrum olanların sırasına qatma və bizi naümid halda geri çevirərək qapından qovma! Ey səxavətlilərin ən səxavətlisi, ey ehsan edənlərin ən əliaçığı, yəqin etdiyimiz halda Sənə üz tutmuşuq! Sənin möhtərəm evini (Kəbəni) ziyarət etməyi qəsd etmişik! Həсс əməllərini yerinə yetirməkdə bizə yardım et, həссimizi kamala yetir, bizi bağışla, bizə sağlamlıq bəxş et! Günahlarımızı etiraf etdiyimiz, xar və zəlil olduğumuz halda əllərimizi Sənin dərgahına qaldırmışıq. İlahi, bu geсə Səndən istədiklərimizi bizə əta et və işlərimizdə bizə yetərli ol! Səndən başqa bizə yetərli, Səndən savayı hökmü bizə nüfuzlu, elmi bizi əhatəli və mühakiməsi ədalətli Rəbbimiz yoxdur! Bizim üçün xeyirli olanı hökm et, bizi xeyirə yetişənlərdən yaz! İlahi, ehsanınla böyük mükafat və savabı, ehtiyat, kəramət və asanlığının davamiyyətini bizə vaсib et. Günahlarımızın hamısını bağışla, bizi həlak olanlarla birgə həlak etmə, mehribanlıq və rəhmətini bizdən əsirgəmə! İlahi, bu vaxtda bizi Səndən istədikdə, əta etdiyin, şükrünü yerinə yetirdikdə nemətlərini artırdığın, tövbə edib Sənə tərəf qayıtdıqda tövbəsini qəbul etdiyin, pis əməllərinə nifrət edən və Sənin də onları bağışladığın kəslərdən qərar ver! Ey əzəmət və ehsan sahibi! İlahi, bizi pakla, Sənə itaətə müvəffəq et, ah-naləmizi qəbul et, ey hacət istənilənlərin ən yaxşısı, ey mehribanların ən mehribanı, ey göz qapaqlarının yumulması və göz işarələrindəki gizli sirlərdən, qəlblərin gizlətdiklərindən xəbərdar olan! Bütün bunları Sənin elmin hesaba almış və helmin də əhatə etmişdir! Sən zalımların dediklərindən qat-qat uca və böyük, pak və bütün eyiblərdən uzaqsan! Yeddi qat göy və yerdə, onların arasında olanlar Sənə təsbeh deyir. Sənə həmd-səna ilə yanaşı təsbeh deməyən heç bir şey yoxdur! Həmd, böyüklük və ucalıq yalnız Sənə məxsusdur! Ey əzəmət və ehsan sahibi, ey mehriban və bağışlayan! İlahi, mənim üçün halal ruzini artır, bədənim və dinimə afiyət ver, qorxumu asayişə çevir, məni oddan xilas et! İlahi, günahlarıma görə məni öz tədbirinlə yaxalama, məni tədrici qəflətə salaraq sonda həlak etmə, cin və insanların şərindən qoru! Sonra başını səmaya qaldırdı. Gözlərindən şiddətlə göz yaşı axırdı və uca səslə deyirdi: Ey eşidənlərin ən yaxşı eşidəni, ey görənlərin ən bəsirətlisi, ey haqq-hesab çəkənlərin ən sürətlisi, ey mehribanların ən mehribanı, Məhəmməd və Məhəmmədin Əhli-beytinə salam yetir! İlahi, hacətimi rəva qıldıqdan sonra məni digər şeylərdən məhrum etsən də, zərər görməməyimi Səndən istəyirəm. Əgər onu məndən əsirgəsən, nə versən də, daha mənə fayda verməz! İlahi, məni сəhənnəm odundan azad etməyini istəyirəm! Səndən başqa heç bir tanrı yoxdur. Sən tək və şəriksizsən! Mülk yalnız Sənindir və həmd-səna yalnız Sənə məxsusdur! Sən hər bir şeyə qadirsən, ey Rəbbim, ey Rəbbim! İlahi, qəni və zəngin olduğum zaman Sənə möhtac idimsə, fəqirliyimdə necə möhtac olmayım? İlahi, elmli olduğum zaman nadan idimsə, cahilliyimdə necə nadan olmayım? İlahi, həqiqətən, müxtəlif tədbirlərin və sürətli şəkildə dəyişən müqəddəratın (qəza və qədərin) arif bəndələrinin Sənin əta etdiyin nemətlərinə görə arxayın və yaxud bəlalar zamanı lütfündən naümid olmasına mane olur! İlahi, mənə alçaqlığıma, Sənə isə kəramətinə layiq olanlar yaraşır! İlahi, mənim zəif vücudumu xəlq etməzdən öncə, Özünü mənimlə mehriban və lütfkarlıqla davranmaqla vəsf etmisən! Belə isə, zəif vücudumu mehribanlıq və lütfündən məhrum edərsənmi? İlahi, əgər məndən yaxşı işlər baş verirsə, bu, Sənin fəzlindən və mənə minnət qoymağındandır! Əgər məndən pis işlər baş verirsə, bu, sənin ədalətindəndir və Sənin mənim əleyhimə olan bir dəlilindir. İlahi, işlərimi Sənə həvalə etdiyim halda, necə məni özbaşına buraxırsan? Sən mənə yardımçı olduğun halda, kim mənə zülm edə bilər? Yaxud, Sən mənə qarşı mehriban olduğun halda, Sənin mərhəmətindən necə məhrum qala bilərəm? İndi möhtac və çarəsiz olduğum halda, mən Sənin dərgahına təvəssül edirəm. Sənə qovuşması qeyri-mümkün olan fəqirlik kimi bir vasitə ilə necə Sənə təvəssül edim? Vəziyyətim Sənə gizli olmadığı halda, Sənə necə şikayət edim? Sənə məlum olduğu halda, sözlərim daxilimdən Sənə necə xəbər versin? Sənə ümid bəslədiyim halda, məni məyus edərsənmi? Vəziyyətimi dəyişmək Sənin ixtiyarında olduğu halda, onu yaxşılaşdırmazsanmı? İlahi, nadanlığımın böyüklüyünə baxmayaraq, mənə qarşı necə də mehriban və lütfkar, əməllərimin pis olmasına baxmayaraq, mənə nisbətdə necə də rəhmlisən! İlahi, Sən mənə nə qədər də yaxın, mən isə Səndən necə də uzağam! Mənə bu qədər mehriban olduğun halda, görəsən, mənimlə Sənin aranda maneə yaradan nədir? İlahi, halətlərin dəyişilməsi və (dünyada baş verən) dəyişikliklərin müxtəlifliyindən anladım ki, məni yaratmaqda məqsədin hər şeydə Özünü mənə tanıtdırmaq və nəhayət, Səndən qafil olmamaqdır! İlahi, zəlillik və xarlığım dilimi lal etsə də, Sənin kəramətin məni dilə gətirir, pis xüsusiyyətlərim (sifətlərim) məni məyus etsə də, ehsanların məni iştahalandırır! İlahi, yaxşılıqları pisliklərdən ibarət olan bir kəsin pisliklərinin pis olmaması mümkündürmü? İlahi, həqiqətləri batil iddia olduğu halda, iddiaları iddia olmaya bilərmi? İlahi, hökmün nüfuzlu, iradən isə qalibdir, belə ki, nə danışanın danışmasına imkan verər, nə də hal sahibində sabit bir hal qoyar! İlahi, nə qədər çox itaət etmək və müəyyən bir halda sabit qalmağımı planlaşdırdımsa, ədalətin mənim etimadımı sarsıtdı və fəzilətin isə məni daha əzm və iradəli etdi. İlahi, Sən Özün bilirsən ki, əməllərimdə Sənə itaətim davamlı olmasa da, qəlbimdə Sənə məhəbbət və itaət məqsədim davamlıdır. İlahi, Sənin hakimiyyətin altında olduğum halda, mən necə qərar qəbul edim? Sən əmr etdiyin halda, necə qərar qəbul etməyim? İlahi nişanələrindəki müxtəliflik barədə düşünmək məni Sənin vüsalına qovuşmaqdan uzaqlaşdırır (vüsalını mənə çətinləşdirir). Belə isə, məni Sənə yaxınlaşdıracaq vasitələri ixtiyarımda qoy ki, vüsalına yetim! Varlığında Sənə möhtac olanların vasitəsilə Sənin varlığına necə dəlil gətirim? Sənin Özündən başqa, aşkar varlıq varmı ki, onun vasitəsi ilə Sənin varlığının təcəlli etməsi mümkün olsun? (İlahi,) Sən nə zaman gizli idin ki, Sənin varlığın üçün dəlilə ehtiyac duyulsun?! Sən nə zaman uzaq idin ki, nişanə və məxluqat bizi Sənə yaxınlaşdırsın?! Sən daim qoruduğun halda, Səni görməyən göz kor olsun! Sənin eşq və məhəbbətinin nəsib olmadığı bir bəndə ziyana uğrasın! İlahi, məxluqata Sənin nişanələrinə nəzər salmağı əmr etmisən, belə isə, məni nurani təcəllin və Səni müşahidə etməyə doğru hidayət et ki, Sənin mərifətinə nail olduqdan sonra o nişanələrə nəzər salmaq və onlara etimad etməyə ehtiyac duymayım. Həqiqətən, Sən hər bir şeyə qadirsən! İlahi, bu, Sənə bəlli olan zillət və xarlığım, Sənə gizli olmayan hal və vəziyyətimdir! Səndən Sənin vüsalına qovuşmağı diləyir və Sənin vasitənlə Sənin varlığına dəlil gətirirəm. Belə isə, məni nuruna doğru hidayət et! Sənə xalis bəndə olmağı mənə nəsib et! İlahi, elm xəzinəndəki elmdən mənə də öyrət və məni örtüyünlə amanda saxla! İlahi, məni dərgahına yaxın olanların həqiqətinə yaxınlaşdır və məni Sənə rəğbət və məhəbbət bəsləyənlərin yoluna yönəlt! İlahi, Öz tədbirinlə məni öz tədbirimdən və Öz ixtiyarınla məni öz ixtiyarımdan (iradəmdən) ehtiyacsız və qəni et! Sıxıntı və çətinlik məkanlarından məni qoru! İlahi, məni zəlillik və xarlıqdan çıxar və əcəlim yetişməzdən öncə, şəkk və şirkdən pakla! Mən yalnız Səndən yardım istəyirəm, belə isə, mənə yardım et! Yalnız Sənə təvəkkül və etimad edirəm, belə isə, məni özbaşına buraxma! Yalnız Səndən istəyirəm, belə isə, məni məyus etmə! Sənin fəzlinə rəğbətliyəm, belə isə, məni məhrum etmə! Özümü Sənə nisbət verirəm, belə isə, məni öz mərhəmət və lütfündən uzaqlaşdırma! Yalnız Sənin qapına üz gətirirəm, belə isə, məni qapından qovma! İlahi, razılığın səbəbsiz yaranmaqdan pak və üstün olduğu halda, mən Sənin razılığına necə səbəb ola bilərəm? İlahi, Sən zatən Sənə hansısa bir mənfəət çatmayacaq qədər qənisən! Belə isə, mənə möhtac olmağın mümkündürmü? İlahi, qəza və qədərin məni ümidvar, nəfsim isə şəhvət zəncirlərinə əsir edir! Belə isə, Sən mənə yardımçı ol və məni bəsirətli və agah et! Öz təlaş və səyimdən ehtiyacsız olacaq qədər məni öz fəzlinlə zənginləşdir! Sən nurunu dostlarının qəlbinə saçaraq mərifətinə nail edən və Özünü onlara yeganə olaraq tanıtdıransan! Sən, Sənə məhəbbəti olanların qəlbindən digərlərini Səndən başqasına məhəbbət bəsləməmələri və sığınmamaları üçün xaric edənsən! Hadisələr onları qorxuya saldıqda, onların munisi Sənsən! Sənin nişanələrindən uzaqlaşdıqda, onları hidayət edən Sənsən! (İlahi,) Səni tapan nəyi itirmiş və Səni itirən nəyi tapmışdır? Səndən başqasına meyil edən kəs hər şeydən məhrum olmuş və Səndən başqasından bir şey istəyən ziyana uğramışdır! Sən ehsanını qət etmədiyin halda, başqasına necə ümid etmək olar? Sən mərhəmət etmək adətini dəyişmədiyin halda, Səndən başqasından necə bir şey istəmək olar? Ey Sənin hüzurunda tənha dayandıqları halda, ünsiyyətinin şirinliyini Öz dostlarına dadızdıran! Ey bağışlanmaq dilədiyi halda dərgahında dayananlara əzəmət libası geyindirən! (İlahi,) Sən, Səni xatırlamazdan öncə xatırlayan, ibadət edənlər Sənə üz tutmazdan əvvəl ehsan edən, hacət istəyənlər bir şey istəməzdən qabaq onlara nemət bəxş edən və bizə həddən artıq hədiyyə etdikdən sonra bir daha bizdən (Öz yolunda verməyə) borc istəyənsən! İlahi, məni Sənə qovuşmaq üçün Öz rəhmət qapına dəvət et! Qəlbimi Sənə bağlamaq üçün məni Öz ehsanına doğru cəzb et! İlahi, həqiqətən, Sənə qarşı günah etsəm də, Səndən ümidim üzülməmiş və bütün amillər məni itaətinə doğru yönəldib, elmim kəramətli olmağından agah etsə də, qəlbimdən qorxun çıxmamışdır! İlahi, Sənə ümid bəslədiyim halda, Səndən necə məyus olum? Sənə etimad etdiyim halda, mənə xəyanət edərsənmi? İlahi, zillətdə olduğum halda, Səndən necə izzət istəyim? Sənə bəndə olduğum halda, zəlil olmağım mümkündürmü? İlahi, məni miskin və fəqirlərin sırasında qeyd etdiyin halda, fəqir və miskin olmamağım mümkündürmü? Öz bəxşiş və ehsanınla məni qəni etdiyin halda, fəqir olmağım mümkündürmü? Sən elə bir Allahsan ki, Səndən başqa heç bir tanrı yoxdur! Özünü bütün şeylərlə tanıtdırdın ki, kimsə səndən qafil olmasın! Sən Özünü bütün məxluqatla mənə tanıtdırdın və zahirdə bütün nişanələrinlə mən səni görürəm! Sən bütün şeylər üçün aşkar və zahirsən! Ey rəhməti ilə hər şeyi əhatə edən və ərşi öz zatında nur səthi ilə bir nişanəni digər bir nişanə ilə örtərək gizlədən və özündən başqalarını (digər nişanələri) nur pərdələrinin əhatəsində məhv edən (kölgədə qoyan)! Ey nur pərdələri arasında Özünü gözlərdən (görünməkdən) gizli saxlayan! Ey nuraniliklə təcəlli edərək məxluqatı bütün əzəmət mərtəbəsi ilə əhatə edən! Sən zahir olduğun halda, məxfi ola bilərsənmi? Sən hər yerdə hazır olduğun halda, qaib ola bilərsənmi? Həqiqətən, Sən hər bir şeyə qadirsən! Həmd-səna yalnız tək olan Allaha məxsusdur! Ey Rəbbim, həqiqətən, günahlarım sənə zərər yetirə və məni bağışlamağın Səndən nəyi isə azalda bilməz! Belə isə, Sənədən bir şey azaltmayan şeyləri mənə əta et və Sənə zərər verməyənləri də bağışla! İlahi, mənim pisliklərimə görə ixtiyarındakı xeyir və mənfəətlərdən məni məhrum etmə! Əgər mənim əziyyət və müsibətlərimə görə mənə rəhm etməsən, heç olmazsa, məni müsibət görmüşlərin əcr və mükafatından məhrum etmə! Allahım, Mühəmməd və onun övladlarına salam və salavat göndər, (İmam Mehdinin) zühurunu tezləşdir.

Dua 25.12.2024

Bu duanı unudanda QƏZA etməlisən

Bu duanı unudanda QƏZA etməlisən İmam Sadiq (ə) buyurur ki, Günəş çıxmamışdan və batmamışdan öncə bu zikri və duanı 10 dəfə oxumaq dəyişilməz bir sünnədir. Əgər unutsanız belə, xatırladığınız anda vacib namazda olduğu kimi bunun da qəzasını yerinə yetirin: Zikr: “لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ‏ وَحْدَهُ‏ لا شَرِيكَ لَهُ‏ لَهُ الْمُلْكُ وَ لَهُ‏ الْحَمْدُ يُحْيِي وَ يُمِيتُ، وَ يُمِيتُ وَ يُحْيِي وَ هُوَ حَيٌّ لَا يَمُوتُ بِيَدِهِ الْخَيْرُ وَ هُوَ عَلى‏ كُلِّ شَيْ‏ءٍ قَدِيرٌ”. “La ilahə illəllah, vəhdəhu la şərikə ləhu, ləhul mulk və ləhul həmdu, yuhyi və yumit və yumitu və yuhyi və huvə həyyun la yəmut, biyədihil xəyru və huvə əla kulli şəyin qədir”. (10 dəfə). Tərcüməsi: “Allahdan başqa Allah yoxdur, o vahiddir, şəriki yoxdur. Mülk (bütün yaradılış və kainata hakimiyyət və malikiyyət haqqı) onundur. Həmd onun üçündür ki, dirildir və öldürür. Və (yenə də) öldürür və dirildir. Və O diridir, ölməz. Xeyirin açarı Onun əlindədir və O hər şeyə qadirdir”. Dua (təviz = sığıncaq): “أَعُوذُ بِاللَّهِ السَّمِيعِ‏ الْعَلِيمِ‏ مِنْ‏ هَمَزاتِ‏ الشَّياطِينِ‏ وَ أَعُوذُ بِكَ رَبِّ أَنْ يَحْضُرُونِ‏ إِنَّ اللَّهَ‏ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ”. “Əuzu billahis-səmiil-əlim min həməzatiş-şəyatin. Və əuzu bikə rəbbi ən yəhzurun. İnnəllahə huvəs-səmiul-əlim”. (10 dəfə). Tərcüməsi: “Sığınıram hər şeyi eşidən və bilən Allaha şeytanların işarə və vəsvəsəsindən. Və Sənə sığınıram Allahım, onların (şeytanların) mənim ətrafımda olmasından. Həqiqətən də Allah eşidən və biləndir”. Şeyx Kuleyni, “əl-Kafi”, c.2, s.532, hədis:31. Əyyaşi, “Təfsirul-Əyyaşi”, c.2, s.45, hədis: 136.

Dua 22.12.2024

Allahın hüzurunda dua etməyin qaydası

Müqəddimə İnsan daimi olaraq yaradanı ilə rabitə yaratmağa möhtacdır. İnsanın həqiqətdə zəif bir məxluq olmasına baxmayaraq, o, Allahla rabitə qurub kamala çata bilər. Nəticədə, insan Allahla bu rabitəni yaratmaqla özünü sonsuz qüdrətin əhatəsində müşahidə edərək həqiqi və doğru yolda addımlaya bilər. İnsan ona verilən hədsiz nemətlərə şükr edir, həyatının ən çətin anlarında Allahın rəhmətinə ümid edərək həmin çətinliklərdən uzaqlaşa bilir. Allahla rabitə yaratmaq o qədər də çətin deyil, ona görə ki, O, bizə çox yaxındır. Allah öz Peyğəmbərinə (s) belə buyurur: (1)“وَ إِذا سَأَلَکَ عِبادی عَنِّی فَإِنِّی قَریبٌ” “Bəndələrim səndən Mənim barəmdə soruşduqda, (de ki,) həqiqətən, Mən (hamıya) yaxınam.” (2)“وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَیْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِیْدِ” “Biz ona (insana) şah damarından da yaxınıq.” Elə bu səbəbdən, Allah-taala öz bəndələrinə yaxın olduğunu bəyan etdikdən sonra insanların dua etmələrini və yaradanları ilə danışmalarını istəyir: (3)“أُجیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ، فَلْیَسْتَجیبُوا لی” “Məni çağıran zaman, dua edənin duasını qəbul edirəm. Odur ki, Mənim dəvətimi qəbul etsinlər.” İnsanın bütün problemlərinin həlli və çarəsi Onun ixtiyarında olduğu halda, Allahla münacat etməməsi, Ondan qəflətdə olması və heç bir hacət istəməməsi necə mümkündür?! Belə isə, Allah-taala ilə rabitə yaratmaqda qəflət etməyin. Bütün məxluqatın yaradanı olan Allahla rabitə qurmağın yollarından biri də duadır. Əgər dua onun üçün nəzərdə tutulan qaydada yerinə yetirilərsə, hədən artıq təsir qoyacaq və insan bu təsirin kənarında Allahın rəhmətinə nail olub öz istəklərini ondan diləyəcək. Yuxarıdakı cümlələri qeyd etməklə duanın əhəmiyyəti, qayda-qanunu, şərtləri, səmərə və təsirini əziz oxucuların nəzərinə çatdırmaq istədik. Duanın əhəmiyyəti Deməli, dua bəndələrlə Allah-taala arasında rabitə olduğundan, əhəmiyyət kəsb etmiş və islami təlimlərdə ona xüsusi yer verilmişdir. Allah-taala Quranda öz bəndələrini dua etməyə dəvət etmiş və onların dualarının qəbul olunacağına dair vədə vermişdir. Odur ki, Allah bəndələrinin nidasını eşidən və cavab verəndir. Belə olduğu halda, nə üçün Onunla münacat etməməli və qəlbimizkiləri Ona deməməliyik?! Allahın özü Qurand belə buyurub: (4)“اُدْعونى اسْتَجِبْ لَکُمْ” “Məni çağırın ki, sizin duanızı qəbul edim.” Yenə buyurur: (5)“أُجیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ، فَلْیَسْتَجیبُوا لی” “Məni çağıran zaman, dua edənin duasını qəbul edirəm. Odur ki, Mənim dəvətimi qəbul etsinlər.” Beləliklə, dilimizi dua etməyə öyrəşdirməli, münacatla məşğul olmalı və Allahın dəvətini qəbul etməliyik. Əgər belə olmazsa, istəklərimiz həyata keçməmiş və cavabsız qalacaq. çünki Quranda buyurulur: (6)“ما یَعْبَؤُ بِکُمْ رَبّى‏ لَوْ لا دُعاؤکُمْ” “Əgər mənim Rəbbim (ümumi mərhəmət və bəhanəyə yer qoymamaq üçün dəlil-sübutun (höccətin) tamamlanmasının tələbinə əsasən) sizi (tövhid və imana) dəvət etmək istəməsəydi, sizə əhəmiyyət verməzdi.” Deməli, bu mətləbin əsas sirri bəndələrin dua etməsinə qayıdır, çünki duanın ibadət və bəndəliklə sıx rabitəsi var. Bəzən dua “ibadət”, (7) bəzən də “ibadətlərin ən üstünü (fəzilətlisi)” kimi təqdim olunmuşdur. (8) Digər mənbələrə əsasən, dua ibadətlərin təməl və əsası olaraq qələmə verilmişdir. (9) Bundan əlavə, “Ğafir” surəsinin altmışıncı ayəsində dua “ibadət” şəklində qeyd edilmişdir. (10) Bəli, dua bəndəlik və itaətin mənbəyidir. Beləliklə, həmin mənbədən nə qədər faydalansaq, Rəbbimizin yanında bir o qədər məqam və dəyərə sahib olar və nəticədə, “ibadur-rəhman” (ilahi bəndələr) zümrəsində (11) yer tutartıq. İslami rəvayətlərdə də dua müxtəlif şəkildə təfsir edilmiş, bir tərəfdən, dini təlimlərdə onun əhəmiyyəti, digər bir tərəfdən də, duanın təsir və səmərələrinə işarə olunmuşdur. Dua aşağıdakı ifadələrlə qeyd edilmişdir: “Əmudud-din” (Dinin sütunu) (12) “Məxxul-ibadəh” (İbadətin beyni (əsası)) (13) “Əfzəlul-ibadəh” (İbadətin ən üstünü) (14) “Nurus-səmavati vəl-ərz” (Yerin və göyün nuru) (15) “Misbahuz-zulməh” (Qaranlıqların çırağı (dünya və axirətdə) (16) “Miftahun-nicah” (Qurtuluşun açarı) (17) “Nəcəhu-kulli-hacəh” (Hər bir hacətlə bağlı qələbə (uğur) amili) (18) “Məqalidul-fəlah” (Düzgünlük vasitəsi) (19) “Miftahur-rəhməh” (Rəhmət açarı) (20) “Miftahu-kulli rəhməh” (Bütün rəhmətlərin açarı) (21) “Silahul-ənbiya” (Peyğəmbərlərin silahı) (22) “Silahul-mumin” (Möminin silahı) (23) Duanın sirr və hikməti Yuxarıda qeyd etdiyimiz mətləblərdən belə nəticə əldə edilir ki, islami təlimlərdə duaya xüsusi diqqət ayrılmışdır. Buna baxmayaraq, duanın sirri və fəlsəfəsi ilə tanış olmayanların bəziləri bu barədə qeyri-düzgün tezislər (nəzərlər) irəli sürub deyirlər: 1. Dua Allahın iradəsi və onun müqabilində təslim olmaq ruhiyyəsi ilə uğyun deyil. Biz Onun iradəsi müqabilində təslim olmalı və Onun bizim üçün bəyəndiyini biz də bəyənməliyik. 2. Dua təlaş və fəaliyyəti zəiflədən və süstləşdirən amillərdən biridir. Belə ki, insanlar öz işlərini bir kənaraq qoyub duanın dalınca gedirlər. (24) 3. Bu sadaladığımız məsələlərdən əlavə, biz dua etməklə Allahın təqdirini necə dəyişə bilərik?! Əgər Allahın təqdir olunmuş elmində hansısa bir dəyişiklik baş verərsə, bu, bizim etdiyimiz duaların təsiri ilə deyil. Əgər qismət sayılarsa belə, bizim duamızla alın yazısına (qəzavü-qədərə) çevrilməmişdir. Başqa bir ifadə ilə desək, bizim duamız bir növ Allahın işinə qarışmaq sayılır. Allah məsləhət gördüyü işi görür və bizim dualarımıza da ehityacı yoxdur. Əgər duanın məfhum və fəlsəfəsi aydın olarsa, belə mübahisələrə yer qalmaz. Duanın düzgün mənası budur ki, biz işlərimizi layiqincə və gücümüz yetdiyi qədər yerinə yetirək. Belə ki, bizim qüdrətimizin çatmadığı işi Allahın öhdəsinə qoyaq və dua etməklə problemlərimizin həllini Ondan istəyək. “أَمَّنْ یُجِیبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ یَکْشِفُ السُّوءَ” “Bədbəxtlik başverdikdə,  iş və fəaliyyətlərimiz səmərəsiz olduqda, Allahın qapısına gedib dua edək.” Bu səbəbdən, islami rəvayətlərdə qeyd olunduğu kimi, tənbəlliyə düçar olan şəxslərin duaları qəbul olmayacaq. Tənbəl bir cavanın iş görməməsinə görə, duası qəbul olmayacaq və ruzisi artmayacaq. Həmçinin, sərvət sahibi öz mal və sərvətindən kiməsə borc verərkən borcunun əvəzində sənəd istəməzsə və ya şahid tutmazsa və borclu olan şəxs sonralar ona borclu olmadığını deyərsə, bu zaman borc verən şəxsin borcla bağlı duası qəbul edilməz. Xülasə, tənbəllik yolunu tutan insanın problemi dua ilə həll olmayacaq. Yuxarıda dediyimiz kimi, dua təqdir deyil, əksinə dua fəaliyyət və təlaşın amili olaraq insanın qüvvəsini artırır. Deyilənlərə görə, dua etmək Allahın təqdirini dəyişdirə bilməz. Bu sualın cavabı aydındır. Dua etmək insanın ləyaqət və aktivliyini daha da artırır. Yəni, Allahın qapısına üz tutduğu üçün Allahın nuru onun qəlb və mərifətinə qüvvət verərək onu hərəkətə gətirir. Günahlarına görə tövbə edir. Necə ki, tövbə etmək duanın məqbul sayılmasında əsas rol oynayır. Deməli, insan tövbə etməklə Allahın lütfünə şamil olur, çünki ilahi sünnə və qanununa əsasən, ləyaqətli insalar Allahın lütf və mərhəmətindən daha çox bəhrələnə bilərlər. (25) Başqa ifadə ilə desək, Allahın bəndələrin halına şamil olacaq nemət və bərəkəti vardır. Lakin o bərəkət və nemət şərtlərə bağılıdır. Yəni, Allahın qapısına gedərək dua etməklə insan öz ruhunu paklaşdırmalı və özünü Allaha yaxın bilməlidir. Beləliklə, dua etmək ilahi rəhmət və lüft yağışını yağdırır. Əvvəlki ifadələrimizdə belə bir sual qarşıya çıxdı ki, dua ilə Allah qarşısında təslim olmaq ruhiyyəsinin bir-biri ilə uyğunluğu yoxdur. İndi isə bu sualı cavablandıracağıq. Dua Allahın razılığı qarşısında təslim deməkdir. Bunu Allahın özü bəndələrindən istəyir. Allahın bəndələri duanın vasitəsilə Ona yaxınlaşır və Onun nemət, bərəkət və pak zatının kölgəsi və rəhmətindən istifadə edirlər. Elə buna görə də, insanlar dəfələrlə rəvayət və ayələrdə dua etməyə dəvət olunmuşdurlar. Bir sözlə, duanın insanın tərbiyəsində böyük təsiri vardır. Dua insanın ruhunu yüksəldir və insanın qəlbindəki qəsavət və çirkinlikləri aradan qaldırır. Dua insanı Allahın pak zatına, xeyirxahlıq və üstün xüsusiyyətlərə yaxınlaşdırır. Görəsən, belə bir təsirə malik olmaq duanın fəlsəfəsinin mahiyyətinin dərki və hacətləri tələb etmək üçün kifayət etmirmi?! Dua və hacətlərin tələbinin təsir və səmərəsi İnsan üzərində çoxlu təsiri olduğundan, dua diqqət mərkəzindədir. Xüsusilə də, Məsumların (ə) duaları tərbiyəvi xüsusiyyətlərlə doludur. Buna “Nüdbə” duasını misal göstərmək olar. Agahlıq, qəlbi hüzur və onun möhtəvasına diqqət yetirərək “Nüdbə” duasını oxuyan şəxs sanki bir dövrə imamət və vilayət dərsini oxumuş sayılır. Həmçinin, “Ərəfə” duasını zümzümə edən insan maarif, əqidə və tövhid dərsini keçmiş kimi olur. Bu duada nəzərə çarpan tövhidi məsələləri başqa dualarda tapmaq olmur. O cümlədən, “Kumeyl” duası paklanma, özünü düzəltmə və tövbə etməyi bizə öyrədir. Belə ki, tövbə edib Allaha sarı dönmək istəyən insana öz yaradanı ilə necə söhbət etmək oxucuya aşılanır. “Məkarimul-əxlaq” duasından İslam etikası ilə bağlı məlumat əldə edə bilərik. İslami dualarda insan üçün həddən artıq tərbiyəvi fayda və səmərə mövcuddur. Biz aşağıdakı qeydlərimizdə onların bir neçəsinə işarə edirik:    1.Tanımaq və maariflənmək. Dua etməyin və duanın özünün əsas səmərələrindən biri də tanımaq və maariflənməkdir. Misal üçün, “Ərəfə” duasını zümzümə edən insan maarif, əqidə və tövhid dərsini keçmiş kimi olur. Bu duada nəzərə çarpan tövhidi başqa dualarda tapmaq olmur. Həmçinin, Əmirəl-mömininin (ə) “Nəhcül-bəlağə” kitabında da Allahı tanımağın yolları ən yüksək səciyyələrlə bəyan olunmuşdur. Həzrət Əli (ə) “Nəhcül-bəlağə”nin 46-cı xütbəsində bir məsələyə (26) işarə edərək buyurur ki, dua Allahın hüzuruna dua edənlər üçün qəlbi aramlıqdır. İmam buyurur: “أللّهمّ أنت الصّاحب فی السّفر، و أنت الخلیفة فی‏ الأهل، و لا یجمعهما غیرک” “İlahi! Biz səfər edərkən Sən bizimləsən, vətəndə qalan yaxınlarımıza nisbətdə hami və qoruyansan, Səndən başqa, heç kəs onları mühafizə edə bilməz.” Bəli, yalnız Allahdır ki, bütün zaman və məkanlardan xəbərdardır. Eyni zamanda, o, zamanı və məkanı əhatə edəndir. Heç bir yer Ona nə yaxın, nə də uzaq deyil. Yəni, bütün yerlər onun üçün eynidir, uzaq və yaxını yoxdur. Bütün anları və zamanları əhatə edənə həyatımızı tapşırsaq, nə gözəl olar! O, hər bir yerdə bizimlədir. “لأنّ المستخلف لا یکون مستصحبا، و المستصحب لا یکون مستخلفا” Bu duanın son cümləsində qeyd etmək istəyir ki, həm səfərdə olduğumuzda bizimlə olan, həm də bizim vətənimizdəki yaxınlarımızın yanında hazır olan Allahdan başqa, heç kəs bu işə qadir ola bilməz.” Gördüyünüz kimi bu cümlələrin hər bir misrası dua şəklində qeyd edilmiş və dua qəlibində bizə ilahi maarifi öyrədir. İslami dualarda təkcə Allahı tanımaq məsələsi bəyan edilməmişdir, əksinə bu dualar dəryalar qədər mərifətlə doludur. Beləliklə, “Nüdbə” duasını təmiz qəlblə və onun məzmununa diqqət yetirərək oxuyan şəxs, sanki imamət və vilayət dərsi almış şəxs kimidir. “Nüdbə” duasında oxuyuruq: وَ اجْعَلْ صَلَاتَنَا بِهِ مَقْبُولَةً وَ ذُنُوبَنَا بِهِ مَغْفُورَةً وَ دُعَائَنَا بِهِ مُسْتَجَاباً وَاجْعَلْ أَرْزَاقَنَا بِهِ مَبْسُوطَةً وَ” “هُمُومَنَا بِهِ مَکْفِیَّةً وَ حَوَائِجَنَا بِهِ مَقْضِیَّةً Vilayət həqiqətini dərk etmədən bütün qapılar bizim üzümüzə bağlıdır. Belə ki, namazımızın qəbulluğu, günaha batmamağımız, dualarımızın qəbul edilməsi, ruzilərimizin çoxalması və qəmlərimizin aradan qaldırılması vilayət nuru sayəsindədir.  Bu, necə də böyük bir həqiqətdir!     2. Əxlaqi tərbiyə və mənəviyyatın kamilləşməsi Dua etməyin faydalarından biri də əxlaqi tərbiyə və mənəviyyatı kamilləşdirməkdir. Beləliklə, “Məkarimul-əxlaq” duasından bir dövrə islami etika və əxlaqı əldə etmək olar. “Ərəfə” duasında oxuyuruq: “وَ اجْعَلْ غِنَاىَ فِی نَفْسِی” “İlahi! Ehtiyacsızlığımı mənim nəfsimdə (batinimdı) yerləşdir.” Xarici (təbii) aləmdə ehtiyacsızlıq bir şey deyil, çünki onu sərvət toplamaqla əldə etmək olar. Həqiqətdən də, ehtiyacsızlığı batində axtarmaq lazımdır. Ona görə ki, əgər insanın nəfsi ehtiyacsızlıqla sirab olmasa, bütün dünyanı ona versələr də o, yenə də doymayacaq və teşnə olduğunu bildirəcəkdir. Buna vodyanka və ya hid r o pos (bədən boşluğuna su yığılması) xəstəliyini misal göstərmək olar. Hid r o pos xəstəliyinə tutulan şəxs sudan doymur. Əgər ruh Allahın mərifətilə sirab olarsa, dünya onun gözündə dəyərsiz sayılar. (27) Beləliklə, dua mətnlərində əxlaqi tərbiyələr az deyil. İnsan bu duaları oxumaqla təkamül yolunda addımlayaraq səadət zirvəsinə yetişə bilər. Məsumlardan (ə) bizə çatan dualar həqiqətdən də, hamıya mənəviyyat və səadət bəxş edə bilər. Bazar gününün duasını oxuyuruq: “وَ اجْعَلْ غَدِی وَ مَا بَعْدَهُ أَفْضَلَ مِنْ سَاعَتِی وَ یَوْمِى” Allahın bu mesajını can-başla dinləyirik. Diqqətli ol! Ömründən bir gün, hətta bir saat azalır. İrəli addımlamaq lazımdır ki, təzə zirvələri fəth edəsən. Belə olmazsa, ömrünə yaşayıram adını verə bilməzsən və tədricən can verərək ömrünü sona çatdıracaqsan.     3.Təqva və pisliklərdən çəkinmək Dua edən şəxs yaradanın sonsuz qüvvə və himayəsindən istifadə etmək üçün Onunla özü arasındakı rabitəni möhkəmlətməli, Onun pak zatına yaxınlaşmalı və Onun calal və camal sifətlərindən bəhrələnməlidir. Burada belə bir sual yaranır ki, insanın belə çirkinlikləri mənimsədiyi halda, dualarının qəbul olmasının intizarını çəkməsi mümkündürmü? “Kumeyl” duasında belə mənalı cümləni oxuyuruq: “اللَّهُمَّ اغْفِرْلِیَ الذُّنُوبَ الَّتِی تَحْبِسُ الدُّعَاءَ” “İlahi! Dualarımın qəbulluğuna mane olan (onları həbs edərək tutub saxlayan) günahlarımı bağışla!” İnsan bu cümləni dərk etsə, başa düşər ki, günahlarının çoxluğu onun duasının qəbul olmasına mane olur. Bunları dərk etməklə qəflət pərdəsini aradan qaldırmaq olar. Təqvasızlığın və günahkar olmanın mühüm və əsas amillərindən biri də qəflət və xəbərsizlikdir. Beləliklə, duanın əsas xüsusiyyətlərindən biri də insan qəflət yuxusunda və ya hansısa bir məsələdən xəbərsiz olarkən onu həmin məsələdən agah etmısidir. Misal üçün, şiələr mübarək Ramazan ayının gündəlik namazlarını qıldıqdan sonra deyirlər: أَللَّهُمَّ أَدْخِلْ عَلَى‏ أَهْلِ الْقُبُورِ السُّرُورَ، أَللَّهُمَّ أَغْنِ کُلَّ فَقِیرٍ، أَللَّهُمَّ أَشْبِعْ کُلَّ جَائِعٍ، أَللَّهُمَّ اکْسُ کُلَّ عُرْیَانٍ، أَللَّهُمَّ” اقْضِ دَیْنَ کُلِّ مَدِینٍ، أَللَّهُمَّ فَرِّجْ عَنْ کُلِّ مَکْرُوبٍ، أَللَّهُمَّ رُدَّ کُلَّ غَرِیبٍ، أَللَّهُمَّ فُکَّ کُلَّ أَسِیرٍ، أَللَّهُمَّ أَصْلِحْ کُلَّ فَاسِدٍ مِنْ أُمُورِ الْمُسْلِمِینَ، أَللَّهُمَّ اشْفِ کُلَّ مَرِیضٍ، أَللَّهُمَّ سُدَّ فَقْرَنَا بِغِنَاکَ، أَللَّهُمَّ غَیِّرْ سُوءَ حَالِنَا بِحُسْنِ حَالِکَ، “أَللَّهُمَّ اقْضِ عَنَّا الدَّیْنَ، وَ أَغْنِنَا مِنَ الْفَقْرِ، إِنَّکَ عَلَى‏ کُلِّ شَىْ‏ءٍ قَدِیرٌ، Bu dualar il böyü qafil olduğu işləri insana xatırladır. İnsana xatırladır ki, dünyadan gedənlərin və əli aşağı olanların fikirində ol. Kasıbların problemlərinin həll olması üçün bir yol tapmaq lazımdır. Acların qarınlarını doyuzdurmaq gərəkir. Münasib libas tapa bilməyənlərə yardım etmək lazımdır. Borcunu ödəyə bilməyənlərə kömək etmək lazımdır. Qəmi-qüssəsi olan insanların qəminə şərik olmaq lazımdır. Vətəndən uzaq olan və səfərdə qalan insanlara yardım etmək lazımdır. Zaman keçdikcə yaddan çıxan əsirləri azad etməyin yolunu tapmaq lazımdır. Cəmiyyətdəki fəsadları aradan qaldırmaq lazımdır. (Belə olmasa, ailələrə də zərər dəyəcək) Müsəlman olan xəstələrin şəfa tapması üçün dua etmək lazımdır. Bəzi insanların başı işin çoxluğuna qarışır və onlar mənəviyyətdən qafil olurlar. Dua isə insanı özünə qaytarır və insana xatırladır ki, cismi, ruhi, maddi və mənəvi problemlərin həlli üçün mübarək Ramazan ayında bir çarə qıl. Qəflət pərdələrini kənara çək. Bu ayda elə kəsdən kömək istə ki, bütün işləri yerinə yetirməyə qadir olsun. Beləliklə, duanın əhəmiyyətli sirlərindən biri də insanı müqədiməsi təqva və çəkinmək olan qəflət yuxusundan oyatmaqdır. Çirkinliklərə və günahlara batmaqdan insanı uzaqlaşdıran şey təqvadır. (28)  4.Günahların bağışlanması İnsanların günahlarının bağışlanması da duanın başqa bir təsiridir. Duaların bəziləri insanlara tövbə etməyi və günahların bağışlanması yolunu öyrədir. Buna “Kumeyl” duasını misal çəkmək olar. Tövbə etmək fikrində olan insana bu dua necə “Allahuməğfir li” (İlahi, məni bağışla!) deməyi, öz Allahı ilə necə söhbət etməyi öyrədir. İmamlar (ə) öz dualarında insanlara dua etməyin qaydalarını öyrədirlər. Biz şiələr imamların (ə) məsum olmasına etiqadlıyıq və onların günah etməməsinə inanırıq. Bəzi duaları oxumağın özü də bir sıra günahların bağışlanmasına səbəb olur. Bəzi rəvayətlərə əsasən, bəzi duaları oxumaq və namazdan sonra xanım Zəhranın (s) təsbihatını deməklə şəxs yeni anadan doğulmuş uşaq kimi olar və günahları bağışlanar. Əlbəttə ki, belə növdən olan rəvayətlərə diqqət etmək lazımdır ki, haqqun-nasa (başqasının haqqı) və günahlara mürtəkib olmağa səbəb olmasın (yəni, bağlanacağını bildiyi üçün günah etməyə cürət etməsin). Əlbəttə, şəri baxımdan hədd vurulmasına səbəb olan günahlar dua ilə aradan qalxmır və onlar barədə hədd icra olunmalıdır. Həmçinin qəza və ya kəffarəsi olarsa, şəxs dua etməklə onu aradan qaldırmır, çünki qəza və kəffarə belə əməllərlə saqit olmur. (29)     5. Bəlaların və müsibətlərin aradan qaldırılması İmam Sadiqdən (ə) belə bir hədis nəql olunub: (30) “الْمُحِقُّ فَإِذا دَعَا اسْتَجابَ لَهُ وَ صَرَفَ عَنْهُ الْبَلاءَ مِنْ حَیْثُ لایَعْلَمُهُ” “Haqq sahibi dua etdiyi vaxt Allah onun duasını qəbul edər, bəlanı ondan o özü bilmədiyi halda uzaqlaşdırar.” Həmçinin, imam Səccad (ə) Mədinə şəhərində olarkən kasıb bir şəxsin varlı şəxsin qapısında oturduğunu görür. İmam ona buyurur: “Hansı bir şey səni məcbur edir ki, bu zalım sərvətlinin qapısında oturasan?” Dedi: “Bəla!” İmam buyurdu: “Qalx ki, səni bu qapıdan yaxşı və bu şəxsdən yaxşı birinin qapısına yönəldim.” O, şəxsin əlindən tutaraq Məscidun-Nəbiyə apardı. İmam buyurudu: “Üzünü qibləyə tut və iki rükət namaz qıl. Sonra əllərini göyə qaldırıb Allaha həmdi-səna dedikdən sonra, Peyğəmbərə (s) salavat göndər. Beləliklə, “Həşr” surəsinin axırıncı ayələrini, “Hədid” surəsinin ilk altı ayəsini və “Ali-İmran” surəsinin iki ayəsini oxumaqla Allahı çağır. Bundan sonar hər nə hacətin varsa, Allahdan istə. Hər nə istəyin varsa, hacətinə çatacaqsan.” Sonar buyurdu: ثُمَّ قالَ: اسْتَقْبِلِ الْقِبْلَةَ وَ صَلِّ رَکْعَتَیْنِ، ثُمَّ ارْفَعْ یَدَیْکَ الَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَاثْنِ عَلَى اللَّهِ وَصَلِّ عَلَى” رَسُولِهِ، ثُمَّ ادْعُ بِآخِرِ الْحَشْرِ وَ سِتِّ آیاتٍ مِنْ اوَّلِ الْحَدِیدِ وَ بِالْآیَتَیْنِ اللَّتَیْنِ فِی آلِ عِمْرانَ، ثُمَّ سَلِ اللَّهَ سُبْحانَهُ (31) “فَانَّکَ لَاتَسْأَلُ شَیْئاً إِلَّا اعْطاکَ İmam Səccadın (ə) kasib kişi ilə söhbətinin əsas mesajı budur ki, bəlalardan və giriftarçılıqdan yalnız Allaha pənah aparmaq lazımdır, çünki o, pənahsızların sığınacaq yeridir.     6.Ümid və daxili aramlıq Bəzi vaxtlarda insan öz yaşayışında fəaliyyət və təlaşının nəticəsini almadığına görə, həmişə məyus olur və var qüvvəsini sərf edərək yeni bir çıxış yolu tapmağa çalışsa da, bir şeyə hail olmur. Dua insanın qəlbində parıldayan bir ümiddir ki, həyata nur saçaraq qaranlıqları aradan qaldırır. Beləliklə, dua edən şəxs özünü qüdrətli hesab edir və onun üçün hansısa bir problem çətinlik yarada bilmir. Eyni zamanda, bağlı qapıları açmaq onun üçün çox sadə bir məsələyə çevrilir. Dua edən şəxsin dua vasitəsilə əldə etdiyi ümid nəticəsində insanın damarlarından sanki təzə qan axır. Dua, ümid ağacını suvarır. Bu ağac qızmar səhrada problemlər insanı əldən salan zaman, onun üzərinə gölgə salıb çalışmağa sövq etdirir. (32) Bundan əlavə, insanın həyatında baş verən uğursuzluq və müvəffəqiyətsizlik insanı ümidsizliyə düçar edərsə, bu, yeni əsrin psixoloji gərginlik və problemlərindən irəli gələn bir çətinlikdir. Dua bu problem və çətinlikləri aradan qaldıran əsas amildir, çünki bir tərəfdən, ünsiyyət və əxlaqın inkişafına səbəb olur, digər tərəfdən də, duanın bir qaydası da onun digərləri – cəmiyyət – üçün olduğundan, ictimai ruhiyyə yaradır , qeyri-münasib qarşı durmanı azaldır, həmçinin, ümid mənbəyi olan Allaha xatir bihudəlik və puç hissi insandan uzaqlaşdırır və insan yaşayış üçün özünə yeni sığınacaq və böyük hədəflər seçir. Duanın qaydası və hacət istəmək Hər bir ibadət özünəməxsus qayda-qanun və xüsusiyyətlərə malikdir. Quranda “dua” dedikdə ibadət nəzərdə tutulur və o, xüsusi bir ədəbtələb edir. Duanın qayda-qanununa riayət etmək və hacətlər istəmək duanın qəbul olmasında mühüm rol oynayır. İmam Sadiqdən (ə) belə nəql olunub: إیَّاکُمْ أنْ یَسْأَلَ أحَدُکُمْ رَبَّهُ شَیْئَاً مِنْ حَوَائِجِ الدُّنْیَا وَ الآخِرَةِ حَتَّى یَبْدَءَ بِالثَّنَاءِ عَلَى اللّهِ وَ المِدْحَةِ لَهْ وَ الصَّلَوةِ”  (33) “عَلَى النَّبِىِّ وَ آلِهِ ثُمَّ الاعْتِرَافِ بِالذَّنْبِ ثُمَّ المَسْألَةَ “Sizlərdən hansısa biriniz ilk öncə Allaha həmd-səna etməmiş, Onun Peyğəmbəri (s) və Əhli-beytinə (ə) salavat göndərməmiş, günahlarınıza etiraf etməmiş  Allahdan dünya və axirətlə bağlı hacət istəməkdən çəkinsin!” İslami rəvayətlərin çoxunda duanın qayda-qanunlarına və hacət istəməyə işarə olunub. Biz o qayda-qanunlardan bir neçəsini aşağıda qeyd edirik: 1. Allahı adları və sifətləri ilə çağırmaq: “Ğafir”surəsinin ilk ayələrində ilahi ərşi daşıyanlar dua etməyin metod və qayda-qanunlarını möminlərə öyrədir. İlk olaraq “Rəbbəna” deməklə Allahın adından yapışmaq, “وَسِعَتْ کُلَّ شَىْ‏ءٍ رَحْمَةً وَ عِلْماً” (vəsiət kullə şəy-in rəhmətən və ilmən) ifaədısi ilə Onu camal sifəti ilə çağırmaq və Onun sonsuz elmindən və rəhmətindən kömək istəmək, nəhayət, dua edərək hər bir məsələni tərtiblə istəmək, duanın qəbul olma şərtlərinə riayət etmək, camal sifətləri ilə duanı “فَاغْفِرْ لِلَّذِیْنَ تابُوا وَ اتَّبَعُوا سَبِیْلَکَ” (fəğfir lil-ləzinə təbu vət-təbəu səbilək) oxumaqla, sonda isə Onun rəhmətinə təvəssül etməklə sona çatdır. Maraqlısı budur ki, Allahın ərşini daşıyanlar Allahın əsasən “rübubiyyət”, “rəhmət”, “qüdrət”, “elm” və “hikmət” kimi beş xüsusiyyət və sifətinə istinad edirlər. (34) Quranın ayələrini mütailə etdikdə , «اولیاء اللّه» (Allahın övliyaları) yəni Peyğəmbərlərdən, mələklərdən və saleh bəndələrdən tutmuş onların hamısı dua edən zaman «رَبَّنا»، یا «رَبِّى» (rəbbəna və ya rəbbi) ifadəsi ilə başlayıblar. Həzrət Adəm (ə) deyir: “رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا” “İlahi! Biz  (mən və mənim hıəyat yoldaşım) özümüzə zülm etdik!” Həzrət Nuh (ə) deyir: “رَبِّ اغْفِرْ لِی وَ لِوالِدَىَّ” “İlahi! Məni, atamı və anamı bağışla!” Həzrət İbrahim (ə) deyir: “رَبِّ اغْفِرْ لِی وَ لِوالِدَىَّ وَ لِلْمُؤمِنِیْنَ یَومَ یَقُومُ الْحِسابُ” “İlahi! Qiyamət günü məni, atamı, anamı və bütün möminləri bağışla!” Həzrət Yusif (ə) deyir: “رَبِّ قَدْ آتَیْتَنِى مِنَ الْمُلْکِ” “İlahi! Öz hakimiyyətindən (hökmranlığından) mənə də bəxş etdin.” Həzrət Musa (ə) deyir: “رَبِّ بِما أَنْعَمْتَ عَلَىَّ فَلَنْ أَکُونَ ظَهِیْراً لِلْمُجْرِمِیْنَ” “İlahi! Mənə verdiyin nemətlərlə günahkarlara arxa-dayaq olmayacam” İslamın sevilən peyğəmbəri həzrət Məhəmməd (s) buyurur: “رَبِّ أَعُوذُ بِکَ مِنْ هَمَزاتِ الشَّیاطِیْنِ” “İlahi! Mən şeytanın vəsvəsələrindən Sənə pənah gətirirəm!” “Ali-İmran” surəsinin sonuncu ayələrinə əsasən, möminlər dəfələrlə bu ifadəni təkrar edirlər. “رَبَّنا ما خَلَقْتَ هَذا باطِلًا” “İlahi! Yeri və göyü əbəs yerə yaratmamısan!” Belə ifadələrdən istifadə olunur ki, ən yaxşı dua Allahın rəbb olması ilə bağlı sözlərlə başlayan duadır. 1. Mübarək “Allah” kəlməsi yaradanın ən böyük adıdır. Rububiyyət məsələsində də Onun hüzurunda hacət diləyərkən Allahı bu adla çağırmaq daha yaxşı və bəyəniləndir. (35) 2. Peyğəmbərə (s) və onun Əhli-beytinə (ə) salavat göndərmək duanın qəbul olmasında həddən artıq təsir qoyur. İmam Sadiq (ə) buyurur: “Allahın hüzurundan hacət tələb edən şəxs, Məhəmmədə (s) və Əhli-beytinə (ə) salavat göndərməklə başlasa, sonra öz hacətini istəsə və duasının sonunda Məhəmmədə (s) və Əhli-beytinə (ə) salavat göndərməklə onu bitirsə, onun duası qəbul olar. Ona görə ki, Məhəmmədə (s) və Əhli-beytinə (ə) salavat göndərmək maneə və hicab sayılan bir şey deyil və Allah duanın əvvəli ilə sonundakı salavatı qəbul edərək duanın orta hissəsini geri çevirməkdən uzaq və daha kərimdir”. (36) Həmçinin, İmam (ə) buyurur: “کُلُّ دُعاءٍ یُدْعَى اللّهُ عَزَّوَجَلَّ بِهِ مَحْجُوبٌ عَنِ السَّماءِ حتّى یُصَلَّى عَلى‏ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ” “Dua edən şəxs, Peyğəmbərə (s) və Əhli-beytə (ə) salavat göndərənə qədər, onun duası səmada saxlanılar. (Yəni, salavat göndərməklə duası qəbul edilər).” (37) 3. Yalvarmaqla: “Duanın qayda-qanunlarından biri də Allaha gizlində yalvarmaqla dua etməkdir. (38)“اُدْعُواْ رَبَّکُمْ تَضَرُّعاً وَ خُفْیَةً” Bir rəvayətə əsasən, imam Sadiq (ə) Əbu Bəsirə buyurub: “Əgər bir şeyin baş verməsindən qorxsan və ya hacətin olsa, Allahın adı ilə dua etməyə başla, Ona layiqli sitayiş et və Peyğəmbərə (s) və Əhli-beytinə (ə) salavat göndər və öz hacətini istə və özünü ağlamağa vur. Atam həmişə deyərdi: “Bəndənin Allaha ən yaxın olduğu vaxt onun səcdədə olduğu və gözlərindən yaş axdığı zamandır.” (39) Əlbəttə ki, belə bir yalvarış şükr etməklə birgə olmalıdır. Qurani-Kərimdə gəlmişdir ki, bir qrup problemlə üzləşən zaman Allahı yalvarışla çağırır, amma nicat tapan zaman Onu yaddan çıxarır. (40) Lakin möminlər belə deyillər. Möminlər Allaha həm çətin, həm də asayişdə olduqları zaman nemətlərinə görə şükr edirlər. Allahın qarşısında yalvarmaq Ondan qorxmaq və Ona ümidlə olmaldır. Quranda buyurur: (41) “وَادْعُوهُ خَوْفاً وَ طَمَعاً” “Allahı həm qorxu, həm də ümidlə çağırın!” İmam Baqir (ə) buyurur: ما مِنْ قَطْرَةٍ أحَبُّ إلىَ اللّهِ عَزَّوَجَلَّ مِنْ قَطْرَةِ دُمُوعٍ فى سَوادِ اللَّیْلِ مَخافَةً مِنَ اللّهِ لایُرادُ بِها”  “غَیْرُهُ(42) “Gecə yarısı Allaha xatir tökülən göz yaşı ən sevilən göz yaşıdır.” 4. Başqaları üçün ümumi dua: “Duanın qayda-qanunlarından biri də cəm şəkildə yerinə yetirilən duadır. İmam Sadiqdən (ə) belə buyurduğu nəql olunub: “ما اجتمع اربعة قط علی امر واحد فدعوا الا تفرقوا عن اجابة” “Dörd nəfər bir yerə yığışıb dua etdikləri zaman, onlar pırakəndə olmamış hacətləri qəbul olar.” Bu üzdən dua məclislərində ümumi surətdə dua etməyə çox təkid olunub, çünki bu cür mərasimlərdə dua ümumi şəkildə olur və hamıya bu duadan nəsib olur və duanın qəbul olunmasında və hacətlərin yerinə yetirilməsində çox təsiri var. İslam peyğəmbəri (s) buyurur: “اذا دعا احدکم فلیعم” “Cəm şəkilində dua edin,” Quranda da cəm şəkildə dua etməyə təkid olunub: (43)“ربّنا آتِنا” (44)،  “ربّنا لا تؤاخِذنا” (45)“ربّنا لا تُزِغْ قُلوبَنا” (46)“فاغْفِر لنا ذُنوبنا” (47)“واجْعَل لنا” (48)“ربّنا ظَلَمْنا أنفُسَنا وإنْ لم تَغْفِر لنا وترْحَمْنا” (49)“ربّنا افْرِغْ علینا صَبْراً” Bundan əlavə, başqalarına, xüsusilə də, övladlara, valideynlərə, dostlara, qonşulara, əsgərlərə və bütün möminlərə dua etmək həm dua edənin, həm də dua olunanların duasının qəbul olmasına səbəb olur. Quranda qeyd edilən və Əhli-beytdən (ə) nəql edilən dualarda başqaları üçün dualar gözə çarpır. (50)“ربّنا اغفر لی ولوالدیّ وللمؤمنین” ربّنا اغفرْ لنا ولإخواننا الذین سبقونا بالإیمان ولا تجعل فی قلوبنا غِلاْ للذین آمنوا ربّنا إنّک رئوف” (51)“رحیم (52)“ربّ اغفر لی ولأخی” (53)“ربّ اغفر لی ولوالدیّ ولِمَن دخل بیتی مؤمناً، وللمؤمنین والمؤمنات” (54)“ربّ اجعلنی مُقیم الصّلاه ومن ذرّیتی” İmam Səccad (ə) “Səhifeyi-Səcadiyyə” kitabında əsgərlər üçün belə dua edir: اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی‏ََ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ وَحَصِّنْ ثُغُورَ الْمُسْلِمیِنَ بِعِزَّتِکَ وَأَیِّدْ حُمَاتَهَا بِقُوَّتِکَ‏ وَأَسْبِغْ عَطَایَاهُمْ مِنْ” جِدَتِکَ. اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی‏ََ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ وَکَثِّرْ عِدَّتَهُمْ وَاشْحَذْ أسْلِحَتَهُمْ وَاحْرُسْ حَوْزَتَهُمْ وَاَمْنَعْ حَوْمَتَهُمْ وَأَلِّفْ جَمْعَهُمْ وَدَبِّرْ اَمْرَهُمْ رَوَاتِرْ بَیْنَ‏ مِیَرِهِمْ وَتَوَّحَدْ بِکِفَایَةِ مُؤَنِهمْ وَاعْضُدْهُمْ بِالنَّصْرِ وَأَعِنْهُمْ بِالصَّبْرِ وَالْطُفْ لَهُمْ فِی “الْمَکْرِ، اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلی‏ََ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ وَعَرِّفْهُمْ مَا یَجْهَلُونَ وعَلِّمْهُمْ مَا لاَ یَعْلَمُونَ وَبَصِّرْهُمْ مَا لاَ یُبْصِرُونَ (55) “İlahi! Məhəmməd və onun Əhli-beyinə salam yetir və Öz izzətinlə müsəlmanların sərhədlərini qoru, sərhədlərdəki gözətçiləri öz qüdrətinlə gücləndir, bəxşişlərini sonsuz lütfünlə bol et! İlahi! Məhəmməd və onun Əhli-beyinə salam yetir və onların sayını artır, silah və döyüş sursatlarına itilik ver, hərbi hissələrini hifz et, cəbhənin ətraflarını möhkəm və məğlubedilməz elə, onların hamısını can bir qəlbdə həmrəy et, işlərini sahmana sal, azuqələrini ardıcıl çatdır, ehtiyaclarını təklikdə özün ödə, Öz yardımınla onları gücləndir, səbrinlə kömək göstər, onlara çıxış yolu, çarə axtarmaqda təlim ver.” Xanım Zəhra (s) öz ailəsindən qabaq qonşulara dua edir və buyururdu: (56) “الجار ثم الدار” “Gecə namazının qayda-qanunlarından biri də qırx nəfər möminə dua etməkdir. Əlbəttə, o qırx nəfərin adını yad etməklə bərabər olmalıdır. İmam Sadiq (ə) buyurur: (57) “من قدم اربعین رجلا من اخوانه فدعا لهم ثم دعا لنفسه استجیب له فیهم و فی نفسه” “Dua edərkən özündən qabaq qırx nəfər mömin qardaşını dua edən şəxsin həm öz duası, həm də onlara etdiyi dua qəbul olacaq.” Əlbəttə ki, Qurandakı dualarının çoxunda günahlarının bağışlanmağını istəyən vaxtbaşqaları üçün dua edən şəxsin duasının tez qəbul olunacağı da qeyd edilmişdir. Nəhayətdə başqalarına dua etmək hacətlərin qəbul olmasından əlavə, cəmiyyət arasında problemlərin həll olmasına və cəmiyyətin həmrəy olmasına təsir qoyur. 5. Dua edrkən məkan və zamanı nəzərə almaq. Duanın qayda-qanunlarından biri də onun hansı zamanda və hansı məkanda yerinə yetirilməsidir. Bəzi duaların xüsusi bir vaxtda və xas məkanlarda edilməsi tövsiyə edilmişdir. Misal üçün, Rəcəb, Şəban və Ramazan ayları üçün məsum imamlardan (ə) xüsusi dualar nəql olunmuşdur. Bundan əlavə, bəzi zaman və məkanlarda edilən dualar dəyərli və etibarlı olması ilə taınmışdır. Məsələn, həm cümə günü, həm də cümə axşamı xüsusi zaman və məkanlardan ibarətdir. (58) “قالُوا یا أَبانَا اسْتَغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا إِنَّا کُنَّا خاطِئِینَ” “Həzrət Yaqubun (ə) oğlanları atalarından onlar üçün Allahdan bağışlanmaq diləməsini istədilər”: .(59) “قالَ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَکُمْ رَبِّی” “Dedi: “Tezliklə sizin bağışlanmağınızı əzəmətli Allahdan istəyəcəyəm!”” Rəvayətlərə əsasən, həzrət Yaqub (ə) cümə gününün səhərçağı dua etmək istəyirdi, çünki cümə günü dua həm tez qəbul olar, həm də gözəl bir vaxtdır. (60) Həmçinin, bəzi günlər üçün də həddən artıq duaların olduğunu bildirən rəvayətlər mövcuddur. Habelə Kərbəla da duanın qəbul olunması üçün gözəl bir məkandır. Hədisdə bildirilənlərə əsasən, Allah-taala imam Hüseynin (ə) şəhadətinin əvəzində ona dörd xüsusiyyət bəxş etmişdir. Əlbəttə ki, Onun qübbəsinin altında duanın qəbul olması o dörd xüsusiyyətlərdən biridir. (61) Yuxarıda sadaladığımız qayda-qanunlar dua edilməsi və hacət istənilməsi üçün tövsiyə olunmuşdur. Bu barədə əlavə məlumat toplamaq üçün dua kitablarına müraciət edə bilərsiniz. Duanın qəbul olmasının şərtləri Allah-taala Qurani-Kərimdə insanların dualarının qəbul olunmasına vədə vermişdir. Amma bu vədəyə çatmaq üçün bəzi şərtlər lazımdır ki, insanın duaları Allah dərgahında məqbul sayılsın. Qeyd olunan şərtlərin ən mühümləri aşağıdakılardan ibarətdir: 1. Dua qaydalarına riayət edərək hacət istəmək. Əlbəttə, öncəki səhifələrdə bu haqdakı məlumatları nəzərinizə çatdırdıq. 2. Qəlbin saflığı. Beləliklə qəlbin pak və saf olması duanın qəbul olma şərtlərindən biridir. Əmirəl-möminin Əlinin (ə) söhbətlərində onun belə buyurduğunu oxuyuruq: (62 “لایَقْبَلُ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ دُعاءَ قَلْبٍ لاهٍ” “Allah-taala qəflətdə qalan qəlblərin dualarını qəbul etmir.” (63). “إِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ لَایَسْتَجِیبُ دُعَاءً بِظَهْرِ قَلْبٍ قَاسٍ” “Həqiqətən, Allah paslanmış və günahla dolu qəlblərin dualarını qəbul etməz.” İmam Sadiq (ə) başqa bir hədisdə buyurur: ((64 “(إِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ لایَسْتَجِیبُ دُعاءً بِظَهْرِ قَلْبٍ ساهٍ” “Həqiqətən, Allah qəflətdə qalan qəlblərin duasını qəbul etməz.” Buna görə də, dua etdiyiniz zaman pak və saf qəlblə və diqqətlə dua edin və duanızın qəbul olunmasına yəqininiz olsun. Yenə də o həzrətdən nəql olunub ki, buyururb: إِیَّاکُمْ أَنْ یَسْأَلَ أَحَدُکُمْ رَبَّهُ شَیْئاً مِنْ حَوائِجِ الدُّنْیا وَ الآْخِرَةِ حَتّى‏ یَبْدَأَ بِالثَّناءِ عَلَى اللَّهِ وَ الْمِدْحَةِ لَهُ وَ” (65) “الصَّلاةِ عَلَى النَّبِیِّ وَ آلِهِ ثُمَّ الإِعْتِرافِ بِالذَّنْبِ وَ التَّوْبَةِ ثُمَّ الْمَسْأَلَةِ “Allaha həmd-səna etməmişdən qabaq, Ondan nəyisə istıməyin və Ona dua etməyin. İlk öncə həzrət Məhəmmədə (s) və onun Əhli-beytinə (ə) salavat göndərin, öz günahınıza etiraf edin, sonra tövbə edərək dua edin.” Çünki insan öz günahlarına etiraf və tövbə edərək pak, təmiz və saf qəlblə dua etməyə başlayır. Deməli, bu hədislərdən əlavə, “Ğafir” surəsinin on dördüncü ayəsinə əsasən (فَادْعُواْ اللَّهَ مُخْلِصِینَ لَهُ الدِّینَ) (66)dində ixlaslı olmaq qəlbi və batini bir məsələ olduğundan bu ayə də ona dəlalət edə bilər. 3. Mal-dövlət və ruzinin halal olması. Qəsbi mallardan və haram ruzidən uzaq olmağın özü duanın tez qəbul olunmasında təsir qoyur. Peyğmbərdən (s) belə nəql olunub: (67) “مَنْ أَحَبَّ أَنْ یُسْتَجابَ دُعائُهُ فَلْیُطَیِّبْ مَطْعَمَهُ وَ مَکْسَبَه” “Duasının tez qəbul olmasını istəyən şəxsin ruzisi və gəliri halal olmalıdır.” Əmirəl-möminindən (ə) belə nəql olunub: اِنَّ اللهَ تَبارَکَ و تَعالیا وحَی الَی المَسیح عیسَی بن مریم قُل للملأ مِن بَنِی اِسرائیل: اِنّی غیر مستجیب” (68)“لاحد منکم دعوة ولاحد مِن خلقی قبله مظلمة “Allah-taala həzrət İsaya (ə) vəhy etdi ki, Bəni-İsrailə desin: “Allah-taala boynunda həqqun-nas (başqalarının haqqı) olan şəxsin duasını qəbul etməyəcək!”” 4. Təlaş və çalışmaq. Duanın qəbul olunmasının kənarında onun qəbul olunması üçün təlaş göstərmək və çalışmaq da lazımdır. Allah-taaladan layiqli həyat yoldaşı və saleh övlad istəyən insan qüdrəti çatan qədər çalışmalı, amma öz gücündən xaric olanı Allaha tapşırmaldır. (69) “أَمَّنْ یُجیبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ یَکْشِفُ السُّوء” Qəbul olunan dua, elə duadır ki, iztirar və iztirab halında edilmiş olsun. Əmirəl-möminin (ə) sözlərində oxuyuruq ki, buyurub: (70) “الدَّاعِی بِلا عَمَلٍ کَالرَّامِی بِلا وَتَرٍ!” “Əməlsiz şəxsin duası oxsuz kamana bənzəyir.” Beləliklə, hədəfə dəyməsi üçün oxun irəliləməsi də şərtdir. Buna diqqət yetirməklə əməlin duanın qəbul olması üçün nə dərəcədə əhəmiyyət kəsb etməsi məlum olur. (71) İmam Sadiq (ə) buyurur: أرْبَعَةٌ لَاتَسْتَجَابُ لَهُمْ دَعْوَةٌ: “Dörd insanın duası qəbul olmaz.” 1- رَجُلٌ جَلَسَ فِى بَیْتِهِ یَقُولُ اللُّهُمِّ ارْزِقْنِى، فَیُقَالُ لَهُ ألَمْ آمُرُکَ بِالطَّلَبِ؟ 1. Evdə oturub ruzisinin gəlməsini dua edən şəxsin. 2- وَ رَجُلٌ کَانَتْ لَهُ امْرَأَةٌ فَدَعَا عَلَیْهَا، فَیُقَالَ لَهُ: أَلَمْ اجْعَلْ أمْرَهَا إلَیْکَ؟ 2. Həyat yoldaşının zərərinə dua edən şəxsin. 3- وَ رَجُلٌ کَانَ لَهُ مَالٌ فَأفْسَدَهُ، فَیَقُول: اللَّهُمَّ ارْزُقْنِى، فَیُقَالُ لَهُ أَلَمْ آمُرُکَ بِالإقْتِصَادِ؟ ألَمْ آمُرُکَ بِالإصْلَاح؟! 3. Əlində olan mal-dövlətini tələf edib ruzi istəyən şəxsin. 4- وَ رَجَلٌ کَانَ لَهُ مَالٌ فَاداته بِغَیْرِ بَیِّنَةٍ فَیُقُالُ لَهُ، ألَمْ آمُرُکَ بِالشَّهَادَةِ؟!»(72)؛ 4. Şahid tutmadan malını borc verən şəxsin. Duanın qəbul olmasına mane olan məsələlər Bəzi insanlar dualarının qəbul olmamasından söhbət edirlər. Allahın dərgahından ümidsiz olub özlərini Onun rəhmətindən uzaq hesab edirlər. Buna baxmayaraq, Allah-taala bəndələrinin duasının qəbul olmasına görə vədə vermişdir. Belə isə, bəzi insanların duasının qəbul olmamasının səbəbi nə ola bilər? Nəql olunub ki, bir nəfər imam Əlinin (ə) yanına gəlib duasının qəbul olmamasın barədə şikayət etdi və dedi: “Allah buyurub ki, dua edin, mən sizin duanızı qəbul edərəm, amma nəyə görə mənim dualarım qəbul olmur?” Həzrət Əli (ə) onun cavabında buyurdu: إنَّ قُلُوبَکُمْ خَانَ بِثَمَانِ خِصالٍ: أوّلُها: أنَّکُمْ عَرَفْتُمُ اللهَ فَلَمْ تَؤُدُوا حَقَّهُ کَمَا أوْجَبَ عَلَیْکُمْ فَمَا اغْنَتْ عَنْکُمْ” مَعْرِفَتُکُمْ شَیْئاً. وَ الثَّانِیَةُ: أنَّکُمْ امَنْتُمْ بِرَسُولِهِ ثُمَّ خَالَفْتُمْ سُنَّتَه وَ امنْتُم شَرِیعَتَهُ فَأیْنَ ثَمَرَةُ إیمَانِکُمْ؟ وَ الثَّالِثَةُ: أنَّکُمْ قَرَأْتُمْ کِتَابَهُ المُنْزَلَ عَلَیْکُمْ فَلَمْ تَعْمَلُوا بِهِ وَ قُلْتُمْ سَمِعْنَا وَ أطَعْنَا ثُمَّ خَالَفْتُمْ. وَ الرَّابِعَةُ: أنَّکُمْ قُلْتُمْ تَخَافُونَ مِنَ النَّارِ وَ أنْتُمْ فِى کُلِّ وَقْتٍ تُقَدِّمُونَ إلَیْهَا بِمَعَاصیکُمْ فَأیْنَ خَوْفُکُمْ؟ وَ الْخَامِسَةُ: أنَّکُمْ قُلْتُمْ تَرْغُبُونَ فِى الجَنَّةِ وَ أنْتُمْ فِى کُلِّ وَقْتٍ تَفْعَلُونَ مَا یُبَاعِدُکُمْ مِنْهَا فَأیْنَ رَغْبَتُکُمْ فِیهَا؟ وَ السَّادِسَةُ: أنَّکُمْ أکَلْتُمْ نِعْمَةَ المَوْلَى فَلَمْ تَشْکُرُوا عَلَیْهَا. وَ السَّابِعَةُ: أَنَّ اللّهَ أمَرَکُمْ بِعَدَاوَةِ الشَّیْطَانِ وَ قَالَ «إنَّ الشَّیْطَانَ لَکُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوهُ عَدُوّاً» فَعَادَیْتُمُوهُ بِلَا ثَوْلٍ وَ وَالَیْتُمُوهُ بِلَا مُخَالِفَةً. وَ الثَّامِنَةُ: أنَّکُمْ جَعَلْتُمْ عُیُوبَ النَّاسِ نَصْبَ أعْیُنِکُمْ وَ عُیُوبِکُمْ وَرَاءَ ظُهُورِکُمْ تَلوُمُونَ مَنْ أنْتُمْ أحَقُّ بِاللَّوْمِ مِنْهُ فَأىُّ دُعَاءٌ یُسْتَجَابُ لَکُمْ مَعَ هَذَا وَ قَدْ سَدَدْتُمْ أبْوَابَهُ وَ طُرُقَهَ فَاتَّقُوا اللّهَ وَ أصْلِحُوا أعْمَالَکُمْ وَ “ أخْلَصُوا سَرَائِرَکُمْ وَ آمُرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ انْهُوَا عَنِ الْمُنْکَرِ فَیَسْتَجِیبُ لَکُمْ دُعَائُکُمْ)73( “Sizin qəlb və fikriniz səkkiz şeydə xəyanətə səbəb olub. (ona görə də sizin duanız qəbul olmur”. 1.    Siz Allahı tanımısınız, amma Onun haqqını əda etməmisiniz. Ona görə də, sizin tanımağınız (mərifətniz) vəziyyətinizə xeyir etməmişdir. 2.    Onun göndərdiyinə iman gətirdiyiniz halda, onun sünnəsinə qarşı çıxmısınız. Bəs, sizin imanınızın səmərəsi hardadır? 3.    Onun kitabını (Quranı) oxuyursunuz, lakin ona əməl etmirsiniz. 4.    Siz deyirsiniz ki, Allahın cəzalarından qorxursunuz, amma həmişə elə işlər görürsünüz ki, sizi cəzaya yaxınlaşdırır. 5.    Deyirsiniz ki, Allahın mükafatlarını sevirsiz, amma həmişə elə işlər görürsünüz ki, sizi o mükafatlardan uzaqlaşdırır. 6.    Allahın nemətlərini yeyirsiz, amma şükr etmirsiniz. 7.    Sizə əmr verilib ki, şeytanın düşməni olun, amma siz onunla dostluq planı cızırsınız. 8.    Siz başqalarının eyblərini ifşa edir, amma öz eyblərinizi gizlədirsiniz. Belə olan halda, necə dualarınızın qəbul olmasını istəyirsiniz? Amma görürük ki, siz özünüz bütün qapıları öz üzünüzə bağlamısınız. Təqvalı və saleh əməllərlə məşğul olun. Yaxşılıqlara dəvət edin, pisliklərdən çəkindirin ki, dualarınız qəbul olsun. Əmirəl-mömininin (ə) bəyanına görə duanın qəbul olmamasının səbəbini insan gərək özündə axtarsın. İnsanların Allahdan uzaq düşməsi, günah etməsi və pis işlərlə məşğul olması duanın geri çevrilməsinə səbəb olur. Peyğəmbərdən (s) nəql edilən bir hədisdə oxuyuruq ki, buyurub: سَیَأْتِی عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ تَخْبُثُ فِیهِ سَرَائِرُهُمْ، وَ تَحْسُنُ فِیهِ عَلاَنِیَتُهُمْ، طَمَعاً فِی الدُّنْیَا، لاَیُرِیدُونَ بِهِ مَا” عِنْدَ رَبِّهِم، یَکُونُ دِینُهُمْ رِیَاءً؛ لاَ یُخَالِطُهُمْ خَوْفٌ، یَعَمُّهُمُ اللّهُ بِعِقَاب، فَیَدْعُونَهُ دُعَاءَ الْغَرِیقِ، فَلاَ یَسْتَجِیبُ “لَهُمْ»(74) “Elə bir vaxt gələcək ki, insanların batini və daxili pis, çirkin və zahirləri gözəl görünəcək. Bir işi ancaq dünyanı sevdiklərinə görə yerinə yetirəcəklər. Allahın savab və mükafatını istəməyəcəklər. Onların dini yalnız rihakarlıqdan başqa, bir şey olmayacaq. Onlarda Allahın qorxusu olmayacaq. Bu səbəbdən, Allahın onlara qəzəbi tutacaq. Onlar dua edəcəklər, amma duaları qəbul olmayacaq.” Bir şəxs imam Sadiqdən (ə) soruşur: أَلَیْسَ یَقُولُ اللَّهُ ادْعُونِى أَسْتَجِبْ لَکُمْ؟ وَ قَدْ نَرَى الْمُضْطَرَّ یَدْعُوهُ وَ لایُجابُ لَهُ، وَ الْمَظْلُومَ یَسْتَنْصِرُهُ عَلى‏ عَدُوِّهِ فَلایَنْصُرُهُ “Məgər Allah belə buyurmayıb ki, dua edin ki, sizin dualarınızı qəbul edim? İnsanlar dua edir, amma duaları qəbul olmur? Məzlum insanları görürük ki, düşmənə qalib gəlmək üçün Allahdan kömək istəyirlər, amma Allah onlara yardım etmir.” İmam buyurdu: وَیْحَکِ! ما یَدْعُوهُ أَحَدٌ إِلَّا اسْتَجابَ لَهُ، أَمَّا الظَّالِمُ فَدُعائُهُ مَرْدُودٌ إِلى‏ أَنْ یَتُوبَ، وَ أَمَّا الْمُحِقُّ فَإِذا دَعَا اسْتَجابَ لَهُ وَ صَرَفَ عَنْهُ الْبَلاءَ مِنْ حَیْثُ لایَعْلَمُهُ، أَوِ ادَّخَرَ لَهُ ثَواباً جَزِیلًا لِیَومِ حاجَتِهِ إِلَیْهِ، وَ إِنْ لَمْ یَکُنِ الامْرُ الَّذِى سَئَلَ الْعَبْدُ خَیْراً لَهُ إِنْ أَعْطاهُ أَمْسَکَ عَنْهُ (75) “Vay olsun sənin halına! Allah yalnız duasını qəbul etdiyi şəxsi çağırır. Zalımların duası Ona çatmır. Amma ləayqəti olan şəxs dua edərkən duası qəbul olar və bəlanı ondan uzaq edər, şəxsin özü də bəlanın ncə aradan qaldırılmasını bilməz, lakin Allah onun savabını qiyamət günü üçün saxlar. İnsan bilmədən öz zərərinə olan hacəti Allahdan istəyərsə, Allah onun duasını qəbul etməz.” İmam Baqirdən (ə) nəql olunur ki, buyurub: إِنَّ الْعَبْدَ یَسْأَلُ اللَّهَ الْحَاجَةَ فَیَکُونُ مِنْ شَأْنِهِ قَضَاؤُهَا إِلَى أَجَلٍ قَرِیبٍ أَوْ إِلَى وَقْتٍ بَطِی‏ءٍ فَیُذْنِبُ الْعَبْدُ ذَنْباً فَیَقُولُ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى لِلْمَلَکِ لَاتَقْضِ حَاجَتَهُ وَاحْرِمْهُ إِیَّاهَا فَإِنَّهُ تَعَرَّضَ لِسَخَطِی وَ اسْتَوْجَبَ الْحِرْمَانَ مِنِّی (76) “Bəzi vaxtlar insan Allahdan hansısa bir hacəti tələb edir. Sonra günah edir. Allah mələklərə buyurur: “Onun hacətini verməyin və onu bu hacətdən məhrum edin. Çünki mənim qəzəblənməyimə səbəb və mənim fəzlimdən məhrum oldu.”” Bəs, bu nəticəyə gəlirik ki, əgər insan pak, təmiz, saf, saleh əməllə, günahdan uzaq olan vaxt əllərini Allahın dərgahına uzatsa və duanın ədəblərinə riayət etsə, onun duası qəbul olunacaq. İmam Sadiq (ə) öz sözlərində bəndənin duasının qəbul olmasını ən yaxşı formada bəyan etmişdir: 1. Ya müstəcəb olacaq. «اسْتَجابَ لَهُ». 2. Günah və ya zülm etdiyinə görə qəbul olmayacaq. أَمَّا الظَّالِمُ فَدُعائُهُ مَرْدُودٌ إِلى‏ أَنْ یَتُوبَ. 3. Ya da duanın əvəzində hansısa bir bəlanı ondan uzaqlaşdıracaq. صَرَفَ عَنْهُ الْبَلاءَ مِنْ حَیْثُ لایَعْلَمُهُ. 4. Yaxud, qiyamət günü üçün savabı çox olsun deyə onun dualarının savabını saxlayacaq. أَوِ ادَّخَرَ لَهُ ثَواباً جَزِیلًا لِیَومِ حاجَتِهِ إِلَیْهِ. Qaynaq: 1)“Bəqərə” surəsi, ayə 186. “Qaf” surəsi, ayə 16. 3)“Bəqərə” surəsi, ayə 186. 4)“Ğafir” surəsi, ayə 60. 5)“Bəqərə” surəsi, ayə 186. 6)“Furqan” surəsi, ayə 77. 7)Peyğəmbər (s) buyurur: “Əd-Duau huvəl ibədətu” (dua ibadətdir.). “Nəhcül-fəsahə”, hədis. 1590, “Məhcətul-beyza”, c. 2, səh. 282. 8)İmam Baqir (ə) buyurub: “Əfzəlul ibadəti əd-duau” (İbadətlərin ən fəzilətlisi duadır). “Mizanul-hikmə”, bölmə 1189. Hədis 5516 və 5532. 9)Peyğəmbər (s) buyurur: “Əd-duau məxəl ibadəh” (dua, ibadətin əsasıdır (başıdır)”. Yenə orada. 10) Bu dua da ibadəti ilk olaraq dua kimi ifadə edib. Sonra ifadəni dəyişərək ibadət kimi qələmə vermişdir: وَ قالَ رَبُّکُمُ ادْعونى اسْتَجِبْ لَکُمْ انَّ الَّذینَ یَسْتَکْبِرُونَ عَنْ عِبادَتى‏ سَیَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرینَ “Rəbbiniz buyurdu: “Məni çağırın ki, Mən də duanızı qəbul edim. (Dua etməyi özünə sığışdırmamaq ibadəti özünə sığışdırmamaq deməkdir və) əlbəttə, Mənə ibadət etməyi özünə sığışdırmayanlar tezliklə xar və zəlil şəkildə cəhənnəmə daxil olacaqlar.” 11) Dua və ehtiyaclı olduğunu bildirmək “ibadur-rəhmanın” (ilahi bəndələrin) on ikinci xüsusiyyətlərindəndir. Allah-taala “Furqan” surəsinin yetmiş dördüncü ayəsində on ikinci xüsusiyyəti belə vəsf edir: وَ الَّذِینَ یَقُولُونَ رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَاجِنَا وَ ذُرِّیَّاتِنَا قُرَّةَ أَعْیُنٍ وَ اجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِینَ إِمَاماً “Və o kəslər ki, “ey Rəbbimiz, zövcə və övladlarımızdan bizə göz aydınlığı (saleh, pak və təqvalı nəsillər) əta et və (iman müsabiqəsində və ya dinin əsasları və təlimlərində) bizi təqvalılara başçı et!” deyirlər”. 12) “Üsuli-Kafi”, c. 2, səh. 468, hədis. 1. 13) “Məhəccətul-bəyza”, c. 2, səh. 282-283. 14) “Mizanul-hikmə”, bölmə 1189, hədis. 5516 və 5532. 15) “Üsuli-Kafi”, c. 2, səh. 468, hədis. 1. 16) “Biharul-ənvar”, cild. 90, səh. 30. 17) “Biharul-ənvar”, cild. 90, səh. 341 və “Üsuli-Kafi”, c. 2, səh. 468. 18) “Mizanul-hikmə”, bölmə. 1196, hədis. 5585. 19) “Biharul-ənvar”, cild. 90, səh. 341 və “Üsuli-Kafi”, c. 2, səh. 468. 20) “Biharul-ənvar”, cild. 90, səh. 30. 21) “Mizanul-hikmə”, bölmə. 1196, hədis. 5585. 22) “Üsuli-Kafi”, c. 2, səh. 468. 23) “Üsuli-Kafi”, c. 2, səh. 468, hədis. 1. 24) Cavab tapmaq üçün “Pəyame imam Əmirəl-möminin (ə)”, kitabı c. 2, səh. 519-a müraciət edə bilərsiniz. 25) Ayətullah Məkarim Şirazi, “Pəyame imam Əmirəl-möminin (ə)” c. 2, səh. 520. 26) Yenə orada, səh. 517. 27) Yenə orada, c. 3, səh. 266. 28) Ayətullah Məkarim Şirazi, “Valatərin bəndeqan”, səh. 234. 29) Ayətullah Məkarim Şirazi, “İstiftaate cədid”, c. 3, səh. 575. 30) “Təfsire Safi”, “Ğafir” surəsinin 60-cı ayəsinin təfsirində. 31) “Asarud-dua fid-dünya”, səh. 55. رُوِىَ انَّ زَیْنَ الْعابِدِینَ مَرَّ بِرَجُلٍ وَ هُوَ قاعِدٌ عَلى‏ بابِ رَجُلٍ، فَقالَ لَهُ: ما یَقْعَدُکَ عَلى‏ بابِ هذَا الْمُتْرِفِ الْجَبَّارِ؟ فَقالَ: الْبَلَاءُ! فَقالَ:قُمْ فَارْشِدُکَ إِلى‏ بابٍ خَیْرٍ مِنْ بابِهِ، وَ إِلى‏ رَبٍّ خَیْرٍ لَکَ مِنْهُ. فَاخَذَ بِیَدِهِ حَتَّى انْتَهى‏ بِهِ الى‏ الْمَسْجِدِ مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ، ثُمَّ قالَ: اسْتَقْبِلِ الْقِبْلَةَ وَ صَلِّ رَکْعَتَیْنِ، ثُمَّ ارْفَعْ یَدَیْکَ الَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَاثْنِ عَلَى اللَّهِ وَصَلِّ عَلَى رَسُولِهِ، ثُمَّ ادْعُ بِآخِرِ الْحَشْرِ وَ سِتِّ آیاتٍ مِنْ اوَّلِ الْحَدِیدِ وَ بِالْآیَتَیْنِ اللَّتَیْنِ فِی آلِ عِمْرانَ، ثُمَّ سَلِ اللَّهَ سُبْحانَهُ فَانَّکَ لَاتَسْأَلُ شَیْئاً إِلَّا اعْطاکَ». 32) Ayətullah Məkarim Şirazi, “Peydayeşe məzahib”, səh. 101. 33) “Səfinətul-bihar”, c. 1, səh. 448-449. 34) “Təfsire nümunə”, c. 20, səh. 42. 35) Yenə orada, səh. 46. 36) “Üsuli-Kafi”, c. 2, səh. 494, . Əs-səlatu ələn-nəbiyyi Muhəmmədin və Əhli-beytihi (ə) bölməsi, hədis. 16. “Vəsailul-şiə”, c. 7, səh. 95, bölmə. 36, hədis. 8833. 37) “Üsuli-Kafi”, c. 2, səh. 493, bab. Əs-səlatu ələn-nəbiyyi Muhəmmədin və Əhli-beytihi (ə), hədis. 10. Vəsailul-şiə, c. 7, səh. 92, bölmə 36, hədis. 8823. 38) “Əraf” surəsi, ayə 55. 39) “Üsuli-Kafi”, c. 2, səh. 482, “Əl-buka” bölməsi, hədis. 6. “Vəsailul-şiə”, c. 15, səh. 228, bölmə 15, hədis. 20347. 40) “Ənam” surəsi, ayə 63-64. تَدْعُونَهُ تَضَرُّعاً وَ خُفْیَةً لَئِنْ أَنْجانا مِنْ هذِهِ لَنَکُونَنَّ مِنَ الشَّاکِرینَ‏، قُلِ اللَّهُ یُنَجِّیکُمْ مِنْها وَ مِنْ کُلِّ کَرْبٍ ثُمَّ أَنْتُمْ تُشْرِکُونَ “De: Yalvarışla (aşkar şəkildə) və gizlincə Onu çağırıb «əgər bizə bu həlakətdən nicat versən, mütləq şükr edənlərdən olacağıq» (deyərkən) quru və dənizin qaranlıqlarından sizə kim nicat verir, De: «Allah sizi ondan (düçar olduğunuz həmin həlakətdən) və hər bir qəm-kədərdən qurtarır, siz isə yenə də (Ona) şərik qoşursunuz!” 41) “Əraf” surəsi, ayə 56. 42) “Üsuli-Kafi”, c. 1, səh. 484. 43) “Bəqərə” surəsi, ayə 201. 44) “Bəqərə” surəsi, ayə 286. 45) “Ali-İmran” surəsi, ayə 8. 46) “Ali-İmran” surəsi, ayə 16. 47) “Nisa” surəsi, ayə 75. 48) “Əraf” surəsi, ayə 23. 49) “Əraf” surəsi, ayə 126. 50) “İbrahim” surəsi, ayə 41. 51) “Həşr” surəsi, ayə 10. 52) “Əraf” surəsi, ayə 151. 53) “Nuh” surəsi, ayə 28. 54) “İbrahim” surəsi, ayə 40. 55) “Səhifeyi-Səccadiyyə”, dua. 27, “Osve” nəşriyyatından tərcümə və şərh. 56) “Biharul-ənvar”, c. 10, səh. 25. 57) “Mən la yəhzurəhul-fəqih”, Şeyx Səduq, c. 2, səh. 212. 58) “Yusif” surəsi, ayə 97. 59) Yenə orada 98. 60) “Təfsire nümunə”, c. 10, səh. 81. 61) “İrfane islami”, Hüseyn Ənsariyan, c. 6, səh. 235. 62) “Üsuli-Kafi, ” c. 2, səh. 473, “Əl-İqbalu ələd-dua” bölməsi. “Vəsailul-şiə”, c. 7, səh. 54. “Biharul-ənvar”, c. 90, səh. 314-323. 63) “Üsuli-Kafi”, c. 4, səh. 222. 64) “Səfinətul-bihar”, c. 1, səh. 448. “Üsuli-Kafi”, c. 2, səh. 473, hədis. 1. “Vəsailul-şiə”, c. 7, səh. 53, hədis. 8702. “Biharul-ənvar”, c. 90, səh. 305-323. 65) “Səfinətul-bihar”, c. 1, səh. 448-449. 66) “Ğafir” surəsi, ayə 14. 67) “Səfinətul-bihar”, c. 1, səh. 448-449. 68) “Müstədrəkul-vəsail”, c. 5, səh. 271. 69) “Nəml” surəsi, ayə 62. 70) “Nəhcül-bəlağə”, hikmət. 337. “Mən la yəhzuruhul-fəqih”, c. 4, səh. 416, hədis. 5904. “Vəsailul-şiə”, c. 7, səh. 145. “Biharul-ənvar”, c. 75, səh. 60. 71) “Təfsire nümunə”, c. 1, səh. 72) “Üsuli-Kafi”, c. 2, səh. 511. 73) “Səfinətul-bihar”, c. 1, səh. 449. “Biharul-ənvar”, c. 93, səh. 376, hədis. 17. 74) “Vəsailul-şiə”, c. 1, bölmə 11, “müqəddimətu ibadat” bölməsi, hədis. 16. 75) “Təfsire Safi”, “Ğafir” surəsinin 60-cı ayəsinin təfsiri. 76) “Vəsailul-şiə”, c. 7, səh. 144.

1 2