Əhli-Beyt (ə) Təlimləri Ensiklopediyası
Dil:
SonÜmid TV

Məqalələr

İslam dünyagörüşü, əxlaqi dərslər və fiqhi məsələlər haqqında maarifləndirici yazılar

Имам Али (а) 16.02.2025

РЕЧЬ ФАТИМЫ ЗАХРЫ О ФАДАКЕ (ХУТБА ФАДАК)

Хутба Фадак — знаменитая речь Фатимы Захры (мир ей)  в мечети Пророка (С) перед собранием мухаджиров и ансаров. В этой хутбе Фатима Захра (мир ей) приводит доводы против узурпации халифата и Фадака.  Абдуллах ибн Хасан передал от своих пречистых отцов (А): Когда Абу Бакр и Умар отняли Фадак у Фатимы (А), она одела покрывало на свою голову, облеклась в свою накидку и отправилась в мечеть в сопровождении слуг и женщин своего рода, ступая спокойно и неспешно, и её походка напоминала походку Посланника Аллаха (С). Когда она вошла в мечеть, Абу Бакр сидел там с некоторыми мухаджирами и ансарами, а также другими людьми. Они установили завесу, и она села позади неё. Затем она вздохнула таким горестным вздохом, что люди стали плакать, и собрание охватило горе. Подождав немного, пока они успокоятся, она начала говорить, воздав хвалу Аллаху и благословив Его Посланника (С). Люди снова начали плакать. Она опять помолчала, а затем сказала: «Хвала Аллаху за то, чем Он наделил нас, и благодарность Ему за то, что Он даровал нам! Его милости выше подсчёта и не могут быть объяты познанием, но увеличивает их благодарность Ему, и Своей щедростью Он сделал обязательной хвалу творений Себе! Я свидетельствую, что нет бога, кроме Аллаха, Единого, без сотоварищей — свидетельством, толкованием (тавиль) которого является искренность (ихляс), что помещена в сердца, и его (единобожия) постижение озаряет размышление! Его видение запрещено для взоров, Его качества — для языков, а Его свойства — для представлений. Он не сотворил вещи из чего-либо, существовавшего прежде, и создал их без какого-либо образа. Он сформировал их Своей силой и создал их Своей волей (машийя), не имея нужды в их создании или пользы в их формировании, кроме как ради утверждения Своей мудрости, призвания к подчинению Себе, проявления Своей силы, поклонения Своих творений и возвеличения Своего призыва. А затем Он установил награду за подчинение Себе и наказание за ослушание Себе, защитой для рабов от Своего отмщения и призывом для них к Своему Раю. И я свидетельствую, что мой отец Мухаммад (С) — Его раб и Посланник. Он избрал его, прежде чем отправил его посланником, и назвал его, прежде чем выделил его. Ибо творения покрыты сокровенным, скрыты завесой ужаса и окружены пределом ничто, и Аллах знает завершение дел и объемлет события веков. Аллах отправил его (Мухаммада) завершением Своего дела, окончательной подписью под Своим решением и осуществлением предопределений Своей милости. Он встретил общины разрозненными в их религии, усердствующими в своём стремлении к Огню, поклоняющимися идолам, отрицающими Аллаха при их знании о Нём — и Аллах озарил через моего отца Мухаммада (С) их мрак, и удалил неведение от их сердец, и отстранил тучи от их взоров. И он встал средь людей с прямым руководством, спас их от заблуждения, вернул им зрение после слепоты, повёл их к прямой религии и призвал их к верному пути. Затем Аллах забрал его к Себе, по выбору, с милостью и из стремления его к Нему, и стал Мухаммад (С) свободен от тягот этого мира, и его окружают пречистые ангелы и довольство Господа Милостивого, и дозволение Царя Сокрушающего. Да благословит Аллах моего отца, Своего пророка и доверенного, Своего избранного из числа творений! Мир ему, милость Аллаха и благословение! Вы — рабы Аллаха, подчиняющиеся Его приказаниям и запрещениям, несущие Его религию и Откровение, доверенные Аллаха над самими собой, доносящие Его (религию) до других общин. Вы должны хранить истину среди вас, завет Аллаха и ту доверенность, которую Он дал вам — Книгу Аллаха говорящую, правдивый Коран, сияющий свет, озаряющий светоч, чьи знамения ясна, тайны раскрыты, внешность сиятельна — радует он своих шиитов, ведёт своих последователей к райским садам, и слушание его становится причиной спасения, и через него постигаются озарённые доводы, и его намерения разъяснены, и его запреты предостерегают, и его разъяснения прекрасны, и его аргументы достаточны, и его законы записаны. И Аллах сделал для вас веру (иман) освобождением от многобожия (ширк), молитву — избавлением от высокомерия, закят — очищением для души и увеличением для удела (ризк), пост — утверждением для искренности (ихляс), хадж — строением для религии, справедливость — обустройством сердец, подчинение нам (Ахль уль-Бейт) — порядком для общины, наш имамат — защитой от расхождений, джихад — величием для Ислама, терпение — помощью в получении награды, повеление к одобряемому — всеобщей пользой, добро к родителям — защитой от гнева (Аллаха), поддержание отношений с родственниками — причиной длительности жизни и изобилия, месть за убийство — сохранением жизней, верность обетам — причиной прощения, соблюдение мер и весов — увеличением продаж, запрет винопития — очищением от скверны, отстранение от оскорблений и сквернословия — покровом от проклятья, оставление воровства — сохранением целомудрия. И Аллах запретил многобожие (ширк) и сделал этот запрет искренностью в признании Его господства (рубубийя), и “страшитесь Аллаха истинным страхом и не умирайте иначе как мусульманамиˮ, и подчиняйтесь Ему в том, что Он повелел вам и запретил, ибо “страшатся Аллаха знающие из числа Его рабовˮ. О люди! Знайте, что я — Фатима, а мой отец — Мухаммад (С). Я говорю с вами правдиво и не говорю с вами лживо, и не делаю то, что делаю, из смуты или заблуждения, и “к вам пришел посланник из вас самих. Тяжко для него, что вы грешите; он старается для вас, он к верующим добр, милостивˮ (9: 128). Вы знаете, что он был моим отцом, а не отцом ваших женщин, и братом моего мужа, а не ваших мужчин, и какое это прекрасное сродство! Он доносил своё послание, будучи верным своему завету, боролся с многобожниками и призывал к пути своего Господа “с мудростью и благим увещаниемˮ. Он разбил идолов и победил главарей неверия, так что они повернули свои спины, и ночь сменилась утром, и истина стала явной, и онемели языки шайтанов, и сломался рог лицемерия, и развязались путы неверия и смятения, и вы стали говорить искренне с теми, кто праведен и очищен. “Вы были на краю ямы из Огняˮ, утоляли жажду и голод других, были местом, по которому ходит торопливые, дабы набрать углей для своего костра, и куда ставят ноги. Вы пили воду из придорожных канав и поедали нечистые шкуры зверей, будучи униженными и презренными. “Вы опасались, что люди схватят васˮ, но Аллах спас вас через Мухаммада (С), после тягот, которые ему пришлось перенести от волков из числа арабов и противников из людей писания, и “каждый раз, когда они зажигали огонь для войны, Аллах тушил егоˮ. И всякий раз, как шайтан выставлял свой рог, или многобожники вытягивали языки злобы и враждебности, он посылал своего брата (Али ибн Аби Талиба) в их пучину, и он не возвращался, не сломав их крылья под своими подошвами и не потушив их пожар своим мечом, — труждающийся ради Аллаха, усердствующий в исполнении повелений Аллаха, близкий к Посланнику Аллаха (С), господин друзей Аллаха — искренний и усердный, и не постигнет его порицание порицающего. Вы же наслаждались жизнью, будучи в безопасности, ожидая несчастий и бедствий, которые постигнут нас (Ахль уль-Бейт), подстерегая нас и убегая со всех сражений. Когда же Аллах избрал для Своего Пророка (С) обитель пророков и пристанище Своих избранных, вы проявили шипы вашего лицемерия и сбросили с себя одеяние религии, и стали говорить заблудшие, молчавшие доныне, и ничтожные вылезли из своих щелей, и заревели главари нечестия, и поставили свои ноги среди вашего сборища, и появилась голова шайтана из его гнезда, взывая к вам, и вы ответили на его призыв. Он велел вам подняться — и вы поднялись, побудил вас — и вы пришли в гнев, и заклеймили не вашего верблюда, и пошли не на ваш водопой. Вы сделали это, когда Пророк (С) еще не был похоронен, и рана зияла, и слов было много, — торопясь, чтобы другие не опередили вас, и “поистине, они уже впали в искушение. Воистину, Геенна объемлет неверующихˮ (9: 49). Горе же вам! Куда вы устремились, если Книга Аллаха перед вами? Её повеления ясны, законы явны и знамения разъяснены. Разве вы отбросили её за спины и отвратились от неё? Или вы судите по другому руководству? “Скверна замена угнетателейˮ, и “от того, кто ищет иную религию помимо ислама, это никогда не будет принято, и в последней жизни он окажется среди потерпевших уронˮ (3: 85). Вы даже не стали ждать, пока горе этой утраты утихнет, и принялись разжигать её пламя и разгребать её угли, отвечая призыву шайтана нечестивого, дабы погасить свет истинной религии и подвергнуть забвению сунну избранного Пророка (С). Вы нанесли его семейству и потомкам удар кинжалом в живот, а теперь ещё говорите, что у нас нет наследства! “Неужели суда времен невежества они хотят? Кто же лучше Аллаха по суду для народа, обладающего уверенностью?ˮ (5: 50). Разве вы не знаете? О да, для вас яснее солнца в безоблачный день то, что я — дочь вашего Пророка (С)! О мусульмане! Разве справедливо то, что я лишена наследства? О сын Абу Кахафы, разве в Книге Аллаха сказано, что ты можешь наследовать своему отцу, а я не могу наследовать моему?! Ты совершил “дело неслыханноеˮ (19: 27). Неужели вы намеренно оставили Книгу Аллаха и отбросили её за спины? А ведь Аллах говорит: “Сулейман наследовал Давудуˮ (27: 16). И о Йахье ибн Закарийе (А) Он приводит (просьбу его отца Закарийи): “Дай же мне от Тебя наследника! Он наследует мне и наследует роду Йакубаˮ (19: 5-6). И говорит Он: “Обладатели же родства — одни ближе другим в писании Аллахаˮ (8: 75), и говорит: “Завещает вам Аллах относительно ваших детей: сыну — долю, подобную доле двух дочерейˮ (4: 11), и говорит: “Предписано вам, когда предстанет к кому-нибудь из вас смерть, если он оставляет добро, завещание для родителей и близких по обычаю, как обязательство для верующихˮ (2: 180). Вы решили, что у меня нет доли в наследстве моего отца, и нет родства между нами! Разве Аллах ниспослал вам аят, в котором вывел бы моего отца из права оставлять наследство? Или вы хотите сказать, что у нас с ним разные религии? Или вы лучше знаете Коран, чем мой отец и сын моего дяди? Так возьми же его (Фадак) — пока не встретишь нас в День сбора! Аллах — прекрасный судья, и Мухаммад (С) — поручитель, и место встречи — Судный День, когда “потерпят убыток обвинявшие во лжиˮ, и не поможет вам ваше сожаление, “у каждого сообщения — установленное место, и вы узнаетеˮ (6: 67), “к кому придет наказание, унижающее его, и кого постигнет наказание пребывающееˮ (11: 39)». Затем она обратилась к ансарам и сказала: «О собрание тех, кто был избран и стал опорой Ислама! Что это за принижение моих прав и молчание о моём угнетении? Разве мой отец Посланник Аллаха (С) не сказал: “Всякий человек бывает сохранён в своих детяхˮ? Как быстро вы забыли об этом, хотя у вас есть сила, чтобы исполнить то, о чём я говорю, и вернуть мои права! Или вы говорите, что умер Мухаммад (С), и после этого нет обязанности на вас? О, какое это было великое горе, чья рана глубока, а следы непреходящи! Земля стала тёмной от его потери, и затмились солнце и луна, и осыпались звёзды, и пропали надежды, и устрашились горы, и было потеряно семейство, и оставлена святость (их прав) — и это, клянусь Аллахом, величайшее бедствие и огромнейшее горе, и нет подобного ему! Аллах поведал о нём в Своей Книге, которую вы читаете громко и тихо, и прежде него было то, что постигло других пророков и посланников, по обязательному решению: “Мухаммад — только посланник, до которого были посланники. Разве если он умрет или будет убит, вы обратитесь вспять? Кто обращается вспять, тот ни в чем не повредит Аллаху, и Аллах воздаст благодарнымˮ (3: 144) Внемлите! Разве будете вы смотреть, как пожирают наследство моего отца? Ведь вы слышите и видите меня! Сейчас вас постигло испытание, и достиг вас призыв. Вас много, вы сильны и вооружены: так почему же вы не отвечаете? Вы услышали крик, но не приходите на помощь! Ведь вы известны как люди битв, обладатели блага и избранные, которые были отмечены, и лучшие, которые отобраны для нас, Ахль уль-Бейт. Вы сражались с арабами (джахилийи) и переносили тяготы и бедствия, и бились с общинами, и врубались в скалы, и не уставали ни мы, ни вы, и мы повелевали, а вы подчинялись, — покуда не укрепился через нас столп Ислама, и обильно потекло молоко дней, и подчинилась нора многобожия, и угомонилось кипение лжи, и потухли огни неверия, и утих призыв смятения, и утвердился порядок религии. Так куда же вы устремились, после того как стала ясна вам истина? Почему вы скрываете её, тогда как она стала явной? Почему вы отступили после наступления и впали в многобожие после веры? Горе людям, отступившим от веры после того, как принесли клятву! “Разве вы не станете сражаться с людьми, которые нарушили свои клятвы и думали об изгнании посланника? Они начали с вами первый раз. Разве вы боитесь их? Ведь Аллаха следует больше бояться, если вы верующиеˮ (9: 13). О да, я вижу, что вы устремились к благам этого мира и отстранились от того, что было бы лучше для вас! Вы оставили обещания и решили спастись от лучшего посредством того, что хуже! Вы забыли то, что слышали, и отбросили то, что имели, но “если будете неблагодарны вы и все те, кто на земле, то ведь Аллах — богат, преславенˮ (14: 8). Я сказала то, что сказала, хотя знаю о заблуждении, охватившем вас, и предательстве, поселившемся в ваших сердцах. Однако это — слова души, излитие гнева и довод над вами. Возьмите же то, что вы у нас отняли, оседлайте и уведите с собой, но знайте, что спина этой лошади надломлена, а ноги хромы! Оставаться с ней — позор, и на ней — печать гнева Сокрушающего, пламя и вечная гибель, “огонь Аллаха воспламенённый, что вздымается над сердцамиˮ (104: 7). Вы совершаете свои дела перед взором Аллаха, “и узнают угнетатели, каким поворотом они обернутсяˮ (26: 227). Я — дочь Посланника, предостерегавшего “вас от наказания жестокогоˮ. Действуйте же, “и мы тоже будем действовать, ожидайте — и мы ожидаемˮ!» Абу Бакр ответил ей, сказав: «О дочь Посланника Аллаха! Твой отец был добрым и снисходительным к верующим, а по отношению к неверным — наказанием мучительным. Мы знаем, то он был твоим отцом, а не отцом наших женщин и братом твоего мужа, а не наших братьев, и что любит вас лишь счастливый и ненавидит вас лишь несчастный, и что вы — семейство Посланника Аллаха, избранные и лучшие, и что ты — лучшая из женщин и дочь лучшего из пророков, правдивая в своих словах, превосходная разумом, и что твои права не могут быть отрицаемы, а твоя честность отвергаема. Однако, клянусь Аллахом, я всего лишь следовал за тем, что сказал Посланник Аллаха (С), и действовал по его дозволению. Я призываю в свидетели Аллаха, что Посланник Аллаха (С) сказал: “Мы, собрание пророков, не оставляем в наследство золото или серебро, дома или животных, но мы оставляем в наследство писания и мудрость, знание и пророчество. То же имущество, которое остаётся от нас, поступает повелителю дел после нас, и он распоряжается им, как пожелаетˮ. И вот, то, что поступило нам (от Фадака), мы потратим на оружие и верховых животных для мусульман, посредством которых они будут сражаться. Таково общее мнение всех мусульман, не только я говорю о нём. Мы не хотим что-то отнять у тебя. Ты — госпожа женщин уммы твоего отца и мать лучших сыновей. Мы не отрицаем твоих достоинств. Так в чём же я противоречу твоему отцу?» Фатима (А) сказала: «Пречист Аллах! Поистине, мой отец Посланник Аллаха (С) никогда не противоречил Книге Аллаха и положениям Его религии! Или вы сговорились между собой и ищите оправдание для того, что совершили? Твоя клевета на него после его смерти подобна той клевете, которую возводили на него при его жизни! Вот Книга Аллаха — справедливый судья, — и она говорит: “Он наследует мне и наследует роду Йакубаˮ (19: 5-6), “Сулейман наследовал Давудуˮ (27: 16). И Аллах разъяснил всё, что касается наследства и его распределения, так что не осталось в этом никаких сомнений и предположений». Абу Бакр ответил: «Правду сказали Аллах и Его Посланник. И правду сказала его дочь — прибежище мудрости, прямого руководства и милости, основа религии и верный довод. Я не отвергаю то, что ты говоришь, и не говорю, что твои доводы не верны. Но мусульмане — между мной и тобой. По их решению я взял то, что взял, не преследуя цель угнетения или насилия, и они — свидетели об этом». Тогда Фатима (А) обратилась к людям и сказала: «О собрание мусульман! Почему вы поспешили ко лжи и мерзким делам?! “Разве вы не читаете Коран, или на ваших сердцах замки?ˮ О нет! Покрыло ржавчиной ваши сердца то, что вы совершали из злых деяний, и ослепли ваши взоры, и оглохли ваши уши, и скверно то, что вы измыслили, и мерзко то, о чем вы совещались, и отвратительно то, что вы ограбили! Вы встретите Аллаха с тяжёлой ношей, когда будет убрана от вас завеса, и постигнет вас от Аллаха то, что вы не ожидали, и “проиграют тогда обвиняющие во лжиˮ (40: 78)!» Затем она повернулась к могиле Пророка (С) и прочитала эти строки: «После тебя распространилась ложь, которой не было бы, если бы ты был жив. Мы потеряли тебя, как земля теряет дождь, и твоя община разошлась, будь же свидетелем над ними! У каждого человека есть дом и семейство, которое ближе к нему перед Богом, чем другие. Однако эти люди проявили по отношению к нам ту злобу, что скрывалась в их сердцах, когда между нами и тобою разделила земля могилы. Люди обрушились на нас и отняли наши права, когда мы утратили тебя, и мы сделались предметом их гнева. Ты был полным месяцем и светом, что озарял нас, и к тебе низводились откровения от Обладателя величия. Джабраил посещал нас со знамениями, но теперь мы утратили тебя, и скрылось всякое благо. О, если бы нас постигла смерть прежде тебя! Но ты ушёл, и вместо тебя возвышается могильный холм». Затем она вернулась в свой дом.  

Məqalə 16.02.2025

Əqiqə qurabnı

Əqiqə qurabnı İslam dinində çox təkid edilmiş və hətta bəzi alimlərin vacib saydığı müstəhəb qurbanlardan biri də ƏQİQƏ qurbanıdır. Əqiqə qurbanı uşağın dünyaya gəldiyi gündən yeddinci gününə qədər və ən geci yeddinci günündə kəsilməlidir. Əqiqə qurbanın kəsilməsi insanın fiziki, psixoloji və mənəvi sağlamlığında, xəstəliklərdən, şeytani insanlardan, şeytan vəsvəsəsindən, cinlərdən, bəlalardan və bəd nəzərdən qorunmasında və axirəti üçün o qədər təsirli və əhəmiyyətlidir ki, hətta ölmüş bir insan üçün də kəsilməsi tövsiyə edilib. Belə ki uşağın valideyinləri hər hansı səbəbdən bu qurbanı kəsə bilməyiblərsə, insanın digər yaxınları bu qurbanı onun üçün kəsə bilərlər. O da olmazsa, insan özü imkanı olan kimi öz niyyətinə Əqiqə qurbanı kəsməlidir. Əgər insanın özü də imkansızlıqdan və ya məsələni bilməməsi səbəbi ilə bu qurbanı kəsməyibsə, onun övladları və ya yaxınları o vəfat etdikdən sonra onun niyyətinə bu qurbanı kəsmələri tövsiyə olunub. Əqiqə qurbanının şərtləri: 1). Qurban bayramında olduğu kimi sağlam heyvan olsun. Qoyundursa, ən azı altı aylıq, keçidirsə, ən azı yeddi aylıq olsun – (altı və yeddi ayı tamam olmuş). İmkanı olanlar inək və dəvə də kəsə bilərlər. Həmçinin müstəhəbdir ki, kəsilən heyvanın sayı birdən çox olsun. 2). Qurban uşağın anadan olmasının yeddinci günündə kəsilsin və yaxşı olar ki, əvvəlcə uşağın başı qırxılsın və tükünün ağırlığı qədər qızıl sədəqə verilsin və sonra qurban kəsilsin. 3). Oğlan uşağı üçün erkək və qız uşağı üçün dişi heyvan kəsilsin. 4). Qurbanın bir budu (və ya bir bud və ayaq daxil olmaqla ətin dörddən biri) uşağın anasına verilsin və o da həmin əti yoxsullara sədəqə versin. 5). Uşağın valideynləri, xüsusilə də anası o ətdən yeməsin. 6). Qurbanın əti xam və ya bişmiş şəkildə möminlərə paylanıla bilər. 7). Daya yaxşı olar ki, bir hissəsi evdə bişirilsin, süfrə açılsın və süfrəyə ən azı on mömin dəvət edilsin. Möminlər qurban ətini yedikdən sonra qurban kimin adına kəsilibsə həmin adam və ya uşaq üçün dua etsinlər. 8). Yaxşı olar ki, Əqiqə qurbanın əti təkcə su və duz ilə bişirilsin (qaynatma, bozartma) və başqa şey əlavə edilməsin. Əlbəttə adi qaydada digər ətli xörəklər kimi bişirməyin də eybi yoxdur. 9). Yaxşı olar ki, Əqiqə qurbanı doğrananda sümükləri sındırmasınlar və sümükləri oynaqlardan ayıraraq ətləri tikələsinlər. 10). Qurban kəsilərkən aşağıdakı dua oxunsun: بِسْمِ اللهِ وَ بِاللهِ اللَّهُمَّ عَقِیقَةٌ عَنْ فُلَانٍ لَحْمُهَا بِلَحْمِهِ وَ دَمُهَا بِدَمِهِ وَ عَظْمُهَا بِعَظْمِهِ (وَ شَعْرُهَا بِشَعْرِهِ وَ جِلْدُهَا بِجِلْدِهِ). اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ وِقَاءً لآِلِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله (و لفلان بن فلان) “Bismillahi və billahi, Əllahummə əqiqətun ən …. (nöqtələrin yerinə qurban kimin üçün kəsilirsə, onun adı deyilsin) ləhmuha bi ləhmihi və dəmuha bi dəmihi və əzmuha bi əzmihi. Əllahumməc`əlhu viqaən li Ali Muhəmmədin (səlləllahu ələyhi və alihi).” (Allahın adı və köməyi ilə. Bu, “filan kəsin” canına qurban edilən bir əqiqədir – (“filan kəsin” sözünün yerinə qurban kimin üçün kəsilirsə, onun adı deyilsin). Bunun əti, qanı, sümüyü və tükü filankəsin əti, qanı, sümüyü və tükünün qarşılığında fəda edilir. İlahi, bu qurbanı Muhəmməd və Ali-Muhəmmədə (s) xatir “filankəs filankəs oğlunun” çətinlikləri qarşısında qoruyucu və canfədası qərar ver.) @mirmehemmed_beshir

Ziyarətnamələr 16.02.2025

Ərbəin gününün əməlləri

İmam Hüseynin (ə) ərbəinində o həzrəti yaxından ziyarət etmək müstəhəbdir və o həzrəti həmin gün ziyarət edən birinci şəxs Cabir ibn Abdullah Ənsari olmuşdur. Bir hədisdə nəql olunur ki, imam Sadiqdən (ə) soruşdular: “İmam Hüseyni (ə) ziyarət etmək üçün xüsusi vaxt vardır ki, başqa vaxtlardan daha üstün olsun?” O həzrət buyurdu: “Hər zaman o həzrəti ziyarət etməyə tələsin. Çünki o həzrəti ziyarət etmək xeyir gətirər və hər kəs onu daha çox ziyarət etsə, daha çox xeyir əldə edər… O həzrəti mübarək vaxt və günlərdə ziyarət etməyə çalışın, çünki o zaman saleh əməllərin savabı artırılar və mələklər o həzrəti ziyarət etmək üçün səmadan yerə enərlər…” İmam Həsən Əskəri (ə) buyurmuşdur: عَلاماتُ المؤمنِ خَمسٌ: صَلَواتُ إحدي و خَمسينَ، و زيارةُ‌ الأربعينَ، و التَّخَتُّم بِاليَمينِ، و تَعفيرُ الجَبينِ، و الجَهْرُ بِبسم اللهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ “Möminin beş əlaməti vardır: 1. Hər gün əlli bir rükət (on yeddi rükət vacib və otuz dörd rükət nafilə) namaz qılmaq; 2. “Ərbəin” günü imam Hüseyni (ə) ziyarət etmək; 3. Səcdədə alını torpağa qoymaq; 4. (Namazda) “Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim”i ucadan demək; 5. Sağ ələ üzük taxmaq. “ƏRBƏİN” ZİYARƏTNAMƏSİ Ərbəin günü imam Hüseynə (ə) məxsus “Ərbəin” ziyarətnaməsini oxumaq müstəhəbdir. Şeyx Tusi “Təhzib” və “Misbah” kitablarında Səffan Cəmmaldan belə nəql edir: “İmam Sadiq (ə) mənə buyurdu ki, “ərbəin” günü günəş üfüqdən bir qədər qalxdıqdan sonra bu duanı oxu: السَّلامُ عَلَى وَلِيِّ اللَّهِ وَ حَبِيبِهِ السَّلامُ عَلَى خَلِيلِ اللَّهِ وَ نَجِيبِهِ السَّلامُ عَلَى صَفِيِّ اللَّهِ وَ ابْنِ صَفِيِّهِ السَّلامُ عَلَى الْحُسَيْنِ الْمَظْلُومِ الشَّهِيدِ السَّلامُ عَلَى أَسِيرِ الْكُرُبَاتِ وَ قَتِيلِ الْعَبَرَاتِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَشْهَدُ أَنَّهُ وَلِيُّكَ وَ ابْنُ وَلِيِّكَ وَ صَفِيُّكَ وَ ابْنُ صَفِيِّكَ الْفَائِزُ بِكَرَامَتِكَ أَكْرَمْتَهُ بِالشَّهَادَةِ وَ حَبَوْتَهُ بِالسَّعَادَةِ وَ اجْتَبَيْتَهُ بِطِيبِ الْوِلادَةِ وَ جَعَلْتَهُ سَيِّدا مِنَ السَّادَةِ وَ قَائِدا مِنَ الْقَادَةِ وَ ذَائِدا مِنَ الذَّادَةِ وَ أَعْطَيْتَهُ مَوَارِيثَ الْأَنْبِيَاءِ وَ جَعَلْتَهُ حُجَّةً عَلَى خَلْقِكَ مِنَ الْأَوْصِيَاءِ فَأَعْذَرَ فِي الدُّعَاءِ وَ مَنَحَ النُّصْحَ وَ بَذَلَ مُهْجَتَهُ فِيكَ لِيَسْتَنْقِذَ عِبَادَكَ مِنَ الْجَهَالَةِ وَ حَيْرَةِ الضَّلالَةِ وَ قَدْ تَوَازَرَ عَلَيْهِ مَنْ غَرَّتْهُ الدُّنْيَا وَ بَاعَ حَظَّهُ بِالْأَرْذَلِ الْأَدْنَى وَ شَرَى آخِرَتَهُ بِالثَّمَنِ الْأَوْكَسِ وَ تَغَطْرَسَ وَ تَرَدَّى فِي هَوَاهُ وَ أَسْخَطَكَ وَ أَسْخَطَ نَبِيَّكَ وَ أَطَاعَ مِنْ عِبَادِكَ أَهْلَ الشِّقَاقِ وَ النِّفَاقِ وَ حَمَلَةَ الْأَوْزَارِ الْمُسْتَوْجِبِينَ النَّارَ [لِلنَّارِ] فَجَاهَدَهُمْ فِيكَ صَابِرا مُحْتَسِبا حَتَّى سُفِكَ فِي طَاعَتِكَ دَمُهُ وَ اسْتُبِيحَ حَرِيمُهُ اللَّهُمَّ فَالْعَنْهُمْ لَعْنا وَبِيلا وَ عَذِّبْهُمْ عَذَابا أَلِيما السَّلامُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ سَيِّدِ الْأَوْصِيَاءِ أَشْهَدُ أَنَّكَ أَمِينُ اللَّهِ وَ ابْنُ أَمِينِهِ عِشْتَ سَعِيدا وَ مَضَيْتَ حَمِيدا وَ مُتَّ فَقِيدا مَظْلُوما شَهِيدا وَ أَشْهَدُ أَنَّ اللَّهَ مُنْجِزٌ مَا وَعَدَكَ وَ مُهْلِكٌ مَنْ خَذَلَكَ وَ مُعَذِّبٌ مَنْ قَتَلَكَ وَ أَشْهَدُ أَنَّكَ وَفَيْتَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَ جَاهَدْتَ فِي سَبِيلِهِ حَتَّى أَتَاكَ الْيَقِينُ فَلَعَنَ اللَّهُ مَنْ قَتَلَكَ وَ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ ظَلَمَكَ وَ لَعَنَ اللَّهُ أُمَّةً سَمِعَتْ بِذَلِكَ فَرَضِيَتْ بِهِ اللَّهُمَّ إِنِّي أُشْهِدُكَ أَنِّي وَلِيٌّ لِمَنْ وَالاهُ وَ عَدُوٌّ لِمَنْ عَادَاهُ بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ أَشْهَدُ أَنَّكَ كُنْتَ نُورا فِي الْأَصْلابِ الشَّامِخَةِ وَ الْأَرْحَامِ الْمُطَهَّرَةِ [الطَّاهِرَةِ] لَمْ تُنَجِّسْكَ الْجَاهِلِيَّةُ بِأَنْجَاسِهَا وَ لَمْ تُلْبِسْكَ الْمُدْلَهِمَّاتُ مِنْ ثِيَابِهَا وَ أَشْهَدُ أَنَّكَ مِنْ دَعَائِمِ الدِّينِ وَ أَرْكَانِ الْمُسْلِمِينَ وَ مَعْقِلِ الْمُؤْمِنِينَ وَ أَشْهَدُ أَنَّكَ الْإِمَامُ الْبَرُّ التَّقِيُّ الرَّضِيُّ الزَّكِيُّ الْهَادِي الْمَهْدِيُّ وَ أَشْهَدُ أَنَّ الْأَئِمَّةَ مِنْ وُلْدِكَ كَلِمَةُ التَّقْوَى وَ أَعْلامُ الْهُدَى وَ الْعُرْوَةُ الْوُثْقَى وَ الْحُجَّةُ عَلَى أَهْلِ الدُّنْيَا وَ أَشْهَدُ أَنِّي بِكُمْ مُؤْمِنٌ وَ بِإِيَابِكُمْ مُوقِنٌ بِشَرَائِعِ دِينِي وَ خَوَاتِيمِ عَمَلِي وَ قَلْبِي لِقَلْبِكُمْ سِلْمٌ وَ أَمْرِي لِأَمْرِكُمْ مُتَّبِعٌ وَ نُصْرَتِي لَكُمْ مُعَدَّةٌ حَتَّى يَأْذَنَ اللَّهُ لَكُمْ فَمَعَكُمْ مَعَكُمْ لا مَعَ عَدُوِّكُمْ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ عَلَى أَرْوَاحِكُمْ وَ أَجْسَادِكُمْ [أَجْسَامِكُمْ‏] وَ شَاهِدِكُمْ وَ غَائِبِكُمْ وَ ظَاهِرِكُمْ وَ بَاطِنِكُمْ آمِينَ رَبَّ الْعَالَمِينَ “ƏRBƏİN” ZİYARƏTNAMƏSİNİN OXUNUŞU Əssəlamu əla vəliyyil­lahi və həbibih, əssəlamu əla xəlilillahi və nəci­bih, əssəlamu əla səfiy­yil­lahi vəbni səfiyyih, əssə­lamu ələl Husəynil məzlu­miş şəhid, əssəlamu əla əsiril kurubati və qətilil əbərat, əllahummə inni əş­hədu ənnəhu vəliyyukə vəb­nu vəliyyik, və səfiyyukə vəbnu səfiyyikəl faizu bi kəra­mətik, əkrəmtəhu biş şə­ha­dəti və həbəvtəhu bis səa­dəh, vəc­tə­bəytəhu bitiybil viladəh, və cəəltəhu səyyi­dən minəs sadəti və qaidən minəl qadəti və zai­dən mi­nəz zadəh, və ə`təytəhu məva­risəl ənbiyai və cəəltəhu huccətən əla xəlqikə minəl əvsiya, fə ə`zərə fid duai və mənəhən nushu və bəzələ muhcətəhu fik, liyəs­tən­qi­zə ibadəkə minəl cəhaləti və həyrətiz zəlaləh, və qəd təvazərə ələyhi mən ğərrət­hud dunya və baə həzzəhu bil ərzəlil ədna, və şəra axi­rətəhu bis səmənil əvkəs, və təğətrəsə və tərədda fi həvah, və əsxə­təkə və əsxətə nəbiyyək, və ətaə min iba­di­kə əhləş şiqaqi vən ni­faq, və həmələtəl əvzaril mus­təvcibinən nar (lin nar), fəcahədəhum fikə sa­bi­rən muh­təsibən hətta sufikə fi taətikə dəmuhu və ustubihə hərimuh, Əlla­hummə fəl`ən­hum lə`nən vəbila, və əzzib­hum əzaən əlima, əssəlamu ələykə yəb­nə rəsulillah, əssə­lamu ələy­kə yəbnə səyyidil əvsiya, əşhədu ənnəkə əminul­lahi vəbnu əminih, iştə səidən və məzəytə həmidən və muttə fəqidən məzlumən şəhida, və əşhədu ənnəllahə mun­ci­zun ma vəədəkə və muh­li­kun mən xə­zələkə və muəz­zi­bun mən qətə­lək, və əşhədu ənnəkə vəfəytə bi əhdil­la­hi və cahədtə fi səbi­lihi hətta ətakəl yəqin, fə ləə­nəl­lahu mən qətələk, və ləə­nəl­lahu mən zələməkə və ləənəl­lahu ummətən səmiət bi zalikə fərəziyət bih, Əllahummə inni uşhidukə ənni vəliyyun limən valahu və əduvvun limən adah, bi əbi əntə və ummi yəbnə rəsu­lillah, əşhədu ənnəkə kun­tə nurən fil əslabiş şa­mi­xəti vəl ərhamil mutəh­hərəh (ərhamit tahirəh), ləm tunəcciskəl cahiliy­yə­tu bi əncasiha, və ləm tul­biskəl mudləhimmatu min siyabiha, və əşhədu ənnə­kəl ima­mul bərrut təqiyyur rəziy­yuz zəkiyyul hadil məh­diyy, və əşhədu ənnəl əim­mətə min vuldikə kəli­mə­tut təqva və ə`lamul huda vəl urvətul vusqa vəl huccətu əla əhlid dunya, və əşhədu ənni bikum mu`mi­nun və bi iyabikum muqinun bi şərayii dini və xəva­timi əməli, və qəlbi li qəlbikum silmun və əmri li əmrikum muttəbi`, və nusrəti ləkum muəddətun hət­ta yə`zənəllahu ləkum, fə məəkum məəkum la məə əduvvikum, sələvatullahi ələy­kum və əla ərvahikum və əcsa­dikum (və əcsa­mi­kum) və şahi­dikum və ğaibikum, və zahiri­kum və batinikum aminə rəb­bəl aləmin. “ƏRBƏİN” ZİYARƏTNAMƏSİNİN TƏRCÜMƏSİ Salam olsun Allahın nümayəndəsi və onun həbibinə! Salam olsun Allahın sevdiyi və seçilmiş bəndəsinə! Salam olsun Allahın seçilmiş bəndəsi və onun seçilmiş övladına! Salam olsun məzlum və şəhid Hüseynə (ə)! Salam olsun qəm-qüssələrə düçar olan və göz yaşlarının şəhidinə! İlahi, şəhadət verirəm ki, o, Sənin nümayəndən və nümayəndənin övladı, sənin seçdiyin və seçdiyin şəxsin övladıdır! Sənin lütf və mərhəmətinlə nicat tapanlardan oldu. Sən onu şəhadət feyzi ilə əziz tutaraq xüsusu səadət məqamına çatdırdın və nəsil paklığı ilə seçərək onu ağaların ağası, öndərlərin öndəri, haqqı müdafiə edənlərin hamisi etdin. Ona peyğəmbərlərin mirasını əta edərək onların canişini və məxluqata höccət təyin etdin. O, höccəti tamamladı və ümmət üçün bəhanə yeri qalmadı. O, ümməti nəsihət etməkdə mehribanlıq edərək onlarla yumşaq davrandı və azğın, nadan, təkəbbürlü, axirət mənfəətini heç bir dəyərə malik olmayan dünya malına satmış, zülmkar və nəfslərinə itaət etməklə həlakətə düçar olmuş, Səni və Peyğəmbərini qəzəbləndirmiş bəndələrinə nicat vermək üçün pak qanı axıdıldı. Səninlə düşmən, nifaq əhli, Sənə asi və böyük günahlarla yüklənərək cəhənnəm oduna layiq olanlara itaət edən zülmkar bəndələrinlə Sənin yolunda cihad edərək kamil ixlasla səbir etdi. Sənə itaət yolunda pak qanı axıdılanadək çoxlu çətinlik və məşəqqətlərə sinə gərdi. Əhli-beytinin hörmətinin aradan aparılmasını xoş qarşıladı. İlahi, Sən o zalım və sitəmkar qövmə lənət et, onları ən şiddətli əzabınla cəzalandır! Salam olsun sənə, ey Peyğəmbərin övladı! Salam olsun sənə, ey övliyaların sərvərinin övladı! Şəhadət verirəm ki, sən Allahın vəhyinə və haqqa əmanətdar olanın övladısan. Ömrünü səadətlə yaşayaraq Haqqın tərifi ilə başa vurdun və dünyadan köçərək haqq yolunda məzlum və şəhid oldun. Bir daha şəhadət verirəm ki, Allah-Taala sənə verdiyi vədə vəfa etdi, səni tənhalıqda qoyaraq xar etmək istəyənləri həlak edəcək və qatillərinə də ağrılı əzabı dadızdıracaq. Yenə şəhadət verirəm ki, sən Allah yolunda ömrünün sonuna qədər cihad etmisən. Allah səni öldürən, sənə zülm və sitəm edənlərə lənət etsin. Həmçinin sənin öldürüldüyünü eşitdikdə, sevinərək şadlıq edən kəsə də Allah lənət etsin. İlahi, Səni şahid tuturam ki, mən o həzrətə, onu sevənlərə məhəbbət bəsləyən və onun düşmənlərinə düşmən olanlardanam. Ata-anam sənə fəda olsun, ey Allahın Rəsulunun övladı! Şəhadət verirəm ki, sən məqamı uca olan ata-babalarının sülbü və xisləti pak olan ananın bətnində bir nur idin. Nadanlığın çirkinlikləri sənə sirayət etməmiş və sıxıntısı da səni bürüməmişdir. Şəhadət verirəm ki, həqiqətən, sən Allah dininin təməli, müsəlmanlıq ayinlərinin əsası, iman əhlinin pənah və hamisisən. Şəhadət verirəm ki, sən xeyirxah, bəyənilən təqvaya sahib, pak və pakxislətli rəhbər, məxluqata hidayətçi, haqla hidayət olunansan. Şəhadət verirəm ki, ümmətin doqquz imamı sənin övladlarındandır və haqq ruhu və haqq yolunun bələdçisi, möhkəm imanının əsası və bütün dünya əhlinə höccətdirlər. Şəhadət verirəm ki, mənim sizin haqq olduğunuza iman və “rəcət”inizə (qayıdışınıza) yəqinim var. Dinimin başlanğıcı, işlərimin sonu və qəlbimi sizin pak qəlbinizə təslim edirəm və bütün işlərimdə sizə tabeyəm. Allahın iznilə sizə yardım etməyə hazıram. Sizin düşmənlərinizlə deyil, sizinləyəm. Allahın salamı olsun sizə və sizin pak ruh və cisimlərinizə! Allahın salamı olsun sizlərdən hazır və qeybdə olanlara. Ey aləmlərin Rəbbi, mənim dualarımı qəbul et! Sonra iki rükət namaz qıl və namazdan sonra istədiyin duanı etdikdən sonra üzünü qiblədən döndərə bilərsən! (“Məfatihul-cinan”, Şeyx Abbas Qummi, səh. 1070)

İmam Hüseyn (ə) 16.02.2025

“ƏRBƏİN” GÜNÜ BAŞ VERMİŞ HADİSƏLƏR

Bu gün – Səfər ayının 20-i “Ərbəin” günüdür, yəni imam Hüseynin (ə) və vəfalı səhabələrinin şəhadətinin 40-cı günüdür. Əlbəttə, unutmaq olmaz ki, imam Hüseynin (ə) əhli-əyalının əsarətindən də 40 gün keçir. Bu böyük müsibət münasibətilə oxucularımıza, Əhli-beyt (ə) ardıcıllarına Allah-Taaladan əcr diləyir və Kərbəla vaqiəsi ilə bağlı Səfər ayının 20-nə, yəni Ərbəin gününə təsadüf edən hadisələri diqqətinizə çatdırırıq: 1. İMAM HÜSEYN (Ə) VƏ KƏRBƏLA ŞƏHİDLƏRİNİN QIRXI 61-ci hicri-qəməri ilinin Səfər ayının 20-i Aşura faciəsi, imam Hüseyn (ə) və dostlarının şəhadəti, eləcə də, o həzrətin əhli-əyalının əsarətinin qırxıncı gününə təsadüf edir. Əhli-beyt dostları və şiələri həmin günü matəm saxlayıb əzadarlıq etməli, Kərbəla şəhdlərinin xatirəsini yaşadıb əziz tutmalıdırlar. Seyid ibn Tavus “Lühuf” kitabında yazır ki, Əhli-beyt əsirləri Şamdan yola düşüb İraqa çatdıqda, karvanın rəhbərindən onları Kərbəlaya aparmasını istədilər. Karvanın rəhbəri onların istəyini yerinə yetirdi. Əsirlər Kərbəlaya çatdıqda, imam Hüseynin (ə) ziyarətinə gələn Cabir ibn Abdullah Ənsari və Haşimilərdən bir dəstə ilə qarşılaşdılar. Onlar birlikdə Kərbəlaya daxil olub, şəhidlərə matəm saхlayaraq əzadarlıq etdilər. Bu əzadarlıq ətraf məntəqələrdə çadırlarda yaşayan qəbilələrə çatdı. Onlar da bu matəmə qoşulub, bir nеçə gün yas məclisləri qurdular. (“Lühuf”, Seyid ibn Tavus, səh.142.) 2. CABİR İBN ABDULLAH ƏNSARİNİN KƏRBƏLA ZİYARƏTİ İslam Peyğəmbərinin (s) səhabəsi Cabir ibn Abdullah Ənsari Mədinədən hərəkət edib, 61-ci hicri-qəməri ilinin Səfər ayının 20-də, imam Hüseynin (ə) şəhadətinin 40-cı günü Kərbəlaya daxil olur və Ətiyyə Ovfi adlı bir şəxslə imam Hüseynin (ə) qəbrini ziyarət edir. Ətiyyə Ovfi deyir: “Cabir ibn Abdullah Ənsari ilə birlikdə imam Hüseynin (ə) qəbrini ziyarət etmək məqsədilə Mədinədən hərəkət edib Kərbəla torpağına çatdıqda, Cabir “Fərat” çayında qüsl edib özünü ətirlədi və zikr dediyi halda müqəddəs qəbrə yaxınlaşdı. Mənə dedi: “Əlimi qəbrin üstünə qoy!” Mən Cabirin əlini İmamın (ə) qəbrinin üstünə qoyduqda, huşdan getdi. Mən onun üzünə su səpdim ki, ayılsın. Cabir özünə gəlib üç dəfə “Ya Hüseyn!” dedi. Sonra əlavə etdi: “Dost dosta cavab verməzmi?” Sonra öz-özünə belə dedi: “Cabir, cavabmı gözləyirsən? Bir halda ki, Hüseyn öz qanına boyanmış və başı bədənindən ayrılmışdır.” Cabir imam Hüseynə (ə) və o həzrətin ətrafında dəfn olunan şəhidlərə salam-salavat göndərdikdən sonra dedi: “Mühəmmədi haqq olaraq peyğəmbərliyə seçən Allaha and olsun ki, biz də siz şəhidlərin əməllərinə şərikik!” Mən Cabirə dedim: “Axı biz bir iş görməmişik (Kərbəla şəhidləri ilə birgə döyüşməmişik), onlardır şəhid!” Cabir dedi: “Ey Ətiyyə! Bir gün həbibim Rəsulullahın (s) belə buyurduğunu eşitdim: مَن أحَبَّ قَوماً حُشِرَ مَعَهُم، ومَن أحَبَّ عَمَلَ قَومٍ اُشرِكَ في عَمَلِهِم “Hər kim bir zümrəni sevsə, həmin zümrə ilə məhşur olar və hər kim bir zümrənin əməlini sevsə, həmin zümrənin əməlinə şərik olar!” (“Biharul-ənvar”, c.65, səh.130.) 3. ƏHLİ-BEYT ƏSİRLƏRİNİN KƏRBƏLA VƏ YA MƏDİNƏYƏ QAYIDIŞI Bəzi mənbələrdə Əhli-beyt əsirlərinin “Ərbəin” günü Şamdan Kərbəlaya, bəzi mənbələrdə isə Mədinəyə daxil olduqları göstərilir. Lakin tarixçilər arasında əsirlərin “Ərbəin” günü Kərbəlaya qayıtdıqları ilə bağlı fikirayrılığı mövcuddur. Seyid ibn Tavus “Lühuf” kitabında, Şeyx Abbas Qummi də “Müntəhəl-amal” kitabında imam Hüseynin (ə) əhli-əyalının Şamdan qayıdarkən Kərbəlaya döndükləri haqda məlumat verilir. Qeyd etdiyimiz kimi, əsirlər karvanı Kərbəlaya çatdıqda, Peyğəmbər (s) səhabəsi Cabir ibn Abdullah Ənsarinin bir qrup Haşimi ilə imam Hüseynin (ə) və Kərbəla şəhidlərinin ziyarətinə gəldiklərini də görürlər. (Cabir ibn Abdullah Ənsarinin Səfər ayının 20-də – Ərbəin günü Kərbəlaya daxil olduğunu nəzərə aldıqda, əsirlər karvanının da həmin gün Kərbəlaya daxil olduğunu demək olar.) Şeyx Müfid və Şeyx Tusi kimi digər alimlər isə Əhli-beyt əsirlərinin Səfər ayının 20-də Mədinəyə daxil olduqlarını qeyd etmişlər. 4. İMAM HÜSEYNİN (Ə) MÜQƏDDƏS BAŞININ PAK BƏDƏNİNƏ QOVUŞMASI Bəzi mənbələrdə göstərilir ki, Kərbəla şəhidlərinin şəhadətinin 40-cı günü imam Səccad (ə) atası imam Hüseynin (ə) müqəddəs başını Şamdan Kərbəlaya gətirib, o həzrətin qəbrində dəfn edir. ƏRBƏİN VƏ ALİMLƏR ARASINDA FİKİRAYRILIĞI Birinci nəzər: “Həbibüs-siyər” adlı tarix kitabında yazılır: “Yezid Kərbəla şəhidlərinin müqəddəs başlarını Əli ibn Hüseynə (ə) (imam Səccada) verdi və o həzrət də Səfər ayının 20-i – Ərbəin günü şəhidlərin başlarını pak bədənlərinə qovuşdurduqdan sonra Mədinəyə doğru hərəkət etdi. (“Nəfəsül-məhmum”, əsərindən nəqlən, səh.466.) Əbu Reyhan Biruni də “Asarul-baqiyə” əsərində yazır: “Səfər ayının 20-də, “Ərbəin” günü Əhli-beyt əsirləri Şamdan Kərbəlaya çatıb, imam Hüseynin (ə) müqəddəs başını qəbrində dəfn etdilər.” (Məqtəlül-Hüseyn (ə) kitabından nəqlən, Müqərrəm, səh.371.) Seyid ibn Tavus “Lühuf” kitabında (səh.82), İbn Nəma da “Musirul-əhzan” kitabında (səh.107) bu nəzəri irəli sürmüşlər. İkinci nəzər: Şeyx Müfid və Şeyx Tusi kimi bəzi alimlər isə Əhli-beyt əsirlərinin Səfər ayının 20-də Mədinəyə daxil olduqlarını qeyd etmişlər. “Misbah” kitabında yazılır: “İmam Hüseynin (ə) əhli-əyalı imam Səccad (ə) ilə birlikdə Səfər ayının 20-də Mədinəyə çatmışlar. Üçüncü nəzər: Bəzi tarixçilər də imam Hüseynin (ə) əhli-əyalının Aşura faciəsindən bir il sonra, yəni 62-ci hicri-qəməri ilinin Səfər ayının 20-də Kərbəlaya gəldikləri və elə həmin ildə imam Hüseynin (ə) müqəddəs başını özləri ilə gətirib o həzrətin qəbrində dəfn etdikləri haqda məlumat vermişlər. İbn Covzi yazır: “Əhli-beyt əsirləri Şamdan qayıdarkən Kərbəlaya dönməmiş və birbaşa Mədinəyə üz tutmuşlar. Onlar imam Hüseynin (ə) müqəddəs başını özləri ilə birlikdə Mədinəyə aparmış və sonradan Kərbəlaya qayıdıb o həzrətin qəbrində dəfn etmişlər.” “Qəmqam-Zəxxar” əsərində (səh.586) yazılır: “Kərbəladan Kufəyə və Kufədən də Şama qədər olan məsafəni nəzərə aldıqda, imam Hüseynin (ə) əhli-əyalının 61-ci hicri-qəməri ilinin Səfər ayının 20-də Kərbəlaya daxil olması mümkünsüz və ağlasığmaz bir məsələ olduğunu demək olar. Əhli-beyt əsirlərinin Kərbəlaya dönüşü növbəti ildə, yəni 62-ci hicri-qəməri ilində baş vermişdir. Cabir ibn Abdullah Ənsari də elə 62-ci ildə imam Hüseynin (ə) ziyarətində olmuşdur.” (Mənbələr: “Təqvimi-şiə”, Əbdülhüseyn Nişapuri-1387; “Lühuf”, Seyid ibn Tavus; “Məfatihi-novin”, Ayətullah Məkarim Şirazi.)

İmam Hüseyn (ə) 16.02.2025

Ərbəin , İnsanları birləşdirən dəyər

Kərbəla Təkəbbürlüyü mərifət sayan insan modeli qarşısında yeni bir mədəniyyət yüksəlir. Fədakar, təvazökar və əliaçıq iam Hüseyn aşiqləri, dünyaya böyük dərslər verir. Ərbəin – yəni 40-cı gün. İmam Hüseynin şəhadətinin 40-cı günü. 14 əsrdir davam edən bir həqiqət. Səddamın dövründə gizli baş verən hadisər, son günlər dünya miqyasında misli bərabəri görünməyən bir atmosferə büründü. İrqindən asılı olmayaraq insanlar Kərbəlanı könüllər fatehi bilərək, dünyanın dörd bir yanından İraqa axın edir. Nəcəf və Kərbəla arasındakı məsafəni təqribən 3 günə piyada gedib, İmam Hüseynin türbəsinə yetişirlər. Bu insanların sayı 20 milyonu keçir. Yəni Kərbəla zəvvarları İraq əhalisinin sayına bərabərdir. Təsəvvür edin ki, kiçik bir şəhər ölkə əhalisinin sayı qədər insana ev sahibliyi edir. Bu eşq yolçuluğunda bir loxma çörək almaq üçün deyil, bir loxma ehsan edə bilmək üçün milyonlarla insan sanki yarışır. Hər kəs bir-birinə xidmət göstərməyə can atır. Dahi Nəsimi gözəl deyir: “Güldən tərəzi düzəldərlər, gülü, gül ilə çəkərlər.” Amma bu sadəcə bir beyt deyil, həqiqətdir. Kərbəla yolunu anladıb bizə Nəsimi. Öncədən bir-birlərini görməmiş milyonlarla insan dövlətin təhlükəsizlik xidmətindən başqa heç bir dəstək olmadan gecə-gündüz yol gedir, yeyib üçür, öz ehtiyaclarını belə, özləri qarşılayırlar. Ziyarətin ilk illərində xidmətləri ev sahibi iraqlılar etsələr də, son illərdə ölkə xaricindən gələnlərin də qurduğu xidmət çadırları bəzi çatışmamazlıqları aradan qaldırıb. xidmət edənlərin sayı o qədər çoxdur ki, bəziləri xidmət göstərə bilmədikləri üçün oturub ağlayırlar. Bura Kərbəladır. Burada kimsənin dilinə, irqinə, məzhəbinə, yaşına və dininə baxmazlar. bu yola düşmüş hər kəs dəyərlidir, əzizdir. “Şərəfdir aşiqə canan yolunda yanmaq” deyən aşiqlər, minlərlə kilometr uzaqlıqdan, hətta uzaq qitələrdən də gəlib, bu eşq yolçuluğuna qoşulurlar. İnsanlıq tarixində bunun bənzəri yoxdur, olmayacaq da. Say baxımından bura gələn insanların 4-də birinə çatan 2-ci bu cür hadisə tapa bilməzsiniz. təəssüflər olsun ki belə bir hadisə, xəbərlərdə və gündəmdə olmağı artıqlaması ilə haqq etdiyi halda, dünyanın marağını özünə cəlb edən eşq yürüşü, ölkə və dünya mətbuatında yetərincə işıqlandırılmır. Çünki bu insanlar sadəcə türbəyə getmirlər. Gələcəyə üz tuturlar. Kapitalist, fərdçi, istismarçı sarayların dirəklərini yıxıb, ədalət, bərabərlik, fədakarlıq mədəniyyəti qururlar. Müharibələrin mərkəzi olan bir coğrafiyada yüksələn bu Ərbəin atəşi, bir möcüzədir, bir həqiqətdir.

Könül oxşayan Hədislər 16.02.2025

İmam Hüseynin (ə) şəhadəti

İmam Hüseynin (ə) şəhadəti İslam Peyğəmbəri (s) buyurmuşdur: إِنَّ لِقَتْلِ الْحُسَيْنِ حَرَارَةٌ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ لَنْ تَبْرُدَ أَبَداً “Həqiqətən, imam Hüseynin (ə) şəhadəti ilə möminlərin qəlbində heç bir zaman sönməyəcək hərarət (alov) yaranmışdır.”[1] Qısa izah Əgər dünya tarixini vərəqləsək, görərik ki, dünyada həddər artıq çox qanlı müharibələr törədilmişdir. Lakin aylar və yaxud illər ötdükcə, bu hadisələr unudularaq zehinlərdən silinmiş və tarixin qaranlıq yaddaşına qalmışdır. Amma özlərini bütün varlığı ilə Allah yolunda, insanların azadlığı, şərəf və fəziləti naminə fəda edənlər heç vaxt unudulmayacaqlar. Çünki “Allah”, “azadlıq”, “şərəf” və “fəzilət” heç zaman köhnələn məsələlər deyildir. Onlar insanlıq dəyərlərinin cəmiyyətdə dirçəldilməsi, münafiq insanların həqiqi simalarının aşkar edilməsi və həmçinin, zülm və sitəmin köknü birdəfəlik silinməsi üçün öz canlarını fəda etdilər ki, bu dəyərlərlə yanaşı özləri də əbədi olaraq yaşasınlar. [1] “Mustədrəkul-vəsail”, c. 10, səh. 318.

QURANI KƏRIM 16.02.2025

“Mücadilə” surəsi

“Mücadilə” surəsi Rəhman və Rəhim Allahın adı ilə! Əri ilə bağlı sənə müraciət və Allaha şikayət edən qadının sözünü Allah eşitdi. Allah sizin söhbətinizi eşidir. Allah eşidəndir, görəndir. Sizlərdən öz qadınlarını (anaya bənzədərək) özlərinə haram edənlərin zövcə­­ləri onların anaları deyillər. Anaları yalnız onları dünyaya gətirmiş qadınlardır. Onlar yaramaz və yanlış söz danışırlar. Allah əfv edəndir, bağışlayandır. Qadınlarını (anaya bənzədərək) özlərinə haram edib, sonra sözlərini geri götürənlər onlarla yaxınlıq etməzdən əvvəl bir kölə azad etməlidirlər. Bu, sizə verilən öyüd-nəsihətdir. Allah nə etdiklərinizdən xəbərdardır. (Buna) imkanı olmayan şəxs qadını ilə yaxınlıq etməzdən əvvəl iki ay ardıcıl oruc tutmalıdır. Buna da gücü çatmayan şəxs altmış yoxsulu yedirtməlidir. Bu, sizin Allaha və Onun elçisinə iman gətirməniz üçündür. Bunlar Allahın hüdudlarıdır. Ona qarşı çıxanları isə ağrılı-acılı bir əzab gözləyir. Allah və Onun elçisi ilə düşmənçilik edənlər özlərindən əvvəlkilər xar və rüsvay olduqları kimi xar və rüsvay olacaqlar. Biz artıq açıq-aydın ayələr nazil etdik. Kafirləri xar və rüsvayedici bir əzab gözləyir. O gün Allah onların hamısını dirildəcək və etdikləri əməllərdən – Allahın hesabını qoruduğu, onların özlərinin unutduqları əməllərdən xəbərdar edəcək. Allah hər şeyə şahiddir. ————————————————————————————– “Mücadilə” surəsinin ümumi məzmunu: Bu surəni məzmun etibarı ilə üç hissəyə bölmək olar: 1. “Zihar” (kişilərin öz qadınlarını analarına bənzədərək onları özlərinə haram etməsi) və onun hökmləri. 2. Məclisə aid olan ədəb qaydaları, o cümlədən pıçıltı ilə danışmaq, məclisə yenicə daxil olmuş adama yer vermək haqqında göstərişlər. 3. Münafiqlər və zahirdə İslamdan dəm vuran, ancaq düşmənlərlə əlaqəsi olanlar haqqında ətraflı məlumat, həqiqi müsəlmanların Şeytan və münafiqlər dəəstəsinə girməməsinə çağırış, onların Allah dəstəsinə girməsinə çağırılması.[1] Surənin ilk ayələrinin nazilolma səbəbi: Təfsirçilərin çoxunun ilk ayələrin nazilolma səbəbləri ilə bağlı qeyd etdiklərinin ümumi məzmunu: Ənsardan olan bir qadın ərinin qəzəbinə tuş gəlir və ər də tündxasiyyət bir adam olduğu üçün həyat yoldaşından ayrılmaq qərarına gəlir. Buna görə də öz həyat yoldaşına belə deyir: “Sən mənim üçün anam kimisən!” Bu boşanma forması Cahiliyyət dövrünə aid idi. Bu cür boşanma zamanı qadının nə öz həyat yoldaşı ilə ailəliyi mümkün idi, nə də başqa bir adamla ailə qura bilərdi. Qeyd olunan vəziyyət ərli bir qadının başına gələn ən pis hadisə hesab edilirdi. Çox keçmir ki, ər peşman olur, ancaq “zihar” (qadının anaya bənzədilməsi ilə haram edilməsi) Cahiliyyət dövründə qayıdışı mümkün olmayan boşanma forması olduğu üçün kişi həyat yoldaşına belə deyir: Hesab edirəm ki, mənə həmişəlik haramsan. Qadın deyir: Belə danışma, Allah rəsulunun (s) yanına get və bu məsələni ondan soruş. Kişi: “Mən utanıram”, – dedikdə qadın deyir ki, elə isə qoy mən gedim. Kişi deyir ki, eybi yoxdur, get. Qadın Peyğəmbərin (s) yanına gedir və əhvalatı ona danışır. Peyğəmbər (s) buyurur: Sən ona haram olmusan və mənim bu barədə heç bir göstərişim yoxdur. Qadın üzünü Allah dərgahına tutub deyir: Ey Rəbbim, çarəsizliyimdən, ehtiyacdan və vəziyyətimin pisliyindən sənə şikayət edirəm. Peyğəmbərinə (s) bir əmr göndər və bu problemi həll et. Bu vaxt bu surənin ilk ayələri nazil olur. Peyğəmbər (s) həmin ayələri o qadının həyat yoldaşına oxuyur və zihar boşanmasının yaratdığı problemin həlli yolunu göstərir. Zihar böyük günahlardandır, hər kəs öz həyat yoldaşını “sən mənə anam kimisən” deyib boşasa, qadın şəriət hakiminə müraciət edib rəsmi boşanma vasitəsilə həyat yoldaşından boşana və ya ərini əvvəlki evliliyinə məcbur elətdirə bilər. Ancaq əvvəlki evlilik həyatına qayıtmazdan əvvəl ər cərimə ödəməlidir. Ziharın cəriməsi imkan olduğu təqdirdə bir qul azad etməkdir, imkan olmadığı təqdirdə iki ay ardıcıl oruc tutmaqdır, buna da imkan olmadıqda altmış ehtiyaclını doyurmaqdır. İslamın zihar boşanmasına qarşı bu cür qətiyyətli münasibəti onu göstərir ki, İslam özbaşnalıq edən kişilərin öz zalım və qəddar ənənlərindən istifadə edərək qadınların hüquqlarını pozmasına icazə vermir, əksinə insanlar arasında nə qədər kök atmış olsa belə, bu cür xurafat və yanlış ənənələrinin yer üzündən silinməsini aradan qaldırmaq istəyir.[2] Allahın göylərdə və yerdə olan hər şeyi bildiyini bilmirsənmi? Nə zaman üç nəfər xəlvəti söhbət edirsə, dördüncüləri Allahdır, nə zaman dörd nəfər xəlvəti söhbət edirsə, beşinciləri Allahdır, nə zaman beş nəfər xəlvəti söhbət edirsə, altıncıları Allahdır. İstər bundan az, istərsə də çox olsunlar – harada olursa olsunlar, (Allah) onların yanındadır. Sonra Qiyamət günü onlara nə etdiklərini xəbər verəcəkdir. Çünki Allah hər şeyi bilir. Gizli söhbət qadağan ediləndən sonra yenə də qadağan olunmuş əmələ qayıdıb günah, düşmənçilik etmək və Peyğəm­­bərə qarşı çıxmaq üçün öz aralarında xəlvəti danışanları görmədinmi? Onlar sənin yanına gəldikdə səni Allahın salamladığı kimi salamlamır və öz-özlərinə: “Bəs niyə Allah bizi dediklərimizə görə əzaba düçar etmir?” – deyirlər. Cəhənnəm onlara yetər. Onlar orada yanacaqlar. Ora necə də pis aqibətdir! Ey iman gətirənlər! Gizli danışdığınız zaman günah, düşmənçilik və Peyğəmbərə qarşı çıxmaq barədə danışmayın. Yaxşı işlər və Allahdan qorxmaq barədə danışın, hüzuruna toplanılacağınız Allahdan qorxun! Gizli söhbətlər iman gətirənləri kədərləndirməyə çalışan Şeytan tərəfindəndir. Amma Allahın izni olmadıqca o, onlara heç bir zərər yetirə bilməz. Elə isə möminlər Allaha təvəkkül etsinlər. Ey iman gətirənlər! Sizə: “Məclislərdə yer verin!” – deyildikdə yer verin ki, Allah da sizə geniş yer versin. Habelə sizə: “Qalxın!” – deyildikdə qalxın ki, Allah da sizdən iman gətirənlərin və elm verilmiş şəxslərin dərəcələrini ucaltsın. Allah nə etdiklərinizdən xəbərdardır. ————————————————————————————- Allah hər bir xəlvəti yerdədir: Allah cisim deyil, cismə xas olan xüsusiyyətlərin heç biri Onda yoxdur, buna görə də Onun üçün zaman və məkan təsəvvür etmək olmaz. Eyni zamanda Allahın hər hansı yerdə olduğunu təsəvvür etmək Onu məhdudlaşdırmaqdır. Başqa sözlə desək, O, hər şeyi əhatə edir, ancaq məkanı yoxdur. Bundan başqa Onun mələkləri də hər yerdədir və bütün əməlləri qeydə alırlar. İmam Əli (ə) bu ayənin təfsiri haqqında belə buyurmuşdur: “Yəni Allahın etibarlı varlıqları onlara verdiyimiz qüdrətlə bütün yaradılmışlar üzərində hakimdirlər, əgər bir şey etsələr, sanki Allah etmişdir.” Əlbəttə, bu, məsələnin bir tərəfidir. Ancaq digər tərəfi Allahın Özünün hər şeyi əhatə etməsidir. Belə ki, xristian alimlərindən biri İmam Əlidən (ə): “Allah haradadır?”, – deyə soruşduqda İmam (ə) buyurur: “O, buradadır və oradadır, yuxarıda və aşağıdadır, bizi əhatə edir, hər zaman bizimlədir. Allah “nə zaman üç nəfər xəlvəti söhbət edirsə, dördüncüləri Allahdır…”, – deyə buyururkən də bunu çatdırmaq istəmişdir.”[3] Allahın və Allahdan qeyrisinin salamı: İmam Baqirin (ə) hədislərinin birində belə qeyd edilir: “Bir gün bir qrup yəhudi Peyğəmbərin (s) yanına gəlib “əssəlamu ələykə” demək əvəzinə “əssamu ələykə, ey Əbülqasim” deyir. Bunun da mənası “sənə ölüm olsun” və ya “məzəmmət və yorğunluğa düçar olasan” deməkdir. Peyğəmbər (s) onlara “eynisi sizə olsun”, – deyə cavab verir. Aişə qeyd edir ki, bu məqam mənim diqqətimi cəlb etdiyi üçün dedim: “Sizə ölüm olsun. Allahın lənət və qəzəbi üzərinizə olsun.” Peyğəmbər (s) mənə dedi: “Sakit ol, kobudluq və pis danışmaqdan çəkin”. Dedim: Məgər eşitmirsən, “sənə ölüm olsun” deyirlər? Buyurdu: “Bəs sən mənim onlara “eynisi sizə olsun” dediyimi eşitmədin?” Bu zaman Allah-taala bu ayəni göndərir: “Onlar sənin yanına gəldikdə səni Allahın salamladığı kimi salamlamır”.[4] Elmli möminlərin dərəcələrinin yüksəldilməsi: Bir gün Peyğəmbər (s) cümə günlərinin birində “süffə”də (Məscidin qarşısında olan böyük səkidə) əyləşir, ətrafında da adam çox olduğu üçün yer darısqallıq edir. Peyğəmbər (s) adətən, Bədr mücahidlərinə çox böyük hörmət bəsləyərmiş. Elə bu vaxt həmin adamlardan bir qrupu daxil olur. Ancaq camaat artıq Peyğəmbərin (s) ətrafını doldurmuşdu. Onlar Peyğəmbərin (s) yanına gəldikdə ona salam verir, Peyğəmbər (s) də cavab verir. Sonra oradakılara salam verirlər. Onlar da cavab verirlər. Beləcə, ayaq üstə qalırlar. Ancaq onlara yer verən olmur. Bu vəziyyət Peyğəmbərə (s) çox ağır gəlir, üzünü ətrafında oturanlardan bir neçəsinə tutur, gələnlərə yer vermələri üçün onları yerlərindən qaldırır. Bu, iman və cihadda digərlərindən öndə olanlara hörmət edilməsini göstərirdi. Ancaq oradakıların bəzisi Peyğəmbərin (s) bu davranışından narazı qalır. Allah-taala sözügedən ayəni nazil edir, məclisdə oturmaq qaydaları ilə bağlı onlara bir neçə tövsiyə verir, bu göstərişlərin iman, elm və ayıqlıdan xəbər verdiyini göstərir. Bundan başqa, Peyğəmbərin (s) təzə gələnlərə yer vermələri üçün bəzi adamlara durmalarını göstəriş verməsi müqəddəs məqsədə, iman və elmdə öndə olanlara hörmət səciyyəsi daşıyır. Digər tərəfdən, nəzər nöqtəsi olan ayədən belə başa düşülür ki, insanın dərəcəsini iki cəhət yüksəldir: iman və elm. İmam Əli (ə) buyurmuşdur: “Elm və təhsil axtarışında olarkən əcəli yetişmiş şəxslə Peyğəmbər (s) arasında bir dərəcə fasilə var”. Peyğəmbər (s) belə buyurmuşdur: “Qiyamətdə üç qrup şəfaətçi olacaq: peyğəmbərlər, alimlər və şəhidlər”.[5]   Ey iman gətirənlər! Peyğəmbərlə gizli söhbət etmək istədiyiniz zaman öncə sədəqə verin. Bu, sizin üçün daha xeyirli və daha pakdır. Əgər imkanınız olmasa, (bilin ki,) Allah bağışlayandır, rəhmlidir. Yoxsullaşacağınızdanmı qorxub gizli söhbətinizdən əvvəl sədəqə verməkdən çəkindiniz? İndi ki bunu etmədiniz və Allah da tövbənizi qəbul etdisə, onda namaz qılıb zəkat verin, Allaha və Onun elçisinə itaət edin. Allah nə etdiklərinizdən xəbərdardır. Sən Allahın qəzəbinə tuş gəlmiş adamlarla dostluq edənləri görmədinmi? Onlar nə sizdəndirlər, nə də onlardan. Onlar bilə-bilə yalandan and içirlər. Allah onlar üçün şiddətli bir əzab hazırlamışdır. Çünki onlar pis əməllər törədiblər. Onlar andlarını özlərinə sipər edib insanları Allah yolundan döndərdilər. Buna görə də onları alçaldıcı bir əzab gözləyir. Nə malları, nə də övladları onları Allahın əzabından qorumayacaq. Onlar Cəhənnəm sakinləridir və orada əbədi qalacaqlar. Allah onların hamısını dirildəcəyi gün onlar sizə and içdikləri kimi, Ona da and içəcək və nə isə əldə edə biləcəklərini güman edəcəklər. Bilin ki, onlar əsl yalançılardır. Şeytan onları üstələmiş və Allahı xatırlamağı onlara unutdurmuşdur. Onlar Şeytanın firqəsidirlər. Bilin ki, şeytanın firqəsi ziyana uğramışdır. Allah və Onun elçisi ilə düşmənçilik edənlər ən zəlil kimsələr arasında olacaqlar. Allah əzəldən belə yazmışdır: “Mən və elçilərim, hökmən, qalib gələcəyik!” Allah qüvvətlidir, məğlubedilməzdir. ——————————————————————————– Xəlvəti danışıq: Bu ayənin nazilolma səbəbindən bəhs edən hədis və tarixi mənbələrdən belə məlum olur ki, bir qrup varlı adam Peyğəmbərin (s) yanına gəlib onunla xəlvəti söhbətlər edirdi. Bu hərəkət Peyğəmbərin (s) qiymətli vaxtını tutmaqla yanaşı, zəiflərin narahatlığına və varlıların imtiyaz qazanmasına səbəb olurdu. Allah-taala bu surənin 12-ci ayəsini nazil edir və onlara xəlvətə çəkilməzdən əvvəl ehtiyaclılara sədəqə vermələrini göstəriş verir. Vəziyyəti belə görən varlılar xəlvətə çəkilməkdən imtina edirlər. Bu zaman növbəti ayə nazil olur və Allah həmin ayədə onları məzəmmət edir, birinci ayənin hökmünü götürür və hər kəsə yalnız xeyir işlərdə xəlvəti danışmağa, Allaha itaət etmək üçün xəlvətə çəkilməyə icazə verir. Bəs bu hökmün və onun tez bir zamanda dəyişməsinin səbəbi nə olmuşdur? Bəzi təfsirçilər bu suala cavab verərkən belə qeyd etmişlər: Burada məqsəd öz sevgilərini Peyğəmbərə (s) xəlvətdə izhar edən iddialı insanları sınamaq olmuşdur. Allah-taala bu vasitə ilə sevgi və mərhəmət etirafının müftə olduğu zamana aid olduğunu aşkara çıxarır. Halbuki az miqdarda maldan keçməklə şərtləndiyində iddiaçılar susurlar. Əlbəttə, Allahın bu böyük imtahanından yalnız möminlərin əmiri İmam Əli (ə) keçmişdir. İmam Əli (ə) hədislərinin birində belə buyurur: “Quranda bir ayə nazil olub ki, nə məndən əvvəl kimsə ona əməl edib, nə də məndən sonra kimsə ona əməl edəcək. Mənim bir dinarım var idi, onu on dirhəmə dəyişmişdim. Allahın rəsulu (s) ilə hər dəfə xəlvətə çəkilmək istədikdə bir dirhəm sədəqə verirdim.” Abdullah ibn Ömər ibn Xəttaba istinad edilən bir rəvayətdə belə deyilir: “Əlinin üç fəziləti var idi. Əgər onlardan biri məndə olsaydı, mənim üçün qırmızı tüklü dəvələrdən daha yaxşı olardı. Onun Fatimə ilə evliliyi, Xeybər günü bayrağın ona verilməsi və “Nəcva” ayəsi(nə əməl etmək).” Bu ayə müsəlmanlara göstərdi ki, zərurət olmadığı təqdirdə Peyğəmbər (s) və digər İslam rəhbərlərini xəlvətə çəkməklə onların qiymətli vaxtını tutmasınlar, bununla da müsəlmanların narahatlığına səbəb olmasınlar. Buna görə də birinci hökm müvəqqəti xarakter daşımış, ayənin məqsədi hasil olduqdan sonra dəyişmişdir. Çünki birinci hökm bir sıra problemlərin meydana çıxmasına səbəb olurdu; hər hansı zəruri bir məsələ ortaya çıxdıqda və həmin məsələni Peyğəmbərə (s) xəlvətdə söyləmək zərurəti yarandıqda sədəqə hökmü insanların qarşısını kəsirdi, bununla da bir çox fürsətlər əldən çıxır, İslam cəmiyyətinə ziyan dəyirdi. Peyğəmbərlə (s) xəlvətdə danışmaq hökmünün nə qədər sürməsi və nə zaman dəyişməsi ilə bağlı müxtəlif fikirlər bildirilmişdir. Bəziləri bu müddətin bir saat, bəziləri bir gecə, bəziləri isə on gün sürdüyünü qeyd etmişlər. Ehtimal ki, üçüncü fikir daha düzgündür. Çünki bu müddət bir saat və ya bir gecə olsaydı, qanundan boyun qaçıranlar bəhanə edib deyəcəkdilər ki, bizim Peyğəmbərlə (s) xəlvətdə görüşüb danışmağımıza səbəb olacaq bir hadisə baş vermədi. Ancaq on gün müddəti elə bir müddətdir ki, həqiqətləri üzə çıxarır, onların məzəmmət edilməsinə haqq qazandırır. Sədəqənin miqdarına gəldikdə isə, bu barədə nə ayədə, nə də hədislərdə bir şey qeyd edilməmişdir. Ancaq İmam Əlinin (ə) hədisindən hətta bir dirhəmin belə, kifayət etdiyi başa düşülür.[6] Şeytanın hökmranlığı münafiqlərin taleyinin sonudur: Bu ayədə münafiqlərin taleyinin sonunun necə olduğuna işarə edilmişdir. Yalançı münafiqlər, var-dövlətləri ilə qürrələnənlərin sonu Şeytanın hökmranlığı altına keçmək, onun vəsvəsələrinə tabe olmaq və Allahı tamamilə unutmaqdır. Onların sonu təkcə haqq yoldan azmaq deyil, Şeytanın xidmətçiləri, köməkçiləri, yardımçıları, qoşunu və dəstəsi tərkibində başqalarını da haqq yoldan çıxarmaqdır. İmam Hüseyn (ə) Kərbəlada qaranlıq gecə və coşqun sel kimi axışıb gələn Kufə ordusu qarşısında belə buyurmuşdur: “Əcəb pis bəndələrsiniz, Allaha itaət etdiyinizi, Peyğəmbərə (s) iman gətirdiyinizi deyirsiniz, ancaq indi Peyğəmbərin (s) balasını öldürməyə gəlmisiniz, Şeytan sizi hökmranlığı altına alıb, Allahı sizə unutdurub.” Sonra buyurmuşdur: “Məhv olun, arzularınız məhv olsun! Allah tərəfindən gəlmişik, Ona tərəf də qayıdacağıq.”[7]   Allaha və Axirət gününə iman gətirən elə bir camaat tapa bilməzsən ki, onlar Allaha və Onun elçisinə düşmən olanlarla – öz ataları, oğulları, qardaşları, qohum-əqrəbaları olsalar belə – dostluq etsinlər. Allah imanı onların qəlb səhifəsinə yazmış və Öz tərəfindən bir ruhla onlara güc bəxş etmişdir. Onları ağacları altından çaylar axan Cənnət bağlarına daxil edəcəkdir. Onlar orada əbədi qalacaqlar. Allah onlardan razıdır, onlar da Allahdan razıdırlar. Onlar Allahın firqəsidirlər. Bilin ki, qalib gələnlər və nicat tapanlar məhz Allahın firqəsidir. [1] Nümunə, c.23, səh.403 [2] Nümunə, c.23, səh.406 [3] Nümunə, c.23, səh.426 [4] Üsuli-kafi, c.2, səh.642 [5] Nümunə, c.23, səh.437 [6] Nümunə, c.23, səh.447 [7] Nümunə, c.23, səh.461

Məqalə 15.02.2025

“Hədid” surəsi

“Hədid” surəsi Rəhman və Rəhim Allahın adı ilə! Göylərdə və yerdə olanların hamısı Allahın şəninə təriflər deyir. O, qüdrətlidir, müdrikdir. Göylərin və yerin hökmranlığı Ona məxsusdur, dirildir və öldürür. O, hər şeyə qadirdir. Əvvəl, axır, aşkar və gizli Odur. O, hər şeyi bilir. ——————————————————————————– Qurana yalnız pak olanlar toxunar: Təfsirçilərin çoxu məsum imamlardan (ə) nəql olunan hədislərə istinad edərək onu Quranın xəttinə pak olmadan (dəstəmaz və qüsülsüz) toxunmanın icazə olmaması kimi izah etmişlər. Bəziləri burada Qurandan xəbərdar olan və onu vəhy vasitəsilə Peyğəmbərin (s) qəlbinə nazil edən pak mələklərin nəzərdə tutulduğuna işarə edildiyini qeyd etmişlər. Bəziləri bu ayəyə istinadən Quranın ali həqiqətlərinə yalnız pak insanların vara biləcəyini düşünürlər. Başqa sözlə desək, Quranın ən sadə məzmununu başa düşmək üçün heç olmasa, həqiqət axtarışında olan ruhun pak olması şərtdir. Paklıq və təmizlik artdıqca, Quranın məzmununu dərk etməyin dərəcəsi də artar.[1] Quranın zahiri məzmunundan zahiri təmizlik vasitəsilə də istifadə etmək olar, ancaq onun uca maarifini yalnız qəlbin və daxili aləmin paklığı ilə əxz etmək olar. Quranın zahirinə təmiz olmadan toxunmaq olmaz. Quranın dərin məzmunu, canı və batini ilə təmas yaratmaq üçün isə sağlam qəlbə və pak ruha ehtiyac var. İnsan ruhun çirklənməsinə səbəb olan pis davranışları, etiqad və fikir sapmalarını özündən uzaq etməli, qəlbini və canını cilalamalıdır ki, Quranın aynasına çevrilsin, Quranın uca maarifi orada əks olunsun. Allah-taala bu ayədə Quranın həqiqəti və batininin pak olmayanlar tərəfindən əhatə edilə biləcəyinin qeyri-mümkün olduğunu buyurmuşdur. Allah-taala “Əhzab” surəsinin 33-cü ayəsində “beş kimsəyə (ə)” xitab edərək buyurur: “Ey Əhli-beyt! Allah yalnız sizdən günah və çirkinliyi yox etmək və sizi tərtəmiz (pak) etmək istər!” Bu iki ayəni yanaşı qoyduqda məlum olur ki, Allahın bütün günahlardan pak və təmiz etdiyi Peyğəmbər (s), onun pak və təmiz Əhli-beyti (ə) Quranın ruhu və canı ilə sıx təmasdadırlar.[2] Bunu belə də əsaslandıra bilərik ki, Quran hər kəsin haqq yola yönəlməsi üçün olsa da, çox adam Quranı birbaşa Peyğəmbərin (s) dilindən eşitməsinə, həqiqətin bu zülal suyunu vəhy mənbəyində görməsinə baxmayaraq, inad və təəssüb üzündən ondan az da olsa, bəhrələnə bilməyiblər. Ancaq özünü azacıq təmizləyən, həqiqət axtarışında olan, ruhu ilə ona yaxınlaşan insanlar onun vasitəsilə haqq yola yönəlmişlər. Deməli, insanın təmizliyi və təqvası nə qədər artarsa, Quranın dərinliklərinə daha çox vara bilər. Ümumiyyətlə, ayə həm ruhani, həm də fiziki yönlərin hər ikisinə şamil olur.[3] “Hədid” surəsinin ümumi məzmunu: Surə yeddi hissədən ibarətdir: 1. Allahın təkliyi və sifətləri ilə bağlı əhatəli məlumat. 2. Quranın əzəməti və böyüklüyü. 3. Qiyamətdə mömin və münafiqlərin vəziyyətinin necə olmasına qısa işarə. 4. İmana və şirkin tərk edilməsinə çağırış, keçmişdə yaşamış bir qrup kafirin əhvalatı. 5. Allah yolunda xərcləmək. 6. Sosial ədalət. 7. Rahiblik və güşənişinliyin tənqidi.[4] Əvvəl, axır, aşkar, gizli: “Əvvəl” və “axır” ifadələri Allahın əzəli və əbədi olmasını bildirən çox incə ifadələrdir. Çünki O, sonsuz və varlığı vacib olan varlıqdır. Yəni varlığı kənardan deyil, Özündəndir, başlanğıcı yoxdur, sonu da olmayacaq, əzəldən olub, əbədi də olacaq. O, varlıq aləminin başlanğıcıdır, dünya məhv olduqdan sonra da olacaq. “Aşkar” və “gizli” ifadələri Onun bütün varlığı əhatə etməsini göstərir. Hər şeydən aşkardır, çünki hər şey Onun yaratdıqlarıdır. Hər kəsdən gizlidir, çünki zatı heç kəsə aydın deyil.[5] İmam Əli (ə) oğlu İmam Həsənə (ə) vəsiyyət edərkən belə buyurur: “O, əşyaların varlığından əvvəl, başlanğıcı olmadan, hər zaman əvvəl olub. Sonu olmayan axırdır.”[6] Peyğəmbər (s) hədislərinin birində belə buyurmuşdur: “Ey Rəbbim! Sən hər şeydən əvvəl olmusan və Səndən əvvəl heç nə olmayıb. Sən hər şeydən sonrasan, Səndən sonra heç nə olmayacaq.”[7]   Göyləri və yeri altı gündə yaradan, sonra da qüdrət taxtında qərarlaşan Odur. O, yerə girəni də, oradan çıxanı da, göydən enəni də, oraya qalxanı da bilir. Harada olsanız, O, sizinlədir. Allah sizin nə etdiklərinizi görür. Göylərin və yerin mülkiyyəti (hökmranlığıl) Ona məxsusdur. Bütün işlər ancaq Ona doğru qaytarılacaqdır. O, gecəni gündüzə, gündüzü də gecəyə daxil edir. O, kökslərdə olanları bilir. Allaha və Onun elçisinə iman gətirin! Sizi Özünün canişini və nümayəndəsi etdiyi maldan (xeyirxah işlərə) sərf edin! Sizdən iman gətirib xərcləyənləri böyük bir mükafat gözləyir. Peyğəmbər sizi Rəbbinizə iman gətirməyə çağırdığı halda, nə üçün Allaha iman gətirmirsiniz? Əgər siz möminsinizsə, (bilin ki,) artıq O, sizdən (fitrətiniz və şüurunuzda) əhd almışdır. Sizi zülmətlərdən nura çıxartmaq üçün öz quluna açıq-aydın ayələri nazil edən Odur. Allah sizə qarşı şəfqətlidir, rəhmlidir. Göylərin və yerin mirası Allaha məxsus olduğu halda, nə üçün Allah yolunda xərcləmirsiniz? Fəthdən əvvəl Allah yolunda xərcləyib döyüşənləriniz (fəthdən sonra xərcləyənlərlə) eyni deyil. Onların dərəcəsi fəthdən sonra xərcləyib döyüşənlərdən daha üstündür. Allah onların hər ikisinə ən gözəl olanı vəd etmişdir. Allah sizin nə etdiklərinizdən xəbərdardır. Kimdir o şəxs ki, Allaha gözəl bir borc versin (Allah yolunda malını yaxşı işlərə sərf etsin), O da onun üçün bunu qat-qat artırsın? Onun üçün çox dəyərli bir mükafat vardır. ———————————————————————————— Harada olsanız, O, sizinlədir: Bu cümlə Allahın məkansız, zaman və məkanın fövqündə olduğunu göstərir. Buna görə də Allah hər yerdədir, hər şeyi əhatə edir.[8] Onun hər yerdə olmasını hiss etmək bir tərəfdən bizə böyüklük, digər tərəfdən isə əminlik, özünə güvən, şücaət və cəsarət bəxş edir, üçüncü bir tərəfdən isə insanda məsuliyyət hissini yüksəldir. Çünki insan Allahın hər yerdə olduğunu, insanı hər zaman gördüyünü hiss edir. Bu isə əslində, çox böyük tərbiyəvi əhəmiyyət daşıyır. Allah rəsulu (s) bir hədisində belə buyurmuşdur: “İnsanın imanının ən yüksək mərhələsi olduğu hər bir yerdə Allahın olduğunu hiss etməkdir.” Bir gün Musa (ə) Allaha “Səni harada tapım, Ey Rəbbim?” – deyə müraciət etdikdə Allaha belə buyurmuşdur: “Ey Musa! Nə zaman Məni istəsən, Mənə qovuşarsan”. Allahın hər zaman bəndə ilə bir yerdə olması o qədər incə və dəqiq məsələdir ki, hər bir düşünən mömin Onu öz düşüncə və imanı qədərində dərk edər.[9] İman, cihad və xərcləməkdə öndə gedənlər: “Fəth” deyilərkən Məkkənin fəthi və ya Hüdeybiyyə sülhü nəzərdə tutulur. “Fəthdən əvvəl Allah yolunda xərcləyib döyüşənləriniz” cümləsi göstərir ki, burada “Allah yolunda xərcləmək” deyilərkən cihad yolunda xərcləmək nəzərdə tutulur. Ayədən belə məlum olur ki, Allah yolunda xərcləməyə tələsmək Allah dərgahında daha sevimli və qiymətli bir əməldir.[10] Şübhəsiz ki, iman və xeyir əməllərdə başqalarını qabaqlayanların həm şücaəti və ayıqlığı çoxdur, həm də fədakarlıqları yüksəkdir. Buna görə də Allah qarşısında hamısı eyni deyil. Ayədə məhz buna, yəni fəthdən (Məkkənin fəthi, Hüdeybiyyə və ya bütün islami fəthlərdən) əvvəl xərcləyib döyüşənlərin Allah dərgahında başqaları ilə eyni olmamasına işarə edilmişdir. Əbu Səid Xudriyə istinad edilən bir məlumatda deyilir: Hüdeybiyyə sülhü imzalanan vaxt biz Allah rəsulu (s) ilə bir yerdə idik. Əsqələ (Məkkə yaxınlığında yer adı) çatanda buyurdu: “Gələcəkdə bir qrup insan gələ bilər ki, sizin əməllərinizi öz əməlləri ilə müqayisə edib sizin əməllərinizi kiçik görər.” Əbu Səid: “Onlar kimlərdir, ey Allahın rəsulu? Qüreyşlidirlərmi?” – deyə soruşduqda Allah rəsulu (s): “Xeyr, onlar Yəmən əhlidir. Onların qəlbi sizinkindən daha incə, daha yumşaqdır.” – deyə cavab vermişdir. Əbu Səid: “Onlar bizdən yaxşıdırlarmı, Ey Allahın rəsulu?” – deyə soruşduqda Allah rəsulu (s): belə cavab vermişdir: “Əgər onların hər birinin qızıldan bir dağı olsa və onu Allah yolunda xərcləsə, mükafatı sizin xərclədiyinizin mükafatının bir müddü (750 qramı) və ya onun yarısı qədər də etməz. Bilin ki, bu, bizimlə başqa insanlar arasında olan fərqdir. Allah kəlamı da bunu təsdiq edir: “Fəthdən əvvəl Allah yolunda xərcləyib döyüşənləriniz (fəthdən sonra xərcləyənlərlə) eyni deyil…”[11] Kimdir o şəxs ki, Allaha gözəl bir borc versin? Bu ayədə də insanları Allah yolunda xərcləməyə həvəsləndirmək üçün maraqlı bir cümlə işlədilmişdir. Bütün nemətlərin sahibi Allahdır, varlığımızın bütün zərrələri hər an Onun sonsuz mərhəmət dənizindən faydalanır. Ancaq bununla belə, Allah bizi malların sahibi saymış, bizdən borc almaq istədiyini buyurmuş, adi borclardan fərqli olaraq əvəzini bir neçə qat, hətta yüzlərlə, bəzən minlərlə dəfə artıq qaytaracağını buyurmuş, bundan əlavə, yalnız Allaha məlum olan böyük mükafat verəcəyini vəd etmişdir.[12] Qeyd etməliyik ki, “Allaha borc vermək” deyilərkən Onun yolunda edilən bütün yardımlar nəzərdə tutulur. Bunun ən böyük nümunələrindən biri İslam hökumətinin idarəçiliyə sərf etməsi üçün Peyğəmbər və müsəlmanların imamlarına verilən köməklərdir. Hədislərinin birində İmam Sadiq (ə) belə buyurmuşdur: “Allahın bəndələrdən borc istəməsinin səbəbi ehtiyac deyil. Əslində, Allahın Özünə aid olan hüquqlar Onun vəli və nümayəndəsinə də aiddir.” İmam Kazim (ə) belə buyurmuşdur: “Bu ayə imama hədiyyə və yardım etməklə bağlı nazil olmuşdur.”[13]   O gün sən mömin kişi və qadınların nurunun onların önlərindən və sağ tərəflərindən sürətlə hərəkət etdiyini görəcəksən. (Onlara deyəcəklər:) “Bu gün sizin müjdəniz ağacları altından çaylar axan Cənnət bağlarıdır. Siz orada əbədi qalacaqsınız!” Bu, böyük qurtuluşdur. O gün münafiq kişi və qadınlar iman gətirənlərə: “Bizə nəzər salın ki, nurunuzdan işıq alaq” – deyəcəklər. Onlara deyiləcəkdir: “Geriyə qayıdıb işıq qazanın!” Bu vaxt onların arasına içəri tərəfində mərhəmət, çöl tərəfində əzab olan qapılı bir sədd çəkiləcəkdir. Onları çağırıb deyəcəklər: “Məgər biz sizinlə birlikdə deyildikmi?” (Möminlər) deyəcəklər: “Bəli, lakin siz öz-özünüzü məhv etdiniz, (Peyğəmbərin ölməsini) gözlədiniz, (hər şeyə) şübhə edirdiniz və Allahın əmri gələnədək xülyalar sizi yoldan çıxartdı. Kələkbaz şeytan sizi Allah (Allahın fərmanı) qarşısında aldatdı. Bu gün nə sizdən, nə də kafirlərdən heç bir fidyə qəbul olunmaz. Yeriniz oddur. Haminiz də elə odur. Ora nə pis yerdir!” Möminlərin qəlbinin Allahın zikri və haqdan nazil olan qarşısında müti olmasının, daha öncə səmavi kitab verilmiş, uzun bir müddət keçdikdən sonra isə qəlbləri sərtləşmiş, çoxu da günahkar olmuş kimsələr kimi olmamasının vaxtı gəlib çatmayıbmı? Bilin ki, Allah, torpağı öldükdən sonra dirildir. Biz ayələri sizə izah etdik ki, bəlkə düşünəsiniz. Şübhəsiz ki, sədəqə verən kişi və qadınlar və (bu yolla) Allaha gözəl borc verənlər üçün (savab) qat-qat artırılacaqdır. Onlar üçün çox qiymətli mükafat da vardır. ——————————————————————————– Mömin kişi və qadınların nuru onların önlərindən və sağ tərəflərindən sürətlə hərəkət edəcək: Təfsirçilər “nur” sözü ilə bağlı müxtəlif fikirlər irəli sürsələr də, burada iman nurunun təcəssüm edəcəyi aydın məsələdir. “Nuruhum” (onların nuru) ifadəsi də bunu deməyə əsas verir. Çünki həmin gün insanların inancları, etiqadları, əməlləri təcəssüm edəcək, başdan-başa nur olan iman aşkar işıq və parlaqlıq kimi təcəssüm edəcək, mütləq qaranlıq olan küfr isə qaranlıq formasında təcəssüm edəcək. “Yəs’a” (sürətlə hərəkət edəcək) ifadəsi onu göstərir ki, möminlər özləri də sürətlə məhşərdən Cənnətə, əbədi səadət mərkəzinə doğru hərəkət edəcəklər. Çünki möminlərin nurlarının sürətli hərəkəti onların özlərindən ayrı hərəkət olmayacaq. Diqqət çəkən cəhət budur ki, burada iki – möminlərin önündə və sağ tərəfində hərəkət edən nurdan söhbət açılmışdır. Bəlkə də bununla möminlərin iki qrupa, yəni nurları özlərindən irəlidə hərəkət edən yaxın möminlərə və nurları sağ tərəflərində hərəkət edən sağ tərəf yoldaşlarına bölünəcəyinə işarə edilmişdir. Bildiyimiz kimi, əməl dəftərləri sağ tərəf möminlərinin sağ əlinə veriləcək. Bu da onların sağ tərəfinə nur saşacaq və ətraflarını nura boyayacaq. Hər halda bu nur onları Cənnətə doğru aparacaq, onlar bu nurun sayəsində Cənnət yolunu sürətlə qət edəcəklər. Digər tərəfdən, bu nur iman və saleh əməldən qaynaqlandığı üçün iman və əməlin dərəcəsindən asılı olaraq fərqli olacaq. İmanları daha güclü olanların nurları daha böyük ərazini işıqlandıracaq, imanları zəif olanların nuru da zəif olacaq. Qumminin təfsirində belə yazılmışdır: “Qiyamət günü nur insanlar arasında imanların ölçüsündən asılı olaraq paylanacaq.”[14] Onların arasına içəri tərəfində mərhəmət, çöl tərəfində əzab olan qapılı bir sədd çəkiləcək: “Sur” keçmişdə şəhərləri qorumaq üçün onların ətrafına çəkilən, müəyyən məsafələrdən bir gözətçi bürcləri olan divara deyilir. Ayədə qeyd edilir ki, bu divarın içi rəhmət, çölü əzabdır. Yəni möminlər bu bağın içində olan şəhər sakinləri, münafiqlər isə həmin hasardan kənarda qalan yadlar kimidir. Onlar vahid cəmiyyət daxilində bir yerdə yaşasalar da, onları bir-birindən etiqad və əməllərdən ibarət böyük bir divar ayırır.[15] İman neməti möminlər üçün zövq aldıqları böyük bir nemətdir. Bu böyük nemət münafiqlər üçün böyük bir əzabdır. Çünki onlar özlərini bu vasitə ilə sevdirməyə çalışdıqları halda, bundan əziyyət çəkirdilər. Qiyamətdə də bu məna təcəssüm edəcək.[16] Bəs görəsən həmin divardakı qapı nə üçündür? Bəlkə də ona görədir ki, münafiqlər həmin qapıdan Cənnət nemətlərini görüb həsrət çəksinlər, ya da günahı çox olmayan insanların islah olduqdan sonra həmin qapıdan keçib möminlərə qovuşması üçündür.[17] Qəflət və xəbərsizlik nə vaxta qədər olacaq? “Təxşa” sözünün kökü “xüşu”, mənası böyük həqiqət və ya böyük şəxsiyyət qarşısında insanın ruhunda və cismində yaranan təvazökarlıq vəziyyətidir. Məlumdur ki, Allahı xatırlamaq insanın ruhunun dərinliklərinə nüfuz etsə və ya insan Peyğəmbərə (s) nazil edilmiş ayələr haqqında dərindən düşünsə, təvazökar olar. Ancaq Quranın bu ayəsində Allah bu cür məsələlərdə təvazökar olmadıqları, keçmiş ümmətlər kimi, nəticəsi qəlblərin sərtləşməsi və günah olan qəflətə qapıldıqları üçün bir mömini məzəmmət edir. İman iddiası ilə kifayətlənmək, bu cür mühüm məsələlərin kənarından asanlıqla keçmək, özünü dəbdəbəli həyat qoynuna atmaq, naz-nemət içində yaşamaq, davamlı olaraq kef-damaq içində ömür sürmək imanla uyğun gəlirmi?[18] Allaha və Onun elçilərinə iman gətirənlər siddiqlər (əməli ilə sözləri düz gələn, düzgünlüyün kamil nümunəsi olanlar) və öz Rəbləri yanında olan şəhidlərdir. Əməllərinin mükafatı və imanlarının nuru onlar üçündür. Kafir olub ayələrimizi yalan sayanlara gəlincə, onlar Cəhənnəm sakinləridir. Bilin ki, dünya həyatı təkcə oyun və əyləncə, dəbdəbə, bir-birinizin yanında öyünmək, var-dövləti və oğul-uşağı çoxaltmaq istəyindən ibarətdir. Bu, elə bir yağışa bənzəyir ki, ondan əmələ gələn bitki əkinçiləri heyran edir. Sonra o quruyur və sən onun saralıb solduğunu, sonra isə samana çevrildiyini görürsən. Axirətdə ya şiddətli əzab var, ya da bağışlanma və razılıq. Dünya həyatı isə aldadıcı ləzzətdən başqa bir şey deyildir. Rəbbiniz tərəfindən bağışlanmağa və genişliyi göyün və yerin genişliyi qədər olan, Allaha və Onun elçilərinə iman gətirənlər üçün hazırlanmış Cənnətə tələsin. Bu, Allahın lütfüdür, onu istədiyinə verər. Allah böyük lütf sahibidir. Yer üzündə baş verən və sizin başınıza gələn elə bir müsibət yoxdur ki, Biz yer kürəsini yaratmamışdan əvvəl lövhi-məhfuzda yazılmasın. Bu, Allah üçün çox asandır. Bu, ona görədir ki (bunu ona görə belə izah edirik ki), itirdiyinizə kədərlənməyəsiniz və Onun sizə verdiyinə sevinməyəsiniz. Allah özünü öyən heç bir təkəbbürlünü sevmir. O kəsləri ki, özləri xəsislik edir, insanları da xəsislik etməyə çağırırlar. Kim (bu əmrdən) üz çevirsə, (Allaha deyil, özünə ziyan vermiş olur.) Allah ehtiyacsızdır, tərifəlayiqdir. ————————————————————————————- Dünya həyatı aldadıcı ləzzətdən başqa bir şey deyildir: Bu ayədə dünya həyatı, onun müxtəlif mərhələləri və bu mərhələlərə hakim motivasiyaların obrazlı təsviri verilmişdir. Ayədə insan ömrünün beş mərhələyə bölündüyü qeyd edilmişdir: 1. Xəbərsizlik, oyun və qayğısızlıq içində keçən uşaqlıq dövrü. 2. Oyunu əyləncənin əvəz etdiyi yeniyetməlik dövrü. Yeniyetmə onu məşğul edə biləcək, başını qatacaq vasitələr axtarışında olur, ciddi məsələlərdən uzaq olur. 3. İnsanın eşq, həvəs və dəbdəbə axtarışında olduğu gənclik dövrü. 4. Vəzifə, mövqe və qürurverici hisslərin insanı özünə cəlb etdiyi dövr. 5. İnsanın mal, sərvət, var-dövlət yığmaq həvəsində olduğu, adamlarının sayının çox olmasını istədiyi dövr. Ömrün ilk mərhələlərinin zamanı təxminən bəllidir. Ancaq sonrakı mərhələlərin hansı yaşlarda başladığı ayrı-ayrı adamlarda fərqli olur. Məsələn, var-dövlət, sərvət toplamaq ömrün sonuna qədər davam edir. Bəzilərinin fikrincə bu beş dövrün hər birinin müddəti səkkiz il çəkir. Deməli, üst-üstə qırx il edir. İnsan qırx yaşına çatanda onun şəxsiyyəti formalaşır. Bəzi insanların şəxsiyyəti birinci və ikinci mərhələdə dayanır, qocalana qədər yalnız əyləncə, kef-damaq fikrində olur və yaxud dəbdəbə xəyalı ilə yaşayır, ömrünün sonuna qədər bütün fikri, xəyalı ev, minik, gözəl geyim və sair olur. Bunlar ixtiyar yaşında olan uşaqlar və ya uşaq ruhiyyəsində olan qocalardır. Daha sonra ayədə dünyanın əvvəli və sonunun necə olacağı sadə bir misalla insanın gözləri önündə təcəssüm etdirilir. İnsanın yetmiş il və ya daha uzun illər qət etdiyi bu mərhələlər bir neçə aylıq ömrü olan bitki həyatında təzahür edir. İnsan tarla kənarında oturub müxtəsər müşahidə ilə ömrün əvvəl və sonunun necə olduğunu və necə keçdiyini müşahidə edə bilər.[19] 22-23. Nə təəssüf, nə sevinc: Quran ayələrinə əsasən belə qənaətə gəlmək olar ki, insanın başına gələn müsibətlər iki qrupa bölünür: 1. İnsanın günahlarının cəzası olan müsibətlər. Zülm, haqsızlıq, ədalətsilik, xəyanətlər, azğınlıq və sair günahlar müsibətlərin çoxunun mənşəyidir (Şura-30). 2. Bizdən asılı olmayan, baş verməsi qəti olan qaçılmaz müsibətlər. Peyğəmbərlər və övliyaların çoxunun başına bu cür müsibətlər gəlir. Ayədə bu müsibətlərdən bəhs edilir, onların lövhi-məhfuzda qeyd edildiyi deyilir. Buna görə də insan bu dünyanın bəzək-düzəyinə bağlanmamalıdır. Çünki bu bağlılıq insan xöşbəxtliyinin ən böyük düşmənidir, ona Allahı unutdurur, kamillik hərəkətindən saxlayır. Bu müsibətlər qafillərin oyanış zəngi, dünyanın əbədi olmaması və ömrün qısa olmasının rəmzidir. İmanlı insanlar bu ayəni rəhbər tutaraq Allah tərəfindən bəxş edilmiş nemətin onlara əmanət verildiyini düşünür, onun getməsinə görə kədərlənmir, ona malik olduqları üçün sevinmir, onun çoxluğu içində məst olub özlərindən getmirlər. Onlar özlərini Allahın malının əmanətçiləri hesab edirlər. Bir gün külli miqdarda sərvət əldə edir, ertəsi gün onu minlərlə, milyonlarla xərcləyir. Nə onu əldə etdikləri üçün sevinir, nə də onu əldən verdiklərinə görə kədərlənirlər. İmam Əli (ə) bu ayə haqqında belə buyurmuşdur: “Bütün zahidlik iki söz arasındadır. Allah-taala belə buyurur: “İtirdiyinizə kədərlənməyəsiniz və Onun sizə verdiyinə sevinməyəsiniz.” Deməli, keçmişinə təəssüflənməyən, gələcəyə sevinməyən şəxs zahidliyi bu ikisindən əxz etmişdir.”[20] Biz elçilərimizi aydın dəlillərlə göndərdik və onlarla birlikdə kitab və (haqqı batildən ayıran, ədalətli qanunları təyin edən) tərəzi nazil etdik ki, insanlar ədalətli olsunlar. Biz özündə çox böyük qüvvə və insanlar üçün mənfəətlər olan dəmiri də endirdik ki, Allah, (Onu) görmədən Ona və elçilərinə kömək göstərənləri üzə çıxartsın. Allah qüvvətlidir, qüdrətlidir. Biz Nuhu və İbrahimi göndərdik, bu ikisinin nəslinə peyğəmbərliyi və kitabı nəsib etdik. Onların bir qismi doğru yoldadır, çoxu isə günahkarlardır. Sonra onların ardınca digər elçilərimizi yolladıq. Sonra Məryəm oğlu İsanı göndərib ona İncil bəxş etdik. Onun ardınca gedənlərin qəlblərinə şəfqət və mərhəmət saldıq. Onların özlərindən icad etdikləri rahibliyi onlara biz göstəriş verməmişdik. Baxmayaraq ki, məqsədləri Allahın razılığını qazanmaq idi, lakin ona lazımi qaydada riayət etmədilər. Biz onlardan iman gətirənlərin mükafatlarını verdik. Onların çoxu isə fasiqlərdir. Ey iman gətirənlər! Allahdan qorxun və Onun elçisinə iman gətirin ki, sizə öz mərhəmətindən iki pay bəxş etsin: sizə (insanlar arasında və öz həyat yolunuzda) getməyiniz üçün nur versin və günahlarınızı bağışlasın. Allah bağışlayandır, rəhmlidir. Kitab əhli bilsin ki, onlar Allahın lütfündən heç bir şey əldə edə bilməyəcəklər. Bütün lütfkarlıq (və mərhəmət) Allahın əlindədir, onu istədiyinə bəxş edər. Allah böyük lütf sahibidir. —————————————————————————————– Peyğəmbərlərin göndərilməsinin əsas məqsədi: Bu ayədə üç prinsip ədalətin bərqərar edilməsinin giriş şərtləri kimi təqdim edilmişdir: aydın dəlillər, kitab və tərəzi.[21] “Aydın dəlillər” ifadəsinin məna yükü çox əhatəlidir, peyğəmbərlərin gətirdikləri möcüzələrə və əqli dəlillərə şamil olur. “Kitab” deyilərkən səmavi kitablar nəzərdə tutulur. Səmavi kitabların hamısının ruhu və həqiqəti eyni olduğu üçün “kitab” sözü tək halda işlədilmişdir. Sadəcə, zaman keçdikcə və insanların idrakı dərinləşdikcə onların məzmunları daha da təkmilləşdirilmişdir. Mizan ölçmək və miqyas təyin etmək üçün olan vasitədir. Bu ölçü vasitəsinin hiss olunan nümunələrindən biri də tərəzidir. Ancaq şübhəsiz ki, burada mənəvi ölçü vasitəsi nəzərdə tutulmuşdur. Yəni insanların bütün əməllərinin ölçülə biləcəyi bir vasitədir. Ümumi mənada bu vasitə Allahın hökmləri və qanunları və ya Allahın dinidir. Allahın dini yaxşı və pis əməllərin, dəyərlərin və dəyərə zidd davranışların meyarıdır.[22] Bəzi təfsirçilər bu ayəni şərh edərkən cəmiyyətdə ədalətin bərqərar olmasında üç faktorun əsaslı rol oynadığını qeyd etmişlər: 1. Ədalət və zülmün sərhədlərini aydınlaşdıran qanun. Bu qanun sayəsində haqq və ədalət təcavüzdən fərqləndirlir. 2. Cəmiyyətdə qanunun mətnini icra edən ədalətli icraçı. 3. Mühakimə zamanı ədalətli qərar qəbul edən ədalətli hakim. Buna görə də peyğəmbərlər bəzən mühakimə və icra zamanı mövcud ixtilaflara son qoyur, bəzən də öz əmrləri ilə ixtilafların qarşısını alırlar.[23] Maraqlıdır ki, ədalətin bərqərar edilməsi vəzifəsi peyğəmbərlərə aid edilmir. Ayədə buyurulur ki, insanlar özləri ədaləti bərqərar etsinlər. Ən doğrusu da elə məhz budur, ədalət cəmiyyətə məcbur edilməli deyil, cəmiyyət özü ədaləti istəməlidir, ədalət cəmiyyətin öz arasından yüksəlməlidir.[24] Diqqət çəkən məqamlardan biri də odur ki, kitab və tərəzinin endirilməsi məsələsi qeyd edildikdən sonra dəmirin göndərilməsindən və onun heyrətamiz qüvvəyə malik olduğundan danışılır. Bəlkə də burada dəmirdən danışılması iki cəhətlə bağlıdır, başqa sözlə, ədaləti bərqərar etmənin yolu iki vasitədən keçir: 1. Qəlbləri pak olan insanlar üçün faydalı ola biləcək təlim və təbliğ yolu; 2. Məntiqə boyun əyməyən və itaətsizlik göstərən qruplar üçün zor və məcburiyyət yolu.[25] Rahilbik qondarma metoddur: “Rəhbaniyyət” (rahiblik) qorxu deməkdir. Onunla daha çox Allahdan qorxmaq nəzərdə tutulur. Bu ayədən belə başa düşülür ki, xristianlıqda rahiblik vacib deyil, müəyyən mənada mövcud olmuş bir ayin olmuşdur. Ancaq xristianlar onu təhrif etmişlər. Buna görə də İslamda sözügedən rahiblik kəskin şəkildə tənqid edilir. Məşhur hədislərin birində belə deyilir: “İslamda rahiblik yoxdur”. Xristianların rahiblik məsələsində özlərindən icad etdikləri qanunlardan biri tərki-dünya kişi və qadınlara ailə qurmağın qadağan edilməsi, cəmiyyətdən kənarlaşma adətinin təbliğ edilməsi, insanın cəmiyyət qarşısındakı vəzifələrinin pozulması, ibadət etmək üçün ucqar ibadətxanaların seçilməsi, cəmiyyətdən uzaq bir mühitdə yaşamaqdır. İnsan cəmiyyətdə yaşamaq üçün yaradılmış bir varlıqdır, onun maddi və mənəvi təkamülü də ictimai həyatla şərtlənir. Buna görə də səmavi dinlərdən heç biri insana aid olan bu cəhəti ona qadağan etməmiş, əksinə, onun əsaslarını daha da möhkəmləndirmişdir. Allah-taala insanda nəsil artırmaq üçün cinsi istək yaratmışdır. Bu xüsusiyyəti qadağan edən hər bir hökm yanlışdır. Bir gün Peyğəmbər (s) İbn Məsuda belə buyurur: “Bilirsən rahiblik haradan yaranıb?” O belə cavab verir: “Allah və peyğəmbəri daha yaxşı bilir.” Peyğəmbər (s) buyurur: “İsadan (ə) sonra bir dəstə zülmkar peyda oldu. Möminlər onlara qarşı üç dəfə mübarizəyə qalxdılar, ancaq hər üçündə məğlub oldular. Bundan sonra çöllərə düşdülər və İsanın (ə) vəd verdiyi Peyğəmbərin (s) gəlməsi ümidi ilə mağaralarda ibadətlə məşğul olmağa başladılar. Onların bəzisi öz dinlərində qalsa da, bəzisi kafir oldu.” Sonra Peyğəmbər (s) belə buyurur: “Bilirsən ümmətin rahilbiyi nədir?” İbn Məsud: “Allah və rəsulu daha yaxşı bilir”, – deyə cavab verir. Peyğəmbər (s) buyurur: “Hicrət, cihad, namaz, oruc, həcc, ümrə”. Yaddan çıxarmaq olmaz ki, İslamda sadə həyat tərzi, dəbdəbədən uzaq olmaq, mal və vəzifənin əsarət boyunduruğuna boyun əyməmək mənasında olan zahidliyin rahibliklə heç bir əlaqəsi yoxdur. Çünki rahiblik cəmiyyətdən təcrid olmaq, zahidlik isə sosial yaşamaq üçün azadlıq və təvazökarlıqdır. [26]   [1] Nümunə, c.23, səh.268 [2] Təfsiri-mövzui, c.1, səh.371 [3] Nümunə, c.23, səh.272 [4] Nümunə, c.23, səh.291 [5] Nümunə, c.23, səh.298 [6] Nəhcül-bəlağə, 31-ci məktub [7] Pəyame-Quran, c.4, səh.189 [8] Pəyame-Quran, c.4 ,səh.260 [9] Nümunə, c.23, səh.307 [10] Əl-Mizan, c.19, səh.160 [11] Nümunə, c.23, səh.325 [12] Nümunə, c.23, səh.321 [13] Nümunə, c.23, səh.326 [14] Nümunə, c.23, səh.329 [15] Nümunə, c.23, səh.332 [16] Əl-Mizan, c.19, səh.163 [17] Nümunə, c.23, səh.332 [18] Nümunə, c.23, səh.341 [19] Nümunə, c.23, səh.351 [20] Nümunə, c.23, səh.362 [21] Pəyame-Quran, c.7, səh.23 [22] Nümunə, c.23, səh.371 [23] Mənşuri-cavid,c.10, səh.45 [24] Pəyame-Quran, c.7, səh.23 [25] Mənşuri-cavid, c.10, səh.44 [26] Nümunə, c.23, səh.384

Məqalə 15.02.2025

“Vaqiə” surəsi

  “Vaqiə” surəsi Rəhman və Rəhim Allahın adı ilə! Böyük hadisə (Qiyamət) qopacağı zaman, heç kəs onu inkar edə bilməz. Bəzilərini alçaldacaq, bəzilərini də ucaldacaqdır. Yer şiddətlə titrədiyi zaman, dağlar bir-birinə çırpıldığı və (ətrafa) səpələnmiş toz-torpağa döndüyü zaman siz üç dəstəyə ayrılacaqsınız. (Birinci dəstə:) Xöşbəxtlər. Onlar necə də xoşbəxtdirlər! (İkinci dəstə:) Bədbəxtlər. Onlar necə də bədbəxtdirlər! (Üçüncü dəstə:) Öndə gedənlər, öndədirlər! Onlar (Allaha) yaxın olanlar Cənnətin nemət dolu bağlarında (olacaqlar). Onların çoxu əvvəlki nəsillərdən, az bir qismi də sonunculardandır. Onlar sıraya düzülmüş və bir-birinə birləşdirilmiş taxtlar üstündə qarşı-qarşıya əyləşib dirsəklənəcəklər. ———————————————————————————- “Vaqiə” surəsinin ümumi məzmunu: Bu surədə Qiyamət və onun xüsusiyyətlərindən bəhs edilir. Bu məzmun surənin ayələrinin çoxunu əhatə edir.[1] 1-3. Böyük hadisə: Baş verəcəyi qəti olduğu üçün Qiyamət “Vaqiə” (hadisə) adlandırılmışdır. Hətta bəziləri hesab edir ki, o, Qiyamətin adlarından biridir. Bəzi təfsirçilər “kazibə” (yalan) sözünü məsdər kimi götürərək onu Qiyamətin heç kəsin inkar və təkzib edə bilməyəcəyi şəkildə zahir olacağı kimi izah etmişlər. Bəziləri isə bu sözü feli sifət kimi götürərək Qiyaməti heç bir kəsin inkar etməyəcəyi şəklində izah etmişlər. Hər halda Qiyamətdə təkcə kainat deyil, insanlar da dəyişəcək. 3-cü ayədə də buna işarə edilmişdir: “Bəzilərini alçaldacaq, bəzilərini də ucaldacaqdır.” İtaət göstərməyən təkəbbürlülər və yuxarı başda əyləşən zalımlar tənəzzülə uğrayacaq, zəif və məzlum möminlər, saleh bəndələr yüksək zirvələrə qaldırılacaqlar. Bir dəstə Cəhənnəm dərəsinə yuvarlanacaq, bir dəstə Cənnətin ən yüksək yerində qərarlaşacaq. İmam Səccadın (ə)  bu ayənin təfsirini ehtiva edən bir hədisində belə buyurulur: “Qiyamət alçaldandır. And olsun Allaha, o, Allahın düşmənlərini oda atacaqdır. Qiyamət ucaldandır. And olsun Allaha, o, Allahın dostlarını uca Cənnətə qaldıracaqlar.”[2] 7-14. Üç dəstə insan: Bu ayədə Qiyamət günü insanların vəziyyətinin necə olacağından və üç dəstəyə – öndə gedənlər, xoşbəxtlər və bədbəxtlərə bölünəcəklərindən danışılır. Möminlərin əmiri İmam Əlinin (ə)  bir hədisi bu mənanı yaxşı izah edir: 1. Yaxşı işdə öndə gedənlər xilas olacaq; 2. Əməldə gecikənlər bağışlanmaya ümid edəcəklər; 3. Vəzifələrinə laqeyd yanaşmış, nəfslərinin istəklərinə tabe olanlar Cəhənnəm oduna yuvarlanacaqlar.[3] Birinci “öndə gedənlər” ifadəsi ilə xeyir işdə öndə gedənlər, ikinci “öndə gedənlər” ifadəsi ilə isə Allahın rəhmət və mərhəmətinə ilk daxil olanlar nəzərdə tutulur. Onlar xeyir işlərdə öndə getdikləri üçün rəhmət və mərhəmət ilk olaraq onlara şamil olacaq, onların yeri Cənnətdir. Allah-taala bu dəstənin insanlarını dərgahına yaxın bəndələr adlandırır. Onlar ən xoşbəxt insanlardır. Bu məqam yalnız iradə və əməli ilə öz sahibinə tam itaət göstərən, yalnız onun istəklərini yerinə yetirən insanlara aiddir. Bu məqam Allahın himayəsi altına tam keçmək deməkdir. Onlar Allahın dostlarıdırlar.[4] Xeyir işlərdə önə keçmək ağıl parlaqlığının və qəlb səfasının nişanəsidirsə, bu qiymətli gövhərin başqa təsirləri də olacaqdır. Allah-taala “Muminun” surəsinin 57-61-ci ayələrində öndə gedənlərdən danışarkən onların xüsusiyyətlərini belə sıralayır: Rəblərinin qorxusundan əsim-əsim əsirlər, Rəblərinin ayələrinə iman gətirirlər, Rəblərinə şərik qoşmurlar, maliyyə öhdəliklərini yaxşı yerinə yetirirlər. Qəlblərində hər zaman Allah qorxusu var. Bu qorxu ona görədir ki, qayıdışa inanırlar. Məhz onlar yaxşı işlər görməyə tələsər və bu işlərdə öndə gedərlər.[5] Öndə gedənlərin çoxu keçmiş ümmətlərdəndir. Keçmiş ümmətlərin bir yerdə yüz iyirmi dörd min məsum peyğəmbəri olmuşdur. Bu ümmətin isə cəmi on dörd məsumu var. Məsumlar istisna olmaqla, İslam ümmətinin neçə nəfərinin bu dəstəyə aid olduğunu qətiyyətlə söyləyə bilmərik.[6] İbn Abbas Peyğəmbərdən (s) “öndə gedənlər, öndədirlər!” ayəsinin mənası haqqında soruşduqda Peyğəmbərin (s) Cəbrayilin (ə) bu barədə belə xəbər verdiyini buyurur: “Onlar Əli və onun Cənnətə doğru öndə gedən ardıcıllarıdır, Allah onlara ehtiram göstərdiyi üçün Allah dərgahına yaxın olan adamlardır.”[7] Əbədi təravət və əzəmətə malik (xidmətçi) yeniyetmələr onların ətrafında fırlanacaqlar; Cənnətdə axan bulaqlardan (pak şərab) doldurulmuş badələr, bardaqlar və qədəhlərlə – ondan başları ağrımaz və məst olmazlar, seçdikləri hər növ meyvələr və ürəklərindən keçən quş əti ilə. Onlar üçün iri qaragözlü hurilər var – sədəf içində gizlənmiş mirvariyə bənzər (hurilər). Bunlar onların etdikləri əməllərin mükafatıdır. Onlar orada nə boş söz, nə də günaha səbəb olan söhbət eşidəcəklər. Eşidəcəkləri yeganə söz “salam! Salam!” olacaq. Sağ tərəf yoldaşları və xoşbəxtlər. Nə xoşbəxtdir sağ tərəf yoldaşları! Onlar tikansız sidr ağacları arasında, bol yarpaqlı “təlh” ağacının kölgəsində, uzanmış kölgəlikdə, şəlalələr kənarında, bol meyvələr, tükənməz və qadağan edilməyən (meyvələr) içində uca məqamlı həyat yoldaşları ilə olacaqlar. Biz onlara (qadınlara) yeni biçim bəxş edəcəyik Onları bakirə qızlar edəcəyik – ərlərini sevən, gözəl danışan həmyaşıdlar. Bunlar hamısı sağ tərəf sahibləri üçündür. Onların bir qismi əvvəlki nəsillərdən, bir qismi də sonunculardandır. Sol tərəf yoldaşları. Nə bədbəxtdir sol tərəf yoldaşları! Onlar öldürücü küləklər və qaynar su içində, qalın və yandırıcı tüstülərin kölgəsində olacaqlar. O, nə sərindir, nə də rahatlıq gətirən. Onlar bundan əvvəl (dünyada) nemət içində məst olmuşdular, böyük günah işlətməkdə israr edirdilər və deyirdilər: “Biz ölüb torpaq və sür-sümük olduqdan sonra yenidənmi dirildiləcəyik? Yaxud bizim əcdadlarımız (dirildiləcəklərmi)?” De: “Əvvəlkilər də, sonrakılar da, hamısı vəd edilmiş bəlli bir gündə toplanılacaqlar. ———————————————————————————- Cənnətin ağaclarının ifadəli təsviri: Bu ayədə Cənnətin ağacları dilimizdə işlənən sözlərin imkanları çərçivəsində ifadəli şəkildə təsvir edilmişdir. Belə ki, sidr hündürlüyü qırx metrə çatan iri bir ağacdır. Deyilənə görə iki min il yaşayır, çox böyük və zərif kölgəsi olur. Bu ağacın yeganə nöqsanı tikanlı olmasıdır. Ancaq Allah-taala Cənnətdə bu ağacın tikansız olacağını buyurur. Peyğəmbər (s) hədislərinin birində belə buyurmuşdur: “Allah o Cənnət ağacının tikanlarını təmizləyib və hər tikanın yerinə meyvə bitirib, hər meyvənin heç biri digərinə bənzəməyən yetmiş iki növ qidası vardır.”[8] 35-37. Cənnətdəki həyat yoldaşlarının təsviri: Bu ayələrdə Cənnətdəki həyat yoldaşlarının gözəlliyini ifadə edən dörd xüsusiyyətə işarə edilmidşir: Biz onlara yeni biçim bəxş edəcəyik. Yəni biz onları xüsusi görkəmdə və xüsusiyyətdə yaradacağıq. Gənc, yaşlı, gözəl və çirkin olmasından asılı olmayaraq, həyat yoldaşları Cənnətdə gəncliyin, gözəlliyin və cazibənin ən yüksək zirvəsində olacaqlar; Hamısını bakirə edəcəyik; Onlar yalnız öz həyat yoldaşlarını sevəcəklər. “Urub” sözü mənası öz həyat yoldaşına qarşı mehriban olan, yalnız ona naz-qəmzə edən, yalnız öz həyat yoldaşının aşiqi olan “ərub” sözünün cəmidir.[9] Bir-birinin hisslərini tam dərk etmək üçün həmyaşıddırlar, bir yerdə yaşamaq onlar üçün çox zövqlüdür.[10] Sağ tərəf yoldaşları: “Yəmin” ərəbcə sağ tərəfə deyilir. Sağ tərəf yoldaşları, yəni Allahın sınağından uğurla adlamanın göstəricisi olaraq əməl dəftərinin sağ əllərinə verilmiş xoşbəxt insanlar. “Süllət” sıx cəmiyyət deməkdir. Bu ayəyə əsasən həm özləri, həm də peyğəmbərlərinin sayı çox olduğu üçün keçmiş ümmətlərin öndə gedənlərinin sayı İslam ümmətinin öndə gedənlərinin sayından çoxdur. Buna görə də sağ tərəf yoldaşlarının çox hissəsini keçmiş ümmətlər təşkil edəcək. İslam ümmətinin də böyük bir hissəsi sağ tərəf yoldaşlarından olacaq. Çünki bu ümmətin də əməlisaleh və mömin bəndələri çoxdur.[11] Hədislərinin birində İslam peyğəmbəri (s) belə buyurmuşdur: “Mən ümidvaram ki, Cənnət sakinlərinin yarısını mənim ümmətim təşkil edəcək.” Sonra Peyğımbər (s) bu ayələri buyurmuşdur: “Onların bir qismi əvvəlki nəsillərdən, bir qismi də sonunculardandır.” Sağ tərəf yoldaşları Quranda üç mərhələ üzrə səciyyələndirilmişdir: 1. Dünya həyatında. Onlar Allahın əmr və qadağalarına tabe olurlar, dinin vaciblərinin çarxını əzmkarlıqla və usanmadan fırladırlar. Allaha bəndəlik vəzifəsini yerinə yetirməklə yanaşı başqalarını da buna cəlb edirlər (Bələd-11-18). 2. Ölüm vaxtı. Həmin vaxt üzləri gülür, tam rahatdırlar, heç bir narahatlıq onları incitmir (Vaqiə-90-91). 3. O biri dünyada. Əməl dəftərləri sağ əllərinə verilir. Sorğu-sualları asan olur, yoldaşlarının yanına böyük sevgi və fərəh içində qayıdırlar, Cənnətin ən yüksək yerində qərarlaşırlar. Cənnətin növbənöv nemətlərini heç bir zəhmət çəkmədən əldə edirlər (Haqqə-19, İnşiqaq-7-9, Haqqə-22-24).[12] Onlar nemət içində məst olmuşdular: Bu ayə sol tərəf yoldaşlarının cəhənnəmlik olmasının səbəbini onların nemətlər çoxluğundan yollarını azıb başlarını itirmələri ilə izah edir. “Mutrəfin” gününü Allahın nemətləri ilə xoş keçirib, buna görə də itaətsizlik göstərən şəxslərə deyilir. Onlar nemətlərin zövqü ilə elə sərməst olurlar ki, ondan yuxarısını unudurlar. Təbii ki, “mütrəfin” heç də yalnız varlı adamlar demək deyil, dünya malından nəsibinin az olmasına baxmayaraq, əlində olana tamamilə Allahı unudacaq dərəcədə bağlanan insan da ola bilər. Bu cür insanlar da “mütrəflər” sırasına daxildir.[13]     Sonra, siz ey (doğru yoldan) azanlar, (haqqı) yalan sayanlar! Mütləq, zəqqum ağacından yeyəcəksiniz, qarınlarınızı onunla dolduracaqsınız, üstündən də qaynar su içəcəksiniz. Onu susuzluq xəstəliyinə tutulmuş dəvələr kimi içəcəksiniz”. Bu onların haqq-hesab günündəki ziyafətidir. Biz sizi yaratdıq. Bəs nə üçün (yenidən yaradılışı) təsdiq etmirsiniz? Rəhimlərə axıtdığınız nütfədən xəbərdarsınızmı? Onu siz yaradırsınız, yoxsa Biz? Aranızda ölümü Biz müəyyən etdik və heç kəs Bizdən önə keçə bilməz. Bir dəstəni başqa bir dəstənin yerinə gətirərik və sizə bilmədiyiniz bir dünyada yeni yaradılış bəxş edərik (kimsə Bizdən önə keçə bilməz). Siz birinci dünyadan xəbərdar oldunuz. Bəs necə olur ki, (ondan sonra bir dünyanın olacağını) xatırlamırsınız? Heç əkdiyiniz barəsində düşünürsünüz? Onu siz cücərdirsiniz, yoxsa Biz cücərdirik? Əgər Biz istəsək, onu döyülmüş saman çöpünə döndərər, siz də heyrətlənərsiniz (və deyərdiniz): “Doğrusu, biz ziyana uğradıq. Daha doğrusu, tamamilə məhrum olduq!” İçdiyiniz su haqqında düşündünüzmü? Onu buluddan siz endirmisiniz, yoxsa Biz endiririk? Əgər istəsək, bu şirin suyu acı və şor edərik. Bəs nə üçün şükür etmirsiniz? Yandırdığınız od haqqında düşünmürsünüzmü? Onun ağacını siz yaratmısınız, yoxsa Biz yaratmışıq? Biz onu yada salmaq və müsafirlərin istifadəsi üçün yaratdıq. Elə isə Ulu Rəbbinin adına təriflər de! Ulduzların (doğduğu və batdığı) yerlərinə and olsun! Kaş bunun çox böyük bir and olduğunu biləydiniz. ————————————————————————————– 58-59. İnsanın mürəkkəb varlığına diqqət: Nütfə üzərində aparşdırma aparan alimlər belə qənaətə gəliblər ki, insanın yaranmasında sperma (kişinin nütfəsi) və toxum (qadının nütfəsi) birləşməsi rol oynayır. Sperma çox kiçik mikroskopik bizquyruqlardır. Hər axıdılan miqdarda iki milyondan beş milyonadək bizquyruq ola bilər. Bu kiçik varlıq qadının nütfəsi ilə birləşdikdən sonra sürətlə inkişaf edir, başgicəlləndirici şəkildə çoxalaraq insanın bədən hüceyrələrini yaradır. Bu hüceyrələr zahirən bir-birinə bənzəsə də, qruplar şəklində ayrılaraq bir qrupu ürəyi, başqa bir qrupu əlləri, ayağı, bir başqası qulağı, gözləri təşkil edir və hər biri özünə aid yerdə qərarlaşır. Nə ürəyi təşkil edən hüceyrələr böyrəyin yerinə gedir, nə də böyrəyi təşkil edən hüceyrələr ürəyin yerinə. Xülasə, nütfə döl vaxtı heyrətamiz aləmlər qət edir, nəhayət, körpə surətində dünyaya gəlir. Bütün bunlar Allahın davamlı idarəçiliyi sayəsində baş verir. Halbuki insanın bu yaranışdakı sadə rolu təkcə nütfənin axıdldığı vaxt sona yetir. Məgər bu, qayıdışın həqiqət olması, Allahın ölüləri yenidən diriltməsi üçün bir dəlil deyilmi?[14] 63-65. Cücərdən Allahdır, yoxsa sizsiniz? Təbii ki, insanın işi yalnız əkməkdən ibarətdir, ancaq cücərtmək Allaha məxsus bir işdir. Hədislərinin birində İslam peyğəmbəri (s) belə buyurmuşdur: “Heç biriniz “cücərtdim” deməsin, “əkdim” desin. (Çünki həqiqi cücərdən Allahdır)”. Əkmək eynilə insanın uşağın yaranmasında oyandığı rola bənzəyir. Əkinçi dəni səpir və çıxıb gedir. Ancaq Allah toxumun içrəsində canlı bir hüceyrə yaradıb. Həmin hüceyrə əlverişli şəraitdə öncə toxumun içindəki maddələrdən istifadə edir, sonra cücərir, kök atır, heyrətamiz sürətlə torpaqdakı qida maddələrini mənimsəyir, bitkinin daxilində olan sirli vasitələr işə düşür, qeyri-adi bir aləm yaranır, gövdə, budaq, sünbül yaranır. Bəzən bir toxumdan yüzlərlə, minlərlə toxum qalxır. Alimlər hesab edirlər ki, bir bitkinin tərkibindəki təşkilatlanma böyük sənaye şəhəri və ya müxtəlif zavod və fabriklərdəki təşkilatlanmadan daha heyrətamiz və daha mürəkkəb olur. Belə bir qüdrətə malik olan varlıq ölülərini yenidən dirildə bilməzmi?[15] Bu şirin su kimin tərəfindəndir? Allah-taala bu ayədə insana başa salır ki, əgər Allah istəsəydi, suyun tərkibində olan duzların da su zərrəcikləri ilə birlikdə buxarlanmasına imkan verərdi, onlar da su ilə birlikdə havaya qalxar, şor və duzlu buludlar yaranar, yağış damcıları dəniz suyu kimi şor və duzlu yağardı. Ancaq o, bu duzlanmaya icazə vermir. Təkcə duzlanma deyil, hətta ziyanverici mikroblara da buxarla birlikdə havaya qalxıb yağış damcılarını çirkləndirməyə icazə vermir. Buna görə də əgər hava çirkli olmasa, yağış damcıları ən təmiz, ən saf və ən şirin su olar. Peyğəmbər (s) su içərkən belə deyərmiş: “Şükürlər olsun Allaha ki, bizi şirin və ləzzətli su ilə sirab etdi, onu bizim günahlarımıza görə acı və şor etmədi.”[16]   Bu, ehtirama layiq Qurandır, qorunub saxlanılan kitabda (lövhi-məhfuzda) yer alır. Ona yalnız pak olanlar toxunur. Aləmlərin Rəbbi tərəfindən nazil edilmişdir. Siz bu kəlamı zəif və kiçik hesab edirsiniz? Sizə verilən ruzilərə görə şükür etmək əvəzinə, onu yalan sayırsınız? Bəs nə üçün (can) boğaza yetişdiyi zaman (onu geri qaytara bilmirsiniz)? O an siz yalnız baxırsınız. Biz ona sizdən daha yaxın oluruq, siz isə görmürsünüz. Madam ki siz haqq-hesab olunmayacaqsınız və doğru danışanlarsınızsa, onda, o canı geri qaytarın. Əgər o, (Allaha) yaxın olanlardandırsa, onda ruh və reyhana, bol nemətli Cənnətə yetişər. Əgər o, sağ tərəf yoldaşlarındandırsa, (onda ona): “Sağ tərəf yoldaşlarından sənə salam olsun!” – (deyilər.) Yox əgər o, (haqqı) yalan sayanlardan və (doğru yoldan) azanlardandırsa, Cəhənnəmin qaynar suyu ilə qarşılanacaq, Onun aqibəti Cəhənnəm oduna girmək olacaq. Bu, şübhə doğurmayan bir həqiqətdir. Elə isə ulu Rəbbinin adına təriflər de! [1] Nümunə, c.23, səh.193 [2] Nümunə, c.23, səh.199 [3] Mənşuri-cavid, c.9, səh.436 [4] Əl-Mizan, c.19, səh.125 [5] Mənşuri-cavid,c.9, səh.437 [6] Ətyəbül-bəyan, c.12, səh.395 [7] Nurus-səqəleyn, c.7, səh.236 [8] Nümunə, c.23, səh.220 [9] Əl-Mizan, c.19, səh.128 [10] Nümunə, c.23, səh.225 [11] Nümunə, c.23, səh.219-216 [12] Mənşuri-cavid,c.9, səh.442 [13] Əl-mizan, c.19, səh.129 [14] Nümunə, c.23, səh.241 [15] Nümunə, c.23, səh.249 [16] Nümunə, c.23, səh.256

Könül oxşayan Hədislər 15.02.2025

Riyakarlıq və özünügöstərmə

Riyakarlıq və özünü nümayiş etdirməyi adət halına çevirən bir qrup insanın demək olar ki, bütün həyat devizi puç və mənasızdır. Belə insanlar mədəniyyət yerinə ruhsuz zahir, real həyat yerinə mövhumat və xəyallar, səadət və xoşbəxtlik əvəzinə yalnız quru bir ad, din və məzhəbdən isə təkcə bir növ silsiləvi mərasimlərlə kifayətlənirlər. Şübhəsiz, özlərini bu şəkildə nümayiş etdirən insanların mənfəəti riyakarlıq və ikiüzlülükdən başqa, heç bir şey deyildir. İmam Sadiq (ə) buyurmuşdur: لاَ تُرَاءِ بِعَمَلِكَ مَن لا يُحْيِي وَ لا يُمِيتُ وَ لا يُغْنِي عَنْكَ شَيْئًا “Öz xeyirxah işlərini nə həyat və ölüm əllərində olmayan, nə də sənin çətinliklərini həll edə bilməyən kəslərə göstərmək (riya) məqsədi ilə yerinə yetirmə.”[1]   Bu səbəbdən, İslam dini belə iyrənc sifəti şiddətli şəkildə tənqid edir və bu barədə öz nəzərini bildirərək deyir: “Sənin müqəddərat və taleyin belə insanların ixtiyarında deyil! Belə isə, riyakarlıq etmək nəyə lazımdır?! ” Əgər biz bütün nemətlər, o cümlədən, izzət və səadətə nail olmağın bağışlayan və mehriban Allah tərəfindən olması həqiqətinə diqqət yetirə bilsək, bu zaman şəxsiyyət və mənliyimizi digərləri müqabilində nümayiş etdirməyimizə ehtiyac qalmaz.   [1] “Biharul-ənvar”, c. 69, səh. 300.

Könül oxşayan Hədislər 15.02.2025

Həsəd və paxıllıqh

Həsəd və paxıllıq İmam Sadiq (ə) buyurmuşdur: الْحَاسِدُ‍ مُضِرٌّ بِنَفْسِهِ قَبْلَ أَنْ يُضِرَّ بِالْمَحْسُودِ “Həsəd edən paxıllıq etdiyi şəxsə zərər yetirməzdən qabaq özünə zərər vurar.”[1] Qısa izah Həsəd amilinin həqiqəti insanın digərlərinin nemət içərisində olduğunu görmək istəməməsi, həmin nemətlərin onların əlindən çıxması uğrunda səy və təlaş etməsi və yaxud onlara ziyan dəyməsini arzulamaqdan ibarətdir. Həqiqətdə, həsəd aparan şəxs həmişə bir növ lider və öndərlik amilinin deyil, əksinə geriqalma amili uğrunda fəaliyyət göstərir. Digər tərəfdən, həsəd əxlaqi xəstəlik və rəzilə sifətlərdən sayılır. Həsəd edən şəxs psixoloji cəhətdən digərlərindən öncə, özünü oda ataraq yandırır və başqa bir ifadə ilə desək, hamıdan geriyə qalaraq təhqir edilir. Belə olduğu halda, həsəd aparan şəxs digər insanların inkişafına mane olmaq üçün deyil, əksinə onlardan önə keçmək uğrunda çalışmalıdır. Bəli! Həsəd aparan kəs, başqalarına zərər yetirməzdən qabaq, ilk öncə özünü həsəd atəşində yandırır. [1] “Biharul-ənvar”, c. 70, səh. 255.

Müsəlmanın həyat tərzi 15.02.2025

Qəzəb odu

Qəzəb odu Həyatda insanın qəzəb və stress halında hansısa bir işi həyata keçirdikdən və ya müəyyən bir qərar qəbul etdikdən sonra peşman olmadığı zamanlara rast gəlmək çox nadir hallarda müşahidə edilir, çünki insan vücudunda qəzəb atəşinin yandırıcı alovu şölələndiyi vaxt insanın əql və düşüncəsi bütövlükdə qüvvədən düşür, əsəb və bədən üzvləri, adətən, elə bir istiqamətdə hərəkət edir ki, bəzən törəyən zərər və acı nəticələrin bərpa olunmasına bir ömür belə kifayət eləmir. İmam Baqir (ə) buyurmuşdur: إِنَّ هَذَا الْغَضَبَ جَمْرَةٌ مِنَ الشَّيْطَانِ تُوقَدُ فِي قَلْبِ ابْنِ آدَمَ “Qəzəb və əsəbilik Adəm övladının qəlbində şeytanın qaladığı oddur.”[1]   Şeytanın bu yandırıcı atəşi baş qaldıraraq zahir olduğu zaman, hədsiz diqqət və sürətlə ona hakim olmalı və söndürməliyik. Əks təqdirdə, həm öz, həm də digər insanların həyatını təhlükə altına ata bilməyimiz mümkündür. Bəli! Qəzəbləndiyiniz zaman nə bir qərar qəbul edin, nə kimi isə cəzalandırın və nə də bir söz danışın. Çalışın ki, o mühitdən uzaqlaşıb başqaları ilə ünsiyyət qurasınız.     [1] “Biharul-ənvar”, c. 70, səh. 278.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75