Məqalələr

“Həşr” surəsi

“Həşr” surəsi Rəhman və Rəhim Allahın adı ilə! Göylərdə və yerdə olanların hamısı Allahın şəninə təriflər deyir. O, qüdrətlidir, müdrikdir. Kitab əhlindən kafir olanları (müsəlmanlarla) ilk qarşılaşmada evlərindən çıxardan Odur. Siz onların çıxacaqlarını güman etmirdiniz. Onlar isə elə güman edirdilər ki, qalaları onları Allahın əzabından qoruyacaqdır. Allah isə onları gözləmədikləri yerdən haqlayıb qəlblərinə qorxu və dəhşət saldı. Onlar evlərini həm öz əlləri, həm də möminlərin əlləri ilə dağıdırdılar. İbrət götürün, ey ağıl sahibləri! Əgər Allah onlara vətənlərini tərk etmək hökmünü yazmış olmasaydı, onlara elə bu dünyada əzab verərdi. Axirətdə onlar üçün od əzabı hazırlanmışdır. ———————————————————————————— Möminlər Allah və Peyğəmbərinin düşmənləri ilə dostluq etmirlər: Quranın ən aydın ayələrindən olan bu ayədə möminlərə bildirilir ki, Allaha sevgi ilə Allah düşməninə qarşı olan sevgi bir qəlbə sığışmaz, bu ikisindən birini seçmək lazımdır. Əgər həqiqi mömindirlərsə, Allahın düşməni ilə dostluq etməkdən çəkinsinlər, əks təqdirdə mömin olduqlarını iddia etməsinlər. Ata, övlad, qardaş və qohumları sevmək çox yaxşıdır, insani hisslərin yaşaması deməkdir. Ancaq bu sevgi Allaha olan sevgi ilə qarşı-qarşıya gəldikdə dəyərini itirir. Hədislərinin birində İmam Sadiq (ə) belə buyurmuşdur: “Allah insana onun özünün, ata-anası, və övladlarının canından, evindən, malından və bütün insanlardan qiymətli olmadıqca, insan Allaha olan imanını əsla xalis edə bilməz.” Buna görə də Allah firqəsinin xətti Allah, Peyğəmbər (s), onun vəsilərini sevmək, onlardan qeyrisindən əl üzməkdir. Şeytan firqəsini səciyyələndirərkən Allah-taala belə buyurur: onların ən bariz əlaməti münafiqlik, haqq ilə düşmənçilik, Allahı xatırlamağı tərk etmək, yalan və hiylədir.[1] “Həşr” surəsinin ümumi məzmunu: Surənin əvəvlində müsəlmanlarla bir qrup yəhudinin mübarizəsindən danışılır. Surənin son ayələrində bütün müsəlmanlara öyüd-nəsihətlər verilir, Quranla bağlı çox obrazlı bir təsvir verilir, onun ruh və canların təmizlənməsindəki rolundan danışılır. Surənin son üç ayəsində Allahın mühüm sifətləri sadalanır.[2] Mədinədə Bəni-Nəzir yəhudilərinin hiylələrinin sonu: Mədinədə üç qrup yəhudi yaşayırdı: Bəni-Nəzir, Bəni-Qüreyzə, Bəni-Qeynüqa. Deyilənlərə görə onlar ümumiyyətlə, hicazlı olmamışlar. Sadəcə, öz dini kitablarından Mədinədə bir peyğəmbərin zühur edəcəyini öyrəndikləri üçün buraya köçüb həmin böyük günü gözləyirdilər. Peyğəmbər (s) Mədinəyə hicrət etdikdən sonra onlarla təcavüzkarlıq etməmələri haqqında müqavilə bağlayır. Lakin onlar hər fürsətdə bu müqaviləni pozmağa cəhd edirdilər. O cümlədən “Ühüd” döyüşündən sonra yəhudilərin başçısı Kəb ibn Əşrəf qırx nəfər süvari yəhudi ilə birlikdə Məkkəyə yollanır. Məkkədə Qüreyş tayfası ilə görüşüb Peyğəmbərə (s) qarşı döyüşmək haqqında saziş bağlayır. Allah vəhy vasitəsilə Peyğəmbəri (s) bu məsələdən xəbərdar edir. Yəhudilərin xəyanətlərindən biri də bu idi ki, bir gün Peyğəmbər (s) bir neçə nəfər səhabəsi ilə birlikdə Mədinə yaxınlığında yaşayan Bəni-Nəzir qəbiləsinin yanına yardım və ya borc istəməyə gedir. Ola bilsin ki, Peyğəmbər (s) və səhabələri bu vasitə ilə onların vəziyyətini yaxından öyrənmək və müsəlmanların üzərinə qəfildən hücum etməyəcəklərindən əmin olmaq istəyirdilər. Yəhudilərin qalasından kənarda qalan Peyğəmbər (s) Kəb ibn Əşrəflə danışıq aparır. Bu vaxt yəhudilər arasına hiylə toxumu səpilir və belə qərara gəlirlər ki, bir nəfər damın üstünə çıxıb Peyğəmbərin (s) başına böyük bir daş tullasın, bununla da onların canını bu kişinin əlindən xilas etsin. Yəhudilərdən biri bu vəzifəni öz üzərinə götürür və damın üstünə çıxır. Allah rəsulu (s) vəhy vasitəsilə bu sui-qəsddən xəbərdar olur, səhabələrinə heç bir söz demədən söhbəti yarımçıq qoyub Mədinəyə qayıdır. Səhabələr elə güman edirlər ki, Peyğəmbər (s) geri qayıdacaq, ancaq sonradan Peyğəmbərin (s) Mədinədə olduğunu öyrənib onlar da Mədinəyə dönürlər. Yəhudilərin əhd sındıran olduqları Peyğəmbərə (s) tam sübuta yetir, buna görə də müsəlmanlara müharibəyə hazır olmağı əmr edir. Deyilənə görə Bəni-Nəzir şairlərindən birinin Peyğəmbər (s) haqqında layiq olmayan sözlər işlətməsi də yəhudilərin müqaviləni pozma səbəblərindən hesab edilir. Peyğəmbər (s) onlara öncədən tutarlı zərbə endirmək üçün Kəb ibn Əşrəflə tanışlığı olan Məhəmməd ibn Müsliməyə göstəriş verir ki, nəyin bahasına olursa-olsun Kəbi qətlə yetirsin. O da bu əmri yerinə yetirir. Kəb ibn Əşrəfin ölümü yəhudiləri sarsıdır. Bunun ardınca Peyğəmbər (s) müsəlmanlara bu əhdpozan tayfa ilə müharibə etmək əmri verir. Yəhudilər müsəlmanların hərəkətə keçdiyini eşidib qalalarına çəkilir və qapılarını möhkəm bağlayırlar. Peyğəmbər (s) qalanın yaxınlığında olan xurma ağaclarını çıxarmağı və ya yandırmağı əmr edir. Ancaq yəhudilər Peyğəmbərə (s): “Ey Mühəmməd! Özün həmişə bu cür hərəkətləri qadağan edirdin!” – deyə etiraz edirlər. Bu surənin beşinci ayəsi nazil olur və bunun Allahın xüsusi əmri olduğu bəyan edilir. Mühasirə bir neçə gün davam edir, Peyğəmbər (s) onlara Mədinəni tərk etməyi göstəriş verir. Onlar da təklifi qəbul edib mal-dövlətlərindən bir qədərini götürüb oranı tərk edirlər, qalan mülkləri müsəlmanların əlinə keçir.[3]   Bu, onların Allah və Onun elçisi ilə düşmənçilik etmələrinə görədir. Kim Allahla düşmənçilik etsə, (bilsin ki,) Allah şiddətli cəza verəndir. Hər hansı qiymətli xurma ağacını kəsməyiniz, yaxud hansınasa toxunmamağınız Allahın əmri ilədir. Bu, fasiqləri xar və rüsvay etməsi üçün idi. Allahın Öz elçisinə onlardan (yəhudilərdən alıb) qaytardıqlarına doğru siz nə at, nə də dəvə sürdünüz. Lakin Allah Öz elçilərini istədiyi şəxslər üzərində hakim edir. Allah hər şeyə qadirdir. Allahın Öz peyğəmbərinə bu kəndlərin əhalisindən qaytardıqları Allaha, Peyğəmbərə, onun qohum-əqrəbasına, yetimlərə, yoxsullara və yolda qalmış müsafirlərə məxsus edilmişdir ki, aranızdakı varlılar arasında əldən-ələ dolaşmasın. Peyğəmbər sizə nəyi gətiribsə, onu götürün, nəyi də qadağan edibsə, ondan çəkinin. Allahdan qorxun ki, Allahın cəzası şiddətlidir. Bu mallar evlərindən, yurdlarından qo­­vulmuş və malların­­dan məhrum olunmuş, Allahın mərhəmətini və razılığını qazanmağa can atan, Allaha və Onun elçisinə kömək edən yoxsul mühacirlərə məxsusdur. Doğru olanlar da məhz onlardır. (Bu mallar habelə) burada (Mədinədə) və iman diyarında mühacirlərdən əvvəl yurd salmış, onlara doğru hicrət edənləri sevən, mühacirlərə verilənlərə ehtiyac hissi duymayan, hətta özləri ehtiyac içində olsalar belə, onları özlərindən üstün tutanlara məxsusdur. Nəfsinin hərisliyindən, xəsisliyindən qorunanlar nicat tapanlardır. ———————————————————————————— Döyüşsüz əldə edilən qənimətlər: Bu ayələrdə Bəni-Nəzir tayfasından əldə edilmiş qənimətlər, eyni zamanda heç bir zəhmət və əziyyət çəkilmədən İslam cəmiyyətinə aid olan, İslam fiqhində “fey”adlanan qənimətlərə şamil olan ümumi bir qanun təqdim edilir. Əvvəlki ayədə bütün qənimətlərin Allah rəsuluna aid edilməsi əslində, o demək deyil ki, Peyğəmbər (s) onları şəxsən özünə xərcləməlidir. Sadəcə, Peyğəmbər (s) İslam hökumətinin rəhbəri, ehtiyaclıların hüquqlarının müdafiəçisi və qoruyucusu vəzifəsini daşıdığı üçün həmin qənimətlərin əsas hissəsini onlara xərcləyir. Sözügedən ayədə “fey” qənimətlərinin istifadəsi üçün nəzərdə tutulmuş altı yerin adı çəkilir: 1. Allahın səhmi. Məlumdur ki, Allah hər bir şeyin malikidir və heç nəyə ehtiyacı yoxdur. Bu, əslində, bir növ formal xarakter daşıyır. Allah-taala burada ona görə Öz adını qeyd edib ki, digər payı olan qruplar bunu özlərinə təhqir hesab etməsinlər, öz səhmlərinin Allahın səhmi ilə eyni sırada qərarlaşdığını düşünərək cəmiyyət içində bunun onların şəxsiyyətinə zərrə qədər də xələl gətirmədiyini anlasınlar. 2. Peyğəmbərin (s) payı. Bu pay vasitəsilə Peyğəmbər (s) öz şəxsi ehtiyaclarını, vəzifə təminatlarını, müsəlmanların gözləntilərini təmin edir. 3. Müsəlmanların ümumi mallarından hesab edilən zəkatdan məhrum edilmiş Peyğəmbərin (s) qohumları – Haşim övladlarından olan qohumlarının payı. 4. Yetimlərin payı. 5. Yoxsulların payı. 6. Yolda qalan müsafirlərin payı. Bir məsələni də xüsusilə qeyd etməliyik ki, bu hüquq Peyğəmbərdən (s) sonra imamlara, onlardan sonra bütün lazımi şərtləri özündə ehtiva edən müctehidlərə keçmişdir. Çünki İslam hökmlərinin icrası əsla dayandırılmamalıdır. İslam hökumətinin əsas sütunlarından biri İslam iqtisadiyyatıdır. İslam iqtisadiyyitının tərkib hissəsinə daxil olan məsələlərdən biri də məhz bu məsələdir.[4] Başqalarını özündən üstün tutmaq: Bir nəfər Peyğəmbərin (s) yanına gəlib ac olduğunu deyir. Peyğəmbər (s) evindən ona yemək gətirilməsini göstəriş verir. Ancaq Peyğəmbərin (s) evində yemək olmur. Peyğəmbər (s) “kim bu gecə bu kişini evində qonaq edər?” – deyə soruşur. Bir nəfər bu işə hazır olduğunu deyib həmin adamı evinə qonaq aparır. Ancaq həmin adamın evində yalnız uşaqlarına çatacaq qədər az miqdarda yemək olur. Həmin kişi bu yeməyin qonağa verilməsini göstəriş verir. Həyat yoldaşına çırağı söndürməsini, necə olursa-olsun uşaqları yatırtmasını söyləyir. Sonra kişi və qadın süfrəyə əyləşib yemək yemədən ağızlarını tərpədirlər. Qonaq onların da yemək yediklərini güman edib yetərincə yeyib doyur, ev sahibləri isə ac yatırlar. Səhər Peyğəmbərin (s) yanına gəldikdə Peyğəmbər (s) onlara baxıb təbəssüm edir, bu ayəni oxuyub onların fədakarlığını təqdir edir. Əhli-beyt hədislərində qeyd edilir ki, həmin ev sahibi Əli (ə), uşaqlar onun uşaqları, uşaqları ac yatırdan isə xanım Fatimeyi-Zəhra (ə) olmuşdur.[5] Qurtuluş nəfsi xəsislik və hərislikdən saxlamaqdadır: “Şühhə” adət halı almış hərisliklə müşayiət edilən xəsisliyə deyilir. İmam Sadiq (ə) səhabələrindən birinə belə buyurmuşdur: “Bilirsən şühhə nədir?” O isə “xəsislikdir”, – deyə cavab verir. İmam (ə) buyurur: “Şühhə xəsislikdən daha şiddətlidir. Xəsis əlində olana xəsislik edir. Ancaq şəhih həm camaatın əlində olana, həm də öz əlində olana xəsislik edir. Camaatın əlində olanı halal və ya haram yolla əldə etməyi arzu edir, Allahın verdiyi ruziyə qane olmur.” Başqa bir hədisdə belə deyilir: “Allah yolunun tozu ilə Cəhənnəmin tüstüsü bir insanın daxilində bir araya gələ bilmədiyi kimi, şühhə və iman bir qəlbə sığışmaz.” Xülasə, xəsislik və hərisliyi tərk etmək insanı xilasa nail edir. Ancaq bu xüsusiyyətə aludə olmaq xoşbəxtlik evini viran qoyur.[6]   Onlardan (mühacir və ənsardan) sonra gələnlər deyirlər: “Ey Rəbbimiz! Bizi və bizdən əvvəlki iman gətirmiş qardaşlarımızı bağışla. Qəlbimizdə iman gətirənlərə qarşı kin-küdurətə və həsədə yer vermə. Ey Rəbbimiz! Sən şəfqətlisən, rəhmlisən!” Münafiqlərin kitab əhlindən kafir olan qardaşlarına: “Əgər sizi vətəninizdən qovsalar, biz də sizinlə birlikdə çıxıb gedəcək və heç kəsin sizin haqqınızda olan sözlərinə tabe olmayacağıq. Əgər sizinlə döyüşsələr, sizə kömək edəcəyik!” – dediyini görmədinmi? Allah onların yalançı olduğuna şahiddir. Əgər onları (yurdlarından) qovsalar, (münafiqlər) onlarla birlikdə çıxıb getməyəcəklər, (müsəlmanlar) onlara qarşı vuruşsalar, onlara köməklik göstərməyəcəklər. Əgər yardım göstərsələr belə, geri dönüb qaçar, sonra da onlara heç bir kömək edilməz. Onlar ürəklərində Allahdan çox sizdən qorxurlar. Çünki onlar nadan insanlardır. Onlar qrup halında sizə qarşı ancaq möhkəm qalalarda və ya divar arxasından vuruşarlar. Bir-birinə qarşı döyüşləri çox kəskindir. (Sizə qarşı isə çox zəifdirlər). Sən onların həmrəy olduğunu güman edirsən, halbuki onların qəlbləri dağınıqdır. Bu, ona görədir ki, onlar düşünməyən insanlardır. Onlar özlərindən bir az əvvəl əməllərinin acısını dadmış, özləri üçün də ağrılı-acılı bir əzab hazırlanmış kimsələrə bənzəyirlər. Onların (münafiqlərin) əməli insana: “Kafir ol! (Sənin problemlərini həll edərəm)” – deyən, kafir olan kimi: “Mən səndən uzağam. Mən aləmlərin Rəbbi olan Allahdan qorxuram!” – deyən Şeytanın əməlinə bənzəyir. ——————————————————————————– 11-14. Yəhudi hiylələrində münafiqlərin rolu: Bəzi təfsirçilərin bu ayələrin nazilolma səbəbi ilə bağlı qeyd etdiklərinin xülasəsi belədir: Bir qrup münafiq, o cümlədən Abdullah ibn Übeyy bir nəfər vasitəsilə gizlicə Bəni-Nəzir yəhudilərinə belə bir xəbər göndərir: “Öz yerlərinizdə möhkəm dayanın, evlərinizdən çıxmayın, qalalarınızı möhkəmləndirin. Bizim özümüz və digər tayfalardan ibarət iki min nəfərlik silahdaşımız var. Son nəfəsimizə qədər sizinləyik. Bəni-Qüreyzə və sizin Qətfan qəbiləsindən olan digər əməkdaşlarınız sizinlə birdir.” Bu xəbər Bəni-Nəzir tayfasını Peyğəmbərlə (s) düşmənçilik etməyə qıcıqlandırır. Ancaq Bəni-Nəzir tayfasının böyüklərindən olan Salam tayfanın planlarına rəhbərlik edən Həyy ibn Əxtəbin sözlərinə inanmamağı tövsiyə edir və bildirir ki, o, yəhudiləri Mühəmədlə (s) döyüşə qıcıqlandırıb özləri evlərində oturacaq və yəhudiləri çətin vəziyyətdə qoyacaqlar. Həyy ibn Əxtəb deyir: Bizim bildiyimiz bir şey var – Mühəmmədlə düşmənçilik və ona qarşı döyüşmək. Salam isə deyir: And olsun Allaha! Mən onların bizi bu torpaqlardan çıxaracaqlarını, malımızın, mülkümüzün və şərəfimizin küləyə sovrulacağını, uşaqlarımızın əsir götürüləcəyini, döyüşçülərimizin qətlə yetiriləcəyini görürəm.” Sözügedən bu ayələrdə həmin hadisənin aqibətinin necə olmasından danışılır.[7] Şeytanın çürümüş kəndiri ilə quyuya sallanmayın: Ayədə “insan” deyilərkən kimin nəzərdə tutulması ilə bağlı müxtəlif fikirlər söylənilmişdir. Bəziləri hesab edir ki, burada Şeytanın təsiri altına düşən, onun yalan vədlərinə aldanan, küfr yolunu tutan, sonda Şeytanın tək qoyduğu, nifrət etdiyi bütün insanlar nəzərdə tutulur. Bəzilərinə görə burada Bədr döyüşündə Şeytanın yalan vədlərinə aldanan, sonda, məğlubiyyətin acısını dadan Əbu Cəhl və onun ardıcılları kimi xüsusi insanlar nəzərdə tutulmuşdur (Bax: Ənfal-48). Bəzi təfsirçilər və hədis biliciləri bu ayələri təfsir edərkən İsrail oğullarından olan Bərsisa adlı bir abidin əhvalatını qeyd etmişlər. Həmin əhvalat hər kəsə böyük bir ibrət dərsidir. Bu dərs insanlara Şeytan və münafiqlərin çürük ipi ilə quyuya sallanmamağı, sallanıb məhv olmamağı öyrədir. Həmin əhvalatın xülasəsi belədir: İsrail oğulları arasında uzun zaman ibadət etmiş, yanına aparılmış ruhi xəstələri etdiyi dualarla sağaldacaq qədər Allaha yaxın olmuş Bərsisa adlı bir abid yaşayırmış. Bir gün qardaşları hörmətli ailədən olan gənc bir xanımı onun yanına gətirirlər. Şəfa tapması üçün xanımın bir müddət orada qalması tövsiyə edilir. Şeytan bundan sonra vəsəvəsələrə başlayır. O qədər səy göstərir ki, axırda abid günah iş görür. Çox çəkmir ki, həmin xanımın hamilə olduğu ortaya çıxır. Bir günah daha böyük günahların mənbəyi olduğu üçün abid həmin xanımı öldürüb bir yerdə basdırır. Qardaşlar abidin belə bir dəhşətli cinayət törətdiyindən xəbər tuturlar. Xəbər bütün şəhərə yayılır və sonra şəhərin əmirinin də qulağına çatır. O, bir dəstə götürüb abidin yanına yollanır və cinayətin baş verməsi sübuta yetdiyi üçün onu ibadət etdiyi ocaqdan çıxarırlar. Abid cinayətini etiraf etdikdən sonra əmir onun dar ağacından asılmasını əmr edir. Abid dar ağacının altına gətirildikdən sonra Şeytan onun gözünə görünüb deyir: Səni bu hala salan mən olmuşam. Əgər dediklərimi etsən, səni xilas edərəm. Abid: “Nə etməliyəm”, – deyə soruşduqda Şeytan deyir: “Mənə bircə səcdə kifayətdir”. Abid gözucu, ya da əli ilə Şeytana səcdə etdiyini göstərir və beləcə can verən anda dünyadan kafir olaraq köçür. Şeytan və onun yolunu gedən münafiqlərin vəsvəsələrinə uyanların aqibəti budur.[8]   Onların hər ikisinin aqibəti Cəhənnəm odu içində əbədi qalmaqdır. Zalımların cəzası budur. Ey iman gətirənlər! Allahdan qorxun! Hər kəs sabahı üçün öncədən nə göndərdiyinə baxsın. Allahdan qorxun! Allah nə etdiklərinizdən xəbərdardır. Allahı unudan, buna görə də Allahın onları özlərinə unutdurduğu kəslər kimi olmayın! Onlar fasiqlərdir. Cəhənnəm əhli ilə Cənnət əhli eyni deyillər. Cənnət əhli uğur qazananlar və xilas olanlardır. Əgər Biz bu Quranı dağa nazil etsəydik, sən onun Allahın qorxusundan boyun əyib parça-parça olduğunu görərdin. Biz bu misalları insanlar üçün çəkirik ki, bəlkə fikirləşələr. O, Özündən başqa heç bir məbud olmayan, qeybi və aşkarı bilən Allahdır. O, rəhman, rəhimdir. O, Özündən başqa heç bir məbud olmayan, hökmran, həqiqi malik, hər bir eyib və nöqsandan uzaq, pak, heç kəsə zülm etməyən, əmin-amanlıq bəxş edən, hər şeyi nəzarətdə saxlayan, Öz iradəsi ilə hər bir işi islah edən, məğlubedilməz, qüdrət və əzəmət sahibidir. Allah onların Ona şərik qoşduqlarından ucadır. O, xaliq, yoxdan yaradan, surət verən Allahdır. Ən gözəl adlar yalnız Ona məxsusdur. Göylərdə və yerdə olanların hamısı Onun şəninə təriflər deyir. O, qüdrətlidir, müdrikdir. ———————————————————————————– Öncədən göndərilməli olan: İnsan Qiyamət gününün sabahı üçün öncədən hansı ehtiyatı göndərdiyinə fikir veməlidir. Qiyamət səhnəsində insanın əsl sərmayəsi öncədən göndərdiyi ehtiyatdır. Çünki insan öldükdən sonra kimsə onun dərdini çəkmir. Hədislərinin birində Allah rəsulu (s) belə buyurmuşdur: “Allah yolunda xərcləyin, hətta bir mən (3 kq) xurma miqdarında, ya ondan az, bir ovuc, ya ondan az, bir xurma dənəsi qədər, ya bir xurma dənəsinin yarısı qədər olsa belə. Əgər bir adam onu da tapmasa, pak sözlərlə qəlbləri sevindirsin. Çünki Qiyamətdə Allah dərgahında durduğunuz zaman Allah sizə buyuracaq: Sənin üçün filan-filan şeyləri etmədimmi? Sənə qulaq və göz vermədimmi? Sənə mal və övlad vermədimmi? Bəndə deyəcək: Bəli. Allah-taala buyuracaq: Elə isə bax gör özün üçün nə göndərmisən? O da önünə, arxasına, sağına və soluna baxar, sifətini oddan qorumaq üçün qarşısına tutmağa heç nə tapmaz.”[9] Ayədə diqqət çəkən məqamlardan biri iki dəfə təqvalı olmağa çağırış edilməsidir. Bəzi təfsirçilər bu təkrarın səbəbini belə izah etmişlər: Birinci təqva günahlardan çəkinməyə, vacibləri yerinə yetirməyə işarədir, ikinci təqva, əməllərdə ixlaslı və səmimi olmağa, riyadan qorunmağa işarədir. Deməli, insan günahlardan çəkinməli, axirəti üçün nə göndərdiyinə diqqət yetirməlidir. Ancaq həm də ona diqqət yetirməlidir ki, göndərdiyi yalnız Allah üçün olmalı, riyakarlıqdan uzaq olmalıdır.[10] Əgər Quran dağlara nazil olsaydı, parça-parça olardı: Təfsirçilərin çoxu bu ayənin bir bənzətmə olduğunu qəbul edərək belə qeyd etmişlər: Əslində, burada Allah demək istəyir ki, bütün möhkəmliklərinə və sarsılmazlıqlarına baxmayaraq, əgər dağların ağıl və hissləri olsaydı, bu ayələr də insana yox, onlara nazil olsaydı, tir-tir əsib parça-parça olardılar. Ancaq bir qrup insanın qəlbi o qədər daşlaşıb ki, heç bir dəyişikliyə məruz qalmır. Bəzi təfsirçilər ayəni həqiqi mənada götürərək belə qeyd etmişlər: Bu dünyada olan bütün varlıqların, o cümlədən dağların özlərinə xas olan idrakı, şüuru vardır. Əgər bu ayələr onlara nazil olsaydı, həqiqətən, parça-parça olardılar (Bax: Bəqərə-74). Hər halda Quranın qəlblərə və düşüncələrə təsiri inkaredilməz bir həqiqətdir, İslam tarixində bu mənanı təsdiq edən faktlar çoxdur. Ən möhkəm qəlblər belə, yumşalaraq İslama təslim olmuşlar. Təkcə inadkar, varlıqlarında haqq yolunu tapmaq üçün heç bir yer olmayan insanlar bu qanundan istisnadır.[11] 22-24. Son ayələrin böyüklüyü: Surənin son ayələrində Allahın mühüm ad və atributlarından bəhs edir. Ayələr çox əzəmətli, ilhamverici və tərbiyəvi əhəmiyyətlidir. Allah rəsulu (s) belə buyurmuşdur: “Hər kim “əgər Biz bu Quranı dağa nazil etsəydik…” ayəsindən surənin sonuna qədər oxusa və həmin gecə ölsə, şəhid olaraq ölmüşdür.” Səhabələrdən bir Peyğəmbərdən (s) Allahın əzəmətli adlarının hansılar olduğunu soruşduqda o, belə cavab vermişdir: “Həşr” surəsinin son hissəsini oxu, çox oxu”. Səhabə yenə də sualını təkrar etdikdə, Peyğəmbər (s) də cavabını təkrar etmişdir. Hədislərin birində belə deyilir: “Bu ayələr ölümdən başqa bütün dərdlərin dərmanıdır.”[12] Əlbəttə, burada qeyd edilən mükafatlar qeyd olunan ayələri diqqətlə və düşünərək oxuyan insanlara aiddir.     [1] Nümunə, c.23, səh.468 [2] Nümunə, c.23, səh.479 [3] Nümunə, c.23, səh.484 [4] Nümunə, c.23, səh.501 [5] Məcməül-bəyan, c.9, səh.430 [6] Nümunə, c.23, səh.520 [7] Nümunə, c.23, səh.526 [8] Nümunə, c.23, səh.537-544 [9] Nümunə, c.23, səh.545 [10] Əl-Mizan, c.19, səh.226 [11] Nümunə, c.23, səh.545 [12] Nümunə, c.23 ,səh.558

Bütün bədbəxtliklərin açarı yalandır

Bütün bədbəxtliklərin açarı yalandır İmam Sadiq (ə) buyurmuşdur: إِنَّ اللهَ جَعَلَ لِلشَّرِّ أَقْفَالاً وَ جَعَلَ مَفَاتِيحَ تِلْكَ الْاَقْفَالِ الشَّرَابَ وَ شَرٌّ مِنَ الشَّرَابِ ألْكَذِبُ “Allah-taala şər və pisliklər üçün qıfıllar müəyyən etmişdir ki, onların açarı şərabdır. Yalan isə şərabdan da pisdir!”[1] Qısa izah Bütün pislik və çirkinliklərin qarşısını alan ən böyük və ən təsirli maneə əql və zəkadır. Bu amil onları bağlayan möhkəm bir qıfıl rolunu oynayır. Əgər (əqlin) qıfılı şərab açarı ilə açılarsa, bütün pislik və çirkinliklər azadlığa çıxar və digər tərəfdən, insan məst və sərxoş halda hər bir cinayət və günaha aludə ola bilər. Başqa sözlə desək, əgər içki içən insan sərxoşluq səbəbi ilə hansısa bir günah və ya cinayətə əl atırsa, yalan danışan insan bilərək və məlumatlı olduğu halda ictimai həyatı təhlükəyə salaraq etimad məsələsinin aradan qaldırılmasının səbəbkarına çevrilir. Nəticə etibarı ilə yalan şərabdan daha xətərli və pis sayılır. [1] “Vəsailuş-şiə”, c. 17, səh. 263.

Borc almaq və onun zərərləri

Hazırkı əsrdə maddi yaşayışın cah-cəlal və bər-bəzəyi bir qrup insanın davam gətirilməsi həddən artıq çətin olan borc və kredit yükü altına girməsi və bu baxımdan, həyatlarını cəhənnəm əzabına çevirməsinə səbəb olmuşdur. Borclu insan azad hesab edilmədiyi üçün, dini rəhbərlər həmin səbəbdən, zərurət olmadığı təqdirdə borc almağı məsləhət bilməmişlər. İslam Peyğəmbəri (s) buyurmuşdur: إِيَّاكُمْ وَ الْدَّيْنِ فَإنَّهُ هُمٌّ بِاللَّيْلِ وَ ذُلٌّ بِالنَّهارِ “İmkan daxilində borc almaqdan çəkinin, çünki bu əməl gecə qəm və qüssə, gündüz isə zillətə səbəb olar.”[1]   [1] “Biharul-ənvar”, c. 100, səh. 141.

İslam tarixi İslam sivilizasiyasının siyasi, sosial, iqtisadi və mədəni inkişafı (1) Murşid Paşazadə

Bu məsələnin Qədir-Xum hadisəsilə hec bir əlaqəsi yoxdur

Peyğəmbəri-Əkrəmin (s) xanım Xədicə (s.ə) ilə izdivacı

(Rəbiül-əvvəl ayının 10-u – hicrətdən 27 il öncə) İslam Peyğəmbəri (s) ilə xanım Xədiceyi-Kübranın (s.ə.) izdivacına təsadüf etdiyindən, bu barədə qısa məlumatı əziz oxucularımızın nəzərinə çatdırırıq: Tarixi mənbələrdə İslam Peyğəmbərinin (s) xanım Xədicə ilə tanışlığı və onların evliliyi belə göstərilir: “Xüveylidin qızı Xədicə nəsil-nəcabətli və şərafətli bir qadın olması ilə bərabər, ticari işlərlə məşğul olur və ticari işlərini icra etmək üçün bəzilərini bu işə cəlb edirdi. İslam peyğəmbəri həzrət Mühəmməd (s) iyirmi beş yaşına çatdıqda, əmisi Əbu Talib o həzrətə belə bir təklif etdi: “Xüveylidin qızı Xədicə Qüreyş ticarətinin önəmli şəxslərindəndir və ticari işlərini öhdəsinə götürəcək əmanətdar bir şəxs axtarışındadır. Nə yaxşı olar ki, özünü ona tanıtdırıb, onun ticari işlərinə rəhbərliyi öhdənə alasan!” Peyğəmbərin (s) yüksək ruhu bu istəyi birbaşa olaraq Xədicəyə söyləməyə mane olduğundan, əmisinə belə dedi: “Yaxşı olar ki, Xədicə özü bu təklifi irəli sürsün.” Xədicə o həzrətin “Əmin” (əmanətdar) ləqəbi ilə tanındığını bildiyi üçün, bir nəfəri Peyğəmbərin (s) hüzuruna göndərib dedi: “Mühəmmədin (s) gözəl əxlaqı, sədaqət və əmanətdarlığına məftun olmuşam. Ticari səfər üçün başqalarının verdiyi puldan ikiqat artıq verməyə və bu səfərdə sənə kömək etmək məqsədilə qulamlarından iki nəfəri səninlə birgə göndərməyə hazıram!” Peyğəmbər (s) Xədicənin təklifini qəbul edib, Qüreyş karvanı ilə birlikdə Şama doğru hərəkət etdi. Peyğəmbər (s) bu səfərdə hamıdan çox qazanc əldə etdi. Xədicənin Peyğəmbərlə (s) birgə öndərdiyi Meysərə adlı qulamı səfərdın qayıtdıqdan sonra o həzrətin əxlaqi səciyyələri, alicənablığı və ali mənəviyyatı haqda Xədicəyə məlumat verdi. Xədicə zəkalı, uzaqgörən, şərafətli bir qadın idi və cahiliyyət dövründə əxlaqi və ictimai mövqeyinə görə Qüreyş qadınlarının pakizəsi və xanımı adlanırdı. Məşhur nəzərə əsasən, o, öncə iki dəfə evlənmiş və hər iki əri vəfat etmişdi. Qüreyşin Əqəbə ibn Əbu Muit, Əbu Cəhl və Əbu Süfyan kimi böyükləri və sərvətliləri Xədicədən elçilik etmiş, o isə razılıq verməmişdi. Digər tərəfdən, Xədicənin Peyğəmbərə (s) qohumluğu çatırdı. Belə ki, hər ikisinin nəsil-nəcabəti Qüsəydə birləşirdi. Həm də, onun Peyğəmbərin (s) parlaq gələcəyi haqda məlumatı olduğundan, qırx yaşında ikən o həzrətlə evlənmək qərarına gəldi. Xədicə Peyğəmbərə (s) evlilik təklifi verdi. İbn Hişam özünün “Sirə” kitabında yazır: “Xədicə özü evlilik təklifini irəli sürüb Peyğəmbərə (s) dedi: “Ey əmioğlu! Aramızdakı qohumluq əlaqələrini, eləcə də, gözəl əxlaqa, qohum-əqrəba içində izzət, əzəmət, sədaqət və əmanətdarlığa sahib olduğunu nəzərə alaraq səninlə ailə həyatı qurmaq istəyirəm.” Peyğəmbər (s) buyurdu: “Bu haqda əmilərimə məlumat verməli, onların məsləhətinə qulaq asmalıyam.” (“Sireyi-İbn Hişam”, 1-ci cild, səh. 204.) Əksər tarixçilər isə qeyd edirlər ki, Xədicə evlilik təklifini Nəfisə adlı bir qadının vasitəsilə göndərdi. Nəhayət, Peyğəmbər (s) evlilik macərasını öz əmiləri, məxsusən, Əbu Taliblə müzakirə etdi və Qüreyşin böyüklərinin iştirakı ilə izdivac mərasimi təşkil edildi. Əbu Talib Allaha həmd-səna edərək bir xütbə oxudu və qardaşı oğlunu belə təriflədi: “Qardaşım oğlu Mühəmməd ibn Abdullah (s) sərvət sahibi olmasa da, Qüreyşin kişiləri ilə müqayisədə, onların hamısında üstün və fəzilətlidir. Sərvət kölgə tək ötəri və gedəsidir, nəsil-nəcabət isə əbədi və qalasıdır.” (Biharul-ənvar”, c.16 səh.16.) Əbu Talibin xütbəsindən sonra, Xədicənin qohumlarından Vərəqət ibn Nofəl ibn Əsəd sözə başladı: “Qüreyşlilərdən heç kim sizin fəzilət sahibi olmağınızı inkar etmir. Biz də səmimi qəlbdən bu şərafət kəndirinə birləşmək istəyir, sizinlə qohum olmağı özümüzə şərəf hesab edirik.” Beləliklə, dörd yüz dinar (və yaxud iyirmi dəvə) mehriyyə təyin olunaraq “nikah” oxundu və Peyğəmbər (s) iyirmi beş yaşında ikən Xədicə ilə evləndi. O həzrətin xanım Xədicə ilə evliliyindən iki oğul və dörd qız uşağı dünyaya göz açdı: Qasim, Abdullah, Zeynəb, Rüqəyyə, Ümmü-Gülsüm və Fatimeyi-Zəhra (ə). (“Tarixi-İslam”, Ustad Mehdi Pişvayi; “Füruğe-əbədiyyət”, Ayətullah Cəfər Sübhani, 1-ci cild, səh.190-198.)

İMAM HƏSƏN ƏSKƏRİNİN (ə) HƏYATI

İmamət səmasının on birinci parlaq ulduzu Mədinə şəhərində doğdu və Samirra şəhərində batdı. O həzrətin adı Həsən, künyəsi Əbül Mühəmməd, tanınmış ləqəbləri isə “Zəki” və “Əskəri” idi.Atası həzrət Hadi (ə), anasının adı isə Süsən idi. 22 yaşında ikən atası şəhid oldu. Atasının şəhadətindən sonra imamlıq müddəti 6 il, mübarək ömrü isə 28 il çəkdi. O həzrət (ə) 260-cı hicri ilində Abbasi xəlifəsi Mötəmid tərəfindən şəhid olunaraq Samirra şəhərində dəfn olundu. Onun yeganə övladı həmin vəd olunmuş həzrət imam Məhdidir ki, zühur edərək dünyanı ədalətlə dolduracaqdır. İmam Həsən Əskərinin (ə) zamanında Həzrətin özü şiddətli nəzarət altında olduğuna görə İslam öz nüfuzunu əldən vermişdi. Hakimiyyətdə olanlar, xüsusilə də Mütəvəkkil, hər hansı yolla olursa olsun, camaatı İmamdan uzaqlaşdırmağa çalışırdı. Çünki hal hazırda qeybdə olub, gələcəkdə isə İslam ümmətinin rəhbərliyini öhdəsinə alaraq vahid dünya hökumətini quracaq on ikinci imam, imam Həsən Əskərinin (ə) oğlu olacaqdı. Elə buna görə də İmamı nəzarət altıda saxlayırdılar. Lakin Allah-taala, Musanı Fironun sarayında saxladığı kimi, İslam ümmətinin gələcək rəhbərini də gözlərdən uzaq və gizlincə dünyaya gətirdi. İMAM HƏSƏN ƏSKƏRİNİN (ə) ƏXLAQI XÜSUSİYYƏTLƏRİ İmam Həsən Əskəri (ə) çox vüqarlı və əzəmətli bir şəxsiyyət idi. O, öz zamanında Quranın misilsiz müfəssiri sayılırdı. Yüz nəfərdən çox məşhur alim o həzrətin məclisində iştirak edirdi. İraqda qaldığı 16 il ərzində Şamdan Mədinəyə qədər olan ərazi o həzrətin nüfuz dairəsində idi. İmamın elmi və mənəvi nüfuzu o qədər böyük idi ki, Abbasi xəlifəsi Mötəzzin sarayında yaşayıb elə orada da işləyən alimlər belə ona heyran qalıb tabe olmuşdu. İmam (ə) İrana etdiyi səfər zamanı Qum və Rey şəhərlərindən keçərək Ləvasana gəldi. Əhli-beyt məktəbinin tərəfdarları onu sevinclə qarşıladı. Həzrət (ə) Ləvasanda camaatla görüşüb onlara bir məscid tikərək onu öz mərkəzlərinə çevirmələrini tapşırdı. İmamın bu əmri xalqın həyatında o qədər təsiredici və mühüm rol oynadı ki, deyilənə görə hətta bir gündə 70 məscid tikməyə başlanıldı. Peyğəmbər (ə) xanədanının düşmənlərindən olan və Abbasi aparatında çalışan Əhməd ibn Xaqan adlı bir şəxs belə demişdir: “Mən Samirrada Bəni-Haşim xanədanında nəciblik, böyüklük və fəzilət baxımından imam Həsən Əskəridən başqasını görməmişəm. Əgər xəlifəlik Abbasilərin əlindən çıxsa, Həsən Əskəridən başqa, heç kim xəlifə olmağa layiq deyildir.“ Daha sonra demişdir: “Bir gün atamın yanında idim. Onun Peyğəmbər xanədanının düşmənlərindən olmasına baxmayaraq, həmişə Həsən Əskəri onun yanına gəldikdə yerindən qalxıb onun əlindən öpər öz yerini ona verər və İmamı müəllim qarşısında duran bir şagird kimi dinləyirdi.“ Əbu Yusif İmamın səxavət və əli açıqlılığı barədə belə deyir: “Mən çətin bir vəziyyətdə idim, belə ki, uşaqlarıma çörək pulu qazana bilmirdim. Hamımız ac və narahat idik. Dəfələrlə Abbasilərin sarayına getmişdim ki, orada olan qohumlarımızdan yardım alım. Lakin onlar o qədər məğrur idi ki, sözümə qulaq asmırdı. Bir gün imam Həsən Əskərinin (ə) hüzuruna gedib vəziyyətimi onun üçün danışdım. Həzrət 400 dinardan ibarət pulunun hamısını mənə verib belə buyurdu: “Get, ailəni ağır vəziyyətdən qurtar!” Bir dəfə Həzrət iki yüz min dinar Əli ibn Cəfər üçün göndərdi ki, yoxsul və möhtac əshabı arasında paylasın. Həzrət (ə) altı il davam edən imamlıq müddətinin üç ilini zindanda keçirmişdi, lakin qarşılaşdığı çətinliklər və narahatçılıqlara baxmayaraq həmişə xalqla yaxşı rəftar edirdi. Ən çirkin və qəddar məmurları zindana keşikçi təyin etmişdilər ki, o həzrətə əzab-əziyyət etsinlər. Lakin onlar İmamın zöhd və ibadətinə heyran qalıb onunla yaxşı rəftar edirdi. Bir gün zindan müdiri bu işlərinə görə onlara etiraz etdikdə belə cavab verdilər: “O, bir insandır; həmişə Allahına ibadət və dua ilə məşğul olan bir insan. Gündüzlər oruc tutur, gecələr də ibadət edir. Bizə nəzər saldıqda isə bədənimiz titrəyir. Bizdən belə bir şəxsiyyətə əziyyət etməyi necə tələb edirsiniz?” Mütəvəkkilin vəziri Abdullah Xaqan çox qürurlu və etinasız bir adam olmasına baxmayaraq, İmamı görəndə yerindən qalxar və əgər ata minmiş olsaydı, atdan düşərdi. O, İmam (ə) haqqında belə deyir: “Həsən Əskəri gecələr dua və ibadətlə məşğul olan, gündüzlər isə oruc tutan bir şəxs idi. Ürəyi o qədər pak idi ki, hətta düşmənlərini dua etməyi belə unutmazdı. Yoxsul bir adamla qarşılaşanda bütün pulunu ona veərdi.“ Bir dəfə xəlifənin əmrilə imam Həsən Əskərini (ə) yırtıcı heyvanların yanına saldılar ki, heyvanlar onu parçasın. Lakin yırtıcı heyvanlar o həzrətin ətrafına yığışıb özlərini onun ayaqlarına sürtürdü. Bu səhnəni görən xəlifə onu azad buraxaraq Həzrətə hörmət etmək istədi. Samirrada bir monastır var idi ki, başçısı xristianların böyüklərindən sayılırdı. O, çox hörmətli bir adam idi. Həmin xristian bir gün İmamın hüzuruna gələrək müsəlman oldu. Ondan müsəlman olmasının səbəbini soruşduqda isə belə cavab vermişdi: “Mən bu kişidə yalnız həzrət İsada mövcud olan nişanələri görmüşəm.” İMAM HƏSƏN ƏSKƏRİNİN (ə) ELMİ İmamın elmi dalğalı və dərin bir ümman kimi idi ki, elmə susamışları doyururdu. Xarəzminin dediyinə görə elm aşiqlərindən on səkkiz min nəfər o həzrətin elmi məclislərindən istifadə edirdi. Abbasi xəlifəsinin sarayına mənsub Məhəmməd ibn Məsud Şirazi İmamla beyət edən ilk saray alimi olmuşdur. Bu şöhrətli alim Mötəzzin sarayında çalışırdı. Qaynaqlarda yazıldığına görə, o həzrətin elmi o qədər çox idi ki, Əbu Nəsr Farabinin ustadı olan Kendi onunla mübahisə edə bilməyib İslamın ziddinə yazdığı kitabını yandırmışdı. Xristian alimlər İmamın elminə, eləcə də dərin biliyinə o dərəcədə heyran olmuşdu ki, onu Məsih adlandırırdı. İmam (ə) ayrı-ayrı ölkələrdən gələn və ona sual vermək istəyən şəxslərlə onların öz dili ilə danışdığı zaman hamını heyrətdə qoyurdu. RAHİBLƏRİN İFŞA OLUNMASI İllərin birində Samirrada quraqlıq oldu. Bu zaman Abbasi xəlifəsi Mötəmid camaata əmr etdi ki, dua etmək üçün çölə getsinlər. Camaat üç gün dalbadal çölə gedib namaz qılıb dua etdi, lakin yağış yağmadı. Sabahsı gün xristianlar öz alimləri ilə birlikdə çölə gedib dua etdilər və yağış yağdı. Neçə gündən sonra yenə də gedib dua etdilər, yenə də yağış yağdı. Bu hadisə müsəlmanları həyacanlandırmışdı və əksəriyyətin ürəyi xristianlara tərəf yönəlmişdi. Bu vəziyyətdən narahat olan Abbasi xəlifəsi Mötəmid bir nəfəri zindana göndərdi ki, imam Həsən Əskərini bu məsələni həll etmək üçün zindandan çıxartsın. İmam (ə) məsələni öyrənən kimi belə buyurdu: “Onlardan sabah da yağış yağdırmaq üçün çölə getmələrini istə!” Sabahı gün İmam (ə) da izdihamla birlikdə çölə getdi. Bu dəfə də xristianlar əllərini qaldırıb Allahdan yağış istədi. Çox keçmədi göydə bir bulud görsənərək yağmağa başladı. İmam əmr etdi ki, əllərini qaldıran bir xristianın barmaqlarının arasındakı şeyi alıb gətirsinlər. Həmin adamın əlini tutub barmaqlarının arasına baxdıqda qara bir sümük gördülər. Sümüyü alıb İmamın hüzuruna gətirdilər. Həzrət onu bir parçaya büküb xristian kişiyə “İndi dua et, yağış yağsın!” – dedi. Xristian kişi əlini göyə qaldıran kimi buludlar çəkilib getdi və günəş çıxdı. Camaatın hamısı heyrətləndi. Xəlifə bu işin sirrini İmamdan soruşduqda İmam belə buyurdu: “Bu sümük parçası Allahın peyğəmbərlərindən birinə aiddir ki, onun qəbrindən götürüblər. Allahı bu sümüyə and verirlər, Allah da həmin sümüyün hörmətinə onların istəyini qəbul edib yağış yağdırır. Hər kəs bu sümüyü əlində saxlasa, yenə elə olar.“ Xalqın qarşısında imtahan etdikdən sonra, İmamın sözü düz çıxdı və hamı o həzrətə afərin dedi. İMAM HƏSƏN ƏSKƏRİNİN (ə) TƏRBİYƏ ÜSULU İmam Sadiqin (ə) nəslindən olan Əbülhəsən Qumda yaşayır və çirkin əməllər sahibi kimi tanınırdı. Bir gün Əbülhəsən Qum şəhərində imam Həsən Əskərinin (ə) nümayəndəsi olan Əhməd İshaq Əşərinin qapısına gələrək evə girmək üçün izn istədi. Lakin İmamın nümayəndəsi onu gördüyü pis işlərinə görə qəbul etmədi. Əbülhəsən kor-peşman evinə qayıtdı və ona edilən bu hörmətsizliyə görə çox narahat oldu. Həmin ildə Əhməd ibn İshaq Əşəri Məkkəyə getdi, qayıdan baş Əşərini İmam (ə) da qəbul etmədi. Çox yalvar-yaxardan sonra İmamın hüzuruna gəlib bu işin səbəbini soruşdu. Həzrət (ə) belə buyurdu: “Səninlə bizim əmioğlumuzla rəftar etdiyin kimi rəftar etdim.” Əşəri dedi: “Ey Peyğəmbərin övladı, mən onu tərbiyələndirmək və gördüyü pis işlərdən uzaqlaşdırmaq üçün bu işi gödüm.” Həzrət (ə) buyurdu: “Sənin gördüyün iş doğru deyildi. İslamda yolunu azmış insanlarla belə rəftar etməzlər, əksinə onları hidayət edib doğru yolu göstərərlər.” Əşəri Quma qayıtdı və bu münasibətlə hamı onun görüşünə gəlmişdi. Onların arasında Əbülhəsən də var idi. Əşəri onu görən kimi yerindən qalxıb ona hörmət etdi və öz yerini ona verdi. Əbülhəsən onun bu işindən heyrətlənib dedi: “Bu işin keçmişdəki rəftarınla çox fərqlidir. Məni əhvalatdan xəbərdar et!” Əşəri əhvalatı olduğu kimi ona danışdı. Əbülhəsən o qədər utanmışdı ki, evə qayıtdıqdan sonra pis işləri buraxıb təqvalı olmaq qərarına gəldi və ondan sonra zahid və pak şəxsiyyətlərdən oldu. İMAM HƏSƏN ƏSKƏRİNİN (ə) QEYB ALƏMİ İLƏ ƏLAQƏSİ Bir çox kitablarda İmamın möcüzəli işlərindən rəvayət nəql olunub. Biz burada həmin rəvayətlərdən bir neçəsini qeyd edirik: 1. Cəfər Cürcani deyir: “Həccə getmişdim və imam Həsən Əskərinin (ə) hüzuruna getdim. Dostlarının verdiyi pullar mənim yanımda idi. İmamdan pulları kimə verəcəymi soruşmaq istəyirdim. Hüzuruna getdikdə, mən heç bir söz demədən Həzrət (ə) özü belə buyurdu: “Yanındakı pulları xidmətçi Mübarəkə ver!” Mən pulları ona təhvil verib İmama “Gürgandakı dostlarınız sizə salam söylədi.” – dedim. İmam (ə) belə buyurdu: “Allah onları mükafatlandırsın. Sən Gürgana qayıtdıqdan sonra Allah sənə bir oğlan uşağı əta edəcək. Adını Şərif qoy! O, bizim dostlarımızdan olacaq. Allah-taala bizim dostlarımızdan olan İbrahimə də bir oğlan uşağı əta edəcək. Ona da de ki, oğlunun adın Əhməd qoysun! O da bizim dostlarımızdan olacaq.” Mən İmamla xudahafizləşib getdim və sonralar elə İmamın buyurduğu kimi də oldu. 2. Sünni alimlərindən Şəblənci, Əbu Haşimdən belə nəql edir: “Mən İmamın əshabından dörd nəfərlə birlikdə zindanda idim. Həzrət (ə) bizim yanımıza gəldi. Biz onun ətrafına yığışıb söhbət etməyə başladıq. Bizim aramızda Əli (ə) nəslindən olduğunu deyən bir kişi də var idi. Həzrət ona işarə etdi ki, bayıra çıxsın. O gedəndən sonra İmam (ə) belə buyurdu: “Bu kişi yalan deyir. O, bizdən deyildir. O, xəlifənin casusudur və sizin haqqınızda məlumat hazırlayıb xəlifəyə çatdırmaq üçün paltarında gizlətmişdir.” Biz onu gətirib üstünü axdardıq və İmamın buyurduğu kimi bizim haqqımızda yazılmış məlumatı tapdıq ki, əgər xəlifənin əlinə çatsaydı, hamımızı öldürərdi. Biz həmin kağızı məhv etdik və o gündən etibarən həmişə ehtiyatla hərəkət etməyi qərara aldıq.” 3. İbrahim adlı bir şəxs belə deyir: “Mənimlə qardaşıma xəbər verdilər ki, atamız uzaq bir səfərə gedib lakin ondan heç bir xəbər-ətər yoxdur. Qardaşımla birlikdə Mədinədən İraqa yola düşdük. Mən imam Həsən Əskərinin (ə) yanına gedib ondan kömək almaq istəyirdim. Çünki imamət elmi ilə atamı tapmaq üçün yalnız o həzrət mənə kömək edə bilərdi. Uzaq yoldan gəlib bir müddət o həzrətin qapısının ağzında oturdum. Oraya gəldiyimi İmama xəbər vermək üçün bir nəfərin evdən çıxmasını gözləyirdim. Düşüncəyə dalıb gələcəyimi düşünürdüm ki, elə bu zaman evin qapısı açıldı və Həzrətin xidmətçisi bayıra çıxıb “Mədinədən İmamı görmək üçün gələn İbrahim adlı müsafir sizin hansınızdır?” – deyə soruşdu? Mən sevinə-sevinə yerimdən qalxıb “Buyurun, İbrahim mənəm!“ – dedim. O, mənə baxıb əlindəki kisəni verib dedi: “İmam buyurdu ki, yol xərclərini ödəyəcək pul bu kisədədir. Bunu al yoluna davam et. Çox keçməz ki, atanı taparsan!” Mən təəccüblənərək kisəni aldım və öz-özümə “ Hələ İmamla görüşüb əhvalatı ona danışmamış, necə ola bilər ki, o həzrət (ə) mənim niyyətimdən xəbərdar olsun!” – düşündüm. Xidmətçiyə “Məni Həzrətin hüzuruna apar ki, atamın harada olduğunu desin” – demək istəyirdim ki, birdən İmamın “Yoluna davam et!” – deyə buyurduğu söz yadıma düşdü. Başqa tərəfdən isə sirli bir qüvvə məni Təbəristana doğru çəkir və məhz ora səfər etməyə məcbur edirdi. Mən də Təbəristana tərəf yola düşdüm. Oraya yetişəndən sonra bir müddət gəzdim və nəhayət atamla qarşılaşdım. Ona tərəf qaçıb onu qucaqladım. Atamı tapa bildiyim üçün çox sevinirdim. Mən bütün əhvalatı təfsilatı ilə atam üçün danışdım və ikimiz də başa düşdük ki, İmam bizim gizlin sirlərimizdən xəbərdar imiş. Mənim heyrətim o vaxt artdı ki, İmamın mənə verdiyi puldan təkcə bir dirhəmin qaldığını gördüm; bu da mənə istədiyim yerə çatmaq üçün kifayət idi. 4. İsmayıl adlı bir şəxs isə belə deyir: “İmam Həsən Əskərinin keçəcəyi yolun üstündə oturmuşdum ki, Həzrət oradan keçəndə ondan kömək istəyim. Mən öncədən 200 qızıl sikkə gizlətmişdim ki, gələcəkdə çətinliyə düşəndə xərcləyim. Düşüncəyə dalmışdım, birdən imam Həsən Əskəri (ə) yanımdan keçdi. Ona tərəf qaçıb qabağını kəsib öz yoxsulluğum barədə danışıb and içdim ki, dünya malından heç nəyim yoxdur. Mənim and içməyim Həzrəti narahat etdi. Lakin xidmətçisinə “Yanında nə qədər pul varsa bu kişiyə ver!” – deyə buyurdu. Xidmətçi əlini cibinə salıb bir kisə qızıl çıxardıb mənə verdi. Sonra Həzrət (ə) mənə tərəf dönüb belə buyurdu: “Biz heç kimi öz köməyimizdən məhrum etmərik. Lakin sən yalandan and içdin və Allahı qəzəbləndirdin. Bundan sonra heç vaxt bu işi görmə və Allahın nemətini danma. Həmişə Allaha ümidvar olub sənə verdiyi nemətdən istifadə et! Sən 200 yüz qızıl sikkəni dar gündə işinə yarısın deyə gizlətmisən. Lakin bunu bil ki, möhtac olduğun vaxt onu tapmayacaqsan.” İsmayıl belə davam edir: “İmam (ə) bu sözləri ilə mənə necə yanıldığımı başa saldı və İmamın buyurduğu kimi də oldu. Bir gün həmin sikkələrə ehtiyacım olduqda onları basdırdığım yerə getdim. Lakin oranı qazdıqdan sonra sikkələri yerində görmədim. Sonra aşkar oldu ki, oğlum məndən xəbərsiz sikkələrin hamısını götürüb qaçıb. Demək, İmamın buyurduğu kimi ehtiyacım olanda sikkələri tapa bilmədim. Ondan sonra belə qərara gəldim ki, Allah qarşısında pak və əməli saleh olub pis işlərdən çəkinim. İMAM HƏSƏN ƏSKƏRİNİN (ə) ÖZ SƏHABƏLƏRİNDƏN BİRİNƏ YAZDIĞI MƏKTUB Həzrət (ə) öz əshabına məktublar yazıb göndərirdi. Həmin məktublardan biri Əli ibn Babəveyh Qumiyə yazılmış məktubdur. Bu məktubun bəzi hissələrinin tərcüməsi belədir: “Allaha həmd və sənadan sonra, sənə bizim əshabımızdan deyə tövsiyə edirəm: pərhizkar ol, camaatın səhvlərini bağışla, öz qəzəbinə hakim ol, qohum-əqrəbanı həmişə yoxla, yoxsulların ehtiyaclarını təmin et, dinini düzgün şəkildə qiymətləndir, Quranı öyrən, namaz və ibadətlərində diqqətli ol! Mənim əmrlərimi yerinə yetirmək və şiələrimi onları həyata keçirməyə dəvət etmək sənin borcundur!” İMAM HƏSƏN ƏSKƏRİNİN (ə) ŞƏHADƏTİ İmam (ə) dörd yaşında ikən atası ilə birlikdə Samirraya sürgün edilib xəlifənin əsgərlərinin nəzarət altında saxlanıldı. Buna görə də Əskəri ləqəbi ilə məşhur oldu. Atasının şəhadətindən sonra Abbasi xəlifəsi Mötəmidin əmri ilə həbs olundu. İmamın paklığı bütün məhbusları ona tərəf yönəltmişdi və hamı o həzrətə bağlanmışdı. Xəlifənin məmurları hər gün İmamın vəziyyəti barədə xəlifəyə məlumat verirdi. Nəhayət o həzrət (ə) 260-cı hicri ili rəbiül-əvvəl ayının 8-də şəhid oldu və Samirrada atasının yanında dəfn olundu. Həzrətin şəhadətindən sonra azğın və xəlifənin adamlarından sayılan qardaşı Cəfər Kəzzab mübarək cəsədə namaz qılmaq istəyirdi. Lakin balaca uşaq olan İmamın oğlu irəli gəlib əmisini dala itələdi və özü onun yerində dayanıb atasının cənazəsinə namaz qıldı. İmam Həsən Əskərinin oğlu olan on ikinci imamın (ə) “qısa müddətli qeyb” dövrü elə bu vaxtdan başladı və yalnız xüsusi şiələri onun hüzuruna gəlmək şərəfinə nail ola bilirdi. Lakin Abbasi xəlifələrinin o həzrətin gizləndiyi yeri tapmaq üçün cəhd etdiklərindən sonra onun “uzun müddətli qeyb” dövrü başladı və o həzrətin inqilab və zühur edəcəyi günə kimi gizli qalacaqdır.

Короткое описание событий Гадир Хум

В последний год жизни его светлости дорогого Пророка Ислама (да благословит Аллах его и семейство его!) состоялся прощальный хадж при участии огромного количества людей. В этом «прощальном хадже» участвовали не только жители Медины, мусульмане со всех уголков аравийского полуострова сопровождали Пророка (да благословит Аллах его и семейство его!) во время этого исторического события. Был четверг десятого года по лунной хиджре и прошло ровно восемь дней с праздника жертвоприношения, вдруг Пророк (да благословит Аллах его и семейство его!) поручил своим спутникам остановиться и разбить лагер под полящим Солнцем и в безжизненной пустыне под названием Гадир Хум. Пророк (да благословит Аллах его и семейство его!) дал указание всем готовиться услышать новое откровение полученное им от Господа, которые было изложено в виде длинной проповеди. Поэтому люди стали готовить кафедру из верблюжьих седел и Пророк (да благословит Аллах его и семейство его!) поднялся на кафедру, вознес хвалу Всевышнему и обращаясь к людям изволил сказать: «я очень скоро отвечу на призыв своего Господа и покину вас. На мне лежат обязанности, также как на вас лежать обязанности. Как вы будете свидетельствовать обо мне?». Люди громкими выкриками сказали: «نشهد انّك قد بلّغت و نصحت و جهدت فجزاك اللّه خيرا» (мы свидетельствуем, что ты исполнил свою миссию, наставлял нас и прилагал все свои усилия для нашего наставления. Да вознаградит тебя Аллах наилучшим вознаграждением!). Потом его светлость продолжил: ««О люди, свидетельствуете ли вы о единстве Господа и что я Его раб и посланник? Что рай и ад истина, что Аллах воскресит мертвых и все это истина?» Люди ответили: «Да, мы свидетельствуем, что все это истина». Пророк сказал: «Господи, будь свидетелем». Далее его светлость продолжил: «О люди! Слышите ли вы мой голос?». Ответили: «да!». Тогда в пустыне воцарилась тишина и ничего кроме напеваний ветра не нарушал ее. Пророк (да благословит Аллах его и семейство его!) продолжил: «О люди, будьте внимательны к двум драгоценностям, которые я оставляю после себя». Кто-то из толпы спросил: «что за две драгоценности?». Пророк (да благословит Аллах его и семейство его!) ответил: «Одна из них – Книга Аллаха, (которая является) верфью, протянутой от небес к земле. Держитесь крепко за Книгу Аллаха и не выпускайте ее из рук, дабы не впасть в заблуждение. Другая драгоценность – мое семейство (ахль аль-бейт). Всевышний Аллах известил меня о том, что эти две драгоценности никогда не отделятся друг от друга, пока не присоединятся ко мне возле райского источника. Не опережайте их и не отставайте от них, ибо тогда вы погибните». Вдруг люди увидели как Пророк (да благословит Аллах его и семейство его!) оглядывается по сторонам как будто ищет кого-то. И  как только он увидел Али (мир ему!) взял его руку и поднял ее вверх и люди узнали в нем непобедимого воина Ислама, Али (мир ему!). Тогда Пророк (да благословит Аллах его и семейство его!) изволил сказать: «О люди! Кто ближе к верующим чем они сами к себе?». Люди ответили: «Бог и Его Посланник знают лучше нас». Пророк (да благословит Аллах его и семейство его!) сказал: «Воистину, Аллах мой повелитель, а я повелитель правоверных, и я для правоверного ближе, чем он сам к себе (то есть, воя воля превыше для них их собственной воли)». Далее Пророк (да благословит Аллах его и семейство его!) изволил сказать: «فمن كنت مولاه فعلىّ مولاه», то есть, «для каждого, кому я являюсь повелителем, Али является его повелителем». Эти слова Пророк повторил три раза, согласно некоторым преданиям четыре раза. Пророк (да благословит Аллах его и семейство его!) закончил свою проповедь, с лиц и голов Пророка (да благословит Аллах его и семейство его!), Али (мир ему!) и людей лился пот. И не успели люди разойтись как снизошел Ангел Откровения и прочитал Пророку (да благословит Аллах его и семейство его!) следующий аят: «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي» («Сегодня отчаялись в вашей религии те, которые не уверовали. Но вы не бойтесь их, а бойтесь меня. Сегодня я довел до совершенства религию для вас, завершил вам свою милость, и удовлетворился Исламом как религией». Сура «Трапеза», аят 3). Пророк (да благословит Аллах его и семейство его!) произнес: «اللّه اكبر، اللّه اكبر على اكمال الدّين و اتمام النّعمة و رضى الرّبّ برسالتى و الولاية لعلىّ من بعدى» («Велик Аллах! Он завершил ниспослание религии и сполна явил свою милость. Господь доволен моей пророческой миссией и руководством Али после меня»).

РЕЧЬ ФАТИМЫ ЗАХРЫ О ФАДАКЕ (ХУТБА ФАДАК)

Хутба Фадак — знаменитая речь Фатимы Захры (мир ей)  в мечети Пророка (С) перед собранием мухаджиров и ансаров. В этой хутбе Фатима Захра (мир ей) приводит доводы против узурпации халифата и Фадака.  Абдуллах ибн Хасан передал от своих пречистых отцов (А): Когда Абу Бакр и Умар отняли Фадак у Фатимы (А), она одела покрывало на свою голову, облеклась в свою накидку и отправилась в мечеть в сопровождении слуг и женщин своего рода, ступая спокойно и неспешно, и её походка напоминала походку Посланника Аллаха (С). Когда она вошла в мечеть, Абу Бакр сидел там с некоторыми мухаджирами и ансарами, а также другими людьми. Они установили завесу, и она села позади неё. Затем она вздохнула таким горестным вздохом, что люди стали плакать, и собрание охватило горе. Подождав немного, пока они успокоятся, она начала говорить, воздав хвалу Аллаху и благословив Его Посланника (С). Люди снова начали плакать. Она опять помолчала, а затем сказала: «Хвала Аллаху за то, чем Он наделил нас, и благодарность Ему за то, что Он даровал нам! Его милости выше подсчёта и не могут быть объяты познанием, но увеличивает их благодарность Ему, и Своей щедростью Он сделал обязательной хвалу творений Себе! Я свидетельствую, что нет бога, кроме Аллаха, Единого, без сотоварищей — свидетельством, толкованием (тавиль) которого является искренность (ихляс), что помещена в сердца, и его (единобожия) постижение озаряет размышление! Его видение запрещено для взоров, Его качества — для языков, а Его свойства — для представлений. Он не сотворил вещи из чего-либо, существовавшего прежде, и создал их без какого-либо образа. Он сформировал их Своей силой и создал их Своей волей (машийя), не имея нужды в их создании или пользы в их формировании, кроме как ради утверждения Своей мудрости, призвания к подчинению Себе, проявления Своей силы, поклонения Своих творений и возвеличения Своего призыва. А затем Он установил награду за подчинение Себе и наказание за ослушание Себе, защитой для рабов от Своего отмщения и призывом для них к Своему Раю. И я свидетельствую, что мой отец Мухаммад (С) — Его раб и Посланник. Он избрал его, прежде чем отправил его посланником, и назвал его, прежде чем выделил его. Ибо творения покрыты сокровенным, скрыты завесой ужаса и окружены пределом ничто, и Аллах знает завершение дел и объемлет события веков. Аллах отправил его (Мухаммада) завершением Своего дела, окончательной подписью под Своим решением и осуществлением предопределений Своей милости. Он встретил общины разрозненными в их религии, усердствующими в своём стремлении к Огню, поклоняющимися идолам, отрицающими Аллаха при их знании о Нём — и Аллах озарил через моего отца Мухаммада (С) их мрак, и удалил неведение от их сердец, и отстранил тучи от их взоров. И он встал средь людей с прямым руководством, спас их от заблуждения, вернул им зрение после слепоты, повёл их к прямой религии и призвал их к верному пути. Затем Аллах забрал его к Себе, по выбору, с милостью и из стремления его к Нему, и стал Мухаммад (С) свободен от тягот этого мира, и его окружают пречистые ангелы и довольство Господа Милостивого, и дозволение Царя Сокрушающего. Да благословит Аллах моего отца, Своего пророка и доверенного, Своего избранного из числа творений! Мир ему, милость Аллаха и благословение! Вы — рабы Аллаха, подчиняющиеся Его приказаниям и запрещениям, несущие Его религию и Откровение, доверенные Аллаха над самими собой, доносящие Его (религию) до других общин. Вы должны хранить истину среди вас, завет Аллаха и ту доверенность, которую Он дал вам — Книгу Аллаха говорящую, правдивый Коран, сияющий свет, озаряющий светоч, чьи знамения ясна, тайны раскрыты, внешность сиятельна — радует он своих шиитов, ведёт своих последователей к райским садам, и слушание его становится причиной спасения, и через него постигаются озарённые доводы, и его намерения разъяснены, и его запреты предостерегают, и его разъяснения прекрасны, и его аргументы достаточны, и его законы записаны. И Аллах сделал для вас веру (иман) освобождением от многобожия (ширк), молитву — избавлением от высокомерия, закят — очищением для души и увеличением для удела (ризк), пост — утверждением для искренности (ихляс), хадж — строением для религии, справедливость — обустройством сердец, подчинение нам (Ахль уль-Бейт) — порядком для общины, наш имамат — защитой от расхождений, джихад — величием для Ислама, терпение — помощью в получении награды, повеление к одобряемому — всеобщей пользой, добро к родителям — защитой от гнева (Аллаха), поддержание отношений с родственниками — причиной длительности жизни и изобилия, месть за убийство — сохранением жизней, верность обетам — причиной прощения, соблюдение мер и весов — увеличением продаж, запрет винопития — очищением от скверны, отстранение от оскорблений и сквернословия — покровом от проклятья, оставление воровства — сохранением целомудрия. И Аллах запретил многобожие (ширк) и сделал этот запрет искренностью в признании Его господства (рубубийя), и “страшитесь Аллаха истинным страхом и не умирайте иначе как мусульманамиˮ, и подчиняйтесь Ему в том, что Он повелел вам и запретил, ибо “страшатся Аллаха знающие из числа Его рабовˮ. О люди! Знайте, что я — Фатима, а мой отец — Мухаммад (С). Я говорю с вами правдиво и не говорю с вами лживо, и не делаю то, что делаю, из смуты или заблуждения, и “к вам пришел посланник из вас самих. Тяжко для него, что вы грешите; он старается для вас, он к верующим добр, милостивˮ (9: 128). Вы знаете, что он был моим отцом, а не отцом ваших женщин, и братом моего мужа, а не ваших мужчин, и какое это прекрасное сродство! Он доносил своё послание, будучи верным своему завету, боролся с многобожниками и призывал к пути своего Господа “с мудростью и благим увещаниемˮ. Он разбил идолов и победил главарей неверия, так что они повернули свои спины, и ночь сменилась утром, и истина стала явной, и онемели языки шайтанов, и сломался рог лицемерия, и развязались путы неверия и смятения, и вы стали говорить искренне с теми, кто праведен и очищен. “Вы были на краю ямы из Огняˮ, утоляли жажду и голод других, были местом, по которому ходит торопливые, дабы набрать углей для своего костра, и куда ставят ноги. Вы пили воду из придорожных канав и поедали нечистые шкуры зверей, будучи униженными и презренными. “Вы опасались, что люди схватят васˮ, но Аллах спас вас через Мухаммада (С), после тягот, которые ему пришлось перенести от волков из числа арабов и противников из людей писания, и “каждый раз, когда они зажигали огонь для войны, Аллах тушил егоˮ. И всякий раз, как шайтан выставлял свой рог, или многобожники вытягивали языки злобы и враждебности, он посылал своего брата (Али ибн Аби Талиба) в их пучину, и он не возвращался, не сломав их крылья под своими подошвами и не потушив их пожар своим мечом, — труждающийся ради Аллаха, усердствующий в исполнении повелений Аллаха, близкий к Посланнику Аллаха (С), господин друзей Аллаха — искренний и усердный, и не постигнет его порицание порицающего. Вы же наслаждались жизнью, будучи в безопасности, ожидая несчастий и бедствий, которые постигнут нас (Ахль уль-Бейт), подстерегая нас и убегая со всех сражений. Когда же Аллах избрал для Своего Пророка (С) обитель пророков и пристанище Своих избранных, вы проявили шипы вашего лицемерия и сбросили с себя одеяние религии, и стали говорить заблудшие, молчавшие доныне, и ничтожные вылезли из своих щелей, и заревели главари нечестия, и поставили свои ноги среди вашего сборища, и появилась голова шайтана из его гнезда, взывая к вам, и вы ответили на его призыв. Он велел вам подняться — и вы поднялись, побудил вас — и вы пришли в гнев, и заклеймили не вашего верблюда, и пошли не на ваш водопой. Вы сделали это, когда Пророк (С) еще не был похоронен, и рана зияла, и слов было много, — торопясь, чтобы другие не опередили вас, и “поистине, они уже впали в искушение. Воистину, Геенна объемлет неверующихˮ (9: 49). Горе же вам! Куда вы устремились, если Книга Аллаха перед вами? Её повеления ясны, законы явны и знамения разъяснены. Разве вы отбросили её за спины и отвратились от неё? Или вы судите по другому руководству? “Скверна замена угнетателейˮ, и “от того, кто ищет иную религию помимо ислама, это никогда не будет принято, и в последней жизни он окажется среди потерпевших уронˮ (3: 85). Вы даже не стали ждать, пока горе этой утраты утихнет, и принялись разжигать её пламя и разгребать её угли, отвечая призыву шайтана нечестивого, дабы погасить свет истинной религии и подвергнуть забвению сунну избранного Пророка (С). Вы нанесли его семейству и потомкам удар кинжалом в живот, а теперь ещё говорите, что у нас нет наследства! “Неужели суда времен невежества они хотят? Кто же лучше Аллаха по суду для народа, обладающего уверенностью?ˮ (5: 50). Разве вы не знаете? О да, для вас яснее солнца в безоблачный день то, что я — дочь вашего Пророка (С)! О мусульмане! Разве справедливо то, что я лишена наследства? О сын Абу Кахафы, разве в Книге Аллаха сказано, что ты можешь наследовать своему отцу, а я не могу наследовать моему?! Ты совершил “дело неслыханноеˮ (19: 27). Неужели вы намеренно оставили Книгу Аллаха и отбросили её за спины? А ведь Аллах говорит: “Сулейман наследовал Давудуˮ (27: 16). И о Йахье ибн Закарийе (А) Он приводит (просьбу его отца Закарийи): “Дай же мне от Тебя наследника! Он наследует мне и наследует роду Йакубаˮ (19: 5-6). И говорит Он: “Обладатели же родства — одни ближе другим в писании Аллахаˮ (8: 75), и говорит: “Завещает вам Аллах относительно ваших детей: сыну — долю, подобную доле двух дочерейˮ (4: 11), и говорит: “Предписано вам, когда предстанет к кому-нибудь из вас смерть, если он оставляет добро, завещание для родителей и близких по обычаю, как обязательство для верующихˮ (2: 180). Вы решили, что у меня нет доли в наследстве моего отца, и нет родства между нами! Разве Аллах ниспослал вам аят, в котором вывел бы моего отца из права оставлять наследство? Или вы хотите сказать, что у нас с ним разные религии? Или вы лучше знаете Коран, чем мой отец и сын моего дяди? Так возьми же его (Фадак) — пока не встретишь нас в День сбора! Аллах — прекрасный судья, и Мухаммад (С) — поручитель, и место встречи — Судный День, когда “потерпят убыток обвинявшие во лжиˮ, и не поможет вам ваше сожаление, “у каждого сообщения — установленное место, и вы узнаетеˮ (6: 67), “к кому придет наказание, унижающее его, и кого постигнет наказание пребывающееˮ (11: 39)». Затем она обратилась к ансарам и сказала: «О собрание тех, кто был избран и стал опорой Ислама! Что это за принижение моих прав и молчание о моём угнетении? Разве мой отец Посланник Аллаха (С) не сказал: “Всякий человек бывает сохранён в своих детяхˮ? Как быстро вы забыли об этом, хотя у вас есть сила, чтобы исполнить то, о чём я говорю, и вернуть мои права! Или вы говорите, что умер Мухаммад (С), и после этого нет обязанности на вас? О, какое это было великое горе, чья рана глубока, а следы непреходящи! Земля стала тёмной от его потери, и затмились солнце и луна, и осыпались звёзды, и пропали надежды, и устрашились горы, и было потеряно семейство, и оставлена святость (их прав) — и это, клянусь Аллахом, величайшее бедствие и огромнейшее горе, и нет подобного ему! Аллах поведал о нём в Своей Книге, которую вы читаете громко и тихо, и прежде него было то, что постигло других пророков и посланников, по обязательному решению: “Мухаммад — только посланник, до которого были посланники. Разве если он умрет или будет убит, вы обратитесь вспять? Кто обращается вспять, тот ни в чем не повредит Аллаху, и Аллах воздаст благодарнымˮ (3: 144) Внемлите! Разве будете вы смотреть, как пожирают наследство моего отца? Ведь вы слышите и видите меня! Сейчас вас постигло испытание, и достиг вас призыв. Вас много, вы сильны и вооружены: так почему же вы не отвечаете? Вы услышали крик, но не приходите на помощь! Ведь вы известны как люди битв, обладатели блага и избранные, которые были отмечены, и лучшие, которые отобраны для нас, Ахль уль-Бейт. Вы сражались с арабами (джахилийи) и переносили тяготы и бедствия, и бились с общинами, и врубались в скалы, и не уставали ни мы, ни вы, и мы повелевали, а вы подчинялись, — покуда не укрепился через нас столп Ислама, и обильно потекло молоко дней, и подчинилась нора многобожия, и угомонилось кипение лжи, и потухли огни неверия, и утих призыв смятения, и утвердился порядок религии. Так куда же вы устремились, после того как стала ясна вам истина? Почему вы скрываете её, тогда как она стала явной? Почему вы отступили после наступления и впали в многобожие после веры? Горе людям, отступившим от веры после того, как принесли клятву! “Разве вы не станете сражаться с людьми, которые нарушили свои клятвы и думали об изгнании посланника? Они начали с вами первый раз. Разве вы боитесь их? Ведь Аллаха следует больше бояться, если вы верующиеˮ (9: 13). О да, я вижу, что вы устремились к благам этого мира и отстранились от того, что было бы лучше для вас! Вы оставили обещания и решили спастись от лучшего посредством того, что хуже! Вы забыли то, что слышали, и отбросили то, что имели, но “если будете неблагодарны вы и все те, кто на земле, то ведь Аллах — богат, преславенˮ (14: 8). Я сказала то, что сказала, хотя знаю о заблуждении, охватившем вас, и предательстве, поселившемся в ваших сердцах. Однако это — слова души, излитие гнева и довод над вами. Возьмите же то, что вы у нас отняли, оседлайте и уведите с собой, но знайте, что спина этой лошади надломлена, а ноги хромы! Оставаться с ней — позор, и на ней — печать гнева Сокрушающего, пламя и вечная гибель, “огонь Аллаха воспламенённый, что вздымается над сердцамиˮ (104: 7). Вы совершаете свои дела перед взором Аллаха, “и узнают угнетатели, каким поворотом они обернутсяˮ (26: 227). Я — дочь Посланника, предостерегавшего “вас от наказания жестокогоˮ. Действуйте же, “и мы тоже будем действовать, ожидайте — и мы ожидаемˮ!» Абу Бакр ответил ей, сказав: «О дочь Посланника Аллаха! Твой отец был добрым и снисходительным к верующим, а по отношению к неверным — наказанием мучительным. Мы знаем, то он был твоим отцом, а не отцом наших женщин и братом твоего мужа, а не наших братьев, и что любит вас лишь счастливый и ненавидит вас лишь несчастный, и что вы — семейство Посланника Аллаха, избранные и лучшие, и что ты — лучшая из женщин и дочь лучшего из пророков, правдивая в своих словах, превосходная разумом, и что твои права не могут быть отрицаемы, а твоя честность отвергаема. Однако, клянусь Аллахом, я всего лишь следовал за тем, что сказал Посланник Аллаха (С), и действовал по его дозволению. Я призываю в свидетели Аллаха, что Посланник Аллаха (С) сказал: “Мы, собрание пророков, не оставляем в наследство золото или серебро, дома или животных, но мы оставляем в наследство писания и мудрость, знание и пророчество. То же имущество, которое остаётся от нас, поступает повелителю дел после нас, и он распоряжается им, как пожелаетˮ. И вот, то, что поступило нам (от Фадака), мы потратим на оружие и верховых животных для мусульман, посредством которых они будут сражаться. Таково общее мнение всех мусульман, не только я говорю о нём. Мы не хотим что-то отнять у тебя. Ты — госпожа женщин уммы твоего отца и мать лучших сыновей. Мы не отрицаем твоих достоинств. Так в чём же я противоречу твоему отцу?» Фатима (А) сказала: «Пречист Аллах! Поистине, мой отец Посланник Аллаха (С) никогда не противоречил Книге Аллаха и положениям Его религии! Или вы сговорились между собой и ищите оправдание для того, что совершили? Твоя клевета на него после его смерти подобна той клевете, которую возводили на него при его жизни! Вот Книга Аллаха — справедливый судья, — и она говорит: “Он наследует мне и наследует роду Йакубаˮ (19: 5-6), “Сулейман наследовал Давудуˮ (27: 16). И Аллах разъяснил всё, что касается наследства и его распределения, так что не осталось в этом никаких сомнений и предположений». Абу Бакр ответил: «Правду сказали Аллах и Его Посланник. И правду сказала его дочь — прибежище мудрости, прямого руководства и милости, основа религии и верный довод. Я не отвергаю то, что ты говоришь, и не говорю, что твои доводы не верны. Но мусульмане — между мной и тобой. По их решению я взял то, что взял, не преследуя цель угнетения или насилия, и они — свидетели об этом». Тогда Фатима (А) обратилась к людям и сказала: «О собрание мусульман! Почему вы поспешили ко лжи и мерзким делам?! “Разве вы не читаете Коран, или на ваших сердцах замки?ˮ О нет! Покрыло ржавчиной ваши сердца то, что вы совершали из злых деяний, и ослепли ваши взоры, и оглохли ваши уши, и скверно то, что вы измыслили, и мерзко то, о чем вы совещались, и отвратительно то, что вы ограбили! Вы встретите Аллаха с тяжёлой ношей, когда будет убрана от вас завеса, и постигнет вас от Аллаха то, что вы не ожидали, и “проиграют тогда обвиняющие во лжиˮ (40: 78)!» Затем она повернулась к могиле Пророка (С) и прочитала эти строки: «После тебя распространилась ложь, которой не было бы, если бы ты был жив. Мы потеряли тебя, как земля теряет дождь, и твоя община разошлась, будь же свидетелем над ними! У каждого человека есть дом и семейство, которое ближе к нему перед Богом, чем другие. Однако эти люди проявили по отношению к нам ту злобу, что скрывалась в их сердцах, когда между нами и тобою разделила земля могилы. Люди обрушились на нас и отняли наши права, когда мы утратили тебя, и мы сделались предметом их гнева. Ты был полным месяцем и светом, что озарял нас, и к тебе низводились откровения от Обладателя величия. Джабраил посещал нас со знамениями, но теперь мы утратили тебя, и скрылось всякое благо. О, если бы нас постигла смерть прежде тебя! Но ты ушёл, и вместо тебя возвышается могильный холм». Затем она вернулась в свой дом.  

Əqiqə qurabnı

Əqiqə qurabnı İslam dinində çox təkid edilmiş və hətta bəzi alimlərin vacib saydığı müstəhəb qurbanlardan biri də ƏQİQƏ qurbanıdır. Əqiqə qurbanı uşağın dünyaya gəldiyi gündən yeddinci gününə qədər və ən geci yeddinci günündə kəsilməlidir. Əqiqə qurbanın kəsilməsi insanın fiziki, psixoloji və mənəvi sağlamlığında, xəstəliklərdən, şeytani insanlardan, şeytan vəsvəsəsindən, cinlərdən, bəlalardan və bəd nəzərdən qorunmasında və axirəti üçün o qədər təsirli və əhəmiyyətlidir ki, hətta ölmüş bir insan üçün də kəsilməsi tövsiyə edilib. Belə ki uşağın valideyinləri hər hansı səbəbdən bu qurbanı kəsə bilməyiblərsə, insanın digər yaxınları bu qurbanı onun üçün kəsə bilərlər. O da olmazsa, insan özü imkanı olan kimi öz niyyətinə Əqiqə qurbanı kəsməlidir. Əgər insanın özü də imkansızlıqdan və ya məsələni bilməməsi səbəbi ilə bu qurbanı kəsməyibsə, onun övladları və ya yaxınları o vəfat etdikdən sonra onun niyyətinə bu qurbanı kəsmələri tövsiyə olunub. Əqiqə qurbanının şərtləri: 1). Qurban bayramında olduğu kimi sağlam heyvan olsun. Qoyundursa, ən azı altı aylıq, keçidirsə, ən azı yeddi aylıq olsun – (altı və yeddi ayı tamam olmuş). İmkanı olanlar inək və dəvə də kəsə bilərlər. Həmçinin müstəhəbdir ki, kəsilən heyvanın sayı birdən çox olsun. 2). Qurban uşağın anadan olmasının yeddinci günündə kəsilsin və yaxşı olar ki, əvvəlcə uşağın başı qırxılsın və tükünün ağırlığı qədər qızıl sədəqə verilsin və sonra qurban kəsilsin. 3). Oğlan uşağı üçün erkək və qız uşağı üçün dişi heyvan kəsilsin. 4). Qurbanın bir budu (və ya bir bud və ayaq daxil olmaqla ətin dörddən biri) uşağın anasına verilsin və o da həmin əti yoxsullara sədəqə versin. 5). Uşağın valideynləri, xüsusilə də anası o ətdən yeməsin. 6). Qurbanın əti xam və ya bişmiş şəkildə möminlərə paylanıla bilər. 7). Daya yaxşı olar ki, bir hissəsi evdə bişirilsin, süfrə açılsın və süfrəyə ən azı on mömin dəvət edilsin. Möminlər qurban ətini yedikdən sonra qurban kimin adına kəsilibsə həmin adam və ya uşaq üçün dua etsinlər. 8). Yaxşı olar ki, Əqiqə qurbanın əti təkcə su və duz ilə bişirilsin (qaynatma, bozartma) və başqa şey əlavə edilməsin. Əlbəttə adi qaydada digər ətli xörəklər kimi bişirməyin də eybi yoxdur. 9). Yaxşı olar ki, Əqiqə qurbanı doğrananda sümükləri sındırmasınlar və sümükləri oynaqlardan ayıraraq ətləri tikələsinlər. 10). Qurban kəsilərkən aşağıdakı dua oxunsun: بِسْمِ اللهِ وَ بِاللهِ اللَّهُمَّ عَقِیقَةٌ عَنْ فُلَانٍ لَحْمُهَا بِلَحْمِهِ وَ دَمُهَا بِدَمِهِ وَ عَظْمُهَا بِعَظْمِهِ (وَ شَعْرُهَا بِشَعْرِهِ وَ جِلْدُهَا بِجِلْدِهِ). اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ وِقَاءً لآِلِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله (و لفلان بن فلان) “Bismillahi və billahi, Əllahummə əqiqətun ən …. (nöqtələrin yerinə qurban kimin üçün kəsilirsə, onun adı deyilsin) ləhmuha bi ləhmihi və dəmuha bi dəmihi və əzmuha bi əzmihi. Əllahumməc`əlhu viqaən li Ali Muhəmmədin (səlləllahu ələyhi və alihi).” (Allahın adı və köməyi ilə. Bu, “filan kəsin” canına qurban edilən bir əqiqədir – (“filan kəsin” sözünün yerinə qurban kimin üçün kəsilirsə, onun adı deyilsin). Bunun əti, qanı, sümüyü və tükü filankəsin əti, qanı, sümüyü və tükünün qarşılığında fəda edilir. İlahi, bu qurbanı Muhəmməd və Ali-Muhəmmədə (s) xatir “filankəs filankəs oğlunun” çətinlikləri qarşısında qoruyucu və canfədası qərar ver.) @mirmehemmed_beshir

Ərbəin gününün əməlləri

İmam Hüseynin (ə) ərbəinində o həzrəti yaxından ziyarət etmək müstəhəbdir və o həzrəti həmin gün ziyarət edən birinci şəxs Cabir ibn Abdullah Ənsari olmuşdur. Bir hədisdə nəql olunur ki, imam Sadiqdən (ə) soruşdular: “İmam Hüseyni (ə) ziyarət etmək üçün xüsusi vaxt vardır ki, başqa vaxtlardan daha üstün olsun?” O həzrət buyurdu: “Hər zaman o həzrəti ziyarət etməyə tələsin. Çünki o həzrəti ziyarət etmək xeyir gətirər və hər kəs onu daha çox ziyarət etsə, daha çox xeyir əldə edər… O həzrəti mübarək vaxt və günlərdə ziyarət etməyə çalışın, çünki o zaman saleh əməllərin savabı artırılar və mələklər o həzrəti ziyarət etmək üçün səmadan yerə enərlər…” İmam Həsən Əskəri (ə) buyurmuşdur: عَلاماتُ المؤمنِ خَمسٌ: صَلَواتُ إحدي و خَمسينَ، و زيارةُ‌ الأربعينَ، و التَّخَتُّم بِاليَمينِ، و تَعفيرُ الجَبينِ، و الجَهْرُ بِبسم اللهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ “Möminin beş əlaməti vardır: 1. Hər gün əlli bir rükət (on yeddi rükət vacib və otuz dörd rükət nafilə) namaz qılmaq; 2. “Ərbəin” günü imam Hüseyni (ə) ziyarət etmək; 3. Səcdədə alını torpağa qoymaq; 4. (Namazda) “Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim”i ucadan demək; 5. Sağ ələ üzük taxmaq. “ƏRBƏİN” ZİYARƏTNAMƏSİ Ərbəin günü imam Hüseynə (ə) məxsus “Ərbəin” ziyarətnaməsini oxumaq müstəhəbdir. Şeyx Tusi “Təhzib” və “Misbah” kitablarında Səffan Cəmmaldan belə nəql edir: “İmam Sadiq (ə) mənə buyurdu ki, “ərbəin” günü günəş üfüqdən bir qədər qalxdıqdan sonra bu duanı oxu: السَّلامُ عَلَى وَلِيِّ اللَّهِ وَ حَبِيبِهِ السَّلامُ عَلَى خَلِيلِ اللَّهِ وَ نَجِيبِهِ السَّلامُ عَلَى صَفِيِّ اللَّهِ وَ ابْنِ صَفِيِّهِ السَّلامُ عَلَى الْحُسَيْنِ الْمَظْلُومِ الشَّهِيدِ السَّلامُ عَلَى أَسِيرِ الْكُرُبَاتِ وَ قَتِيلِ الْعَبَرَاتِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَشْهَدُ أَنَّهُ وَلِيُّكَ وَ ابْنُ وَلِيِّكَ وَ صَفِيُّكَ وَ ابْنُ صَفِيِّكَ الْفَائِزُ بِكَرَامَتِكَ أَكْرَمْتَهُ بِالشَّهَادَةِ وَ حَبَوْتَهُ بِالسَّعَادَةِ وَ اجْتَبَيْتَهُ بِطِيبِ الْوِلادَةِ وَ جَعَلْتَهُ سَيِّدا مِنَ السَّادَةِ وَ قَائِدا مِنَ الْقَادَةِ وَ ذَائِدا مِنَ الذَّادَةِ وَ أَعْطَيْتَهُ مَوَارِيثَ الْأَنْبِيَاءِ وَ جَعَلْتَهُ حُجَّةً عَلَى خَلْقِكَ مِنَ الْأَوْصِيَاءِ فَأَعْذَرَ فِي الدُّعَاءِ وَ مَنَحَ النُّصْحَ وَ بَذَلَ مُهْجَتَهُ فِيكَ لِيَسْتَنْقِذَ عِبَادَكَ مِنَ الْجَهَالَةِ وَ حَيْرَةِ الضَّلالَةِ وَ قَدْ تَوَازَرَ عَلَيْهِ مَنْ غَرَّتْهُ الدُّنْيَا وَ بَاعَ حَظَّهُ بِالْأَرْذَلِ الْأَدْنَى وَ شَرَى آخِرَتَهُ بِالثَّمَنِ الْأَوْكَسِ وَ تَغَطْرَسَ وَ تَرَدَّى فِي هَوَاهُ وَ أَسْخَطَكَ وَ أَسْخَطَ نَبِيَّكَ وَ أَطَاعَ مِنْ عِبَادِكَ أَهْلَ الشِّقَاقِ وَ النِّفَاقِ وَ حَمَلَةَ الْأَوْزَارِ الْمُسْتَوْجِبِينَ النَّارَ [لِلنَّارِ] فَجَاهَدَهُمْ فِيكَ صَابِرا مُحْتَسِبا حَتَّى سُفِكَ فِي طَاعَتِكَ دَمُهُ وَ اسْتُبِيحَ حَرِيمُهُ اللَّهُمَّ فَالْعَنْهُمْ لَعْنا وَبِيلا وَ عَذِّبْهُمْ عَذَابا أَلِيما السَّلامُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ سَيِّدِ الْأَوْصِيَاءِ أَشْهَدُ أَنَّكَ أَمِينُ اللَّهِ وَ ابْنُ أَمِينِهِ عِشْتَ سَعِيدا وَ مَضَيْتَ حَمِيدا وَ مُتَّ فَقِيدا مَظْلُوما شَهِيدا وَ أَشْهَدُ أَنَّ اللَّهَ مُنْجِزٌ مَا وَعَدَكَ وَ مُهْلِكٌ مَنْ خَذَلَكَ وَ مُعَذِّبٌ مَنْ قَتَلَكَ وَ أَشْهَدُ أَنَّكَ وَفَيْتَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَ جَاهَدْتَ فِي سَبِيلِهِ حَتَّى أَتَاكَ الْيَقِينُ فَلَعَنَ اللَّهُ مَنْ قَتَلَكَ وَ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ ظَلَمَكَ وَ لَعَنَ اللَّهُ أُمَّةً سَمِعَتْ بِذَلِكَ فَرَضِيَتْ بِهِ اللَّهُمَّ إِنِّي أُشْهِدُكَ أَنِّي وَلِيٌّ لِمَنْ وَالاهُ وَ عَدُوٌّ لِمَنْ عَادَاهُ بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّكَ كُنْتَ نُورا فِي الْأَصْلابِ الشَّامِخَةِ وَ الْأَرْحَامِ الْمُطَهَّرَةِ [الطَّاهِرَةِ] لَمْ تُنَجِّسْكَ الْجَاهِلِيَّةُ بِأَنْجَاسِهَا وَ لَمْ تُلْبِسْكَ الْمُدْلَهِمَّاتُ مِنْ ثِيَابِهَا وَ أَشْهَدُ أَنَّكَ مِنْ دَعَائِمِ الدِّينِ وَ أَرْكَانِ الْمُسْلِمِينَ وَ مَعْقِلِ الْمُؤْمِنِينَ وَ أَشْهَدُ أَنَّكَ الْإِمَامُ الْبَرُّ التَّقِيُّ الرَّضِيُّ الزَّكِيُّ الْهَادِي الْمَهْدِيُّ وَ أَشْهَدُ أَنَّ الْأَئِمَّةَ مِنْ وُلْدِكَ كَلِمَةُ التَّقْوَى وَ أَعْلامُ الْهُدَى وَ الْعُرْوَةُ الْوُثْقَى وَ الْحُجَّةُ عَلَى أَهْلِ الدُّنْيَا وَ أَشْهَدُ أَنِّي بِكُمْ مُؤْمِنٌ وَ بِإِيَابِكُمْ مُوقِنٌ بِشَرَائِعِ دِينِي وَ خَوَاتِيمِ عَمَلِي وَ قَلْبِي لِقَلْبِكُمْ سِلْمٌ وَ أَمْرِي لِأَمْرِكُمْ مُتَّبِعٌ وَ نُصْرَتِي لَكُمْ مُعَدَّةٌ حَتَّى يَأْذَنَ اللَّهُ لَكُمْ فَمَعَكُمْ مَعَكُمْ لا مَعَ عَدُوِّكُمْ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ عَلَى أَرْوَاحِكُمْ وَ أَجْسَادِكُمْ [أَجْسَامِكُمْ‏] وَ شَاهِدِكُمْ وَ غَائِبِكُمْ وَ ظَاهِرِكُمْ وَ بَاطِنِكُمْ آمِينَ رَبَّ الْعَالَمِينَ “ƏRBƏİN” ZİYARƏTNAMƏSİNİN OXUNUŞU Əssəlamu əla vəliyyil­lahi və həbibih, əssəlamu əla xəlilillahi və nəci­bih, əssəlamu əla səfiy­yil­lahi vəbni səfiyyih, əssə­lamu ələl Husəynil məzlu­miş şəhid, əssəlamu əla əsiril kurubati və qətilil əbərat, əllahummə inni əş­hədu ənnəhu vəliyyukə vəb­nu vəliyyik, və səfiyyukə vəbnu səfiyyikəl faizu bi kəra­mətik, əkrəmtəhu biş şə­ha­dəti və həbəvtəhu bis səa­dəh, vəc­tə­bəytəhu bitiybil viladəh, və cəəltəhu səyyi­dən minəs sadəti və qaidən minəl qadəti və zai­dən mi­nəz zadəh, və ə`təytəhu məva­risəl ənbiyai və cəəltəhu huccətən əla xəlqikə minəl əvsiya, fə ə`zərə fid duai və mənəhən nushu və bəzələ muhcətəhu fik, liyəs­tən­qi­zə ibadəkə minəl cəhaləti və həyrətiz zəlaləh, və qəd təvazərə ələyhi mən ğərrət­hud dunya və baə həzzəhu bil ərzəlil ədna, və şəra axi­rətəhu bis səmənil əvkəs, və təğətrəsə və tərədda fi həvah, və əsxə­təkə və əsxətə nəbiyyək, və ətaə min iba­di­kə əhləş şiqaqi vən ni­faq, və həmələtəl əvzaril mus­təvcibinən nar (lin nar), fəcahədəhum fikə sa­bi­rən muh­təsibən hətta sufikə fi taətikə dəmuhu və ustubihə hərimuh, Əlla­hummə fəl`ən­hum lə`nən vəbila, və əzzib­hum əzaən əlima, əssəlamu ələykə yəb­nə rəsulillah, əssə­lamu ələy­kə yəbnə səyyidil əvsiya, əşhədu ənnəkə əminul­lahi vəbnu əminih, iştə səidən və məzəytə həmidən və muttə fəqidən məzlumən şəhida, və əşhədu ənnəllahə mun­ci­zun ma vəədəkə və muh­li­kun mən xə­zələkə və muəz­zi­bun mən qətə­lək, və əşhədu ənnəkə vəfəytə bi əhdil­la­hi və cahədtə fi səbi­lihi hətta ətakəl yəqin, fə ləə­nəl­lahu mən qətələk, və ləə­nəl­lahu mən zələməkə və ləənəl­lahu ummətən səmiət bi zalikə fərəziyət bih, Əllahummə inni uşhidukə ənni vəliyyun limən valahu və əduvvun limən adah, bi əbi əntə və ummi yəbnə rəsu­lillah, əşhədu ənnəkə kun­tə nurən fil əslabiş şa­mi­xəti vəl ərhamil mutəh­hərəh (ərhamit tahirəh), ləm tunəcciskəl cahiliy­yə­tu bi əncasiha, və ləm tul­biskəl mudləhimmatu min siyabiha, və əşhədu ənnə­kəl ima­mul bərrut təqiyyur rəziy­yuz zəkiyyul hadil məh­diyy, və əşhədu ənnəl əim­mətə min vuldikə kəli­mə­tut təqva və ə`lamul huda vəl urvətul vusqa vəl huccətu əla əhlid dunya, və əşhədu ənni bikum mu`mi­nun və bi iyabikum muqinun bi şərayii dini və xəva­timi əməli, və qəlbi li qəlbikum silmun və əmri li əmrikum muttəbi`, və nusrəti ləkum muəddətun hət­ta yə`zənəllahu ləkum, fə məəkum məəkum la məə əduvvikum, sələvatullahi ələy­kum və əla ərvahikum və əcsa­dikum (və əcsa­mi­kum) və şahi­dikum və ğaibikum, və zahiri­kum və batinikum aminə rəb­bəl aləmin. “ƏRBƏİN” ZİYARƏTNAMƏSİNİN TƏRCÜMƏSİ Salam olsun Allahın nümayəndəsi və onun həbibinə! Salam olsun Allahın sevdiyi və seçilmiş bəndəsinə! Salam olsun Allahın seçilmiş bəndəsi və onun seçilmiş övladına! Salam olsun məzlum və şəhid Hüseynə (ə)! Salam olsun qəm-qüssələrə düçar olan və göz yaşlarının şəhidinə! İlahi, şəhadət verirəm ki, o, Sənin nümayəndən və nümayəndənin övladı, sənin seçdiyin və seçdiyin şəxsin övladıdır! Sənin lütf və mərhəmətinlə nicat tapanlardan oldu. Sən onu şəhadət feyzi ilə əziz tutaraq xüsusu səadət məqamına çatdırdın və nəsil paklığı ilə seçərək onu ağaların ağası, öndərlərin öndəri, haqqı müdafiə edənlərin hamisi etdin. Ona peyğəmbərlərin mirasını əta edərək onların canişini və məxluqata höccət təyin etdin. O, höccəti tamamladı və ümmət üçün bəhanə yeri qalmadı. O, ümməti nəsihət etməkdə mehribanlıq edərək onlarla yumşaq davrandı və azğın, nadan, təkəbbürlü, axirət mənfəətini heç bir dəyərə malik olmayan dünya malına satmış, zülmkar və nəfslərinə itaət etməklə həlakətə düçar olmuş, Səni və Peyğəmbərini qəzəbləndirmiş bəndələrinə nicat vermək üçün pak qanı axıdıldı. Səninlə düşmən, nifaq əhli, Sənə asi və böyük günahlarla yüklənərək cəhənnəm oduna layiq olanlara itaət edən zülmkar bəndələrinlə Sənin yolunda cihad edərək kamil ixlasla səbir etdi. Sənə itaət yolunda pak qanı axıdılanadək çoxlu çətinlik və məşəqqətlərə sinə gərdi. Əhli-beytinin hörmətinin aradan aparılmasını xoş qarşıladı. İlahi, Sən o zalım və sitəmkar qövmə lənət et, onları ən şiddətli əzabınla cəzalandır! Salam olsun sənə, ey Peyğəmbərin övladı! Salam olsun sənə, ey övliyaların sərvərinin övladı! Şəhadət verirəm ki, sən Allahın vəhyinə və haqqa əmanətdar olanın övladısan. Ömrünü səadətlə yaşayaraq Haqqın tərifi ilə başa vurdun və dünyadan köçərək haqq yolunda məzlum və şəhid oldun. Bir daha şəhadət verirəm ki, Allah-Taala sənə verdiyi vədə vəfa etdi, səni tənhalıqda qoyaraq xar etmək istəyənləri həlak edəcək və qatillərinə də ağrılı əzabı dadızdıracaq. Yenə şəhadət verirəm ki, sən Allah yolunda ömrünün sonuna qədər cihad etmisən. Allah səni öldürən, sənə zülm və sitəm edənlərə lənət etsin. Həmçinin sənin öldürüldüyünü eşitdikdə, sevinərək şadlıq edən kəsə də Allah lənət etsin. İlahi, Səni şahid tuturam ki, mən o həzrətə, onu sevənlərə məhəbbət bəsləyən və onun düşmənlərinə düşmən olanlardanam. Ata-anam sənə fəda olsun, ey Allahın Rəsulunun övladı! Şəhadət verirəm ki, sən məqamı uca olan ata-babalarının sülbü və xisləti pak olan ananın bətnində bir nur idin. Nadanlığın çirkinlikləri sənə sirayət etməmiş və sıxıntısı da səni bürüməmişdir. Şəhadət verirəm ki, həqiqətən, sən Allah dininin təməli, müsəlmanlıq ayinlərinin əsası, iman əhlinin pənah və hamisisən. Şəhadət verirəm ki, sən xeyirxah, bəyənilən təqvaya sahib, pak və pakxislətli rəhbər, məxluqata hidayətçi, haqla hidayət olunansan. Şəhadət verirəm ki, ümmətin doqquz imamı sənin övladlarındandır və haqq ruhu və haqq yolunun bələdçisi, möhkəm imanının əsası və bütün dünya əhlinə höccətdirlər. Şəhadət verirəm ki, mənim sizin haqq olduğunuza iman və “rəcət”inizə (qayıdışınıza) yəqinim var. Dinimin başlanğıcı, işlərimin sonu və qəlbimi sizin pak qəlbinizə təslim edirəm və bütün işlərimdə sizə tabeyəm. Allahın iznilə sizə yardım etməyə hazıram. Sizin düşmənlərinizlə deyil, sizinləyəm. Allahın salamı olsun sizə və sizin pak ruh və cisimlərinizə! Allahın salamı olsun sizlərdən hazır və qeybdə olanlara. Ey aləmlərin Rəbbi, mənim dualarımı qəbul et! Sonra iki rükət namaz qıl və namazdan sonra istədiyin duanı etdikdən sonra üzünü qiblədən döndərə bilərsən! (“Məfatihul-cinan”, Şeyx Abbas Qummi, səh. 1070)

“ƏRBƏİN” GÜNÜ BAŞ VERMİŞ HADİSƏLƏR

Bu gün – Səfər ayının 20-i “Ərbəin” günüdür, yəni imam Hüseynin (ə) və vəfalı səhabələrinin şəhadətinin 40-cı günüdür. Əlbəttə, unutmaq olmaz ki, imam Hüseynin (ə) əhli-əyalının əsarətindən də 40 gün keçir. Bu böyük müsibət münasibətilə oxucularımıza, Əhli-beyt (ə) ardıcıllarına Allah-Taaladan əcr diləyir və Kərbəla vaqiəsi ilə bağlı Səfər ayının 20-nə, yəni Ərbəin gününə təsadüf edən hadisələri diqqətinizə çatdırırıq: 1. İMAM HÜSEYN (Ə) VƏ KƏRBƏLA ŞƏHİDLƏRİNİN QIRXI 61-ci hicri-qəməri ilinin Səfər ayının 20-i Aşura faciəsi, imam Hüseyn (ə) və dostlarının şəhadəti, eləcə də, o həzrətin əhli-əyalının əsarətinin qırxıncı gününə təsadüf edir. Əhli-beyt dostları və şiələri həmin günü matəm saxlayıb əzadarlıq etməli, Kərbəla şəhdlərinin xatirəsini yaşadıb əziz tutmalıdırlar. Seyid ibn Tavus “Lühuf” kitabında yazır ki, Əhli-beyt əsirləri Şamdan yola düşüb İraqa çatdıqda, karvanın rəhbərindən onları Kərbəlaya aparmasını istədilər. Karvanın rəhbəri onların istəyini yerinə yetirdi. Əsirlər Kərbəlaya çatdıqda, imam Hüseynin (ə) ziyarətinə gələn Cabir ibn Abdullah Ənsari və Haşimilərdən bir dəstə ilə qarşılaşdılar. Onlar birlikdə Kərbəlaya daxil olub, şəhidlərə matəm saхlayaraq əzadarlıq etdilər. Bu əzadarlıq ətraf məntəqələrdə çadırlarda yaşayan qəbilələrə çatdı. Onlar da bu matəmə qoşulub, bir nеçə gün yas məclisləri qurdular. (“Lühuf”, Seyid ibn Tavus, səh.142.) 2. CABİR İBN ABDULLAH ƏNSARİNİN KƏRBƏLA ZİYARƏTİ İslam Peyğəmbərinin (s) səhabəsi Cabir ibn Abdullah Ənsari Mədinədən hərəkət edib, 61-ci hicri-qəməri ilinin Səfər ayının 20-də, imam Hüseynin (ə) şəhadətinin 40-cı günü Kərbəlaya daxil olur və Ətiyyə Ovfi adlı bir şəxslə imam Hüseynin (ə) qəbrini ziyarət edir. Ətiyyə Ovfi deyir: “Cabir ibn Abdullah Ənsari ilə birlikdə imam Hüseynin (ə) qəbrini ziyarət etmək məqsədilə Mədinədən hərəkət edib Kərbəla torpağına çatdıqda, Cabir “Fərat” çayında qüsl edib özünü ətirlədi və zikr dediyi halda müqəddəs qəbrə yaxınlaşdı. Mənə dedi: “Əlimi qəbrin üstünə qoy!” Mən Cabirin əlini İmamın (ə) qəbrinin üstünə qoyduqda, huşdan getdi. Mən onun üzünə su səpdim ki, ayılsın. Cabir özünə gəlib üç dəfə “Ya Hüseyn!” dedi. Sonra əlavə etdi: “Dost dosta cavab verməzmi?” Sonra öz-özünə belə dedi: “Cabir, cavabmı gözləyirsən? Bir halda ki, Hüseyn öz qanına boyanmış və başı bədənindən ayrılmışdır.” Cabir imam Hüseynə (ə) və o həzrətin ətrafında dəfn olunan şəhidlərə salam-salavat göndərdikdən sonra dedi: “Mühəmmədi haqq olaraq peyğəmbərliyə seçən Allaha and olsun ki, biz də siz şəhidlərin əməllərinə şərikik!” Mən Cabirə dedim: “Axı biz bir iş görməmişik (Kərbəla şəhidləri ilə birgə döyüşməmişik), onlardır şəhid!” Cabir dedi: “Ey Ətiyyə! Bir gün həbibim Rəsulullahın (s) belə buyurduğunu eşitdim: مَن أحَبَّ قَوماً حُشِرَ مَعَهُم، ومَن أحَبَّ عَمَلَ قَومٍ اُشرِكَ في عَمَلِهِم “Hər kim bir zümrəni sevsə, həmin zümrə ilə məhşur olar və hər kim bir zümrənin əməlini sevsə, həmin zümrənin əməlinə şərik olar!” (“Biharul-ənvar”, c.65, səh.130.) 3. ƏHLİ-BEYT ƏSİRLƏRİNİN KƏRBƏLA VƏ YA MƏDİNƏYƏ QAYIDIŞI Bəzi mənbələrdə Əhli-beyt əsirlərinin “Ərbəin” günü Şamdan Kərbəlaya, bəzi mənbələrdə isə Mədinəyə daxil olduqları göstərilir. Lakin tarixçilər arasında əsirlərin “Ərbəin” günü Kərbəlaya qayıtdıqları ilə bağlı fikirayrılığı mövcuddur. Seyid ibn Tavus “Lühuf” kitabında, Şeyx Abbas Qummi də “Müntəhəl-amal” kitabında imam Hüseynin (ə) əhli-əyalının Şamdan qayıdarkən Kərbəlaya döndükləri haqda məlumat verilir. Qeyd etdiyimiz kimi, əsirlər karvanı Kərbəlaya çatdıqda, Peyğəmbər (s) səhabəsi Cabir ibn Abdullah Ənsarinin bir qrup Haşimi ilə imam Hüseynin (ə) və Kərbəla şəhidlərinin ziyarətinə gəldiklərini də görürlər. (Cabir ibn Abdullah Ənsarinin Səfər ayının 20-də – Ərbəin günü Kərbəlaya daxil olduğunu nəzərə aldıqda, əsirlər karvanının da həmin gün Kərbəlaya daxil olduğunu demək olar.) Şeyx Müfid və Şeyx Tusi kimi digər alimlər isə Əhli-beyt əsirlərinin Səfər ayının 20-də Mədinəyə daxil olduqlarını qeyd etmişlər. 4. İMAM HÜSEYNİN (Ə) MÜQƏDDƏS BAŞININ PAK BƏDƏNİNƏ QOVUŞMASI Bəzi mənbələrdə göstərilir ki, Kərbəla şəhidlərinin şəhadətinin 40-cı günü imam Səccad (ə) atası imam Hüseynin (ə) müqəddəs başını Şamdan Kərbəlaya gətirib, o həzrətin qəbrində dəfn edir. ƏRBƏİN VƏ ALİMLƏR ARASINDA FİKİRAYRILIĞI Birinci nəzər: “Həbibüs-siyər” adlı tarix kitabında yazılır: “Yezid Kərbəla şəhidlərinin müqəddəs başlarını Əli ibn Hüseynə (ə) (imam Səccada) verdi və o həzrət də Səfər ayının 20-i – Ərbəin günü şəhidlərin başlarını pak bədənlərinə qovuşdurduqdan sonra Mədinəyə doğru hərəkət etdi. (“Nəfəsül-məhmum”, əsərindən nəqlən, səh.466.) Əbu Reyhan Biruni də “Asarul-baqiyə” əsərində yazır: “Səfər ayının 20-də, “Ərbəin” günü Əhli-beyt əsirləri Şamdan Kərbəlaya çatıb, imam Hüseynin (ə) müqəddəs başını qəbrində dəfn etdilər.” (Məqtəlül-Hüseyn (ə) kitabından nəqlən, Müqərrəm, səh.371.) Seyid ibn Tavus “Lühuf” kitabında (səh.82), İbn Nəma da “Musirul-əhzan” kitabında (səh.107) bu nəzəri irəli sürmüşlər. İkinci nəzər: Şeyx Müfid və Şeyx Tusi kimi bəzi alimlər isə Əhli-beyt əsirlərinin Səfər ayının 20-də Mədinəyə daxil olduqlarını qeyd etmişlər. “Misbah” kitabında yazılır: “İmam Hüseynin (ə) əhli-əyalı imam Səccad (ə) ilə birlikdə Səfər ayının 20-də Mədinəyə çatmışlar. Üçüncü nəzər: Bəzi tarixçilər də imam Hüseynin (ə) əhli-əyalının Aşura faciəsindən bir il sonra, yəni 62-ci hicri-qəməri ilinin Səfər ayının 20-də Kərbəlaya gəldikləri və elə həmin ildə imam Hüseynin (ə) müqəddəs başını özləri ilə gətirib o həzrətin qəbrində dəfn etdikləri haqda məlumat vermişlər. İbn Covzi yazır: “Əhli-beyt əsirləri Şamdan qayıdarkən Kərbəlaya dönməmiş və birbaşa Mədinəyə üz tutmuşlar. Onlar imam Hüseynin (ə) müqəddəs başını özləri ilə birlikdə Mədinəyə aparmış və sonradan Kərbəlaya qayıdıb o həzrətin qəbrində dəfn etmişlər.” “Qəmqam-Zəxxar” əsərində (səh.586) yazılır: “Kərbəladan Kufəyə və Kufədən də Şama qədər olan məsafəni nəzərə aldıqda, imam Hüseynin (ə) əhli-əyalının 61-ci hicri-qəməri ilinin Səfər ayının 20-də Kərbəlaya daxil olması mümkünsüz və ağlasığmaz bir məsələ olduğunu demək olar. Əhli-beyt əsirlərinin Kərbəlaya dönüşü növbəti ildə, yəni 62-ci hicri-qəməri ilində baş vermişdir. Cabir ibn Abdullah Ənsari də elə 62-ci ildə imam Hüseynin (ə) ziyarətində olmuşdur.” (Mənbələr: “Təqvimi-şiə”, Əbdülhüseyn Nişapuri-1387; “Lühuf”, Seyid ibn Tavus; “Məfatihi-novin”, Ayətullah Məkarim Şirazi.)