Məqalələr

Əqaid 24.05.2008

“Aliİmran” surəsi

“Aliİmran” surəsi Ayrıbirnüsxədə: ÜbəyyibnKə`bPeyğəmbərdən (səvv) nəqletmişdirki, Həzrətbuyurdu: HərkəsAliİmransurəsinioxusa, Allah-taalabusurəninhərayəsininmüqabilindəCəhənnəmkörpüsündənkeçməküçünamannamə (keçidvərəqəsi) ətaedəcək. İbnAbbasdeyir: Rəsuli-Əkrəm (s.ə.v.v) buyurdu: HərkəsAli-İmransurəsinicüməgünügünbatançağınaqədəroxusa, AllahvəMələklərionunüçünsalamgöndərərlər. Burəydədeyir: Nəbiyyi-Əkrəm (s.ə.v.v) buyurdu: BəqərəvəAli-İmransurəsiniöyrəninÇünkionlarınikisibirnurdur. Qiyamətgünüonlarıbilənşəxsüçünbusurələrikibulud, ikipərdə, yaxudikicərgədənibarətquşlarkimikölgəsalacaqdır. YuxudanoyandıqdaözətrafınızabaxınvəAli-İmransurəsininsonunu"İnnəfixəlqissəmavati-dənLatəxlifulmiadakimioxusanızçoxfaydalıdır." (Ali-İmaran 190-194) Əgərbuayəniağrıyanyerə (üzvə) oxusanızşifatapar: -Bismillahir-rəhmanir-rəhim. "Rəbbənalatuziğqulubənabəədəizhədəytənavəhəblənaminlədunkərəhmətən. İnnəkəəntəlvəhhab." İbnMə`suddeyir: Allahınrəsulundan (s.ə.v.v) eşitdimki, beləbuyurdu: Hərkəs (aşağıdakı) buayənioxusa, AllahQiyamətgünündəonabuyurar: Eybəndəm, məniməhdiməvəfaetdinvəəmanətimiyerinəyetirdinki, oyeganəlikvətövhiddənibarətdir, vəməndəözəhdinəvəfaedənlərinənləyaqətlisiyəm. BəseymənimMələklərimBehiştinqapılarınıaçınki, ohansıqapıdanistəyirsə, daxilolsun. Ayə"Şəhidəllahuənnəhulailahəillahuvəvəlməlaikətuvəulul-elmiĞaimənbilqisti-dənvətərzuquməntəşaubiğəyrihisab"-akimi (Aliİmran 18-27) . Birkəsevdənxaricolanda (çıxanda) Ali-İmransurəsininaxırıncıayələrini, Qədr, həmdvə“Ayətəl-kürsü”nüoxusa, dünyadavəaxirətdəhacətləriqəbulolunacaq. Allahbuyurur: "Rəbbənavəatinamavəədtəna"surəninaxırıkimi (194-cüayədən 200-ciayəyəqədər) ÇünkiAllah-taaladanvə`dəxilafçıxmaqcaizdeyil. Beləliklə"Atinamavəədtəna"-danməqsədAllahındərgahınazarıldayıbağlamaqvəAllahdanbaşqasındanrabitənikəsməkdir. Allahınbuyurduğubununkimidir, "Rəbbihkumbilhəqqi" (Ənbiya-112) Nəbiyyi-Əkrəmdən (s.ə.v.v) rəvayətolunubki, Allahhərbirkəsəsavabvə`dəsiversə, əlbəttəonavəfaedəcək, vəhərkəsəəzabvə`dəsiversə, əgəristəsə, əzabverəcək, vəəgəristəməsəəzabverməyəcəkbuişonunözixtiyarındadır. HəqiqətənNəbiyyi-Əkrəm (s.ə.v.v) həmişəbuyurardı: Hərkəsgecəbuayələri (Aliİmransurəsininaxırını) oxusa, eləbilki, bütüngecəniibadətetmişdir. HəzrətiSadiqdən (ə) nəqlolunubki, hərkimüçünçətinlikqarşıyaçıxsa, beşdəfə "rəbbəna" desin, haqq-taalaonunmüşkülünühəlledər. Ohəzrətdənsoruşdurlar: YəbnəRəsullahbununmənbəyinədir? (haradandır.) Buyurduki, Allah-taalabubeşkələmənin(Aliİmran 194) "Rəbbənavəatina, mavəədtənaəlarusulik"bərəkətinəgörəmö`mininduasınıicabət (qəbul) edibbuyurdu: "Fəstəcabələhumrəbbuhum" (Aliİmran 195) Aliİmransurəsinin 25-ciayəsindəAllah-taalabuyurur: "Qulillahumməmalikəl-mulkitu`tilmulkəməntəşaubiğəyrihisab"aqədər. Yə`ni: "Deİlahi! Eyhökumətmaliki, hərkiməistəsənhökumətverirsən, vəhərkimdənistəsənhökumətialırsanvəhərkəsəistəsənizzətverərsən, vəhərkimiistəsənzəlilvəxaredərsən, bütünyaxşılıqlarsəninəlindədir. Sənhərşeyəqadirsən" İşlərinaçılmasıvədövlətliolmaqüçünbuayəni 350 dəfəoxusun. "Qulinnəlfəzləbiyədillahiyu`tihimənyəşau, vəllahuvasiunəlim."(Ali-İmran-73). AllahınRəsulundan (s.ə.v.v) rəvayətolunubki, hərkəscüməaxşamıAliİmransurəsinioxusa, Qiyamətdəonaikiqanadverərlərki, ildırımsur`ətiiləsiratkörpüsündənkeçər. İbnAbbasHəzrətiRəsuldan (s.ə.v.v) rəvayətedirki: HərkəscüməgünüAli-İmransurəsinioxusa, haqq-taalavəMələklərgünəşbatanaqədəronasəlavatgöndərərlər. Həzrəti-Rəsul (s.ə.v.v) buyurub: BəqərəvəAli-İmransurəsiniöyrəninki, işıqsaçandırlar. Yə`nibuikisurənurverənvəişıqlandırandırlar. Buikibuludparçasıkimibaşınınüstündəkölgəsalacaqlar. Həzrət-Rəsuldan (s.ə.v.v) ayrıbirrəvayətdənəqlolunurki, hərkəscüməaxşamıAli-İmransurəsinioxusa, Qiyamətgünüonaikiqanadverərlərki, onunvasitəsiləsiratkörpüsündənildırımsür`ətiiləkeçər. Başqabirrəvayətdənəqlolunubki, MəadCəbəlrəvayətedirki, tələbkarlarınborcunutələbetməsinəgörəbircümənamazındaiştirakedəbilmədim. Nəbiyyi-Əkrəm (s.ə.v.v) buyrurdu: EyMəad! hansışeysənicümənamazındansaxladı? Dedim: EyRəsuləllah (s.ə.v.v) YuhənnaYəhudininneçəvəqyə (kilo) (rətlinonikidəbiri) buğdasımənimboyunumdaqalmışdıvəməninamazagəlməyəqoymadı. Buyurdu: "Qulillahumməmalikəlmulkətu`tilmulkənibiğəyrihisab"ayəsinəqədəroxuvəde: "Yarəhmanud-dunyavəlaxirətivərəhməhumanaqizunənnidinni." Hərkəsbuayəniqeydolunanduailəoxusa, əgəronunyerkürəsiqədərborcuolmuşolsa, haqq-taalaonuətaedər. (Lahəvlavəlaqüvvətəillabillah).

52 Oxu

Əqaid 23.05.2008

“Fatihətul-kitab” surəsi (Səb`ulməsani, sual, şifavənur)

1-İbnHəmzəBətainirəvayətedirki, İmamCəfərSadiq (ə) buyurub: Allahınİsm-ə`zəmi (müqddəsadları) Fatihətul-kitabdayerləşdirilmişdir. (“Səvabul-ə`əmal”, ŞeyxSəduqsəhifə 94., “TəfsirƏyyaşi” 1-cicildsəhifə 25.)2-Nəbiyyi-Əkrəm (s.ə.v.v.) buyurub: HərkəsFatihətulkitabsurəsinioxusa, onaQur`anınüçdəikisinin ⅔ oxunmasınınsavabınıverərlər. Eləbilki, hərmö`minvəmö`minəyəsədəqəvermişdir. Yenədəbuməzmundaayrıbirrəvayətdəazfərqlənəqlolunub. Eləbilki, oQur`anınhamısınıoxumuşdur. ÜbəyyibnKə`bdeyir: MənFatihətul-kitabıRəsuli-Əkrəm [s.ə.v.v.]-əoxudum. Həzrətbuyurdu: AndolsunAllahaki, Mənimcanımonunəlindədir, Tövratda, İncildə, Zəburda, vəhəttaQur`anınözündəbununkimisurəyoxdur. BusurəUmmul-kitabdır (kitabınanası) vəsəbu-məsanidir (yeddiayədənibarətdir) .BusurəAllahvəbəndəarasındabölüşdürülmüşdürvəbəndəistədiyinialabilir. MəhəmmədibnMəs`udƏyyaşinəqledirki, Nəbiyyi-Əkrəm [s.ə.v.v.] Cabirəbuyurdu: EyCabir, istəyirsənmiAllahözkitabındanaziletdiyiyaxşısurənisənəöyrədim? Cabirdedi: Bəliatam-anamsənafədaolsunYaRəsuləllahöyrətmənə. SonraRəsuli-Əkrəm [s.ə.v.v.] Həmdsurəsiki "Ummul-kitab" adlanır, onaöyrətdi. SonraisəHəzrətbuyurdu: EyCabironunfəzilətihaqqındabilməkistəyirsənmi? Dedi: Bəliatam-anamsənəqurban. Həzrətbuyurdu: Busurəölümdənbaşqahərbirdərdəşifadır. (xərçəng, iflic, həsəd...]. İmamSadiqdən [ə] nəqlolunubki, əgərbirkəsHəmdsurəsindənşifaalabilməsə, heçbirşeyonusağaltmaz. Əmirəlmö`mininƏli [ə] Nəbiyy-Əkrəmdən[s.ə.v.v.] nəqledirki, Allahmənəbuyurdu: "Vələqədatəynasəb`ənminəl-məsanivəl-qur`anil-əzim ". EyMəhəmmədbizyeddiayəniki, ikidəfəsənənazilolub, göndərdik. (Hicrsurəsi 87-ciayə.) HəzrətiMəhəmməd [s.ə.v.v.] buyurur: AllahHəmdsurəsinibütünQur`anınbərabərindəqərarverdi, vəxüsusiləonunaziledəndəmənəminnətqoyubbuyurduki, Fatihətul-kitabƏrşxəzinəsininənqiymətlisurəsidir. Allah-taalabusurəniMəhəmmədə [s.ə.v.v.] məxsusedib, onaşərafətbəxşetdi, vəHəzrətSüleymandan [ə] başqalarınıbundaşəriketmədi. AncaqSüleymanPeyğəmbərəbusurədənBismillahir-rəhmanir-rəhimnaziledildi. NecəkiQur`anBilqeysindilindənbeləhekayətedir: Süleyman [ə] tərəfindənmənəbirməktubverdilərki, BağışlayanvəmehribanAllahınadıiləbaşlanır. Həzrətsonrabuyurdu: Hərkəsonu (həmdsurəsini) oxusa, Məhəmməd [s.ə.v.v.] vəonunəhli-beytiləzahirdəvəbatindədostvəonlaraimangətirib, fərmanlarınaitaətetmişolar. Allah-taalahərbirhərfinmüqabilindəonasavabverərki, onunhərbiridünyadanvəonunxeyirlərindənüstünolar. Əgərbirkəsbusurəoxunandaonaqulaqversə, oxunuşunvəonuüçdəbirisinin ⅓ savabınıalacaqdır. Bunlarıqənimətsayıb, çoxaldın, vaxtıötübkeçməsinki, sonraonunhəsrətiqəlbinizdəqalar. Busurəniqırxdəfəqabdakısuyaoxuyub, sonraonuxəstəyəiçirin, vəsədəqədəverin. Sədəqəverilənşəxsədeyinki, (filan) xəstəninsağalmasıüçünduaet. CüməaxşamımühümşeylərinhasilolmasıüçünHəmdsurəsini 1011-dəfəoxuyun .(təcrübəolunub). Əhəmiyyətlişeylərinhasilolması, bəlanınvədüşmənindəfolmasıüçünbusurənixətmedin. Şənbəgünü (altıncıgün) 70-dəfə, yekşənbəgünü (bazargünü) 60-dəfə, duşənbəgünü (birincigün) 50-dəfə, seşənbəgünü (ikincigün) 40-dəfə, çaharşənbəgünü (üçüncügün) 30-dəfə, pəncşənbəgünü (dördüncügün) 20-dəfə, cüməgünü (beşincigün) isə 10 dəfəFatihəsurəsinioxuyun. (təcrübəolunmuşdur). Cüməgünündənbaşlayıb, qırxgün, vəhərgündə 41-dəfəhəmdsurəsinioxusunvəhərdəfəoxuyandansonra 13-dəfədesin. Yamufəttihufəttih. Yamufərricufərric. Yamusəbbibusəbbib. Yamusəyyiruyəssir. Yamusəhhilusəhhil. Yamutəmmimutəmmim. Vəhusubullahuvəne`məlvəkil. Hərkəsxalisniyyətləbuxətmioxusa, oqədərvar-dövlətəmalikolarki, yığıb-yığışdırabilməz. (“Minhac” səhifə 432). Miybədinin“Kəşfül-əsrar” kitabındayazılıbki, hərkəsbusurəniaşağıdakıtərzdəoxusa, inşaallahözməqsədinənailolar. Birhəftəərzindəhərgündə 111-dəfəvə 111 salavatgöndərməkləxətmetsin. Əlbəttəbirşərtidəbudurki, yeddigünərzindəheyvanətiyeməsin. Sonraözməqsədinəçatmaqdanötrüdesin; "Bismillahir-rəhmanir-rəhimƏlhəmdulillahiRəbbilaləmin. Ərrəhmanir-rəhim. Malikiyəvmiddin . İyyakənə`budu, vəiyyakənəstəin.- sonraTovhid (Qulhuvəllah) surəsiniüçdəfəoxusun . Onundavamında"Allahumməkəmacəmə`təbəynəsifatikəvəəsmaikəvəəf`alikə, fəcməəbəynivəbəynəhacəti, bihəqqiMuhəmmədinvəalihiəcməin"duasınıoxusun. SonraisəHəmdsurəsininqalanınıyə`niİhdinəs-siratəlmustəqimSiratəlləzinəən`əmtəələyhimğəyrilməğzubiələyhim, vələzzallin " oxusun. MüqəddəsƏrdəbilidənnəqlolunubki, hərkəsHəmdsurəsinibuikiayəiləongünərzində, gündəonbirdəfə, hamısıbirlikdə 110-dəfəolmaqlahərbirböyükyaxudkiçikhacətvəmətləbininolmasındanasılıolmayaraq, oxusun. Buüslubdatəcrübəolunmuşdurvəhacətəçatmaqüçündahaəlverişlidir. Deyirlərki, qüdrətliolmaqlabərabəronuyerinəyetirməkdəacizlikqarşıyaçıxar. (gözdəyməsin) Üçcüməaxşamıhərgecəsindəbirrükətnamazqılsın, vəhərrükətdəondəfəHəmdsurəsinivəonbirdəfəTovhidsurəsinioxusun . Salamdansonra (yüz) 100 dəfəsalavatgöndərsin. BirnəfərözününyoxsulluğundanPeyğəmbərə [s.ə.v.v.] şikayətetdi. Həzrətbuyurdu: ÖzevinədaxilolandasalamvervəbirdəfəHəmdsurəsinioxu.Okişihəzrətinbuyurduğukimietdi; Allah-taalaonun, özününvəqonşularınınruzisinəbərəkətverdi. ƏbuSüleymannəqledirki, AllahınRəsulu [s.ə.v.v.] iləkafirlərəqarşımüharibəyəgetmişdim, aramızdabirkişisər` "Epilepsie" (birnövəsəbxəstəliyidir) xəstəliyinətutulmuşdu. SəhabələrdənbirisiFatihəsurəsinionunqulağınaoxudu, oayağaqalxıbtamamiləşifatapdı. BuhekayətikainatınağasıRəsuləllahaçatdırdılar. Həzrətbuyurdu: "Hiyəummulkitabvəhiyəşifaunminkullidain". Yə`nio (Fatihəsurəsi) ummulkitabdır (Qur`anınanasıdır) vəhərdərdəşifadır. Həmdsurəsiniyetmişdəfəoxumaqhərbirdərdüçünfaydalıdır. MüqəddəsƏrdəbilidənnəqlolunubki, hərkəshəmdsurəsinibuikiayəiləongünvəhərgündəonbirdəfəoxusun, (hamısıbiryerdə 110 dəfəolur). Bütünkiçik, böyükhacətvəmətləbiolmuşolsa, beləbunlarıoxusahacətininmüstəcabolmağınıyaxınlaşdırar. (təcrübəolunub). 1-"Ənzələələykumminbə`dilğəmmiəmənətənnuasənyəğşataifətənminkumvətaifətunqədəhəmməthumənfusuhumyəzunnunəbillahiğəyrəlhəqqizənnəlcəhiliyyəti. Yəqulunəhəl-lənaminələmriminşəy`in. Qulinnələmrəkulləhulillahi, yuxfunəfiənfusi-himmala-yubdunələkəyəqulunələvkanələnaminəl-əmrişəy`unmaqutilnahahuna. Qulləvkuntumfibuyutikumləbərəzəlləzinəkutibəələyhimulqətluilaməzaciihimvəliyəbtəliyəllahumafisudurikumvəliyuməhhisəmafiqulubikum. Vallahuəlimunbizatis-sudur". (Ali-İmransurəsi 154) 2-"MuhəmmədunRəsulullahivəlləzinəməəhuəşiddauələlkuffariruhəmaubəynəhumtərahumrukkəənsuccədənyəbtəğunəfəzlənminəllahivərizvanənsimahumfivucuhihimminəsəris-sucudi. Zalikəməsəluhumfittovrati. Vəməsəluhumfil-İncilkəzərinəxrəcəşət`əhufəəzarəhufəstəğləzəfəstəvaəlasuqihiyucibuz-zərraəliyəğizəbihimulkuffaruvəədəllahul-ləzinəamənuvəəmilus-salihatiminhumməğfirətənvəəcrənəzimən". (Fəthsurəsi 29)

45 Oxu

Əqaid 23.05.2008

Qur`anoxumağınsavabı

1-"Qur`andanbacardığınızqədəroxuyun." (Müzzəmmilsurəsi-20-ciayə) 2-Qur`anoxumaqvəonaəməletmək, dərdlərədərmandır.(hərbirdərdinözünəmünasibnüsxəsivardır. Bunüsxəmindərdədərmandır).3-Qur`anmüəllimlərivəgecələroyaqqalanlar, mənimümmətiminənşərafətlisidirlər.4-Qur`anoxumaqmənimümmətiminənşərafətliəməllərindənsayılır.5-Qur`anoxumaqlaözevləriniziişıqlandırın. YəhudivəNəsranilərkimionlarıgordasaxlamayın, ki, Kilsəvəmə`bədlərdənamazqılıb, özevlərindəisəvaxtlarınıbatilkeçirirdilər. Çünki, Qur`anoxunanevdəxeyir-bərəkətartar. Oevinəhlininruzisibololar. Qur`anoxumaqomənzilənuraniyyətbağışlayar. Səma, ulduzlarıdünyaəhlininişıqlandırdığıkimi, səmaəhlininuraniləşdirər.6-Keçmişinvəgələcəyinxəbərləri, vəsizinaranızdabaşverən, həqiqətlərinhamısıAllahınkitabındadır.Bueləbirkitabdırki, haqqiləbatininarasındafərqqoyandır, bihudəvələğvinyox. Onuoxumaqla, xalqbatilşeylərəmeyllənməz, vədünyaalimləri, onunmə`rifətdəryasındandoymazlar. Çünkibuasimanikitab, həqiqətlərinsərçeşməsivəhidayətinmənbəyidir. Çoxluvətəkrar-təkraroxumaqlaköhnəlməz, vəonunmö`cüzələritükənməzdir. Bueləbirkitabdırki, hərbirsitəmkarəgəronutərketsə, Allahonuməhvedər. HərkəsQur`andanazcahidayəttapmağaçalışsaPərvərdigaronuözbaşınaburaxar, O, (Qur`an) Allahınmöhkəmipivədüzgünyoludur. Hərkəsonaəməletsə, dəyərinialıb, əbədisavabanailolacaqdır. Hərkəsonunla (Qur`anla) hökmetsə, ədalətlədavranmışdır, vəhərkəsxalqıbukitabatərəfçağırsa, düzgünyoladə`vətetmişdir. 7-HərkəsindanışığıQur`anvəeviməscidolsa, Allah-taalaBehiştdəonunüçünbirbinaqərarverər.8-AllahladanışmaqistəyənQur`anoxusun.9-İmanlışəxscavanlıqdaQur`anoxuyursa, Qur`anonunətivəqanıiləqarışar.

44 Oxu

Əqaid 22.05.2008

Əl-qur`anuəhdullahiilaxəlqihi

Əl-qur`anuəhdullahiilaxəlqihi BağışlayanvəmehribanAllahınadıilə . Əzizoxucubukitabvasitəsiiləsizinləəlaqəyaratdığımagörəxoşbəxtəm. İndiisəsizindərdlərinizi (xəstəliklərinizi) bütündərdlərindərmanıolanQur`anlamüalicəedib, onunqarşısındasizinreaksiyanızıgörübeşitməkistəyirəm. Cavanlığınilkanlarındabumüqqəddəskitabın (Qur`anın) güclütə`sirinihissetdiyimhalda, səniondaolansirrlərdənagahetməməyiməheyfimgəlir. CavanlıqdaQur`anlabirmüddətünsiyyəttapmışdım, Lakinonunsurələrinisavabüçünoxuyardım, nəhayətbirhədismənimyadımadüşdüki, (əl-qur`anudəvaun) Yə`niQur`andərdlərədərmandır. Məhzeləbunaxatir, Qur`anıdərdlərimindərmanıüçünoxumağabaşladım, vəonungözəlnəticələrinimüşahidəetdim. Bəli: Allahaqovuşmaqlıqyolundamaraqlımüsibətlərdoludur. Buyolda (arif) Allahınistəyiiləbütünfikrinionatərəfyönəldərək, onayaxınlaşmaqdaçalışır, vəonunyolundaqərqolur. Ammatezötübkeçəsideyil, bəlkəonunböyükəzəmətihaqqındafikirləşmək, onudərmansız(müalicəsiz) dərdəgiriftaredərki, onunəlacınıbukitabdatapacaqdır. İnşa-Allah. Buxəstəliyinəlamətlərinideyəcəyəm: ki, onamübtəlaolanfərdonu (bukitabı) oxumağıözünəlazımlıbilsin. ‎Gözlərçuxuradüşübdür, vəyanaqlarıisladantəkcəgözyaşlarıdır. sankieləbilxəstəninbədəniquruyub, vəgözləribirnöqtəyədikilmişdir. Buəməldiqiqələrlədavamedir. Çoxağlayır. NecəkiPərvərdigarındanxəbərgətirirlər, təbəssümedir. Bə`ziləriçoxşiddətləağlayırlar. (Nəfəssinədəhəbsolub, yaAllahdeyəndəahçəkir). Budəqiqələrinsanınömrününənşirindəqiqələridir. Başqalarınınınşadlığındaqəmgindir, ancaqbuqəmginliyinigizlədib, təbəssümedir. Bütünbədənüzvülərisüstləşib, vəyuxusuzluqdanəziyyətçəkir. (Bədən) yorulubancaqonunağılıbudəqiqələrisevir, vəhəqiqətənbuanlarənşirinanlardırki; "Gecəyarısınınrazu-niyazıyüzdərdədəvadır." Sabitqiyafəsiyoxdur, vəhərsaniyəqiyafəsidəyişməkdədir. BuAllahıarzulayanşəxsüçünadibirişdir. Çünkiözününənəzəmətli (Allahın) müqabilindədayandığınıdərkedir. Pərvərdigarınınadınıdeyəndə, onubaşqaişəməcburetməyin. Çünki, buzamanonunnəbzi (ürəyi) dayanabilər. Allahıarzulayandostunuzbudəqiqələrdəqorxulubirvəziyyətdəqərartapmışdır. Buanlaronunxaricolmaqvaxtınayaxındır. Necəki, İlahininadınıonapıçıldadınız, xəstəliyişiddətlənəcəkdir. Dostunuzunvidalaşmağıistəmirsinizsə, (metod) Allahınçoxluadlarınıdeyin, vəonunİlahinionlarınarasındayerləşdirin. Bunlarıdeməkdənməqsədbudurki, onueşitməyəhazırlayın, qəflətənonunİlahininadınıonademəyin. Bizbudərmanlardanistifadəetmişik, vəonlardançoxlufaydalaralmışıq. Sizidəbudərmanlardanistifadəetməyədə`vətedirikki, özünüzonunalinəticələrinigörəsiniz. Allahıarzulayançoxəzgindir, vəbuhalondagüclənir. Necədəalibirdərddir. O (Allahıarzulayan) çoxgücsüzdür. Çünki, zəifbirfərdqüdrətliPərvərdigarınqarşısındadayanmışdır. Allahaşiqiniçoxzəifvəcılızhaldamüşahidəetdim. Lakin, ölümündənsonraonuyuxudaBehiştinəntanınmışfərdlərindənbiriolduğunuyuxudagördüm. BudərmansızdərdinmüalicəsiQur`andırvəyenədəQur`andırQur`an. Üslub:ƏgərAllahatərəfgetməkistəsənağsaqqalvəyaşlıAllahaşiqləriiləməşvərət (məsləhət) et. ÇünkidünyagörmüşAllahaşiqləri, "İlahini" bizəlazımıncatanıtdırırlar. Buişdəyaşlıqadınlarıseçin. Çünkionlardahayaxşıbələdçidirlər. ÇoxluQur`anoxumaqvəhəmişəsalamvermək, Allahaşiqiüçünəngözəlüslubdur. Ovaxtölümasanlaşar. İndiisəsiziQur`anlabirlikdətərkedirəm, ondanfaydalanacağınızaümidvaram. Çünkibuişdəbirantəfəkküretmək, yüzillikpeşimanlıqgətirər. EykaşmənimqarabəxtimüçünQur`anoxumaqneçəyüzbərabərolaydı. Amin. Nəbiyyi-Əkrəm (s.ə.v.v.) adınadinivəİslamıtəhqiqatmərkəzi. KərimiBəxtiyari.

49 Oxu

Əqaid 13.05.2008

Tələfat və çatışmazlıqların təhlili

Tələfat və çatışmazlıqların təhliliAllahın ədaləti məsələsində ən çox diqqət çəkən cəhət dünyada bəlalar, tələfatlar və pisliklərin, bəzi sosial bərabərsizliklərin mövcud olması problemidir. Bu məsələ çoxlarında sual, irad və fikir selinin yaranmasına səbəb olmuşdur. Varlıqlarını sarmış bu suallar qarşısında cavabları olmayan insanlar şək və tərəddüdə düşmüş, bu da onlarda açılmaz düyünlərin yaranmasına səbəb olmuşdur.Soruşurlar ki, dünya fikir və hikmətin nəticəsidirsə, bəs bu qədər əzab-əziyyətlər, dərd və möhnətlər niyə mövcuddur? Nə üçün dünya davamlı olaraq nizamsızlıqların, bədbəxtliklərin öldürücü zərbələrinə məruz qalır, nöqsanlar, çatışmazlıqlar bitmək bilmir?Nə üçün dünyanın ayrı-ayrı nöqtələrində insanlar qorxulu və dəhşətli hadisələrin hücumuna məruz qalır, minlərlə dağıntılar, tələfat və xəsarətlər baş verir?Nə üçün biri yaxşı, biri pisdir, biri sağlam, biri xəstədir? Niyə hamı eyni deyil? Bütün bunlar dünyada ədalətsizliyin olmasından xəbər vermirmi?Dünyanın ədalətli olması o deməkdir ki, onda zülm və ayrıseçkilik, afət və bəlalar olmasın. Dünyada heç bir nöqsan, zəiflik, xəstəlik və yoxsulluq olmaması kamal və ədalətin göstəricisidir.* * *Hər şeydən öncə qəbul etməliyik ki, bizim dünyada baş verən hadisələrlə bağlı qiymətləndirməmiz səthidir, heç bir dərinlik və əhatəliyə əsaslanmır, eyni zamanda baş verənlərin qayəsinin izah edilməsi və əsaslandırılması üçün yetərli də deyil.Bəlaların və xoşagəlməzliklərin birinci addımda səthi yanaşmaya əsaslanan təsviri, fenomenlərin həqiqətləri öyrənilmədən, əsl hədəf və məqsədlər nəzərə alınmadan onlar haqqında irəli sürülən fikirlər dünyaya ədalətsizliyin hökm sürməsi təsəvvürü yaradır. Bu təsəvvür də insanların emosialarını təhrik edir və nəticədə, ən məntiqsiz təhlil və analizlər ortaya çıxır.Ancaq dərindən və əsaslı düşünsək, bu mühakimələrin birtərəfli olduğunu, üzərinə zülm və haqsızlıq yarlığı yapışdırdığımız hadisələr üçün ölçü miqyası olaraq özümüz və ya bizimlə bilvasitə və ya bilavasitə əlaqəsi olan insanların mənafelərini təmin edən işlərə yaxşı, ziyanımıza olana pis adı vermişik. Nəticədə, bizim pis və yaxşı anlayışımız yaxın baxışımız, dar düşüncəmiz, mənafelərimiz, dünyaya hakim olan qanunlardan dəqiq xəbərimiz olmamasına əsaslanır. Məgər baş verən hər hansı hadisənin mərkəzində bizmi dayanırıq? Yaxşı və pisin meyarı kimi təkcə bizim xeyir və ziyanımızmı nəzərə alınmalıdır?Maddi dünyanın dəyişkən olmasının mənası onun əvəzlənməsi, sabah bu gün olmayan hadisələrin baş verməsi, nələrinsə məhv olması və nələrinsə onların yerini doldurmasıdır.Təbii ki, bu gün bəzi insanlar üçün faydalı və səmərəli olan şey sabah mövcud olmayacaq. Lakin biz insan olduğumuz, özümüz və dünyadakı nəsnələrə qarşı sevgimiz olduğu üçün itirilənlər və əldə edilənlər bizim üçün pis və yaxşı anlayışını təşkil edir. İnsanlar və onların əşyalara bağlılığı ilə yanaşı dünyadakı dəyişiklik nəticəsində müxtəlif hadisələr meydana gəlir. Əgər dünyada dəyişkənlik olmasaydı, hadisələr də olmazdı, pis və yaxşı məzmunu da formalaşmazdı.Fərz edək ki, dünyada nöqsan və çatışmazlıq təsəvvürü (bizə görə belə görünür) yoxdur, nə inkişaf var, nə artım, təzad, ziddiyyət, hərəkət və tərkiblərdə fərqlilik və müxtəliflik də yoxdur. Çatışmazlığın olmadığı bir dünyada insani, əxlaqi və ictimai qayda, qanun və sərhədlənmə də olmayacaq. Dəyişikliklər planetlərin hərəkət və dövriyyəsindən yaranır. Əgər dəyişiklik və fərqlilik aradan getsə, yer, ay, günəş, gün, ay, il də qalmayacaq.* * *Əhatəli bir dünya görüşünə görə, bu gün bizə ziyanlı görünən nə isə indi və gələcəkdə başqaları üçün faydalı ola ilər. Dünyada elə hadisələr var ki, kainatın məqəsdinin gerçəkləşməsinə xidmtə edir və ümumi faydanı təmin edir. Çox insanlar isə bunun ziyanlı olduğunu görə və hamının xeyrinə olmadığı təsəvvürü yarana bilər. Əgər maarif dənizinin dərinliklərinə vara, elm və bilik barmağı ilə sirlər çoxluğunu vərqləyə bilsəydik, hadisələrin fəlsəfəsi və nəticələri bizə tam şəkildə aydınlaşar və məlum olardı ki, bu mürəkkəb şəbəkə ilə bağlı mühakimələrimiz əhatəli deyil. Qeyd olunan səbəbdən də biz bu gün baş verən hadisələrin gələcəkdə baş verəcək hadisələrin səbəbi olduğunu bilmirik. Əgər biz dünyaya daha yüksəkdən baxa, hadisələrin bütün müsbət və mənfi tərəflərini görə, dünyadakı bütün sirlərə vaqif ola, hər hansi hadisə və cərəyanın tarixi xronologiyası, keçmiş və gələcəyini izləyə, bütün hadisələri və məkanları görə, əzəldən əbədiyyətə qədər uzanan bir yolu qiymtələndirə bilsəydik, nəticədə, hər hansı hadisənin ziyanlarının xeyirlərindən çox olması qənaətinə gəlsəydik, məhz o zaman həmin hadisəni ziyanverici kimi qyimtələndirər və üzərinə tam şər yarlığı yapışdırmaq səlahiyyətinə malik ola bilərdik.Belə bir qiymələndirmə iqtidarında olmadığımız, daha irəli addım ata bilmədiymiz, mürəkkəb məsələlər üzərindəki sirlər pərdəsini qaldırmağı bacarmadığımız, onların bütün tərəflərini hesablamaq gücündə olmadığımız üçün dar düşüncədən qaynaqlanan tələsik və birtərəfli mühakimə yürütməkdən çəkinməli və bilməliyik ki, dünyanın ümumi və universal sistemində təkcə öz maraqlarımızı ölçü miqyası təyin edərək ümumi nəticəyə gəlməməli, nəticədə, xüsusi şərait və mövzular çərçivəsi ilə əhatə olunan bu cür nisbi araşdırmaları yekun qərar meyarı kimi əsla qəbul etməməliyik.Təbiət xüsusi bir məqsədin gerçəkləşməsinə xidmət etdiyi üçün adi hadisələr əsasında onun təsəvvürü insan üçün çətindir. Nə üçün nizamsız görünən hadisələrin yeni bir hadisəyə zəmin yaratmaq üçün fəaliyyətdə olduğu və yerdə Allahın canişini olduğu təsəvvür edilməməlidir? Bəlkə də dövrün tələbi, vəziyyət və şərait belə bir metodun tətbiqini tələb edir.Əgər qarşıya qoyulan məqsəd və plan çərçivəsində qorxulu hadisələr və dəyişikliklər baş verməsəydi, uzun müddət və ayrı-ayrı dövrlərdə davam etsəydi, heç bir müsbət və pozitiv nəticə də hasil olmasaydı, bu gün yer üzündə heç bir canlı, hətta insandan da əsər-əlamət olmazdı.Nə üçün bir neçə təbiət hadisəsi və istisna əsasında varlıq aləmini ədalətsizlik, hərc-mərclik və əsassızlıqda ittiham edirik? Bir neçə kiçik və məhdud uyğunsuzluq üzərinə etiraz barmağı qoyuruq? Ali plan, iradə və idrakdan qaynaqlanan aləm və mövcudatın heyrətamiz incəlikləri, dəqiq və rasional fenomenləri və bütün cəhətlərini görməzdən gəlirik?Kainatdakı bu qədər möhkəm idarəçiliyi görən insan etiraf etməlidir ki, dünya məqsədyönlü təkamülü olan, hər fenomeni bəlli miqyas və ölçüyə malik bir kompleksdir. Həra hansı hadisənin izah edilməzliyi insanın öz dərkinin məhdudluğundan irəli gəlir. İnsan bilməlidir ki, məhdudiyyət dünyanın qüsuru yox, məqsədlər və onların məzmununu dərk edə bilməməyin nəticəsidir.Hadisələrin bizə görə acı və xoşagəlməz görünməsi səhradan şəhərə gəlmiş, böyük bulduzerlərin köhnə binaları uçurtduğunu gördükdə mühakimə yürüdən adamın qənaətinə bənzəyir. O, binaların uçurdulmasını axmaq bir dağıdıcılıq hesab edir. Bəs bu uçurtma və dağıtma məqsədsiz və plansızdırmı, belə bir mühakiməni məntiqli hesab etmək olarmı? Şübhəsiz ki, yox? Çünki o, təkcə uçurdanı görmüşdür, mühəndislərin və uçurdanların məqsədindən, hesab-kitablarından xəbərsizdir.Alimlərdən biri belə yazır: “Bunların vəziyyəti səyyari sirk ləvazimatlarının sökülməsini müşahdiə edən uşaqların vəziyyətinə bənzəyir. Sirk ustaları başqa bir məhəllədə tamaşa göstərmək üçün və öz tamaşalarını həmin məhəllədə davam etdirmək üçün ləvazimatlarını söküb yol düşürülər. Bu hadisəyə tamaşa edən uşağın nəzərində dirəklərin salınması, kəndirlərin açılması, çadırların sökülməsi, insanlar və heyvanların çıxıb getməsi sirkin başa çatması kimi qiymtələndirilir”.* * *Əgər müsibət və bəlalara daha dərindən və əhatəli baxsaq, düzgün analiz etsək, əsl həqiqətdə bunların bəla yox, nemət olduğunu dərk edərik. Nemətin nemət olması, bəlanın da bəla olması insanın onlara qarşı reaksiyasına əsaslanır. İki nəfərin bir mövzuya baxışı fərqli olur. Müsibət, dərd və qəm-qüssə həyəcan siqnalıdır. Bu siqnal insana səhvlərini və nöqsanlarını düzəltmək xəbərdarlığı verir. Əslində, bu fenomen təbii qoruyucu və tənzimləmə vasitəsidir.Əgər sərvət əyyaşlıq və kef-damağa səbəb olarsa, bədbəxtlikdir. Əgər kasıblıq və yoxsulluq insanın ruhunun tərbiyəsi və kamilləşməsinə səbəb olarsa, nemətdir. Buna görə də nə sərvəti mütləq xoşbəxtlik, nə də kasıblığı mütləq bədbəxtlik hesab etmək olar. Bu qanun təbiətin bütün nemətlərinə tətbiq edilə bilər.Düşmən qüvvələrinin hücumuna məruz qalan xalqlar öz varlıqlarını qorumaq üçün səy göstərirlər. Bu səy və təlaşlar onların güclənməsinə səbəb olur. Hər hansı əməlin müsbət bir səy olduğunu bildiyimiz halda, insanı öz məqəsdinə doğru irəli aparan daxili qüvvələrin güclənməsinə səbəb olan çətinliklərin rolunu görməzdən gələ bilmərik. Səy və fəaliyyət məcburiyyətində olmayan, ziddiyyətlər mühitinə düşməyən insanlar maddi rifah və ehtiraslar girdabında batıb tənəzzül etmək məcburiyyətindədirlər. İnsanlar var ki, böyük məqsəd uğrunda dözülməz çətinliklərə, əzab-əziyyətlərə sinə gərirlər. Əgər çətiniliklər olmasaydı, məqsədin böyüklüyü də görünməzdi. Təkamül yolunda durğunluq, yolun hamarlığı, korkoranə və mexaniki hərəkət qəbul edilmir. İnsanın iradəsindən asılı olmayan cəhdlər onun dəyişilməsi ilə nəticələnməyəcək. Keşməkeşlər, ziddiyyətlər təkamül şallağıdır. Bərk cisimlər zərbələrin təzyiqi altında əzilirlər. İnsanlar problem və çətinliklərin ağuşunda formalaşırlar. Onlar üzmək sənətini öyrənmək üçün özlərini dənizə atmalıdırlar. Xülasə, istedadlar, dühalar böhranlar kürəsində təcəlla edir.Qeyd-şərtsiz kef çəkmələr, dünyaya sevgi, onun məqsəd seçilməsi, ləzzət axtarışı, sırf mənfəət güdmək, daha yüksək məqsədlər haqqında düşünməmək qəflət və doğru yoldan sapmağın göstəricisidir. Ən bədbəxt insanlar naz-nemət içərisində bəslənib, çətinliyə düşməmiş, dünyanın isti və soyuğunu dadmamış, özlərində doğub, özlərində qürub edən insanlardır.Nəfsin istəklərinə tabe olmaq ruhun böyüklüyü və sabitliyi, səmərə verən hərəkət və fəaliyyətlə düz gəlmir. Ləzzət axtarışı və fəsad, ruhun qüdrəti və fəaliyyət, ikisi bir-birinə zidd olan cəhətlərdir. Ancaq bu ikisi bir arada ola bildiyi üçün davamlı olaraq səy göstərməli, ləzzət axtarışı hissindən azaldıb qarşı cəbhəyə əlavə etmək lazımdır ki, insan yüksəlişə nail olsun.Naz-nemət içində böyüyən, həyatın acı reallıqlarından və dinin şirinliklərindən xəbərsiz olanlar həddən artıq rifah və asayiş içində yaşadıqları, aclıq çətinliyi çəkmədikləri üçün nə ən dadlı yeməklərin ləzzətini anlayırlar, nə həyatın ləzzətini dərk edirlər, nə də gözəllikləri hiss edirlər. Çünki həyatın ləzzətlərini dadamq insanların yolu üzərində hər addımbaşı pusquda durmuş çətinliklərlə tanışlıq, acıları dadmaq, məyusluqları, çətinlikləri qəbul edə bilmək istedadı, əziyyət və müsibətlərə dözməklə şərtlənir.İnsanın nəzərində həyatın maddi və mənəvi şəraiti o zaman qiymətli olur ki, o, acı hadisələrin təsirinə məruz qalsın, dünyanın eniş və yoxuşunu hiss etsin.İnsan özünü tamamilə maddi həyatın ləzzətlərinə həsr etdiyi üçün varlığın bütün yönlərində zəncirə çəkilir, hərəkətdə olan dinamik yönlərini itirir, nəticədə, əbədi həyatı və özünü düzəltmək yolunda çalışmaq hissini bir kənara qoyur. Nə qədər ki, ehtiras pərdələri varlığına kölgə salıb və ruhu qaranlıqların əsirinə çevrilib, saman çöpü kimi maddi dalğaların oyuncağı olacaq, Allahdan başqa hər kəsin qapısına baş vuracaq. Buna görə də müsbət fikirlərin formalaşmasında rolu olan ayıldıcı bir vasitəyə ehtiyacı var. Bu vasitə keçici dünyanın fani olduğunu insana xatırlayaraq onu səmavi tərbiyələrin son məqsədi olan azadlığa qovuşdurur, onu yüksəliş və kamilləşməkdən saxlayan bütün maneə və sədlərdən azad edir.Bəli, özünü düzəltmək asan və ucuz başa gəlmir. Bunun üçün nəfsani istəklərə, kef-damağa göz yummaq lazımdır. Bu gözyummalar, özünü məhrum etmələr və ayrılmalar çox çətin və acıdır.Düzdür ki, səy və çalışmalar daxili dünyanı hamarlaşdırmaq, ruhi hazırlıq və istedadların üzə çıxmasına xidmət edir, ancaq günahdan çəkinib dözüm nümayiş etdirmək, özünü kef-damaqdan çəkindirmək həmişə insanın kefinə soğan doğrayır, canını incidir. İnsan maneələri aşıb çətinlikləri aradan qaldıraraq öz missiyasını yerinə yetirmək, inkişaf və dəyərlər nərdivanı ilə yuxarı qalxa bilmək üçün çox ciddi müqavimət göstərməlidir.

55 Oxu

Əqaid 06.05.2008

“Kəhf” surəsi

1-ƏhmədibnHilal, İsaibnƏbdullahdan, odaatasından, oisəƏmirəlmö`minindən (ə) rəvayətedirki, Həzrətbeləbuyurdu: "Buayəni"Qulinnəmaənəbəşərunmislikumyuhailəyyəinnəmailahukumilahunvahidun, Fəmənkanəyərculiqasərəbbihifəlyə`mələmələnsalihənvəlayuşrikbiibadətirəbbihiəhədən."(Kəhf-110)OxuyanşəxsüçünözevindənKə`bəevinəqədərvəəgərhərəməhlindən (Məkkəli) olmuşolsa, onunüçünBeytülMüqəddəsəqədərməsafədənurçəkilər.2-ÜbəyyibnKə`bNəbiyyi-Əkrəmdən (s.ə.v.v) rəvayətedibki, busurənioxuyankəssəkkizgünbütünfitnələrdənasudə (rahat) olar. ƏgərbusəkkizgünərzindəDəccalbeləzühuretsəAllahyenədəonuonunfitnəsindənqoruyacaqdır. Hərkəsyatağınagirənzamanbuayəni(Kəhf-110) "Qulinnəmaənəbəşərunmislukum"… oxusa, onunyatağındanKə`bəyətərəfnursaçar, vəonunətrafındakıMələklərAllahındərgahındanonunüçünyuxudanoyanaqədərrəhməttələbedərlər. ƏgərMəkkəlibirkəsbuayənioxusa, onunyatağındanBeytul-Mə`mura (göyündördüncütəbəqəsindəməscid) nursaçarvəyuxudanoyanakimimələklərAllahındərgahındanonunüçünrəhməttələbedərlər. ƏgərMəkkəlibirkəsbuayənioxusa, onunyatağındanBeytul-mə`mura (göyündördüncütəbəqəsindəməscid) nursaçarvəyuxudanoyananaqədərmələklərAllahındərgahındanonunüçünrəhməttələbedərlər.SəmrətibnCondəbNəbiyyi-Əkrəmdən (s.ə.v.v) rəvayətedibki, hərkəsKəhfsurəsindənonayəəzbərləsə, Dəccalınfitnəsionazərəryetirməz. ƏgərbirkəsKəhfsurəsininhamısınıoxusa, Behiştədaxilolar. Nəbiyyi-Əkrəm (s.ə.v.v) buyurdu: Sizənazilolandayetmişminmələkləmüşayiətedilən, əzəmətiyerivəasimanıəhatəetmiş, surənigöstərməyimmi? Dedilərbəligöstərin. Həzrətbuyurdu: OƏshabiKəhfsurəsidir. Hərkəscüməgünübusurənioxusa, Allahonuüçgünqarşıdakıcümədənsonrayaqədərbağışlayar, vəonaeləbirnurətaedərki, asimanaçatar, özüdəDəccalınfitnəsindənamandaqalar. VaqidiözsənədinəəsasənƏbuldərdadan, odaNəbiyyi-Əkrəmdən (s.ə.v.v) rəvayətedirki, hərkəsKəhfsurəsininəvvəlindənonayəəzbərləsə, Qiyamətgünündəonunlabirnurbirlikdəolacaqdır. YenədəNəbiyyi-Əkrəmdən (s.ə.v.v) rəvayətolunubki, birkəscüməgünüKəhfsurəsinioxusaaltıgünbütünfitnələrdənasudəolar, vəhəttaəgərDəccalzühuretsədəonunşərrindənamandaolar. ƏyyaşiözsənədinəəsasənİmamSadiqdən (ə) rəvayətedibki, hərkəscüməaxşamıKəhfsurəsinioxusa, şəhidkimidünyadangedər, Allahonuşəhidlərləbirlikdəqaldırar, vəQiyamətdəşəhidlərsırasındadayanar. Borcunuverməkniyyətiiləbusurənioxu, inşaallahborcunuödəyərsən. Təfsirçilərmə`sumlardanrəvayətediblərki, hərkəsbusurənin 110-cuayəsinioxusaistədiyivaxtyuxudanoyanabilər. Ayə: Qulinnəmaənəbəşərunmisluku-ayəninsonunaqədər.Busurənin 18-ciayəsindədeyilir: "Vəkəlbuhumbasitunziraəyhibilvəsid."Hərkəsbuayəniyazıbhəmişəözündəsaxlasaitdənonabirziyandəyməz.Səələbiöztəfsirindəyazıbki, Hərkəsgecə-gündüzərzindəHəzrətNuh (ə)-abutərzdəsalamgöndərsə, "ƏssəlamuəlaNuhinfilaləmin", budünyadaəqrəbdənqorunarvəodünyadaonabirzərərdəyməz. İmamSadiq (ə) atalarındannəqlolunmuşrəvayətəəsasənbuyurur: MənimQur`anolanevdənxoşumgəlir, çünkiAllahlə`nətlənmişdivi (şeytan) onun (Qur`anın) səbəbinəoevdənqovar.İmamSadiq (ə) buyurdu: HərkəsQur`anıçətinlikləöyrənsə, oikiəcrəsahibolacaq. Ammaonuasanlıqlaöyrənənkəs, yaxşıinsanlarlabirlikdəolacaqdır.Əgərbirkəsbirişiyerinəyetirməkistəsəvəyaxudistəməsəbuayənioxusun: "ƏfəhəsibəlləzinəKəfəruənyəttəxizuibadiminduniəvliyaiinnaəətədnacəhənnəməlilkafirinənuzulən"(Kəhf-102). Sonradesin: "AllahuməsəlliəlaMuhəmmədinvəaliMuhəmmədvəərinibəyazənvəhumrən."vəyuxulasın. Əgəryuxudaağbirşeygörsə, oişiyerinəyetirin, ammaəgəryuxudaqırmızıvəyaxudqaraşeygörsə, oişietməsin.Qızdırmasıolanbirkəsyatanzamanaşağıdakıayəniyazıbyastığınınaltınaqoysa, qızdırmasıazalar. "Əmhəsibtəənnəəshabəlkəhfivərrəqimikanuminayatinaəcəbənizaəvalfitnətuiləlkəhfifəqalurəbbənaatinaminlədukkərəhmətənvəhəyyilənaminəmrinarəşədən." (Kəhf 8-9)

48 Oxu

Əqaid 04.05.2008

Allah və praktiki məntiq

Allah və praktiki məntiqSosial şərait, tarixi amillər, tərbiyə və məşğulluq formasının fitri meyllər, psixi və emosional halların fəaliyyətinə təsiri danılmazdır. Bu şərait müxtəlifliyi insanın mövqe seçimində məcburiyyət yaratmasa da, müəyyən qrup insanın seçimi üçün münbit şərait yaradır ki, bu da insanların dünya görüşünün formalaşmasında mühüm rol oynayır, hətta bəzən qeyri-ixtiyari olaraq insanın azadlığı və seçim gücü qarşısında maneələr yaradır.Beyinin daha çox elmi və praktiki dəlillərlə ünsiyyətdə olması və onlara adət etməsi insanı əqli dəlillərdən, xüsusilə tədqiqat mövzusu maddi olmayan və hiss edilməyən məsələlər olduğu zaman rasional mühakimədən uzaq salır.Ümumiyyətlə, insan beyni hər hansı sahədə çox işləyərsə, həmin sahədə güclü olur, digər məsələlər onun üçün orijinallığını itirir və ixtisası ilə müqayisədə qeyri-əsas və ikinci dərəcəli məsələlər kimi qəbul edilir. Buna görə də hər bir şeyə münasibəti öz baxış bucağından bildirir. Allahla bağlı düşüncələrə qarşı ən azdırıcı və ən destruktiv amillərdən biri fikir və düşüncəni epmrik elmlər məntiqi ilə məhdulaşdırmaq, fikir və düşüncələrin sərhədlərindən xəbərsizlikdir. Emprik elmlərin nümayəndələri bütün təfəkkür gücünü intuitiv (hissi) elmlərə sərf edirlər. Buna görə də fikir və düşüncələri hissdən kənar məsələlərə qarşı özgələşir. Bu özgələşmə, hissdən kənar məsələlərdən uzaqlaşma və emprik elmlərin nailiyyətlərinə yüksək dərəcədə etimad elə həddə çatır ki, təcrübə onların təfəkkür tərzlərini və dünya görüşlərini formalaşdırır, nəticədə, emprik elmləri yeganə məqbul tanıma vasitəsi və miqyası kimi qəbul edir, bütün problemlərin yalnız onun vasitəsilə həll edilə biləcəyini düşünürlər. Onlara görə vəzifəsi hadisələr arasındakı əlaqəni izah etmək olan elmlərin məqsədi Allahla insan arasında deyil, hadisələrin öz aralarında əlaqə yaratmaqdır. Emprik elmlər çərçivəsində araşdırma aparan insan ümumiyyətlə, Allah haqqında düşünmür. Ümumiyyətə, intuitiv miqyas vasitəsilə hisslərin fövqündə olan həqiqətlərin dərk edilməsi, Allahın laboratoriyalarda görülməsi mümkün deyil. Elmlər laboratuar təcrübənin nəticəsi ilə Allahın varlığı arasında müqayisə aparıb müşahidə edilməyən, laboratoriyada öyrənilə bilməyən və riyazi hesablamalarla hesablana bilinməyən nəsnənin həqiqət olmadığını deyə bilməzlər.Heç bir təcrübə ilə qeyri-maddinin mövcud olub-olmamasını söyləmək olmaz. Çünki təcrübə ilə yalnız inkar edilə biləni sübuta yetirmək olar. Elm və metafizika hər biri digəri qədər orijinallığı olan iki bilik mənbəyidir. Metafizik qanun nə təcrübəyə əsaslanır, nə də təcrübə ilə inkar edilir. Minlərlə elmi təcrübə hər şeyin maddi olduğunu sübuta yetirmək üçün kifayət etməz.Təcrübəçi alimin mən tapmışam və ya tapmamışam deməyə haqqı çatsa da, belə bir şey yoxdur deməyə haqqı çatmır. Çünki o, hələ yüksək laboratuar vasitələri ilə təcrübəyə cəlb etdiyi ünsürlərin naməlum, qaranlıq və geniş dünyasına yol tapa, sonsuz zərrələrin daxilindəki bütün gizli həqiqətləri dərk edə və hətta maddənin öz həqiqətindən də baş çıxara bilməmişdir.Emprik metod insanın yaradılış aləminin dəqiq sistemini öyrənməsi üçün çox faydalıdır. Yaradılış aləminin strukturunun tədqiqi üçün istifadə edilən emprik metoddan böyük Allaha olan imanı artırmaq üçün parlaq və yeni əsas kimi istifadə etmək olar. Çünki dünyanın bütün fenomenləri möhkəm və dəqiq nizama, hesablanmış assosiasiyaya malikdir. Bu da alim və qüdrətli yaradıcının mövcudluğundan xəbər verir. Sadəcə, təbiət alimlərinin tədqiqat məqsədi adətən, davamlı olaraq varlığın sirlərini kəşf etməkdir. Bu alimlər elmlərinin işığında özlərinin dar və məhdud bilgi mərhələsindən çıxıb fenomenlərin əlaqələndirilməsi və sistemli tənzimləndirilməsi mərhələsinə keçid etmirlər. Yəni ilk olaraq hiss və təcrübə vasitəsilə əldə edilənləri toplamır, sonra da onları əqli və fikri izahını verib nəticə əldə etmirlər. Başqa sözlə, bir tərəfdən hiss və təcrübənin nəticələrini toplamır, digər tərəfdən əqli və rasional aspektdən onları analiz edib nəticə hasil etmirlər. Belə ki, hikmətli Yaradanın varlığını etiraf etmədən ayrı-ayrı elmlərin müxtəlif nailiyyətlərini, onlar arasında mövcud olan əlaqələri qənaətbəxş şəkildə izah etmək mümkün deyil.Elmi metod və fəaliyyət öz qaydalarını və araşdırmalarını Allahdan kənar müəyyən edir, bu şəkildə Allahdan kənar düşüncəni fəaliyyətlərinin əsas sujet xətti edərək digər məsələlərə özgə münasibət bəsləyir.Ümumiyyətlə, insanların praktiki həyatı qaçılmaz olaraq elmlərdən asılı olduğu, emprik elmin məhsulu olduğu üçün maddi həyatın bütün yönlərini əhatə edir və insan onun aşılmayacaq divarları ilə mühasirə olunur. Belə ki, bu keyfiyyətlər insanın elmlərə etimadının artması ilə nəticələnir, onlar insanların davranışlarına təsir göstərir və onda bir növ şübhə, tərəddüd yaradır. Metafizik mövzuların əksinə olaraq emprik araşdırma obyekti olan fenomanelərin faydası hər kəs üçün hiss olunan və aşkardır. Metafizik məsələlərdən fərqli olaraq maddi fenomenlərin tədqiqat mövzusu tamamilə bilinəndir və elm də bu bilinən ətrafında araşdırma aparır.Bundan başqa, dini məsələlərin orta əsrlər kilsəsinin səhv metodu ilə təqdim edilməsi və istənilən elmi tapıntıya qarşı çıxması insanların fəlsəfi və metafizik araşdırmalardan çox elmi təcrübələrə üz tutmasının ən mühüm səbəblərindəndir. Başqa sözlə desək, keçmişdə elm dinlə şaquli deyil, üfüqi istiqamətdə bərabər tutulurdu.Elmi məntiq bütün düşüncələri öz qəlibinə saldığı zaman dünya görüşləri bu məntiqin rəngini alır. İş o yerə çatır ki, yeganə bilginin elmi bilgi olduğu önə çəkilir, problem bu kontekstdən təqdim edilir, yalnız ona etibar edilir. Xülasə, hissdən kənar nə varsa, bilgidən kənar hesab edilir və onun heç bir halda sübut edilə bilinməyəcəyi iddia edilir.Deməli, Allah tanıyanların metodlarına özgə münasibət bəsləyən təcrübəçi alim həyat kontekstində elmi məntiq və fikirlə uyğunluq təşkil edənləri qəbul edir, elmi metodla uyğunluq təşkil etməyən hər bir şeyi etibarsız sayır. Onun qarşıya qoyduğu və etimad göstərdiyi metod təcrübə və dəlildir. Dəlillərin düzgünlüyünü isə əsaslandığı vasitə ilə ölçür. Dini fikrin əsaslarının unudulduğu bir şəraitdə, əsasən, əmr və qadağa qəlibində təzahür edən, heç bir elmi prinsipin izah edə bilmədiyi ikinci dərəcəli dini məsələlər üzərində mühakimə yürüdən, elm dilinə öyrəşmiş, işi-gücü formullar olan, seçim etdiyi metoda bərk-bərk yapışmış adam dinin universal, sadə və çətinlikdən uzaq olan göstərişlərini qiymətsiz və məzmunsuz hesab edir.Bu təfəkkür tərzi yanlışdır. Çünki elmlər çox mürəkkəb və dəqiq formullara malikdirlər. İnsan bu formulları öyrənmək üçün mürəkkəb və dərin mövzulara girmək məcburiyyətində qalır, ancaq bizim praktiki həyatımıza daxil olduqlarında elm qəliblərindən çıxır, alimlərin elmi dilindən uzaqlaşırlar. Əks təqdirdə, onların məskənləri elm və sənaye mərkəzləri, kitabxanalar və digər tədqiqat mərkəzləri ilə məhdudlaşar.Bütün insanlar radio və telefondan istifadə edə bilərlər. Elmi vasitələrin hamısı belədir, bütün incəliklərinə baxmayaraq, mütəxəssisin kiçik bir təlimatı ilə hər kəs onlardan istifadə edə bilər. Mütəxəssis vasitənin elmi və texniki bilgilərini alıcılara vermir, ixtiraçıların ağır zəhmətlərinin məhsulunun yalnız istifadə qaydası ilə bağlı ümumi məlumat verirlər. Buna görə də elmi formul dilindən uzaq, sadə və hər kəsin başa düşə biləcəyi dildə olduğu üçün dini göstərişlərin yanlış təsəvvürlər kimi qəbul edilib əhəmiyyətsiz sayılması, təyinedici rol oynamamasının söylənilməsi, həyatımızdakı dərin təsirlərinin diqqətdən kənarda saxlanması insafsızlıqdır. Əməli göstərişlər sadə dildə təqdim edildiyi, fərdi və ictimai həyatda hər kəsin dərk edə biləcəyi şəkildə olduğu zaman qiymətlidir.Bundan əlavə, əgər dini hökm və göstərişlər bizim təyin edə biləcəyimiz həddə olsaydı, o zaman dinə və peyğəmbərə ehtiyac olmazdı, özümüz onu yarada bilərdik.Ümumiyyətlə, insan övladı bacardıqlarına əsaslanıb bacarmadıqlarını görməzdən gəlir. Müasir dünya elmprik elmlər sahəsində əldə etdiyi nailiyyətlər sayəsində o qədər qürurlanır ki, həqiqət dünyasını fatehcəsinə ram etdiyini, ona tamamilə hakim kəsildiyini düşünür. Halbuki heç kəs heç bir zaman dünyanın bütün sirrlərinə vaqif olduğunu, təbiət aləmi üzərindəki sir pərdələrini qaldırdığını iddia edə bilməz.İnsan həqiqətlərə daha əhatəli baxsa, malik olduğu elmin gizli sirlər dəryası qarşısında bir damla qədər olduğunu görər. Belə ki, hər bir elmi kəşfdən sonra dünyada çoxlu sayda məchullar ortaya çıxır və ya məchulun üstü açılır. Yüzilliklər boyu insan yorulmadan maddi dünyanı daha yaxşı öyrənmək üçün bütün imkanlarını səfərbər edib, ancaq bütün səylərinin nəticəsi dünyanın saysız sirlərindən yalnız bir neçəsinin üstünü aşmaq olub, bu istiqamətdə yalnız bir neçə addım atıb, hələ də saysız-hesabsız müəmmalar insan elmini bir halə kimi əhatə edib. Buna görə də hissi elmlərin elmi meydanını, fəaliyyət sahəsini və təsir çərçivəsini daha ayıq, həqiqət yolunda maneə yaradan istənilən önyarqıdan kənar şəkildə qiymətləndirmək, düzgün şəkildə analiz etmək lazımdır.Şübhəsiz ki, emprik elmlər yalnız zahiri görüntülərdən xəbər verəcək. Emprik elmlərin tədqiqat dairəsinə yalnız laboratoriyada araşdırıla biləcək maddə və maddi fenomenlər daxildir. Bu elmlərin qarşıya qoyduqları məqsədlərə nail olmaq üçün tətbiq edilən yeni üsul müşahidə və təcrübədir. Emprik elmlərin qənaətləri xarici aləmi araşdırmaq prinsipinə əsaslandığı üçünb bir elmi nəticənin düz və ya yalnış olduğunu təyin etmək üçün onu xarici aləmdə tətbiq edir, təcrübədən keçiririk. Əgər xarici aləmdə bu eksperiment öz təsdiqini tapsa, onu qəbul edirik, əks təqdirdə qəbul etmirik. Elə isə, emprik elmlərin mövzu və metoduna əsasən soruşmaq lazımdır ki, metafizik həqiqətlər hiss və laboratoriya vasitəsilə təcrübə edilə bilərmi? Hansı təcrübi tədqiqat iman və etiqad sahəsinə müdaxilə edə bilər və emprik elmlərin hansı hissəsi Allaha aiddir?Elmi təcrübədə hər hansı məsələnin doğru və ya yanlış olduğunu müəyyən etmək üçün amillər və şərtləri dəyişmək və ya ixtisar etmək lazımdır. Halbuki əbədi, sabit və mücərrəd varlıq üçün bu mümkün deyil.Maddi elm öz işığı ilə yalnız bir sıra naməlumlara işıq sala biləcək bir çıraqdır. Ancaq o, bütün qaranlıqları işıqlandıra biləcək bir çıraq deyil. Hər bir sistemin bilgi dairəsi o sistemin məcmusunu əhatə dairəsindən və bilginin bütün hissələrini öz əhatə dairəsinə daxil edəcək və ümumi baxışla nəticələnəcək bilgidən asılıdır. Ancaq insanın idrakını hissi elmlərin dar və məhdud hasarları içində həbs etmək onu ümumi və əhatəli baxışa nail etmir. İdrakı təcrübi yönlərlə məhdudlaşdırmaq onu varlığın batinində olan daha dərin hissəciklərdən xəbərsiz etməkdir.Ümumiyyətlə, “biz” anlayışı Allaha iman gətirib, gətirməməyimizdən asılı olmayaraq emprik elmlər mövzusuna daixl deyil. Çünki tədqiqat mövzusu maddə olduğu zaman maddi fenomenlərdən bəhs edən elmlər qeyri-maddi olan heç bir şey haqqında müsbət və ya mənfi rəy verə bilməz. Çünki dini məktəblərin inacına əsasən Allah cisim deyil, hisslər vasitəsilə dərk edilmir, zman və məkana sığmır, varlığı zaman və məkanla məhdudlaşmır, ona ehtiyacı yoxdur, substansiyası yoxsulluq və ehtiyacdan uzaqdır, gizli və aşkarı bilir, dünya onun qarşısında aşkardır, bütün kamilliklərin uca zirvəsinə malikdir, insanın düşüncəsinə sığan bütün fikirlərdən ucadır, özümüz, güclərimiz, bilgi imkanlarımızda çatışmazlıq olduğu üçün zatını dərk edə bilmirik.Buna görə də əgər bütün emprik elmlərin bütün kitablarını araşdırsaq, orada Allaha aid bir təcrübənin olduğundan söz açıldığını və ya Allah haqqında bir qərar qəbul edildiyini görmərik. Əgər reallıqların yalnız hisslər vasitəsilə kəşf edildiyini düşünsək, o zaman hisslər vasitəsilə hiss dünyasından kənar nəyinsə olduğunu sübuta yetirmək olmaz. Bu iddianın özü də heç bir hissi və təcrübi dəlilə əsaslanmayan qeyri-təcrübi bir iddiadır.Əgər ilahi məktəblərin ardıcıllarının da öz iddialarını sübuta yetirmək üçün dəlilləri olmasa, hisslərdən kənar yoxluğun hökmranlıq etdiyini qətiyyətlə iddia etsələr, onların bu iddiası təxəyyül və gümana əsaslanan qeyri-elmi bir seçim hesab edilməlidir. Sadəcə, onlar öz düşüncələrini elm kontekstində yaymaq, bu cür metod seçimini elmi təfəkkürün tələbi kimi təqdim etmək istəyirlər. Bu cür əsassız inkar elmi və fəlsəfi təhlilə sığmır, hətta təcrübə məntiqi ilə də təzad təşkil edir.Jorj Polister “Fəlsəfənin təməl prinsipləri” əsərində belə yazır:“Zəman və məkanı olmayan, dəyişikliyə məruz qalmayan bir şeyin təsəvvürü qeyri-mümkündür”.Təbii ki, bu sözlər nəyin və kimin axtarışında olduğunu bilməyən təfəkkür tərzini əks etdirir. Əgər nəyi axtardığını bilsəydi, o zaman necə axtarış aparmaq lazım olduğunu bilərdi. Onun fəaliyyət dairəsi təbiət və hiss olunanlarla məhdudlaşdığı üçün təfəkkür fəaliyyətindən kənar olan, hissi təcrübədə sübuta yetməyən nəsnənin varlığını qeyri mümkün sayır, ona etiqad edilməsinin elmi təfəkkür tərzinə zidd olduğunu bəyan edir. Halbuki təbiət aliminin yeganə fikir bildirmək səlahiyyəti yer kürəsi, daim təmasda olduğu hiss olunan cansız maddə ilə məhdudlaşır. Bununla belə, yaşadığı yer kürəsinin maddi aləmi də saysız-hesabsız sirrlərlə doludur. Buna görə də ən azı o belə deməlidir: “Metafizik aləm mənim fəaliyyət vasitələrimin xaricində olduğu üçün mən onu inkar etmir, bu barədə yalnız sükut edirəm.” Axı bütün kainat haqıqnda olan məlumat və bilgiləri sıfır həddində olduğu halda, o, varlıq sistemini əhatə edəcək bir elm iddiasına necə düşə bilər?Elə bir dəlil varmı ki, onun vasitəsilə varlığın yalnız maddədən ibarət olduğunu, dünyanın maddiyyatla məhdudlaşdığını sübuta yetirmək mümkün olsun? Metafizik aləmi inkar edən hansı alim bu vaxta qədər öz inkarçı mövqeyini elm, məntiq və dəlillə əsaslandıra, hiss və təcrübədən kənarda yoxluqdan başqa bir şeyin olmadığına hər hansı dəlil təqidm edə bilib? * * *Elm naməlum olan şeylərə sahib olduğu vasitələrlə nail ola bilmədiyi üçün onları qəti və açıq şəkildə inkar etmir, sadəcə, bir gün kəşf edilə biləcəyini gözləyir. Amma materialistlər Allahın varlığını, hətta şübhə və tərəddüdlə də olsa, tədqiqat obyekti kimi də müəyyən etmirlər. Onlar yanlış və tələskən önyarqılarla Yaradanı inkar edirlər.Bu cür şəxslər özləri üçün meyar və miqyaslar müəyyən etmiş, xüsusi bir nəsnə üçün müəyyən edilmiş hər hansı meyarı başqa bir hal üçün istifadə etmirlər. Məsələn, səth meyarını həcm üçün istifadə etmirlər. Ancaq məna aləminin ölçüsünü müəyyən etməyə gəldikdə, Allah, ruh və ilham mövzularını maddi dünyanın ölçü vasitələri ilə ölçməyə qalxırlar. Bu vasitələrlə onları öyrənə bilmədiklərində isə, inkar yolunu seçirlər.Əgər öz təcrübə məntiqi ilə əhatə olunmuş bir adam varlıq aləmini hiss olunan təcrübələrin imkan verdiyi həddə qəbul edib ondan kənarda qalanları inkar etmək istəyərsə, bilməlidir ki, onun seçdiyi metod emprik elmlərin tədqiqat və təcrübələrinin məhsulu deyil. Bu, fikri üsyandan qaynaqlanan intellektuallıq, təbiət və fitrət mənbəyindən çıxmaqdır. Allahpərəstlərə görə təbiət alimlərinin öz təbii vasitələri ilə sübuta yetirməyə çalışdıqları Allah Allah deyil! Maddi elmlər belə bir məqsədə nail ola bilməzlər.

51 Oxu

Əqaid 03.05.2008

Allah və praktiki məntiq

Allah və praktiki məntiqSosial şərait, tarixi amillər, tərbiyə və məşğulluq formasının fitri meyllər, psixi və emosional halların fəaliyyətinə təsiri danılmazdır. Bu şərait müxtəlifliyi insanın mövqe seçimində məcburiyyət yaratmasa da, müəyyən qrup insanın seçimi üçün münbit şərait yaradır ki, bu da insanların dünya görüşünün formalaşmasında mühüm rol oynayır, hətta bəzən qeyri-ixtiyari olaraq insanın azadlığı və seçim gücü qarşısında maneələr yaradır.Beyinin daha çox elmi və praktiki dəlillərlə ünsiyyətdə olması və onlara adət etməsi insanı əqli dəlillərdən, xüsusilə tədqiqat mövzusu maddi olmayan və hiss edilməyən məsələlər olduğu zaman rasional mühakimədən uzaq salır.Ümumiyyətlə, insan beyni hər hansı sahədə çox işləyərsə, həmin sahədə güclü olur, digər məsələlər onun üçün orijinallığını itirir və ixtisası ilə müqayisədə qeyri-əsas və ikinci dərəcəli məsələlər kimi qəbul edilir. Buna görə də hər bir şeyə münasibəti öz baxış bucağından bildirir. Allahla bağlı düşüncələrə qarşı ən azdırıcı və ən destruktiv amillərdən biri fikir və düşüncəni epmrik elmlər məntiqi ilə məhdulaşdırmaq, fikir və düşüncələrin sərhədlərindən xəbərsizlikdir. Emprik elmlərin nümayəndələri bütün təfəkkür gücünü intuitiv (hissi) elmlərə sərf edirlər. Buna görə də fikir və düşüncələri hissdən kənar məsələlərə qarşı özgələşir. Bu özgələşmə, hissdən kənar məsələlərdən uzaqlaşma və emprik elmlərin nailiyyətlərinə yüksək dərəcədə etimad elə həddə çatır ki, təcrübə onların təfəkkür tərzlərini və dünya görüşlərini formalaşdırır, nəticədə, emprik elmləri yeganə məqbul tanıma vasitəsi və miqyası kimi qəbul edir, bütün problemlərin yalnız onun vasitəsilə həll edilə biləcəyini düşünürlər. Onlara görə vəzifəsi hadisələr arasındakı əlaqəni izah etmək olan elmlərin məqsədi Allahla insan arasında deyil, hadisələrin öz aralarında əlaqə yaratmaqdır. Emprik elmlər çərçivəsində araşdırma aparan insan ümumiyyətlə, Allah haqqında düşünmür. Ümumiyyətə, intuitiv miqyas vasitəsilə hisslərin fövqündə olan həqiqətlərin dərk edilməsi, Allahın laboratoriyalarda görülməsi mümkün deyil. Elmlər laboratuar təcrübənin nəticəsi ilə Allahın varlığı arasında müqayisə aparıb müşahidə edilməyən, laboratoriyada öyrənilə bilməyən və riyazi hesablamalarla hesablana bilinməyən nəsnənin həqiqət olmadığını deyə bilməzlər.Heç bir təcrübə ilə qeyri-maddinin mövcud olub-olmamasını söyləmək olmaz. Çünki təcrübə ilə yalnız inkar edilə biləni sübuta yetirmək olar. Elm və metafizika hər biri digəri qədər orijinallığı olan iki bilik mənbəyidir. Metafizik qanun nə təcrübəyə əsaslanır, nə də təcrübə ilə inkar edilir. Minlərlə elmi təcrübə hər şeyin maddi olduğunu sübuta yetirmək üçün kifayət etməz.Təcrübəçi alimin mən tapmışam və ya tapmamışam deməyə haqqı çatsa da, belə bir şey yoxdur deməyə haqqı çatmır. Çünki o, hələ yüksək laboratuar vasitələri ilə təcrübəyə cəlb etdiyi ünsürlərin naməlum, qaranlıq və geniş dünyasına yol tapa, sonsuz zərrələrin daxilindəki bütün gizli həqiqətləri dərk edə və hətta maddənin öz həqiqətindən də baş çıxara bilməmişdir.Emprik metod insanın yaradılış aləminin dəqiq sistemini öyrənməsi üçün çox faydalıdır. Yaradılış aləminin strukturunun tədqiqi üçün istifadə edilən emprik metoddan böyük Allaha olan imanı artırmaq üçün parlaq və yeni əsas kimi istifadə etmək olar. Çünki dünyanın bütün fenomenləri möhkəm və dəqiq nizama, hesablanmış assosiasiyaya malikdir. Bu da alim və qüdrətli yaradıcının mövcudluğundan xəbər verir. Sadəcə, təbiət alimlərinin tədqiqat məqsədi adətən, davamlı olaraq varlığın sirlərini kəşf etməkdir. Bu alimlər elmlərinin işığında özlərinin dar və məhdud bilgi mərhələsindən çıxıb fenomenlərin əlaqələndirilməsi və sistemli tənzimləndirilməsi mərhələsinə keçid etmirlər. Yəni ilk olaraq hiss və təcrübə vasitəsilə əldə edilənləri toplamır, sonra da onları əqli və fikri izahını verib nəticə əldə etmirlər. Başqa sözlə, bir tərəfdən hiss və təcrübənin nəticələrini toplamır, digər tərəfdən əqli və rasional aspektdən onları analiz edib nəticə hasil etmirlər. Belə ki, hikmətli Yaradanın varlığını etiraf etmədən ayrı-ayrı elmlərin müxtəlif nailiyyətlərini, onlar arasında mövcud olan əlaqələri qənaətbəxş şəkildə izah etmək mümkün deyil.Elmi metod və fəaliyyət öz qaydalarını və araşdırmalarını Allahdan kənar müəyyən edir, bu şəkildə Allahdan kənar düşüncəni fəaliyyətlərinin əsas sujet xətti edərək digər məsələlərə özgə münasibət bəsləyir.Ümumiyyətlə, insanların praktiki həyatı qaçılmaz olaraq elmlərdən asılı olduğu, emprik elmin məhsulu olduğu üçün maddi həyatın bütün yönlərini əhatə edir və insan onun aşılmayacaq divarları ilə mühasirə olunur. Belə ki, bu keyfiyyətlər insanın elmlərə etimadının artması ilə nəticələnir, onlar insanların davranışlarına təsir göstərir və onda bir növ şübhə, tərəddüd yaradır. Metafizik mövzuların əksinə olaraq emprik araşdırma obyekti olan fenomanelərin faydası hər kəs üçün hiss olunan və aşkardır. Metafizik məsələlərdən fərqli olaraq maddi fenomenlərin tədqiqat mövzusu tamamilə bilinəndir və elm də bu bilinən ətrafında araşdırma aparır.Bundan başqa, dini məsələlərin orta əsrlər kilsəsinin səhv metodu ilə təqdim edilməsi və istənilən elmi tapıntıya qarşı çıxması insanların fəlsəfi və metafizik araşdırmalardan çox elmi təcrübələrə üz tutmasının ən mühüm səbəblərindəndir. Başqa sözlə desək, keçmişdə elm dinlə şaquli deyil, üfüqi istiqamətdə bərabər tutulurdu.Elmi məntiq bütün düşüncələri öz qəlibinə saldığı zaman dünya görüşləri bu məntiqin rəngini alır. İş o yerə çatır ki, yeganə bilginin elmi bilgi olduğu önə çəkilir, problem bu kontekstdən təqdim edilir, yalnız ona etibar edilir. Xülasə, hissdən kənar nə varsa, bilgidən kənar hesab edilir və onun heç bir halda sübut edilə bilinməyəcəyi iddia edilir.Deməli, Allah tanıyanların metodlarına özgə münasibət bəsləyən təcrübəçi alim həyat kontekstində elmi məntiq və fikirlə uyğunluq təşkil edənləri qəbul edir, elmi metodla uyğunluq təşkil etməyən hər bir şeyi etibarsız sayır. Onun qarşıya qoyduğu və etimad göstərdiyi metod təcrübə və dəlildir. Dəlillərin düzgünlüyünü isə əsaslandığı vasitə ilə ölçür. Dini fikrin əsaslarının unudulduğu bir şəraitdə, əsasən, əmr və qadağa qəlibində təzahür edən, heç bir elmi prinsipin izah edə bilmədiyi ikinci dərəcəli dini məsələlər üzərində mühakimə yürüdən, elm dilinə öyrəşmiş, işi-gücü formullar olan, seçim etdiyi metoda bərk-bərk yapışmış adam dinin universal, sadə və çətinlikdən uzaq olan göstərişlərini qiymətsiz və məzmunsuz hesab edir.Bu təfəkkür tərzi yanlışdır. Çünki elmlər çox mürəkkəb və dəqiq formullara malikdirlər. İnsan bu formulları öyrənmək üçün mürəkkəb və dərin mövzulara girmək məcburiyyətində qalır, ancaq bizim praktiki həyatımıza daxil olduqlarında elm qəliblərindən çıxır, alimlərin elmi dilindən uzaqlaşırlar. Əks təqdirdə, onların məskənləri elm və sənaye mərkəzləri, kitabxanalar və digər tədqiqat mərkəzləri ilə məhdudlaşar.Bütün insanlar radio və telefondan istifadə edə bilərlər. Elmi vasitələrin hamısı belədir, bütün incəliklərinə baxmayaraq, mütəxəssisin kiçik bir təlimatı ilə hər kəs onlardan istifadə edə bilər. Mütəxəssis vasitənin elmi və texniki bilgilərini alıcılara vermir, ixtiraçıların ağır zəhmətlərinin məhsulunun yalnız istifadə qaydası ilə bağlı ümumi məlumat verirlər. Buna görə də elmi formul dilindən uzaq, sadə və hər kəsin başa düşə biləcəyi dildə olduğu üçün dini göstərişlərin yanlış təsəvvürlər kimi qəbul edilib əhəmiyyətsiz sayılması, təyinedici rol oynamamasının söylənilməsi, həyatımızdakı dərin təsirlərinin diqqətdən kənarda saxlanması insafsızlıqdır. Əməli göstərişlər sadə dildə təqdim edildiyi, fərdi və ictimai həyatda hər kəsin dərk edə biləcəyi şəkildə olduğu zaman qiymətlidir.Bundan əlavə, əgər dini hökm və göstərişlər bizim təyin edə biləcəyimiz həddə olsaydı, o zaman dinə və peyğəmbərə ehtiyac olmazdı, özümüz onu yarada bilərdik.Ümumiyyətlə, insan övladı bacardıqlarına əsaslanıb bacarmadıqlarını görməzdən gəlir. Müasir dünya elmprik elmlər sahəsində əldə etdiyi nailiyyətlər sayəsində o qədər qürurlanır ki, həqiqət dünyasını fatehcəsinə ram etdiyini, ona tamamilə hakim kəsildiyini düşünür. Halbuki heç kəs heç bir zaman dünyanın bütün sirrlərinə vaqif olduğunu, təbiət aləmi üzərindəki sir pərdələrini qaldırdığını iddia edə bilməz.İnsan həqiqətlərə daha əhatəli baxsa, malik olduğu elmin gizli sirlər dəryası qarşısında bir damla qədər olduğunu görər. Belə ki, hər bir elmi kəşfdən sonra dünyada çoxlu sayda məchullar ortaya çıxır və ya məchulun üstü açılır. Yüzilliklər boyu insan yorulmadan maddi dünyanı daha yaxşı öyrənmək üçün bütün imkanlarını səfərbər edib, ancaq bütün səylərinin nəticəsi dünyanın saysız sirlərindən yalnız bir neçəsinin üstünü aşmaq olub, bu istiqamətdə yalnız bir neçə addım atıb, hələ də saysız-hesabsız müəmmalar insan elmini bir halə kimi əhatə edib. Buna görə də hissi elmlərin elmi meydanını, fəaliyyət sahəsini və təsir çərçivəsini daha ayıq, həqiqət yolunda maneə yaradan istənilən önyarqıdan kənar şəkildə qiymətləndirmək, düzgün şəkildə analiz etmək lazımdır.Şübhəsiz ki, emprik elmlər yalnız zahiri görüntülərdən xəbər verəcək. Emprik elmlərin tədqiqat dairəsinə yalnız laboratoriyada araşdırıla biləcək maddə və maddi fenomenlər daxildir. Bu elmlərin qarşıya qoyduqları məqsədlərə nail olmaq üçün tətbiq edilən yeni üsul müşahidə və təcrübədir. Emprik elmlərin qənaətləri xarici aləmi araşdırmaq prinsipinə əsaslandığı üçünb bir elmi nəticənin düz və ya yalnış olduğunu təyin etmək üçün onu xarici aləmdə tətbiq edir, təcrübədən keçiririk. Əgər xarici aləmdə bu eksperiment öz təsdiqini tapsa, onu qəbul edirik, əks təqdirdə qəbul etmirik. Elə isə, emprik elmlərin mövzu və metoduna əsasən soruşmaq lazımdır ki, metafizik həqiqətlər hiss və laboratoriya vasitəsilə təcrübə edilə bilərmi? Hansı təcrübi tədqiqat iman və etiqad sahəsinə müdaxilə edə bilər və emprik elmlərin hansı hissəsi Allaha aiddir?Elmi təcrübədə hər hansı məsələnin doğru və ya yanlış olduğunu müəyyən etmək üçün amillər və şərtləri dəyişmək və ya ixtisar etmək lazımdır. Halbuki əbədi, sabit və mücərrəd varlıq üçün bu mümkün deyil.Maddi elm öz işığı ilə yalnız bir sıra naməlumlara işıq sala biləcək bir çıraqdır. Ancaq o, bütün qaranlıqları işıqlandıra biləcək bir çıraq deyil. Hər bir sistemin bilgi dairəsi o sistemin məcmusunu əhatə dairəsindən və bilginin bütün hissələrini öz əhatə dairəsinə daxil edəcək və ümumi baxışla nəticələnəcək bilgidən asılıdır. Ancaq insanın idrakını hissi elmlərin dar və məhdud hasarları içində həbs etmək onu ümumi və əhatəli baxışa nail etmir. İdrakı təcrübi yönlərlə məhdudlaşdırmaq onu varlığın batinində olan daha dərin hissəciklərdən xəbərsiz etməkdir.Ümumiyyətlə, “biz” anlayışı Allaha iman gətirib, gətirməməyimizdən asılı olmayaraq emprik elmlər mövzusuna daixl deyil. Çünki tədqiqat mövzusu maddə olduğu zaman maddi fenomenlərdən bəhs edən elmlər qeyri-maddi olan heç bir şey haqqında müsbət və ya mənfi rəy verə bilməz. Çünki dini məktəblərin inacına əsasən Allah cisim deyil, hisslər vasitəsilə dərk edilmir, zman və məkana sığmır, varlığı zaman və məkanla məhdudlaşmır, ona ehtiyacı yoxdur, substansiyası yoxsulluq və ehtiyacdan uzaqdır, gizli və aşkarı bilir, dünya onun qarşısında aşkardır, bütün kamilliklərin uca zirvəsinə malikdir, insanın düşüncəsinə sığan bütün fikirlərdən ucadır, özümüz, güclərimiz, bilgi imkanlarımızda çatışmazlıq olduğu üçün zatını dərk edə bilmirik.Buna görə də əgər bütün emprik elmlərin bütün kitablarını araşdırsaq, orada Allaha aid bir təcrübənin olduğundan söz açıldığını və ya Allah haqqında bir qərar qəbul edildiyini görmərik. Əgər reallıqların yalnız hisslər vasitəsilə kəşf edildiyini düşünsək, o zaman hisslər vasitəsilə hiss dünyasından kənar nəyinsə olduğunu sübuta yetirmək olmaz. Bu iddianın özü də heç bir hissi və təcrübi dəlilə əsaslanmayan qeyri-təcrübi bir iddiadır.Əgər ilahi məktəblərin ardıcıllarının da öz iddialarını sübuta yetirmək üçün dəlilləri olmasa, hisslərdən kənar yoxluğun hökmranlıq etdiyini qətiyyətlə iddia etsələr, onların bu iddiası təxəyyül və gümana əsaslanan qeyri-elmi bir seçim hesab edilməlidir. Sadəcə, onlar öz düşüncələrini elm kontekstində yaymaq, bu cür metod seçimini elmi təfəkkürün tələbi kimi təqdim etmək istəyirlər. Bu cür əsassız inkar elmi və fəlsəfi təhlilə sığmır, hətta təcrübə məntiqi ilə də təzad təşkil edir.Jorj Polister “Fəlsəfənin təməl prinsipləri” əsərində belə yazır:“Zəman və məkanı olmayan, dəyişikliyə məruz qalmayan bir şeyin təsəvvürü qeyri-mümkündür”.Təbii ki, bu sözlər nəyin və kimin axtarışında olduğunu bilməyən təfəkkür tərzini əks etdirir. Əgər nəyi axtardığını bilsəydi, o zaman necə axtarış aparmaq lazım olduğunu bilərdi. Onun fəaliyyət dairəsi təbiət və hiss olunanlarla məhdudlaşdığı üçün təfəkkür fəaliyyətindən kənar olan, hissi təcrübədə sübuta yetməyən nəsnənin varlığını qeyri mümkün sayır, ona etiqad edilməsinin elmi təfəkkür tərzinə zidd olduğunu bəyan edir. Halbuki təbiət aliminin yeganə fikir bildirmək səlahiyyəti yer kürəsi, daim təmasda olduğu hiss olunan cansız maddə ilə məhdudlaşır. Bununla belə, yaşadığı yer kürəsinin maddi aləmi də saysız-hesabsız sirrlərlə doludur. Buna görə də ən azı o belə deməlidir: “Metafizik aləm mənim fəaliyyət vasitələrimin xaricində olduğu üçün mən onu inkar etmir, bu barədə yalnız sükut edirəm.” Axı bütün kainat haqıqnda olan məlumat və bilgiləri sıfır həddində olduğu halda, o, varlıq sistemini əhatə edəcək bir elm iddiasına necə düşə bilər?Elə bir dəlil varmı ki, onun vasitəsilə varlığın yalnız maddədən ibarət olduğunu, dünyanın maddiyyatla məhdudlaşdığını sübuta yetirmək mümkün olsun? Metafizik aləmi inkar edən hansı alim bu vaxta qədər öz inkarçı mövqeyini elm, məntiq və dəlillə əsaslandıra, hiss və təcrübədən kənarda yoxluqdan başqa bir şeyin olmadığına hər hansı dəlil təqidm edə bilib? * * *Elm naməlum olan şeylərə sahib olduğu vasitələrlə nail ola bilmədiyi üçün onları qəti və açıq şəkildə inkar etmir, sadəcə, bir gün kəşf edilə biləcəyini gözləyir. Amma materialistlər Allahın varlığını, hətta şübhə və tərəddüdlə də olsa, tədqiqat obyekti kimi də müəyyən etmirlər. Onlar yanlış və tələskən önyarqılarla Yaradanı inkar edirlər.Bu cür şəxslər özləri üçün meyar və miqyaslar müəyyən etmiş, xüsusi bir nəsnə üçün müəyyən edilmiş hər hansı meyarı başqa bir hal üçün istifadə etmirlər. Məsələn, səth meyarını həcm üçün istifadə etmirlər. Ancaq məna aləminin ölçüsünü müəyyən etməyə gəldikdə, Allah, ruh və ilham mövzularını maddi dünyanın ölçü vasitələri ilə ölçməyə qalxırlar. Bu vasitələrlə onları öyrənə bilmədiklərində isə, inkar yolunu seçirlər.Əgər öz təcrübə məntiqi ilə əhatə olunmuş bir adam varlıq aləmini hiss olunan təcrübələrin imkan verdiyi həddə qəbul edib ondan kənarda qalanları inkar etmək istəyərsə, bilməlidir ki, onun seçdiyi metod emprik elmlərin tədqiqat və təcrübələrinin məhsulu deyil. Bu, fikri üsyandan qaynaqlanan intellektuallıq, təbiət və fitrət mənbəyindən çıxmaqdır. Allahpərəstlərə görə təbiət alimlərinin öz təbii vasitələri ilə sübuta yetirməyə çalışdıqları Allah Allah deyil! Maddi elmlər belə bir məqsədə nail ola bilməzlər.

55 Oxu

Əqaid 30.04.2008

Cənnət, Cəhənnəm və əməllərin hazır olması

Bir çoxları soruşurlar ki, ölümdən sonrakı həyat da bu dünya kimidir, yoxsa bu dünya ilə fərqi var? Cavabda deyilir: Əldə olan əsaslardan məlum olur ki, o dünya ilə bu dünya arasında həddən artıq fərq var. Bu dünyada qiyamət haqqındakı məlumatımız uzaqdan görünən qaraltı kimidir. Yaxşı olar ki, yenə də uşağın ana bətnindəki dövrünü misal gətirək. Ana bətni ilə bu dünya arasında fərq var. Bəlkə ikincinin fərqi birincidən də çoxdur. Əgər ana bətnindəki körpənin, ağılı, düşüncəsi olsaydı və bu dünya barədə fikirləşib onda olanları təsəvvürünə gətirmək istəsəydi, şübhəsiz ki, buna imkan və qüdrəti çatmazdı. Gördüyü yer yalnız ana bətni olan körpə üçün dünyanı, günəşi, ulduzları təsəvvür etmək, əlbəttə, mümkün deyil. Axirətlə bu dünyanın fərqi də bu qədər, hətta bundan da artıqdır. Buna görə də, biz Cənnət nemətlərini və eləcə də Cəhənnəm əzablarını olduğu kimi təsəvvür edə bilmərik. Gəlin, bu yerdə axirət aləmini təsəvvür etmiş bir hədisə müraciət edək: «Cənnətdə elə nemətlər var ki, onları nə bir göz görmüş, bu barədə nə bir qulaq eşitmiş, nə də onlar heç kimin ağlına belə gəlməmişdir.» Quran da bu barədə öz sözünü demişdir: «Etdikləri əməllərin mükafatı olaraq (Allah dərgahında) möminlər üçün göz oxşayan (onları sevindirəcək) nə cür nemətlər gizlənib saxlandığını heç kəs bilməz.» (Səcdə, 17). O dünyada olan qayda-qanun da bu dünyadakılardan fərqlənir. Nümunə olaraq bunu demək olar ki, qiyamət məhkəməsindəki şahidlər insanın öz bədən üzvləri, hətta günah, yaxud savab işlətdiyi yer olacaqdır. Quran ayəsini buna sübut gətirmək olar: «Bu gün onların ağızlarını möhürləyərik. Etdikləri əməllər barəsində onların əlləri Bizimlə danışar, ayaqları isə şəhadət verər.» (Yasin, 65). Başqa bir ayədə deyilir: «Onlar öz dərilərinə «nə üçün əleyhimizə şəhadət verirsiniz?»-deyəcəklər. Dəriləri də belə cavab verəcəkdir: Hər şeyi dilə gətirən Allah bizi danışdırdı.» Düzdür, axirət aləminin nemətləri, eləcə də əzabları barədə geniş, ətraflı məlumatımız olmasa da, bilirik ki, oranın nemət və əzabları insanın həm cisminə, həm də ruhuna aiddir. Çünki məadın iki cəhəti var: ruhani və cismani cəhət. Buna görə, nemət və əzablar da iki cəhətli olmalıdırlar. Quran, nemətlərin cismə aid olması barədə buyurur: «İman gətirən və yaxşı işlər görən şəxslərə müjdə ver: onlar üçün (ağacları) altından çaylar axan cənnətlər (bağlar) vardır. Onlar üçün orada hər cəhətdən pak olan zövcələr də var. Onlar orada əbədi olaraq yaşayacaqlar.» (Bəqərə, 25). Mənəvi və ruhani olan nemətlər barədə isə deyilir: «Allahdan olan bir razılıq isə (cismə aid olan nemətlərin hamısından) daha böyükdür.» (Tövbə, 72). Bəli, Cənnətdəkilər Allahın onlardan razı qaldığını hiss etdikdə elə xoşhal olacaqlar ki, bunu heç bir nemətlə müqayisə etmək olmaz. Cəhənnəm əhlinin də cismani əzablarından əlavə, Allahın onlardan narazılığı hər əzabdan artıq olacaq. Şübhəsiz ki, bu da onların ruhunu həddən artıq əziyyətə salacaq. Əməllərin təcəssümü (Əməllərin qayıdışı) Maraq doğuran və diqqəti cəlb edən məsələlərdən biri də qiyamətdə insanın gördüyü əməllərin dirilməsi, qayıtmasıdır. Bunu Quranın bir çox ayələrindən görürük. İnsanların mükafatlanması və günahlarının cəzasına çatmasında əməllərin hazır olması böyük rol oynayacaq. Məsələn, bunların bir neçəsini nümunə olaraq göstəririk. Zülm və ədalətsizlik qara bulud şəklində insanlarının başının üzərini alacaq. Hədisdə deyildiyi kimi «Zülm qiyamət günü zülmət şəklində hazır olacaq.» «Həqiqətən, yetimlərin mallarını haqsızlıqla 89 yeyənlərin yedikləri qarınlarında oda çevriləcək.» (Nisa, 10) «(Ya peyğəmbər!) Qiyamət günü mömin kişi və qadınların iman nurunu onların önlərindən və sağ tərəflərindən axıb şölə saçdığını görəcəksən.» (Hədid, 12) «Sələm yeyənlər qəbirlərindən ancaq cin vurmuş (dəli) kimi qalxarlar.» (Bəqərə, 275) «Allah tərəfindən bəxş olunmuş mal-dövləti sərf etməyə xəsislik edənlər heç də bunu özləri üçün xeyirli hesab etməsinlər. Xeyr, bu, onlar üçün zərərlidir. Onların xəsislik etdikləri şey qiyamət günü boyunlarına dolanacaqdır. (Belə ki, heç hərəkət etmək iqtidarında olmayacaqlar.)» (Ali-İmran, 180) Digər yaxşı və pis əməllər də hərəsi özünə münasib şəkildə aşkar olacaq. Bilirik ki, bu gün elm bizə dünyada heç bir şeyin yox olmadığını sadəcə olaraq öz surətini dəyişdiyini deyir. Maddə və enerji daima dəyişir. Bu iki şeydən xaric olmayan insanın əməlləri bu sübuta əsasən dəyişməsinə baxmayaraq, əbədi olaraq qalır. Quran bu məsələni kiçik, lakin mənalı bir ifadə ilə açıqlayır: «İnsanlar (dünyada) etdikləri bütün əməllərin hazır durduğunu görəcəklər.» (Kəhf, 49). İnsanlar qiyamətdə öz əməllərinin nəticəsini görəcəklər və heç kəsə əməlindən artıq (və ya əskik) zülm edilməyəcək. Necə ki, Quran buyurur: «Rəbin heç kəsə haqsızlıq etməz.» (Kəhf, 49). Başqa bir ayədə əməllərin qiyamətdəki hüzuru barədə deyilir: «O gün (qiyamət günü) insanlar əməllərinin özlərinə göstərilməsi üçün (qəbirlərindən) dəstə-dəstə çıxacaqlar. Kim (dünyada) zərrə qədər yaxşı iş görmüşdürsə, onun xeyrini görəcəkdir (mükafatını alacaqdır). Kim zərrə qədər pis iş görmüşdürsə, onun zərərini görəcəkdir (cəzasını çəkəcəkdir)» (Zilzal 6, 8) Bu ayələrdən məlum olur ki, insanın yaxşı və ya pis olmasından asılı olmayaraq, böyüklü-kiçikli bütün əməlləri qeydə alınır. Qiyamətdə hamısı öz sahiblərinə təqdim olunacaq. Buna görə də, pis əməllərdən uzaq, yaxşə əməllərin isə tərəfdarı olmaq lazımdır. Təəccüblü budur ki, bu günkü dövrdə texnikanın inkişafı ilə əlaqədər olaraq bu işlərin bir qismini (keçmiş əməlləri qoruyub saxlamağı) elə bu dünyada əks etdirən aparatlar düzəldilmişdir. Alimlərdən biri deyir: «Bu günkü dövrdə iki min bundan qabaqkı Misir dulusçularının səslərini özündə əks etdirən aparatlar düzəlmişdir. Misir muzeylərində iki il bundan qabaq düzəldilmiş kuzələr indi də qorunub saxlanır. Bu kuzələrin düzəldilməsində xüsusi çarxlardan istifadə olunmuşdur. Çarxların və ustaların səsi kuzələrə düşmüşdür və indi təzəcə kəşf olmuş aparatların köməyi ilə həmin səsləri eşitmək olur. İnsan bu səsləri asanlıqla eşidə bilər.» Əməllərin hazır oluşunu nəzərə almaqla məad, günahkarların cəzalandırılması və möminlərin mükafatla təltif olunması barədə meydana çıxan suallara cavab vermək olar. Fikirləşin və cavab verin 1.Qiyamətdə insanın yaşayışı bütün cəhətlərdən bu dünyanın yaşayışı kimi olacaq? 2.Qiyamətin əzab, yaxud mükafatlarını olduğu kimi bu dünyada anlaya bilərikmi? 3.Cənnət nemətləri, eləcə də Cəhənnəm əzabları təkcə insanın cisminəmi aiddir? 4.Əməllərin mücəssəm olması (hazır olması) dedikdə nə anlaşılır Quran bu məsələyə necə dəlalət edir? 5.Əməllərin mücəssəm olmasına əqidə bağlamaq, məad mövzüsuna aid olan hansı çətinliyi aradan qaldırır?

56 Oxu

Əqaid 30.04.2008

Cismani və ruhani məad

Məad haqqında verilən mühüm suallardan biri də məadın təkcə ruhani, yoxsa, həm ruhani, həm də cismani olub-olmamasıdır. Yəni, qiyamətdə insanın təkcə ruhu qayıdacaq, yoxsa ruhla bərabər cismi də qayıdacaq? Bu fərqlə ki, cisim daha da kamilləşəcək və öz əbədi həyatını davam etdirəcək. Keçmiş filosofların bir qismi məadın təkcə ruha aid olduğunu iddia etmiş və demişlər ki, cisim yalnız bu dünyada insanladır. İnsan öldükdən sonra artıq onun cismə ehtiyacı olmur, cismdən ayrılaraq ruhlar aləminə tələsir. Ancaq İslamın böyük alimlərinin, eləcə də, filosofların bir qisminin əqidəsinə görə, məad hər ikisinə, həm ruha, həm də cismə aiddir. Düzdür, öldükdən sonra bədən çürüyür və torpağa qarışır, torpaq da parçalanıb dağılır. Lakin hər şeyi bilən və hər işə qadir olan Allah qiyamətdə onların hamısını bir yerə toplayacaq, onların hamısına yeni həyat libası geyindirəcək və hər bədən öz sahibini tapacaq. Bu, «cismani məad» adlanır. Ruhun qayıdacağına heç kimin şübhəsi olmadığı üçün, heç kim ondan bəhs etmir və yalnız cismani məad haqqında müzakirələr irəli sürülür. Quranda məad haqqında olan ayələr də (bu ayələr həddən artıq çoxdur) cismani məada işarə edir. Quranın cismani məada dair sübutları Ötən dərslərdə bir ərəbin bir parça sümüyü gətirib peyğəmbərə göstərərək «kim bunları dirildə bilər?» deyə istehza etdiyini və peyğəmbərin Allahın əmri ilə ona «onları ilk dəfə yoxdan yaradan, yeri-göyü xəlq edən və sizin üçün yaşıl ağacdan od əmələ gətirən Allah bunları dirildəcəkdir» cavabını oxuduq. Bu haqda «Yasin» surəsinin son beş ayəsində danışılır. (Bu ayələr məadın cismani olacağına aydın bir sübutdur.) Başqa bir ayədə oxuyuruq: «Qiyamət günü qəbirlərdən qalxacaqsınız.» (Yasin, 51; Qəmər, 7). Bildiyimiz kimi, qəbirlər ruhun yox, çürümüş bədənin yeridir (Deməli, məad cismani olacaqdır). Ümumiyyətlə, məadı inkar edənlərin1 bütün təəccübləri bu idi: «Məgər biz torpağa qarışıb yox olandan sonra yenidənmi yaradılacağıq?» (Səcdə, 10). Allah isə onlara cavab verərək buyurur: «Məgər onlar Allahın məxluqatı əvvəlcə (yoxdan) necə yaratdığını, sonra da onu (qiyamət günü) yenidən dirildəcəyini bilmirlərmi? Həqiqətən, bu, Allah üçün asandır.» (Ənkəbut, 19). Başqa bir ayədə oxuyuruq: «Cahil bir ərəb deyirdi: «O, sizə ölüb torpaq və sür-sümük olduqdan sonra (qəbirlərinizdən dirilib) çıxacağımızımı vəd edir?» (Muminun, 35). Quranın bu və bu kimi digər ayələrindən məlum olur ki, İslam peyğəmbəri hara çatırdısa, cismani məad haqqınnda söhbət edirdi. Müşriklər də məhz bu məsələyə təəccüb edirdilər. Yuxarıda qeyd olunan ayələrdə gördük ki, Allah cismani məada aid məsələləri bəyan etmiş və ona ilk yaranışı və öz qüdrətini sübut gətirmişdir. Buna görə də, Qurandan az da olsa xəbəri olduğu bir nəfər müsəlmanın halda cismani məadı inkar etməsi mümkün deyil. Quran baxımından cismani məadı inkar etmək əsl məadı (həm ruhani, həm də cismani) inkar etməyə bərabərdir. 87 Əqli sübutlar Yuxarıda qeyd etdiyimiz sübutlardan əlavə, ağıl, düşüncə də deyir ki, ruh və bədən bir birindən ayrılmaz iki varlıqdırlar. Hər ikisinin müstəqil olmasına baxmayaraq, eyni zamanda bir-biri ilə əlaqələri vardır. Onlar ikisi bir yerdə tərbiyə alır, birgə təkamülə doğru irəlləyirlər. Şübhəsiz ki, bu iki həqiqətin əbədi həyat sürmək üçün də bir-birinə ehtiyacı vardır. Ruhla bədənin bir müddət Bərzəx aləmində bir-birindən ayrı qalmalarına baxmayaraq bu ayrılıq həmişəlik ola bilməz. Necə ki, ruhsuz bədən naqisdir, eləcə də bədənsiz ruh naqisdir. Ruh əmr edən, bədən isə icraçıdır. Heç bir əmr edən icraçıdan ayrı olmaz. Qiyamətdə ruh kamil bir şəkildə gələcəyi üçün, lazımdır ki, bədən, cisim də ona uyğun olaraq təkmiiləşsin. Elə belə də olacaqdır. Yəni, qiyamətdə insan bədəni dünyadakı bütün eyib, nöqsan və çatışmazlıqlardan uzaq olacaq. Bir sözlə, ruh və cisim (bədən) ikisi birgə kamildirlər. Məad bunların ikisindən yalnız birinə aid ola bilməz. Başqa sözlə, ruh və cismin yaranma və bu iki həqiqətin bir-biri ilə əlaqə yaratması tarixini mütaliə etməklə məlum olur ki, məad bunların ikisinə də aiddir. Digər tərəfdən, dünyaya hökmranlıq edən ədalət qanunu deyir ki, məad həm ruha, həm də bədənə aid olmalıdır. Çünki insan bir günah, yaxud savab iş gördükdə bu işə onun həm ruhu, həm də bədəni şərikdir. Buna görə də, həmin günahın, yaxud savabın cəzasına və ya mükafatına (əcrinə) həm ruh həm də bədən çatmalıdır. Əks təqdirdə (məadın ikisindən birinə aid olmadığı təqdirdə), ədalət qanunu pozulmuş olur. Cismani məad haqqında suallar Alimlər cismani məad haqqında bir sıra suallar irəli sürmüşlər. (Əlbəttə, bu suallar heç də cavabsız qalmamışdır.) İndi isə biz mövzumuzu təkmilləşdirmək üçün həmin sualların əsaslarını oxucuların nəzərinə çatdırırıq. 1).Təbiətşünasların tədqiqat və araşdırmaları nəticəsində məlum olub ki, insanın bədəni ömründə bir neçə dəfə dəyişir. (Məsələn, əlli yaşındakı insanın bədəni onun otuz yaşındakı bədəni deyildir. Zaman ötdükcə onun bədəni dəyişmiş, əlli yaşına çatdıqda otuz yaşındakı bədənindən artıq heç bir şey qalmamışdır.) Bu, (bədənin dəyişməsi) təxminən, yeddi ildən artıq bir baş verir. Burada yaranan sual bu bədənlərdən qiyamətdə hansı bədənin qayıdacağı sualıdır. Cavabında isə deyirik: Qiyamətdə qayıdan sonuncu bədən olacaqdır. Yuxarıda qeyd olunmuş ayələrdə də oxuduq ki, Allah insanların çürümüş sümüklərinə yeni həyat libası geyindirəcək. Buradan da anlaşılır ki, qiyamətdə sonuncu bədən qayıdacaq. Həmçinin, bir çox ayələrdə gəlmiş «qəbirlərinizdən qalxacaqsınız» kimi ifadələrdən də sonuncu bədənin qayıdacağı başa düşülür. Maraqlı budur ki, sonuncu bədən ömür boyu dəyişilən bədənlərin bütün xüsusiyyətlərini əhatə edəcəkdir. Başqa sözlə, bədənlərin hamısı dəyişilən zaman bütün xüsusiyyətlərini sonrakı bədənə təhvil verirlər. Buna görə, sonuncu bədən bütün bədənlərin varisi olur və onların xüsusiyyətlərini əldə edir. Deməli, ədalət qanuna əsasən, sonuncu bədən günahların cəzasını çəkə, eləcə də savabların əcrinə yetişə bilər. 2).Bəziləri deyirlər ki, biz ölüb torpağa qarışdıqdan sonra bədənimizin hissəcikləri ot və ya meyvələrin tərkibinə daxil olur. (Yəni, dəfn olunduğumuz yerdə ağac əkilir, həmin ağac isə bizim dəfn olunduğumuz torpaqdan qidalanır, nəticədə meyvə əmələ gəlir. Bu meyvənin tərkibində bizim bədənimizin hissəciklərindən də ola bilər.) Həmin meyvəni başqa bir şəxs yeyərsə, onda necə olacaq? Qiyamətdə meyvənin tərkibindəki bədən hissəcikləri kiminlə olacaqdır? Birinci şəxslə, yoxsa meyvəni yeyən ikinci şəxslə? Cavabda deyirik: Ölüb torpağa qarışmış və sonradan ot, ağac və ya meyvənin tərkibinə daxil olmuş bədən hissəcikləri şübhəsiz ki, öz sahibinə qayıdacaq. (Ötən ayələrdən də bunu istifadə etmək olar.) Yeganə çətinlik odur ki, onda, həmin meyvədən yemiş ikinci şəxsin bədəni naqis olacaq. Bunun da cavabında deyirik ki, xeyr, ikinci şəxsin bədəni heç də naqis olmayacaq və yalnız bir az kiçiləcəkdir. Çünki birinci şəxsin bədəninin tərkibindəki hissəciyi 88 ikinci şəxsin bütün bədəninə yayılmışdır və həmin hissəcik ondan ayrılanda ikinci şəxsin bədəni o hissəciyin ölçüsü qədər kiçiləcək. Deməli, nə birinci bədən, nə də ikinci bədən sıradan çıxmır. Sadəcə olaraq, ikinci bədən bir az kiçiləcəkdir. Bu da heç bir çətinlik doğurmur. Çünki bildiyimiz kimi, Allah qiyamətdə insanların bədənlərini təkmilləşdirib onlarda olan bütün çatışmazlıqları aradan qaldıracaq. Deməli, ikinci şəxsin bədəninin naqisliyi də həll olunur. Beləliklə də, heç bir müşkül qalmır və hər şey qaydasına düşür.

56 Oxu

Əqaid 29.04.2008

Ruhun qalması qiyamət nişanəsidi

İnsanın nə vaxtdan ruh haqqında maraqlandığını hələ heç kim bilmir. Onu demək olar ki, insan yaranışının ilk günlərindən özü ilə digər varlıqlar arasında fərq hiss edir. O bilir ki, onunla daşın, taxtanın, hətta heyvanın fərqi var. İnsan yuxu və ölüm vəziyətini görmüşdür. O, hiss edir ki, yuxu və ölüm zamanı cisim və maddəsində heç bir dəyişiklik olmadan bəzi dəyişikliklər əmələ gəlir. Buradan başa düşmüşdür ki, onun ixtiyarında bu cisimdən başqa bir gövhər də vardır. (Bu gövhər də yalnız onun ruhudur). İnsan heyvanlarla özü arasında fərq hiss edir və görür ki, o, heyvanlardan fərqli olaraq öz iradəsində azadır. Heyvanlar isə iradələrində məcburdurlar. İnsanın ruha qarşı marağının artmasında yuxu səhnələrinin böyük rolu var. Bədənin bir tərəfdə düşüb qaldığı halda başqa bir qüvvənin yuxu görməsi insanı belə bir nəticəyə gətirib çıxarır ki, onun bədənində «ruh» adlı bir qüvvə vardır. Filosoflar fəlsəfə elmini ortaya çıxardığı zaman «ruh» özünə digər fəlsəfi məsələlərin yanında yer eləmiş və fəlsəfənin mühüm bəhslərindən birinə çevrilmişdir. Sonralar bütün filosoflar ruh haqqında nəzəriyyələr irəli sürmüşlər. Bu barədə söz həddən artıq çoxdur, lakin ən əsası aşağıdakı sualın cavabını bilməkdir: ruh maddidir, yoxsa qeyri-maddi? Başqa sözlə, ruh müstəqildir, yoxsa beyin və sinir sistemlərinin fiziki və kimyəvi xüsusiyyətlərindəndir? Materialist filosofların bəziləri israr edirlər ki, ruh maddidir və beyin sisteminin xüsusiyyətlərindəndir. İnsan öldükdə ruh da sıradan çıxır. Necə ki, işləyən bir saatı sındırsaq onun işləməyi də dayanacaq. Bu firqəyə qarşılıq olaraq isə İslam filosofları və bir sıra materialist filosoflar deyirlər ki, insan öldükdə ruh ölmür və öz həyatını davam etdirir. Bunu sübut etmək üçün bir sıra dəlillər gətirmişlər. İndi biz həmin dəlillərin bir neçəsini sadə ifadələrlə əziz oxucuların nəzərinə çatdırırıq. 1.Böyük bir dünyanı kiçik bir mühitdə yerləşdirmək olmaz Təsəvvür edin, böyük bir dənizin kənarında əyləşmisiniz. Dənizin kənarında başı göylərə ucalmış dağlar da vardır. Ləpələ gəlib sahildəki qayalara çırpılıb qəzəbli halda geri qayıdırlar. Dağın üstündəki səma gecə olduqda örtüyünü dağ və dənizin üstünə salıb öz əzəmətini göstərir. Bu səhnəni müşahidə etdikdən sonra bir anlığa gözümüzü bağlayırıq. Müşahidə etdiyimiz mənzərə bütün əzəməti ilə birgə zehnimizdə canlanır. Sanki, gözümüz açıqdır deyə, göyə baxırıq. Zehnimizdə canlanmış bu səhnə şübhəsiz ki, beynimizə sığışa bilməz və onun üçün böyük bir yer lazımdır. Əks təqdirdə, böyük bir səhnə kiçik bir nöqtə kimi zehnimizdə canlanmalıdır. Buradan məlum olur ki, insanda maddi beyindən başqa bir cövhər də vardır və bu cövhər hər hansı bir mənzərəni olduğu kimi, eyni həcmdə özündə cilvələndirir. Şübhəsiz ki, bu cövhər maddi deyil. Çünki maddi aləmdə bu vaxta qədər belə bir şey görülməmişdir. 2.Ruhun xarici özündə əks etdirmə xasiyyəti İnsan bədənində bir sıra fiziki və kimyəvi xüsusiyyətlər vardır. Məsələn, ürək və mədənin hərəkətləri fiziki, yemək tikələrinin üzərinə daman öd damcıları isə kimyəvi xüsusiyyətlərə malikdirlər. Bu cür xüsusiyyətlər insan bədənində çoxdur. Əgər ruh, fikir və 85 düşüncə və maddidirsə, bəs, onda nə üçün onlarla başqa cismani xüsusiyyətlər arasında böyük fərq var? Ruh, düşüncə və fikir insanı xarici mühitlə əlaqədə saxlayır və bizdən kənarda baş verən hadisələrdən bizi xəbərdar edir. Lakin bədənin fiziki və kimyəvi xüsusiyyətləri belə deyildir. Başqa sözlə, biz asanlıqla hiss edirik ki, vücudumuzdan kənardakı aləmlə əlaqədəyik. Onda baş verən hadisələrdən xəbərdarıq. Məgər bizdən kənardakı aləm bizim içimizəmi girir və biz bu yollamı ondan xəbərdar oluruq? Yəqin ki, «xeyr» cavab verəcəksiniz. Bəs, bunun sirri nədir? Bizdən xaricdəki aləmin surəti bizim zehnimizdə canlanır və biz də ruhun «xarici özündə əks etdirmə» xüsusiyyəti vasitəsi ilə xariclə əlaqədə oluruq. Bu xüsusiyyətə bədənin kimyəvi və fiziki xüsusiyyət və qüvvələrinin heç biri malik deyil (Diqqət edin.) Yenə başqa sözlə desək, xarici varlıqlardan xəbərdar olmaq üçün onları əhatə etmək lazımdır. Bu əhatə üçün beyin sistemi digər bədən üzvləri kimi xaricdən yalnız təsir ala bilər. İnsanın bədənindəki xüsusiyyətlərin bu fərqindən məlum olur ki, bədənin fiziki və kimyəvi xüsusiyyətlərdən əlavə başqa bir xüsusiyyəti də vardır. Bu xüsusiyyət insanı xariclə əlaqədə saxlayır. Bu xüsusiyyət ruhdan başqa heç bir şey deyildir. Elə bir ruh ki, maddi aləmdən kənardır. 3.Ruhun müstəqilliyinin praktiki sübutları Xoşbəxtlikdən, bu gün alimlər ruhun müstəqil və maddi aləmindən kənar olduğunu müxtəlif elmi yollarla sübut etmiş və ruhun maddi aləmindən kənar olmadığını iddia edənlərə qəti cavab vermişlər. Bu sübutları aşağıdakı tərtibdə qeyd edirik. A)Bu sübutlardan biri insanı gipnoz vasitəsilə yatırtmaqdır. Bunu bir çoxları görmüşdür. Ancaq bu işdən xəbərdar olmayanları bu barədə qısaca məlumatla tanış edirik. Bəzi insanlar müxtəlif elmi yollarla başqalarını yatırda bilirlər. Təlqin və diqqətin cəlb edilməsi yolu ilə insan yuxuya qərq edilir. Lakin bu yuxu başqa yuxulardan fərqlənir. Bu yuxuda yatırdan şəxs yatan şəxslə söhbət edə bilir. Gipnoz edən yatmış şəxsin ruhunu həmin vaxt müxtəlif yerlərə göndərə bilir və bəzən ruh yeni məsələlərlə tanışlıq tapır, adi vaxtlar bilmədiyini yatmış halda öyrənə bilir. Hətta həmin halda bilmədiyi və ömründə danışmadığı bir dildə söhbət edir, həddən artıq çətin olan riyazi məsələləri həll etməyə çalışır. B).Ruhun müstəqil və maddi aləmdən kənar olduğuna dair gətirilmiş sübutlardan biri də «spiritizm» və ya sahibi ölmüş ruhlarla əlaqədə olmadır. Hal-hazırda dünyanın bütün məntəqələrində ruhlarla əlaqədə olan çoxlu insanlar var. Görkəmli Misir alimi Frid Vecdinin dediyinə görə, hal-hazırda üç yüzə yaxın qəzet və jurnal ruhlarla əlaqədə olanlar tərəfindən nəşr olunur. Məşhur şəxsiyyətlər onların iclas və yüığıncaqlarında iştirak edir, onların qarşısında ruhlarla əlaqə yaranır və gözlənilməz işlər baş verir. Bir sıra yalançı və ruhlarla əlaqədən heç bir xəbəri olmayan, lakin camaatı aldadaraq ruhlarla əlaqədə olduqlarını bildirən insanların bu yoldan mənfi istifadə etmələrinə baxmayaraq, bu həqiqəti danmaq olmaz. Yalançı şəxslərin bu yoldan pis niyyətlə istifadə etmələri, bizi bu həqiqəti danmağa məcbur etməməlidir. Təhqiqatçılar belə bir işin baş verdiyini etiraf edirlər. Deməli, ruhlarla əlaqədə olmaq mümkün bir işdir. Bunlar göstərir ki, ruh müstəqildir və insan öldükdən sonra o, itib batmır. Əksinə, ruh məad və ölümdən sonrakı həyata tərəf atılmış bir addımdır. V).Ruhun müstəqil olması haqqındakı praktiki və təcrübi sübutlardan biri də yatan zaman gördüyümüz yuxulardır. Yatdığımız zaman gördüyümüz yuxular, bəzi gizli və agah olmadığımız işlərin yuxuda üstünün açılması, gələcək hadisələri yuxuda görmə (yuxunun çin çıxması) və bu kimi işlər sübut edir ki, ruh müstəqildir. Şübhəsiz ki, yuxunun çin çıxdığını siz də təcrübə görmüsünüz. Yuxuda gördüyünüz bir iş müəyyən müddət sonra (tez və ya gec) eynilə gördüyünüz kimi həyata keçir. Buradan məlum olur ki, ruh maddi deyil və insan beyninin fiziki və kimyəvi xüsusiyyətlərindən 86 kənardadır. Ruh təbiətin fövqündə olan və öldükdən sonra itib batmayan bir varlıqdır. Bu mövzu məad və ölümdən sonrakı aləmi isbat etmək üçün bir yoldur. Fikirləşin və cavab verin 1.Ruh haqqında İslam filosofları ilə bir sıra materialist filosofların nəzəriyyələri arasında nə fərq var? 2.Ruhun müstəqilliyi haqqında gətirilmiş sübutlardan biri olan böyüyün kiçiyə uyğun gəlməməsindən (böyük bir dünyanın kiçik bir mühitdə yerləşə bilməməsindən) nə anlaşılır. 3.Gipnoz haqqında nə bilirsiniz? 4.Ruhlarla əlaqədə olmaq dedikdə nə nəzərdə tutulur? 5.Yuxunun çin çıxması ruhun müstəqil və qeyri-maddi olduğuna sübut ola bilərmi?

52 Oxu

Əqaid 28.04.2008

Məad və yaranışın fəlsəfəsi

İnsanların bir çoxu sual edirlər: Allah bizi nəyə görə yaratmışdır? Bəziləri bir addım da irəli atıb deyirlər ki, ümumiyyətlə, bu böyüklükdə dünyanın yaranışının fəlsəfəsi nədir? Bəlkə, Allahın bəzi çatışmazlıqları var və dünyanı yaratmaqla o çatışmazlıqları aradan qaldırmaq istəyir? Belə olan təqdirdə Allahın ehtiyac məsələsi irəli çıxır. Ehtiyac isə Allahın məqamı ilə uyğun gəlmir. Bu sualın cavabı barədə çox danışmaq olar. Lakin biz bir neçə cümlə ilə qısa olaraq onu oxucuların nəzərinə çatdırırıq. Bizim (insanların) bu barədə bir səhvimiz var. O da budur ki, biz Allahın sifət və xüsusiyyətlərini özümüzlə müqayisə edirik. İnsan çox məhdud bir varlıqdır. Hər nə iş görürsə, ehtiyaclarını ödəmək və çatışmazlıqlarını aradan qaldırmaq üçün görür. Məsələn, savadsızlığını aradan qaldırmaq üçün dərs oxuyur, maddi imkanını düzəltməkdən ötrü işləyib maaş alır və s. Ancaq heç bir çatışmazlığı olmayan və hər cəhətdən kamil olan Allah barədə belə mühakimə etmək düzgün deyil. O, dünyanı özü faydalansın deyə yaratmayıb. Əksinə, onun dünyanı yaratmaqda məqsədi yaradılmışlara fayda verməkdir. Allah həddən artıq parlaq və sonu olmayan bir günəşdir. O, öz nuruna heç bir ehtiyacı olmadan nur saçır və o nurdan bütün varlıqlar bəhrələnir. Ümumiyyətlə, Allah məxluqatı təkamülə yetirmək üçün onlara kömək etməyi lazım bilir. İnsanların yoxdan yaranmasının özü bir növ təkamülə tərəf atılmış addımdır. Bundan əlavə, bəşər üçün peyğəmbərlər, səmavi kitablar göndərmək də təkamülə yetişməkdə böyük rol oynayır. Həzrət Əli(ə)-ın dili ilə desək, dünya bir məktəb, insanlar isə bu məktəbin şagirdləridir. Bu dünya bir əkin sahəsi, insanlar isə bu sahədə məşğul olan əkinçilərdir. Bu dünya böyük bir ticarət mərkəzi, insanlar isə orada alver edən tacirlərdir. Bir halda ki, ətrafımıza diqqətlə nəzər salarkən hər şeyin bir məqsəd üçün 6Bu barədə ətraflı məlumatı «Yasin surəsinin tərcümə və təfsiri kitabından oxuya bilərsiniz. 83 yaradıldığını görə bilirik, o halda bu dünyanın yaranışını necə qayəsiz hesab edə bilərik? Məsələn, insanın bədənində hər nə varsa, hamısı bir məqsəd əsasındadır. Hətta ayağın altındakı çökəklik və kipriklər də. Necə ola bilər, bədən üzvlərinin ayrı-ayrılıqda hər birinin bir məqsədi olsun, lakin insanın bütövlükdə bir məqsədi olmasın? Bədənimizdən xaricdə da vəziyyət eyni ilə bu cürdür. Təbiətdəki quruluşların hər birinin öz qayəsi vardır. Günəşin saçmasının, yağışın yağmasının, havanın müəyyən bir şəkildə keçməsinin hərəsinin özünə məxsus bir məqsədi yoxdurmu? Həqiqət budur ki, bu dünyanın batinində böyük bir tablo asılmışdır. Bəzən həqiqət o qədər aydın olur ki, insan ilk baxışda onu görə bilmir. Ancaq bir az diqqət yetirdikdən sonra hər şey öz qaydasına düşür. Bu tablonun üzərində dünyanın, bəşəriyyətin yaranmasının əsas hədəfi, «tərbiyə» və «təkamül» yazılmışdır.7 İndi ki yaradılışımızın bir məqsədi olduğunu bildik, görək, bu məqsəd nədən ibarətdir? Bu dünya onda olan saysız-hesabsız müşkülləri ilə birgə insan yaranışı üçün məqsəd ola bilərmi? Məsələn, bir nəfər altmış il yaşayır. Hər gün səhər işə gedir, axşam olduqda yorğun halda evinə qayıdır. İşinin müqabilində müəyyən miqdarda maaş alır, həmin maaşla da ailəsinin təlabatını ödəyir. Bu proqram ömrünün axırınadək davam edir. Ömrü sona çatdıqda dünya ilə vidalaşıb axirət mənzilinə yollanır. Fikirləşin, görün, bu yaşayış insan yaranışı üçün hədəf ola bilərmi? Yəni, insanın yaranışında məqsəd yalnız yuxarıda deyilən proqramları təkrarlamaqdırmı? Əgər bir mühəndis açıq səhrada böyük bir bina tikib onun inşasına illərlə vaxt sərf etsə də və binanı tikib qurtardıqdan sonra ondan soruşsalar ki, bu binanı nə üçün tikmisən, o da cavab versə ki, binanı tikməkdə məqsədim buradan keçənlərin onun kölgəsində bir az dincəlməsidir, bu cavabdan təəccüblənmərikmi? Yoldan keçən bir şəxsin bir saat dincəlməsi üçün bu qədər əzab-əziyyətə dəyməz. Məad və ölümdən sonrakı həyatı qəbul etməyənlərin, bu dünyanı puç və mənasız bilmələrinin səbəbi də məhz budur. «Bu dünyanın yaşayışı məqsədsizdir» kimi ifadələr materialistlərin sözlərində tez-tez gözə çarpır. Hətta onların bəziləri bu həyatdan və eyni proqramın illərlə təkrar olmasından yaxa qurtarmaq üçün intihara əl atırlar. Lakin bu dünyaya məna verən onu başqa bir dünya üçün müqqədimə və hazırlıq bilməkdir. Bu dünyadan sonra əbədi həyat sürmək üçün buradakı çətinliklərlə mübarizə aparırıq. Yaxşı olardı ki, ötən dərslərdə çəkdiyimiz misalı bir daha xatırladaq: əgər ana bətnində olan körpənin tam ağlı, düşüncəsi olsaydı və ona desəydilər, buradan (ana bətnindən) başqa bir yoxdur, körpə dərhal etiraz edib deyəcəkdi: «Onda mənim bu zindanda qalmağımın nə mənası var? Nəyə görə burada qanın, suyun içərisində qalıb həlak olmayıb? Allah məni buna görəmi yaratmışdır? Bunun nə mənası var?». Ancaq əgər körpəyə desələr ki, bura geniş bir dünyaya qədəm basmaq üçün keçid mərhələsidir və burada bir müddət qaldıqdan sonra açıq həyata qayıdacaqsan, onda körpə razı qalıb deyəcək: «Bu təqdirdə burada qalmağıma dəyər. Çünki bura hazırlıqdır və bir neçə aydan sonra buradan xilas olacağam.» Qurani- Kərim bu barədə belə buyurur: «And olsun ki, siz ilk yaradılışı (dünyaya necə gəldiyinizi) bilirsiniz. Elə isə (sizi yenidən diriltməyə qadir olduğumuz barədə) heç düşünmürsünüz?» (Vaqiəh, 62). Bir sözlə, bu dünyanın özü bildirir ki, ondan sonra başqa bir dünya var. Əks təqdirdə bu dünya puç, hədəfsiz və mənasız olar. Yaxşı olar ki, bunu Quranın öz dilindən eşidəsiniz: «Yoxsa, sizi əbəs yerə yaratdığımızı və (qiyamət günü dirilib haqq-hesab üçün) hüzurumuza qaytarılmayacağınızı güman edirsiniz?» (Muminun, 115). Ayə bildirir ki, əgər məad (Allahın hüzuruna qayıdış) olmasa, insan yaranışı puç və mənasız olardı. 7 Nəhcül bəlağə-Qısa sözlər bölməsi. 84 Belə nəticəyə gəlirik ki, bu dünyadan sonra mütləq başqa bir dünya olmalıdır. Fikirləşin və cavab verin 1.Nəyə görə Allahın sifət və xüsusiyyətlərini insanların xüsusiyyətləri ilə müqayisə etmək olmaz? 2.Bizim yaranışımızda məqsəd nədir? 3.Bu dünyanın yaşayışı insan yaranışının hədəfi ola bilərmi? 4.Ana bətnindəki dövr ilə bu dünyanı müqayisə etdikdə nə öyrənirik? 5.Quran bu dünyanın yaranışından axirətin mövcudluğuna necə sübut gətirir?

48 Oxu

Bildirişlər

📢 📺 SonÜmid TV: Yeni Video Yayımlandı!

📢 SonÜmid TV: Yeni Məqalə

📢 SonÜmid TV: Yeni Məqalə

✅ İş Elanı Təsdiqləndi!

📢 📺 SonÜmid TV: Yeni Video Yayımlandı!

📢 SonÜmid TV: Xəbər Axını

“Aliİmran” surəsi

“Fatihətul-kitab” surəsi (Səb`ulməsani, sual, şifavənur)

Qur`anoxumağınsavabı

Əl-qur`anuəhdullahiilaxəlqihi

Tələfat və çatışmazlıqların təhlili

“Kəhf” surəsi

Allah və praktiki məntiq

Allah və praktiki məntiq

Cənnət, Cəhənnəm və əməllərin hazır olması

Cismani və ruhani məad

Ruhun qalması qiyamət nişanəsidi

Məad və yaranışın fəlsəfəsi

Mətndə Səhv Bildir

İslam AI — Müsəlmanın Bələdçisi